CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. SỰ CẦN THIẾT CỦA PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Theo tiến sĩ Lê Thị Xuân (2016), phân tích tài chính doanh nghiệp là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về tài chính hiện hành và trong quá khứ của doanh nghiệp nhằm mục đích đánh giá thực trạng tài chính, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một doanh nghiệp, trên cơ sở đó giúp cho nhà phân tích đưa ra các quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong DN đó. Ngô Thế Chi (2015), phân tích tài chính là tổng thể các phương pháp được sử dụng để đánh giá tình hình tài chính đã qua và hiện nay, giúp cho nhà quản lý đưa ra được quyết định quản lý chuẩn xác và đánh giá được doanh nghiệp, từ đó giúp những đối tượng quan tâm đi tới những dự đoán chính xác về mặt tài chính của doanh nghiệp, qua đó có các quyết định phù hợp với lợi ích của chính họ.
Phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay của NHTM trước hết thường tập trung vào các số liệu được cung cấp trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp, kết hợp với các thông số bổ sung từ nhiều nguồn khác nhau, làm rõ tình hình tài chính của doanh nghiệp trong quá khứ, chỉ ra những thay đổi chủ yếu, những chuyển biến theo xu hướng, tính toán những nhân tố, những nguyên nhân của sự thay đổi trong hoạt động tài chính, phát hiện ra những qui luật của các hoạt động, làm cơ sở cho quyết định có cho vay đối với khách hàng đó hay không, đảm bảo an toàn và sinh lợi cho ngân hàng. Sự cần thiết của phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp của NHTM Đối với hoạt động tín dụng trong NHTM việc phân tích tài chính doanh nghiệp là một yếu tố vô cùng quan trọng. Vì khi phân tích tài chính Ngân có thể đánh giá được độ rủi ro, mức độ và chất lượng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp để từ đó đưa ra quyết định hình thành phương án tín dụng tốt nhất. 5 Phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp là cơ sở xác định triển vọng quan hệ của NHTM với khách hàng Hoạt động tín dụng của NHTM luôn tiềm ẩn nhiểu rủi ro, nên để đưa quyết định cho vay trước hết cần thiết lập trên cơ sở mức độ tin cây.
Ngân hàng sẽ chỉ cho khách hàng vay khi ngân hàng tin tưởng vào sự sẵn sàng trả nợ đúng hạn của doanh nghiệp. Vì vậy, các doanh nghiệp cần có năng lực pháp lý và năng lực tài chính lành mạnh để tạo niềm tin với ngân hàng. Đối với một doanh nghiệp được xác định có triển vọng sẽ được hưởng những ưu đãi từ chính sách của ngân hàng nhắm duy trì quan hệ hay lòng trung thành của doanh nghiệp. Ngân hàng sẽ tư vấn cho doanh nghiệp về mặt tài chính để doanh nghiệp có thể đạt được những kết quả tốt hơn, tình hình tài chính lành mạnh hơn, có lợi cho cả ngân hàng và doanh nghiệp.
Phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp giúp xác định rõ khả năng thanh toán của doanh nghiệp, làm cơ sở cho khả năng thu hồi khoản vay của ngân hàng Đối với tín dụng, nguyên tắc đầu tiền là nguyên tắc có hoàn trả, mà khả năng hoàng trả được thể hiện ở tình hình hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có kết quả kinh doanh tốt, mức sinh lời cao thì khả năng thu hồi vốn và lãi của ngân hàng càng lớn. Ngân hàng sẽ quan tâm đến hai khía cạnh là thanh toán đủ và đúng hạn đối với khả năng thanh toán của khách hàng. Hai khía cạnh này được xác định trong phân tích tài chinh KHDN thông qua việc phân tích bảng cân đối kế toán và báo cáo lưu chuyển tiền tệ.
Phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp giúp ngân hàng đưa ra các quyết định đúng hạn Ngân hàng thương mại khi quyết định có cấp tín dụng cho một khách hàng hay không, ngoài việc dựa vào việc thẩm định hồ sơ của khách hàng, thẩm định phi tài chính thì phân tích tài chính KHDN là một nội dung quan trọng trong quy trình tín dụng. Ngân hàng là người tài trợ cấp vốn khi cấp tín dụng nên điều quan trọng nhất là lợi nhuận và bảo toàn nguồn vốn của mình. Vì vậy, khi phân tích tài chính KHDN và đưa ra các dự báo về tài chính trong tương lai, ngân hàng có những quyết định đầu tư đúng đắn hơn, quyết định về phương hướng, quy môm lãi suất và thời gian vay của KH. Điều này sẽ đánh giá được nhu cầu vốn của doanh nghiệp và khả 6 năng cung ứng của ngân hàng.
Phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp là cơ sở đánh giá xếp loại tín dụng và có biện pháp dự phòng hợp lý Trong hoạt động tín dụng thì ngân hàng thường gặp phải rủi ro tín dụng và rủi ro lãi suất, vì thế cùng với việc cấp tín dụng NHTM phải theo dõi, đánh giá thêm xếp loại doanh nghiệp và xếp loại các khoản vay định kì, kiểm soát thường xuyên tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp để đưa ra những biện pháp, phương ns và kế hoạch hợp lý, trích lập dự phòng phù hợp đểhạn chế tối đa mức rủi ro. Nguồn thông tin phục vụ phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp - Thông tin tài chính: Để phân tích một doanh nghiệp, các thông tin tài chính là những thứ không thể thiếu để phản ảnh một cách trực quan nhất tình hình tài chính của doanh nghiệp đó. Các thông tin tài chính bao gồm những thông tin kế hoạch và thực tế về các khoản thu, chi, tài sản hiện hữu, khoản phải thu,…của doanh nghiệp. Những thông tin này thường được lấy từ Báo cáo tài chính, Báo cáo kế toán quản trị, Báo cáo thường niên,…và các văn bản khác có liên quan.
Ngoài ra, thôn tin tài chính có thể được thu thập từ các hóa đơn, chứng từ và các tài liệu kế toán chi tiết khác. - Thông tin phi tài chính: Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp luôn bị tác động bới nhiều nhân tố, không chủ bên trong mà cả bên ngoài doanh nghiệp. Do đó, khi phân tích tổng thể tình hình tài chính của doanh nghiệp, ngoài những số liệu tài chính trực quan, người ta còn phải xem xét đến các thông tin phi tài chính như về doanh nghiệp, thông tin về hoạt động của doanh nghiệp, thông tin về môi trường kinh doanh, thông tin kinh tế, chính trị,. Thông tin phi tài chính được chia thành ba nhóm chính: + Các thông tin chung: Là những thông tin liên quan đến môi trường kinh tế, chính trị, luật pháp như: sự tăng trưởng hay suy thoái kinh tế, các vấn đề kinh tế hiện hữu có thể ảnh hưởng đến toàn bộ các doanh nghiệp đang hoạt động như khủng hoảng kinh tế, lạm phát,…; sự can thiệp của Nhà nước vào hoạt động kinh tế như các chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ, chính sách về thuế, các điều luật nhằm thúc đẩy hay kìm hãm một ngành nghề kinh doanh, các quy định về giá cả hàng hóa,… 7 + Các thông tin theo ngành kinh tế: Các nhà phân tích khi nghiên cứu những thông tin này, sẽ đặt sự phát triển của doanh nghiệp vào trong mối liên hệ với hoạt động chung của toàn ngành kinh doanh, từ đó thấy được đặc điểm kinh doanh của ngành có liên quan đến: công nghệ, sản phẩm, áp lực cạnh tranh,… + Các thông tin về doanh nghiệp: Đây là thông tin liên quan đến cơ cấu tổ chức, lĩnh vực hoạt động, mục tiêu và chiến lược, sản phẩm và định hướng chính sách hoạt động của doanh nghiệp.
Điều này giúp các nhà phân tích có cái nhìn tổng quát nhất về một doanh nghiệp, từ đó dựa trên các thông tin tài chính và phi tài chính khác để đưa ra những nhận định về năng lực hoạt động và khả năng trả nợ của doanh nghiệp đó. QUY TRÌNH PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NHTM Phân tích TCDN là một công việc phức tạp, đòi hỏi phải có một quy trình phù hợp với mục tiêu và yêu cầu phân tích. Một quy trình phân tích chung bao gồm các bước sau: - Bước 1: Lập kế hoạch phân tích Ở bước này, nhà phân tích cần xác định trước về nội dung, phạm vi, thời gian và cách tổ chức phân tích. Đây là cơ sở để xây dựng đề cương cụ thể khi tiến hành phân tích.
+ Nội dung phân tích cần xác định rõ các vấn đề được đưa ra phân tích: toàn bộ hoạt động tài chính và đi sâu phân tích một số vấn đề cụ thể như cơ cấu vốn, khả năng thanh toán để làm cơ sở thu thập chứng từ, số liệu,… + Phạm vi phân tích có thể là toàn bộ doanh nghiệp hoặc từng bộ phận trong doanh nghiệp, tùy thuộc vào từng mục đích phân tích, tùy vào hoàn cảnh thực tiễn mà xác định nội dung và phạm vi một cách phù hợp. + Thời gian phân tích bao gồm thowig gian chuẩn bị và thời gian tiến hành phân tích - Bước 2: Thu thập thông tin và xử lý thông tin Nhà phân tích cần thu thập mọi thông tin có thể, bao gồm cả thông tin tài chính và thông tin phi tài chính. Các thông tin này là những thông tin từ nội bộ 8 doanh nghiệp đến những thông tin bên ngoài, từ thông tin số lượng đến thông tin giá trị, từ thông tin lượng hóa được đến thông tin không lượng hóa được. + Nguồn thông tin bên ngoài doanh nghiệp cần lưu ý đến thông tin về môi trường kinh tế, chính trị, pháp luật có liên quan đến cơ hội phát triển của doanh nghiệp như sự tăng trưởng hay suy thoái của một nền kinh tế, khi cơ hội thuận lợi, cơ hội tăng trưởng của doanh nghiệp phát triển mạnh, do đó lợi nhuận của doanh nghiệp cũng tăng lên và ngược lại; sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp: các biện pháp hỗ trợ, chính sách tài chính, chính sách tiền tệ,… những sự can thiệp đó đều có ảnh hưởng rất lớn đến sự mở rộng và phát triển của doanh nghiệp.
+ Các thông tin về doanh nghiệp cần tìm hiểu đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp, các thông tin về pháp lý, kế toán, kế hoạch sử dụng vốn của doanh nghiệp,… + Thông tin trên báo cáo tài chính của doanh nghiệp để đánh giá một cách tổng quan về tình hình tài chính, tình hình kinh doanh và các luồng tiền của doanh nghiệp.