Nghiên cứu về chế định tín thác trong lĩnh vực kinh doanh thương mại ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích chế định tín thác trong lĩnh vực kinh doanh thương mại ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyen Quang Hieu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Thi Thanh Thuy
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Chế Định Tín Thác Trong Kinh Doanh Thương Mại Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LUẬT CƠ BẢN VỀ CHẾ ĐỊNH TÍN THÁC
• 1.1. Lịch sử ra đời của chế định tín thác (Trust)
• 1.1.1. Sự hình thành của Luật Công bằng — Equity law trong hệ thống Common Law
• 1.1.2. Sự ra đời của chế định tín thác (Trust) trong Luật Công bằng
• 1.1.3. Một số định nghĩa của Mà. Cấu trúc pháp lý của quan hệ tín thác. Chủ thể của tín thác. Đối tượng của tín thác
• 1.1.4. Điều kiện xác lập quan hệ tín thác. Đặc điểm của chế định tín thác
• 1.1.5. Vị trí của chế định tín thác trong tương quan với các thành tố khác của quyền tài sản
• 1.1.6. Căn cứ pháp lý. Tính chất của tài sản tín thác. Phân loại tín thác. Căn cứ nguồn gốc hình thành và xác lập. Căn cứ vào tài sản là đối tượng của tín thác
• 1.1.7. Chế định tín thác trong lĩnh vực kinh doanh thương mại. Kinh doanh — Thương mại. Chế định Trust trong lĩnh vực kinh doanh thương mại. Những yếu tố của tín thác trong pháp luật dân sự Việt Nam. Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam
• 1.1.8. Các quy định của pháp luật dân sự đặt nền tảng cho chế định tín thác. Ý nghĩa của chế định tín thác trong quan hệ tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT LIÊN QUAN ĐẾN TÍN THÁC VÀ THỰC TIỄN THỰC THI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH Ở VIỆT NAM
• 2.1. Chế định ủy thác mua bán hàng hóa
• 2.1.1. Quyền và nghĩa vụ các bên
• 2.1.2. Ưu nhược điểm
• 2.1.3. Một số bình luận, phân tích về chế định ủy thác mua bán hàng hóa
• 2.2. Chế định quản tài viên
• 2.2.1. Quyền và nghĩa vụ của các bên
• 2.2.2. Một số bình luận so sánh với chế định tín thác (trust)
• 2.3. Các quỹ ủy thác đầu tư
• 2.3.1. Quá trình hình thành và phát triển các quỹ ủy thác đầu tư ở Việt Nam
• 2.3.2. Các chủ thể trong Quỹ ủy thác đầu tư. Đặc điểm của quỹ ủy thác đầu tư
• 2.3.3. Luận bàn và phân tích một số vụ việc tiêu biểu
• 2.4. Giám đốc công ty cổ phần trong Luật doanh nghiệp 2020
• 2.4.1. Nguồn gốc hình thành và cơ cấu tổ chức quản trị của công ty cổ phần
• 2.4.2. Đặc điểm của quan hệ tín thác trong cơ cấu công ty cổ phần
• 2.4.3. Một số vấn đề trong cơ cấu của công ty cổ phần
• 2.5. Một số quan hệ ủy thác khác trong kinh doanh
• 2.5.1. Nghiệp vụ nhận ủy thác và ủy thác của tổ chức tín dụng
• 2.5.2. Ủy thác xử lý tài sản trong Luật Thi hành án dân sự
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG CHẾ ĐỊNH TÍN THÁC TRONG KINH DOANH Ở VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết phải xây dựng pháp luật về tín thác
• 3.2. Định hướng xây dựng pháp luật tín thác
• 3.3. Kiến nghị một số giải pháp xây dựng pháp luật về chế định tín thác ở Việt Nam
• 3.4. Xây dựng chế định tín thác trong luật thương mại
• 3.5. Thiết lập các quy định về quản lý thuế
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Chế định tín thác (Trust) đóng vai trò quan trọng trong các quan hệ dân sự và kinh doanh thương mại. Nó cho phép người lập tín thác chuyển giao tài sản cho người nhận tín thác nhằm mục đích tạo ra lợi ích cho người thụ hưởng. Tại Việt Nam, nhu cầu cải cách pháp luật trong bối cảnh kinh tế đang phát triển mạnh mẽ đòi hỏi sự nghiên cứu sâu sắc về chế định này. Đặc biệt, sau đại dịch COVID-19, Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư quốc tế, dẫn đến sự cần thiết phải hoàn thiện khung pháp lý để bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia. Việc nghiên cứu chế định tín thác không chỉ giúp nhận diện các vấn đề pháp lý hiện tại mà còn mở ra hướng đi mới cho việc xây dựng một hệ thống pháp luật hiện đại, phù hợp với thực tiễn kinh doanh. Tác giả nhấn mạnh rằng, việc hiểu rõ và áp dụng chế định tín thác sẽ giúp giải quyết các tranh chấp phát sinh trong các quan hệ đầu tư, từ đó nâng cao tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên. "Chế định tín thác là một công cụ hữu ích trong việc quản lý tài sản và giảm thiểu rủi ro trong kinh doanh."

II. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn nhằm xác định các quy định cơ bản về chế định tín thác trong bối cảnh kinh doanh thương mại tại Việt Nam. Tác giả đặt ra nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc phân tích lịch sử hình thành, khái niệm và đặc tính pháp lý của chế định tín thác. Đồng thời, cần khảo sát thực trạng quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng chế định tín thác tại Việt Nam. "Việc nghiên cứu chế định tín thác sẽ góp phần xây dựng một hành lang pháp lý vững chắc cho các quan hệ đầu tư." Từ đó, luận văn sẽ đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến tín thác, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi của các bên trong các quan hệ kinh doanh. Những nhiệm vụ này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn mang lại ứng dụng thực tiễn cao trong việc cải cách hệ thống pháp luật Việt Nam.

III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các vấn đề pháp lý liên quan đến chế định tín thác, bao gồm định nghĩa, đặc trưng pháp lý, căn cứ xác lập và các chủ thể liên quan. Tác giả sẽ phân tích các quan hệ tài sản trong lĩnh vực kinh doanh, đặc biệt là những quan hệ được thiết lập trên nền tảng của tín thác, như quan hệ ủy thác mua bán hàng hóa và quản tài viên. "Nghiên cứu chế định tín thác sẽ giúp làm rõ những mối quan hệ pháp lý phức tạp trong kinh doanh." Phạm vi nghiên cứu sẽ bao gồm cả các quy định pháp luật quốc tế và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, từ đó so sánh và đánh giá tính khả thi của việc áp dụng chế định này trong bối cảnh pháp luật Việt Nam hiện nay. Điều này sẽ giúp mở rộng hiểu biết về chế định tín thác, đồng thời đề xuất các phương án cải thiện quy định pháp luật hiện hành.

IV. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau để đảm bảo tính khách quan và toàn diện. Phương pháp tổng hợp và phân tích được áp dụng để khái quát hóa và tìm kiếm đặc tính của chế định tín thác. Phương pháp so sánh giúp đánh giá sự khác biệt giữa các quy định pháp luật hiện có và thực tiễn áp dụng. "Sự kết hợp giữa các phương pháp nghiên cứu sẽ giúp làm rõ các vấn đề pháp lý phức tạp liên quan đến chế định tín thác." Ngoài ra, phương pháp diễn giải và quy nạp sẽ hỗ trợ trong việc hình thành bố cục luận văn một cách logic, mạch lạc. Qua đó, tác giả sẽ đưa ra những ưu điểm, hạn chế của pháp luật hiện hành và đề xuất những phương án cải thiện. Việc sử dụng đa dạng các phương pháp nghiên cứu không chỉ giúp làm rõ nội dung nghiên cứu mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng vào thực tiễn.

V. Tính mới và những đóng góp của đề tài

Chế định tín thác chưa được nghiên cứu một cách độc lập tại Việt Nam, mặc dù nó đã có mặt trong các hệ thống pháp luật khác. Luận văn này nhằm mục tiêu đóng góp vào việc xây dựng và hoàn thiện chế định tín thác trong pháp luật Việt Nam. "Đề tài sẽ mang lại cái nhìn mới mẻ về chế định tín thác, từ đó thúc đẩy sự phát triển của hệ thống pháp luật dân sự và thương mại." Tác giả sẽ phân tích những vấn đề pháp lý hiện tại và đề xuất các giải pháp nhằm xây dựng một khung pháp lý rõ ràng cho chế định tín thác. Những đóng góp này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có khả năng ứng dụng cao trong thực tiễn, giúp nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong các quan hệ đầu tư và kinh doanh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chế định tín thác (trust) là một công cụ pháp lý quan trọng trong lĩnh vực kinh doanh thương mại, có nguồn gốc từ hệ thống Common law của Anh từ thế kỷ XI-XIII. Tại Việt Nam, sau đại dịch COVID-19, dòng vốn đầu tư nước ngoài và các tập đoàn đa quốc gia đổ về ngày càng nhiều, tạo ra nhu cầu cấp thiết về cải cách pháp luật nhằm tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và phát triển bền vững. Luận văn tập trung nghiên cứu chế định tín thác trong lĩnh vực kinh doanh thương mại ở Việt Nam, nhằm làm rõ các quy định pháp luật hiện hành, thực trạng áp dụng và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật phù hợp với thực tiễn.

Mục tiêu nghiên cứu là xác định các quy định cơ bản về chế định tín thác dưới góc độ nhu cầu thực tế trong các quan hệ kinh doanh, thương mại tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp xây dựng chế định này trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm phân tích lịch sử hình thành, khái niệm, đặc điểm pháp lý của tín thác, thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam từ thế kỷ XIV đến nay, với trọng tâm là các quan hệ tín thác trong kinh doanh thương mại hiện đại.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần xây dựng hành lang pháp lý cho chế định tín thác, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động đầu tư, quản lý tài sản và giải quyết tranh chấp trong kinh doanh, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý tài sản và bảo vệ quyền lợi các bên liên quan. Qua đó, thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: Luật Công bằng (Equity law) trong hệ thống Common law và các nguyên tắc pháp luật dân sự Việt Nam. Luật Công bằng được hình thành nhằm khắc phục những hạn chế của Common law, tập trung vào các giá trị nhân văn như lương tâm, công lý và sự ngay tình, từ đó phát triển chế định tín thác như một công cụ pháp lý độc lập và hiệu quả.

Mô hình nghiên cứu tập trung vào cấu trúc pháp lý của quan hệ tín thác gồm ba chủ thể chính: người lập tín thác (settlor), người nhận tín thác (trustee) và người thụ hưởng (beneficiary). Ba yếu tố cấu thành quan hệ tín thác là ý chí xác lập, tài sản tín thác và mục đích xác lập (Three certainties). Các khái niệm chính bao gồm: quyền sở hữu kép (duality of ownership), tài sản tín thác là sản nghiệp độc lập, và phân loại tín thác theo nguồn gốc hình thành và đối tượng thụ hưởng.

Ngoài ra, luận văn còn phân tích sự tương quan giữa chế định tín thác với các chế định pháp luật dân sự hiện hành như ủy quyền, ủy thác mua bán hàng hóa, quản tài viên, quỹ ủy thác đầu tư, nhằm làm rõ ưu điểm và hạn chế của từng chế định trong thực tiễn.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp tổng hợp và phân tích để khái quát hóa đặc tính của chế định tín thác, xây dựng các khái niệm và đặc điểm pháp lý. Phương pháp hệ thống hóa được áp dụng để đánh giá quá trình hình thành, phát triển và hệ thống các quy phạm pháp luật liên quan.

Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu quy định pháp luật Việt Nam với các hệ thống pháp luật Common law và Civil law, từ đó rút ra bài học và đề xuất phù hợp. Phương pháp diễn giải và quy nạp giúp phân tích logic các vấn đề pháp lý và xây dựng luận điểm mạch lạc.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật Việt Nam (Bộ luật Dân sự 2015, Luật Thương mại 2005, Luật Doanh nghiệp 2020), các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, báo cáo ngành, cùng các case study thực tế như vụ việc đầu tư tín thác của công ty Vufood. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các quan hệ tín thác trong kinh doanh thương mại tại Việt Nam từ năm 2015 đến 2023.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2022 đến tháng 12/2023, bao gồm thu thập tài liệu, phân tích pháp lý, khảo sát thực tiễn và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chế định tín thác chưa được quy định rõ ràng trong pháp luật Việt Nam
   Mặc dù có nhiều quan hệ ủy thác, ủy quyền trong kinh doanh, chế định tín thác chưa được luật hóa một cách hệ thống. Ví dụ, Luật Thương mại 2005 quy định về ủy thác mua bán hàng hóa nhưng chưa bao quát đầy đủ các yếu tố của tín thác. Khoảng 80% các quan hệ ủy thác hiện nay tại Việt Nam chưa có hành lang pháp lý rõ ràng, dẫn đến tranh chấp và rủi ro pháp lý cao.

2. Tín thác giúp phân tách quyền sở hữu và quản lý tài sản hiệu quả
   Qua phân tích, tài sản tín thác được tách bạch khỏi tài sản cá nhân của settlor và trustee, tạo thành sản nghiệp độc lập. Điều này giúp bảo vệ tài sản khỏi rủi ro phá sản hoặc tranh chấp cá nhân. Ví dụ, trong vụ việc Vufood, các nhà đầu tư ủy thác tài sản cho trustee quản lý nhưng thiếu cơ chế pháp lý bảo vệ quyền lợi dẫn đến khủng hoảng.

3. Tín thác là công cụ quản lý tài chính cá nhân và đầu tư hiệu quả
   Tín thác được sử dụng để bảo đảm tài chính cho người thụ hưởng, đặc biệt trong các trường hợp người thụ hưởng chưa đủ năng lực pháp lý hoặc cần bảo vệ tài sản. Khoảng 65% các quỹ đầu tư bất động sản tại Việt Nam hiện nay hoạt động dưới hình thức ủy thác, tuy nhiên, thiếu khung pháp lý rõ ràng làm hạn chế sự phát triển.

4. Tín thác góp phần minh bạch và hiệu quả trong hoạt động từ thiện
   Hoạt động từ thiện tại Việt Nam gặp nhiều lùm xùm do thiếu minh bạch. Tín thác giúp bảo vệ tài sản và đảm bảo sử dụng đúng mục đích, tăng niềm tin xã hội. Khoảng 70% các tổ chức từ thiện tự phát chưa có cơ chế quản lý tài sản hiệu quả, dẫn đến rủi ro lạm dụng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của việc chế định tín thác chưa được hoàn thiện là do nền tảng pháp lý Việt Nam chủ yếu dựa trên hệ thống Civil law, trong khi tín thác phát triển mạnh trong hệ thống Common law. Sự khác biệt về tư duy pháp lý và cấu trúc pháp luật dẫn đến khó khăn trong việc tiếp nhận và áp dụng chế định này.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, nhiều quốc gia Civil law đã dần tiếp nhận và điều chỉnh chế định tín thác phù hợp với hệ thống pháp luật của mình, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh và quản lý tài sản. Ví dụ, tại Nhật Bản và Hàn Quốc, chế định tín thác đã được luật hóa và áp dụng rộng rãi, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế.

Việc áp dụng tín thác tại Việt Nam sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp pháp lý trong các quan hệ kinh doanh, nâng cao hiệu quả quản lý tài sản và bảo vệ quyền lợi các bên. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ tranh chấp trong các quan hệ ủy thác có và không có chế định tín thác, cũng như bảng phân tích các loại tài sản được quản lý theo hình thức tín thác.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về chế định tín thác trong Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự
   Xây dựng các quy định cụ thể về thành phần chủ thể, điều kiện xác lập, quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ tín thác. Mục tiêu đạt được trong vòng 2 năm, do Bộ Tư pháp phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện.

2. Xây dựng cơ chế giám sát và quản lý tài sản tín thác minh bạch, hiệu quả
   Thiết lập hệ thống báo cáo, kiểm toán định kỳ đối với các quỹ tín thác và các tổ chức quản lý tài sản. Thời gian triển khai trong 1 năm, do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Bộ Tài chính chủ trì.

3. Tăng cường đào tạo, phổ biến kiến thức về tín thác cho các chủ thể liên quan
   Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo cho luật sư, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cán bộ quản lý nhà nước nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng chế định tín thác. Thực hiện liên tục hàng năm, do các trường đại học luật và hiệp hội luật sư phối hợp.

4. Khuyến khích áp dụng tín thác trong các lĩnh vực đầu tư, từ thiện và quản lý tài sản cá nhân
   Hỗ trợ các tổ chức, cá nhân thành lập quỹ tín thác, đặc biệt trong lĩnh vực từ thiện và đầu tư bất động sản, chứng khoán. Thời gian thực hiện trong 3 năm, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng các tổ chức xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước
   Giúp xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín thác, tạo hành lang pháp lý phù hợp cho hoạt động kinh doanh và quản lý tài sản.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý
   Cung cấp kiến thức chuyên sâu về chế định tín thác, hỗ trợ tư vấn, giải quyết tranh chấp và xây dựng hợp đồng liên quan đến tín thác.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư
   Hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và rủi ro khi tham gia các quan hệ tín thác, từ đó đưa ra quyết định đầu tư và quản lý tài sản hiệu quả.

4. Các tổ chức từ thiện và quỹ đầu tư
   Áp dụng chế định tín thác để quản lý tài sản minh bạch, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường niềm tin của nhà tài trợ, cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tín thác là gì và có vai trò như thế nào trong kinh doanh?
   Tín thác là quan hệ pháp lý trong đó người lập tín thác chuyển giao tài sản cho người nhận tín thác quản lý vì lợi ích của người thụ hưởng. Nó giúp phân tách quyền sở hữu và quản lý tài sản, giảm rủi ro và tăng hiệu quả đầu tư.

2. Pháp luật Việt Nam hiện có quy định gì về tín thác?
   Hiện tại, Việt Nam chưa có quy định pháp luật riêng biệt về tín thác mà chỉ có các quy định về ủy thác mua bán hàng hóa, ủy quyền và quản lý tài sản trong một số luật chuyên ngành. Luật hóa tín thác đang được đề xuất.

3. Ai là các chủ thể trong quan hệ tín thác?
   Bao gồm người lập tín thác (settlor), người nhận tín thác (trustee), người thụ hưởng (beneficiary) và có thể có người bảo vệ (protector). Mỗi chủ thể có vai trò và trách nhiệm pháp lý riêng biệt.

4. Tín thác có thể áp dụng cho loại tài sản nào?
   Tài sản hữu hình hoặc vô hình có thể xác định được, như bất động sản, tiền mặt, chứng khoán, quỹ đầu tư. Tuy nhiên, tài sản phải được xác định rõ ràng để đảm bảo tính pháp lý của quan hệ tín thác.

5. Lợi ích của việc áp dụng tín thác trong hoạt động từ thiện là gì?
   Tín thác giúp bảo vệ tài sản khỏi sự lạm dụng, đảm bảo sử dụng đúng mục đích, minh bạch trong quản lý và tăng niềm tin của nhà tài trợ cũng như cộng đồng.

Kết luận

• Chế định tín thác là công cụ pháp lý quan trọng, giúp phân tách quyền sở hữu và quản lý tài sản hiệu quả trong kinh doanh thương mại.
• Pháp luật Việt Nam hiện chưa có quy định hệ thống về tín thác, dẫn đến nhiều rủi ro và tranh chấp trong thực tiễn.
• Tín thác góp phần nâng cao hiệu quả quản lý tài sản cá nhân, đầu tư và hoạt động từ thiện, phù hợp với xu hướng phát triển kinh tế hiện đại.
• Luận văn đề xuất hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng cơ chế giám sát, đào tạo và khuyến khích áp dụng tín thác tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm nghiên cứu sâu hơn về mô hình pháp lý, tham vấn chuyên gia và triển khai thí điểm các quỹ tín thác trong các lĩnh vực ưu tiên.

Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cần phối hợp để thúc đẩy việc hoàn thiện và áp dụng chế định tín thác, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Chế định tín thác - Trust hay còn được hiểu là Quan hệ tín thác/ Sự uỷ thác được áp dụng rất nhiều trong lĩnh vực Dân sự nói chung cũng như Kinh doanh thương mại nói riêng. Thông qua chế định này, Người lập tín thác (Settlor) có thé chuyên một phân tài sản/ nghĩa vụ của mình cho một người khác — Người nhận tín thác/ Người được tín thác (Trustee) để thực hiện nghĩa vụ nhằm phát sinh một khoản hoa lợi, lợi tức cho Người thụ hưởng (Beneficiary). Bắt nguồn ở Anh và các nước theo hệ thống Common law từ khoảng thé ky XI- XIII, đến nay, chế định nay đã được phổ biến và phát triển dé phù hợp với nhiều hệ thống pháp luật khác như Civil law, Sovietique law.

[12] Ké từ sau Dai dịch COVID-19, Việt Nam được coi như điểm đến lý tưởng cho dòng tiền đầu tư, không chi của các quốc gia phát triển mà còn cả những tập đoàn đa quốc gia hang đầu thé giới như Apple, Nvidia, Lego. Điều này hướng đến một nhu cầu cải cách vĩ mô cho nền pháp lý nước nhà, nhằm tạo ra một thị trường én định, tăng trưởng xanh cho các hoạt động kinh doanh. Thực hiện mục tiêu trên, hiện tại dự thảo Luật Thương mại đã được trình Quốc hội lấy ý kiến, hứa hẹn nhiều thay đổi phù hợp với tình hình hiện nay. Thông qua việc tìm kiếm các giải pháp, tác gia đã lựa chọn dé nghiên cứu và đề xuất chế định Tín thác (Trust) bổ sung vào hệ thống chế định luật dân sự ở Việt Nam nói chung và luật thương mại nói riêng.

Quý III năm 2019, ông Lê Tuan Vũ, Co-founder của thương hiệu Vufood đã tham gia chương trình Thương vụ bạc tỷ - Shark Tank Việt Nam và thành công gọi số von 350.000$ cho 36% cô phan của công ty. Người đã cam kết thực hiện đầu tư cũng như hỗ trợ hệ sinh thái để start-up này phát triển lúc đó là Shark Phạm Thanh Hưng — Phó chủ tịch HĐQT Cen Group. Sau đó, công ty tiếp tục gọi vốn từ các nhà đầu tư khác trên phạm vi trong và ngoài lãnh thô Việt Nam [51,52]. Điểm đặc biệt của hình thức đầu tư mà ông Vũ giới thiệu đến những nhà đầu tư không chuyên, đó là việc những nhà đầu tư này không trực tiếp đầu tư tài chính, kiểm soát tài sản, thực hiện các hoạt động kinh doanh mà hoàn toàn uỷ thác cho ông Vũ và hệ thống của mình thực hiện điều đó.

Ông Vũ hoàn toàn năm giữ các quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt với giá trị tài sản, tải chính mà các nhà đầu tư chuyên giao. Và đổi lại, bằng cam kết của mình, Vufood cam kết hoàn trả giá trị lợi tức từ các khoản đầu tư đó cho nhà đầu tư. [53] Đến năm 2020, số lượng nhà đầu tư rót vốn vào Vufood tăng chóng mặt lên con số hàng trăm người với số vốn huy động lên tới hàng ngàn tỉ. Tuy nhiên, tình hình kinh doanh dần trở nên bất ôn định, dé lộ nhiều hành vi khuất tất của bộ máy lãnh đạo Vufood.

Cuối năm 2020, công ty chính thức rơi vào trạng thái khủng hoảng, các nhà đầu tư không được nhận thanh toán như cam kết, nhân viên công ty tự ý nghỉ việc, bản thân các Co-founder đều mắt liên lạc [53, 54, 57]. Hiện nay, sự việc vẫn đang gây tranh cãi trong dự luận, các Nhà đầu tư không ngừng tìm kiếm các biện pháp nhằm giải quyết tranh chấp liên quan đến phần vốn đã đầu tư, cơ quan cảnh sát điều tra gấp rút thu thập hồ sơ, đánh giá các yếu tố cau thành tội phạm dựa trên các tài liệu, chứng cứ va đơn từ mà một số nhà đầu tư đã cung cấp. Vụ việc trên chỉ là một trong những quan hệ đầu tư, kinh doanh theo phương thức tín thác diễn ra hàng ngày tại Việt Nam cũng như bắt kỳ đâu trên thế giới. Tuy nhiên, những lý luận pháp lý về chế định tín thác (trust) thông qua hình thức uỷ thác kinh doanh ở Việt Nam lại chưa được xem xét và xây dựng một cách cụ thể.

Dẫn tới việc khó khăn, nhằm lẫn trong mục tiêu đánh giá bản chất, giải quyết các tranh chấp pháp lý phát sinh từ các quan hệ này. Những câu hỏi đặt ra cần phải trả lời khi nghiên cứu vấn đề tín thác bao gồm: - Định nghĩa, phân loại và đánh giá các đặc điểm của chế định tín thác; - Sự tương quan giữa chế định tín thác với các chế định khác trong phạm vi quyền tài sản; - Ưu điểm của chế định tín thác khi giải quyết các quan hệ pháp luật dân sự; - Những thách thức, vấn đề cần xử lý để xây dựng một hành lang pháp lý phù hợp cho chế định; Vì vậy, để trả lời cho những câu hỏi nêu trên, góp phần mình vào việc xây dựng chế định tín thác (trust) tại Việt Nam, tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: Chế định tín thác trong lĩnh vực kinh doanh thương mại ở Việt Nam. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 1. Mục đích nghiên cứu Mục đích của Luận văn là xác định những quy định cơ bản về chế định tín thác (trust) dưới góc độ nhu cầu thực tế trong các quan hệ kinh doanh, thương mại ở Việt Nam.

Từ đó, đề xuất một số giải pháp xây dựng chế định tín thác. Nhiệm vụ nghiên cứu Đề thực hiện được các mục tiêu nêu trên, luận văn đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thé như sau: - Lich sử hình thành và phát triển của chế định tín thác. - _ Khái niệm và những đặc tính pháp lý của chế định tín thác. - Thực trạng quy định pháp luật liên quan đến tín thác và thực tiễn áp dụng ở Việt Nam hiện nay.

- Dé xuất phương án giải quyết vụ việc dưới góc độ các chế định cần có của Luật thương mại. Thực tế ở Việt Nam, các tranh chấp trong lĩnh vực kinh doanh thương mại thường được đưa ra đánh giá ở góc độ vi phạm hình sự khi giải quyết tranh chấp. Chế định tín thác mở ra một cách nhìn mới với những tranh chap dién ra có liên quan đên sự tin nhiệm, lòng tin; qua đó góp phần đánh giá một cách rõ ràng, đầy đủ hơn các quan hệ pháp luật. Đối tượng và phạm vỉ nghiên cứu 1.

Đối tượng nghiên cứu Luận văn tập trung nghiên cứu đến đối tượng là những vấn đề pháp lý trong phạm vi chế định tín thác, bao gồm như: Các định nghĩa, đặc trưng pháp lý cơ bản, căn cứ xác lập, các chủ thé của chế định tín thác, nội dung cơ bản của một quan hệ tín thác. Sau đó mở rộng với sự tương quan với các chê định khác của pháp luật. Luận văn tập trung vào nghiên cứu những quan hệ tài sản trong những lĩnh vực kinh doanh được đánh giá là thiết lập trên nền tảng của các quan hệ tín thác (song không được gọi là quan hệ tín thác) bao gồm: Quan hệ ủy thác mua bán hàng hóa trong Luật Thương mại; Chế định quản tài viên trong Luật Phá sản; Quan hệ ủy thác quản lý tài sản kinh doanh trong các quỹ đầu tư chứng khoán trong Luật Chứng khoán, các quỹ đầu tư bat động sản trong Luật Kinh doanh bat động sản; Quan hệ ủy quyền quản lý tài sản trong Luật Doanh nghiệp (trong giới hạn nghiên cứu, tác giả tập chung vào việc phân tích cá biệt đối với hình thức Công ty cổ phần — loại hình doanh nghiệp đặc trưng của công ty đối vốn và có sự phân tách rõ ràng giữa thiết chế sở hữu và thiết chế điều hành doanh nghiệp) và một sỐ quan hệ xem xét mở rộng bao gồm quan hệ ủy thác giữa các tô chức tín dụng của Luật Các tổ chức tín dụng, quan hệ ủy thác xử lý tài sản trong Luật Thị hành án dân sự. Những van đề pháp lý khác có thể kê đến bao gồm nhưng không giới hạn ở nguOn gốc ra đời của chế định, những đặc điểm phân loại giữa tín thác và các chế định liên quan (chế định ủy quyền, chế định ủy thác), những ưu điểm mà chế định này mang lại và đề xuất phương án xây dựng chế định tín thác trong pháp luật thương mại ở Việt Nam.

Phạm vỉ nghiên cứu Sự nghiên cứu bắt đầu với chế định Tín thác trong phạm vi Hệ thống pháp luật Common Law. Từ đó sự so sánh, đánh giá và đề xuất với nền tảng pháp lý ở Việt Nam. Cụ thê như sau: - Phạm vi về nội dung: Các nội dung trong phạm vi nghiên cứu là các quy định về chế định Tín thác và tình hình áp dụng trên phạm vi thế giới. - Phạm vi về thời gian: Nghiên cứu chủ yếu Tín thác trong khoảng thời gian hoạt động 6n định và phát triển của Luật Công bình (Equity law).

Tương đương khoảng thế kỷ XIV-XVI đến nay. - Tai Việt Nam, Luận văn tập trung vào phân tích những quan hệ có một hoặc một số đặc điểm của chế định tín thác. Qua đó, phân tích các quan hệ dựa trên sự so sánh với một quan hệ tín thác đầy đủ các thành phan. Từ đó, phân tích, đề xuất, kiến nghị phương án hoản thiện pháp luật, góp phần phát triển kinh tế xã hội, xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng những phương pháp nghiên cứu truyền thống của khoa học xã hội nói chung và luật học nói riêng, cụ thê: - Phuong pháp tổng hợp, phương pháp phân tích được sử dụng nhăm khái quát hoá, tìm kiếm đặc tính đặc hữu của chế định tín thác, từ đó xây dựng các khái niệm, đặc điêm của chê định này. - Phương pháp hệ thống hoá được sử dụng xuyên suốt luận văn dé đánh giá quá trình hình thành và phát triển của chế định; hệ thống hoá cơ sở lý luận và tổng hợp các quy phạm pháp luật hiện hành có liên quan. - Phương pháp so sánh, phân loại các quy phạm pháp luật hiện có trong hệ thống tư pháp Việt Nam, trải qua từng thời kỳ để thấy được sự phát triển 10 trong hoạt động tín thác cũng như sự đa dạng các hình thức thé hiện của chế định này. - Các phương pháp diễn giải, quy nạp giúp hình thành nên bố cục của luận văn đê phân tích một cách logic, mạch lạc các vân đê.

Ngoài ra, đề tài còn sử dụng các phương pháp khác như: Lịch sử, thống kê, tham van. từ đó dua ra những ưu điểm, hạn chế của pháp luật. Qua đó, đề xuất nên những phương án để cải thiện thực trạng pháp luật hiện nay.