MỞ ĐẦU 1. Quy trình trồng nấm Hình 1.1: Quy trình trồng nấm Nguyên liệu: sử dụng nguyên liệu chủ yếu là mùn cưa của các loại gỗ mềm, không có tinh dầu và độc tố, không ẩm mốc. Ngoài ra còn có thể trồng nấm từ nguyên liệu là thân gỗ, các cây thuộc họ thân thảo. Xử lý nguyên liệu: Vôi bột được trộn với mùn cưa cao su theo tỷ lệ 0,12-0,15% tùy theo mùn cưa tươi hay khô mà tăng giảm lượng vôi.
Sau đó trộn mùn cưa với nước sạch để đạt độ ẩm từ 55-65%. Có thể cảm nhận bằng cách nắm mùn cưa trong tay nếu mùn cưa nở ra khi thôi nắm thì đạt, nếu nén lại thì mùn ướt quá. Khi vào bịch nặng khoảng 1,25-1,35 kg là đạt (khổ bịch 210x295). Mùn cưa sau khi trộn nước và vôi bột sẽ được sàng để loại bỏ dăm gỗ.
Sau đó trộn đều mùn với cám gạo, bắp xay nhuyễn theo tỷ lệ 1,5% và phân sinh học hoặc bánh dầu theo tỷ lệ 0,2% so với khối lượng mùn cưa. 8 Luan van Đóngbịch/lọ: Cho mùn cưa vào túi dồn và nén mùn cưa cho chắc, sau khi nén phôi dùng bìa cứng hay nilon làm cổ bịch (đường kính 2 -2,5cm, chiều cao 3 -3,5cm), sau đó dùng bông gòn nhét lại, cuối cùng bọc miệng bằng giấy báo hay dây thun. Ông Long đã cải tiến cách làm này bằng cách: dùng bịch nilon kích cỡ 18cm x 30cm và không cần làm cổ bịch. Sau khi thực hiện công đoạn nén phôi liệu xong, xếp bịch như xếp đáy thông thường, rồi dùng băng keo khổ rộng (47mm) dán lại, chiều dài đoạn băng keo chừng 13cm, giữ bông gòn làm kín nhưng vẫn để thông khí cho tơ nấm phát triển.2: Đóng bịch bằng phương pháp thủ công Hình 1.3: Cải tiến cách đóng bịch phôi nấm Thanh trùng: Bịch đóng xong được xếp lên kệ, dùng máy khoan, khoan lỗ sẵn để sau khi thanh trùng sẽ cấy giống vào lỗ.
Bịch được cho vào lò hấp cách thủy để thanh trùng. Hấp bằng lò hơi thông thường thì thời gian hấp 10-11 tiếng kể từ khi đạt nhiệt độ 96 độ C.Hấp bằng lò áp suất thì thời gian hấp 5- 5,5 tiếng khi nhiệt độ đạt 115 -120 độ C và áp suất đạt 1,25-1,4 atm. Bịch sau khi đưa ra khỏi lò để cho 9 Luan van nguội (khoảng 7-10 tiếng tùy điều kiện của phòng cấy meo) nhưng không để bịch nguội lạnh.4: Lò hấp bịch phôi nấm Cấy giống nấm: Phòng cấy meo phải được thanh trùng thường xuyên bằng cồn công nghiệp. Dùng banh kẹp rút từng cây meo ra khỏi bịch meo, nhanh chóng cho vào lỗ khoan sẵn trên bịch và nút bông gòn trở lại.
Nếu bông nút nào bị ướt trong quá trình hấp cần thay mới bằng bông được hấp khử trùng cùng với bịch phôi (cho bông nút cổ dùng để thay vào túi nilong, cột chặt bằng thun để không bị ướt). Ủ bịch nấm: Bịch sau khi được cấy giống cần chuyển sang nhà ủ. Nhà ủ cần làm nền cao ráo để tránh ngập nước, che chắn tránh gió lùa, vệ sinh sạch sẽ, rắc vôi bột xuống nền để khử trùng. Xung quanh cần che chắn kỹ bằng lưới chống côn trùng, bạt che nắng.
Ánh sáng trong nhà ủ là ánh sáng yếu. Nhiệt độ thích hợp cho tơ nấm trong nhà ủ phát triển là 22-30 độ C. Có thể xếp bịch lên kệ với hàng cách hàng 2-3 cm hoặc có thể dùng dây treo bịch lên sao cho dây cách dây 2-3cm. Thời gian ủ kéo dài từ 20- 25 ngày.5: Nhà trồng nấm 10 Luan van Chăm sóc nấm: Sau khi ủ bịch bịch trắng (tơ nấm lan ra) đạt khoảng 70-85 % diện tích xung quanh bịch thì chuyển bịch vào nhà trồng.
Không nên để trắng nhiều hơn vì khi vận chuyển sẽ làm yếu tơ meo, hoặc một số bịch meo khỏe, nấm sẽ mọc ra từ cổ bịch làm trầy dẫn đến yếu cây nấm. Nhà trồng cần chuẩn bị tương tự như nhà ủ bịch nhưng ánh sáng cần nhiều hơn. Ánh sáng khuếch tán đều từ mọi phía (dùng bạt che sáng màu hơn so với nhà ủ). Độ ẩm không khí đat khoảng 83-88%.
Nhiệt độ thích hợp cho nấm phát triển 20-30 độ C. Để tránh côn trùng xâm nhập làm hư hại, ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của nấm, cần thêm lưới chống côn trùng che kín xung quanh. Nhà che kín nhưng không được để nấm bị ngộp. Nếu có điều kiện làm nhà hai tầng mái là thoáng và mát nhất.
Bịch được xếp lên kệ hoặc treo bằng dây. Chú ý không nên xếp hai bịch gần nhau cùng một hướng mà quay đầu xen kẽ để khi nấm ra không bị dính vào nhau. Bịch sau khi để trên kệ hoặc treo lên ở giàn treo thì rút bông ở ra khỏi nút cổ. Có thể tưới ẩm xuống nền để tạo độ ẩm trong không khí.
Chờ nấm linh chi chui ra khỏi cổ (5-8 ngày sau khi rút bông) thì bắt đầu tưới nước. Tưới phun sương cho nấm 1-2 lần/ ngày tùy theo điều kiện thời tiết và nên tưới theo một khung giờ trong ngày. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 1. Các nghiên cứu của nước ngoài 1.
Máy đóng bịch hiệu WE – 4 (China) [1] Bảng 1.1: Thông số máy đóng bịch hiệu WE - 4 Model WE - 4 Line space 50-40mm Overall Dimension 100x80x80cm Working depth 15-23cm Machine weight 90kg Capacity 700-900bags/hour Film Width 3mm Matched engine 220V/2.0(kw) single phase electric motor or 5Hp diesel engine 11 Luan van Hình 1.6: Máy đóng bịch phôi nấm hiệu WE - 4 Máy đóng bịch hiệu WE - 4 được sản xuất từ Trung Quốc, với năng suất là 700 – 900 bịch/giờ, trọng lượng của máy là 90kg và kích thước của máy là 100x80x80cm. Nguyên lý hoạt động: Máy nấm đóng bịch tự động này thông qua bộ ly hợp điện từ tiên tiến và chọn chuyển đổi điều khiển điện, cải thiện tính hệ thống kiểm soát phanh đàn hồi. Ưu điểm: + Máy làm việc êm. + Khối lượng nguyên liệu có thể được điều chỉnh theo nhu cầu của người sử dụng (vì túi đựng nguyên liệu có chiều dài từ 10 đến 60 cm).
+ Tốc độ đóng bịch nhanh. Nhược điểm: Giá thành cao, những cơ sở nhỏ (hộ gia đình) không đủ điều kiện về kinh tế để mua và sử dụng. Máy đóng bịch nấm hiệu VMBJ 15 - 24 Henan, China [2] Hình 1.7: Máy đóng bịch phôi nấm hiệu VMBJ 15 - 24 12 Luan van Bảng 1.2: Thông số máy đóng bịch hiệu VMBJ 15 - 24 Condition: New Place of Origin: Henan, China (Mainland) Brand Name: VOS Model Type: automatic mushroom growing bag Voltage: 220V/380v Number: VMBJ packing machine Power(W): 2.2KW 15-24 Bag height:30cm Weight: 780kg Dimension(LxWxH): 1400x1280x2800mm Certification: CE,ISO Warranty: one After-sales Service Provided: Engineers type: automatic year available to service machinery overseas mushroom growing bag packing machine color: blue capacity: 800-1000bags/hour function: mushroom cultivation Máy đóng bịch hiệu VMBJ 15 - 24 được sản xuất từ Trung Quốc, với năng suất là 800 – 1000 bịch/giờ, có khối lượng là 780kg và kích thước của máy là 1400x1280x2800mm. Nguyên lý hoạt động: Phôi được cấp từ trên xuống, điền đầy bịch và được cơ cấu đẩy xoay tròn theo trục chính ra bên ngoài.
Định lượng: Máy gồm 6 cái hộp trụ rỗng, chức năng giữ phôi bên trong. Đó cũng chính là phần định lượng của máy. Ưu điểm: + Năng suất ổn định. + Vận hành máy dễ dàng.
Nhược điểm: + Kích thước máy khá lớn. + Năng suất chưa cao. + Giá thành khá cao. Máy đóng bịch nấm hiệu Zhengzhou Jinjia Machinery [3] Hình 1.8: Máy đóng bịch phôi nấm hiệu Zhengzhou Jinjia Machinery Bảng 1.3: Thông số máy đóng bịch hiệu Zhengzhou Jinjia Machinery Model Motor capacity Dimension WS-A 1.9m WS-C 3kw 1000bags\h 1.9m Máy đóng bịch phôi nấm hiệu Zhengzhou Jinjia Machinery do Trung Quốc sản xuất, với năng suất thay đổi theo 3 mẫu khác nhau, kích thước và năng suất thể hiện theo bảng 1.
Nguyên lý hoạt động: Phôi được cấp từ trên xuống, điền đầy vào ống đựng ở phía trước, người sử dụng sẽ cấp bịch cho máy, gạt cần để piston đẩy phôi vào bịch và đẩy ra ngoài. Định lượng: Tương tự như máy hiệu WE – 4. Khối lượng của phôi là phần thể tích của ống trụ rỗng. Ưu điểm: + Máy làm việc ổn định.
+ Kích thước tương đối nhỏ gọn. Nhược điểm: + Năng suất tương đối thấp. Dây chuyền đóng lọ nấm ở Hàn quốc Ở Hàn Quốc nấm được trồng trong lọ, các lọ được đặt trong khay, có 16 lọ trong 1 khay. Nhờ băng tải con lăn, khay sẽ đi qua các cơ cấu: cấp phôi liệu, cơ cấu tạo lỗ 14 Luan van trong lọ, cơ cấu cấy meo nấm, ….Các quá trình này được hoàn toàn tự động, không có sự can thiệp của người nên đảm bảo được năng suất và an toàn vệ sinh thực phẩm.9: Dây chuyền đóng lọ nấm ở Hàn quốc Trên thế giới có nhiều nước như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada,…làm nấm với công nghệ hiện đại và hầu hết được tự động, nên chất lượng nấm rất tốt, rất sạch.
Các nghiên cứu trong nước: 1. Phương pháp thủ công Đây là phương pháp tốn nhiều công sức, kém năng suất và không đảm bảo đồng bộ về hình dáng, khối lượng và thẩm mỹ của bịch đất. Có thể xem đây là phương pháp sản xuất đơn chiếc. Trước đó để có thể có nguyên liệu để đóng bịch còn phải có rất nhiều công đoạn để xử lí cốt liệu.
Như sàn bỏ xơ (đối với phôi mùn dừa), lọc vụn gỗ (đối với mùn cưa), vv. Nên đây là phương pháp không đạt hiệu quả cao, tuy nhiên phù hợp với sản xuất nhỏ lẽ, quy mô hộ gia đình. Đóng bịch bằng máy Đây là phương pháp đảm bảo ít tốn công sức người lao động, đồng đều về chất lượng và thẩm mỹ của bịch đất. Đảm bảo sản xuất hàng loạt lớn với năng suất ổn định 15 Luan van và đáng tin cậy.
Đây là phương pháp cần phải áp dụng, nhất là trong thời kì công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, tất cả các ngành nghề hầu như đều đã được cơ giới hóa.10: Đóng bịch nấm bào ngư thủ công Hình 1.11: Máy đóng bịch phôi nấm 16 Luan van 1. Máy đóng bịch của Công ty TNHH An Thuận Phát [4] Nguyên lý hoạt động của dây chuyền máy đóng bịch phôi nấm Bước 1: Nguyên liệu làm nấm được xử lý bằng cách băm nhỏ (mùn cưa, rơm băm, bã mía băm nhỏ,…) bằng máy băm. Sau khi băm, nhiên liệu được trộn ủ với nước vôi. Bước 2: Nguyên liệu làm nấm được đổ vào băng tải chuyển đến máy trộn để trộn đều lại nguyên liệu và lọai bỏ những tạp chất.
Bước 3: Từ đầu ra của máy trộn có hệ thống băng tải đưa nguyên liệu làm nấm đến máy đóng bịch.