Luận văn thạc sĩ cải thiện sinh kế của người dân trước yêu cầu bảo tồn và phát triển rừng đặc dụng tại khu bảo tồn thiên nhiên bình châu phước bửu tỉnh bà rịa vũng tàu

Luận văn thạc sĩ phân tích cải thiện sinh kế người dân gắn với bảo tồn và phát triển rừng đặc dụng tại khu bảo tồn Bình Châu - Phước Bửu.

• Tác giả: Phạm Thị Na
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Công
• Đề tài: Cải Thiện Sinh Kế Và Bảo Tồn Rừng Đặc Dụng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Bối cảnh nghiên cứu
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Khung lý thuyết
• 1.5.2. Phương pháp lấy mẫu
• 1.5.3. Quy trình các bước nghiên cứu
• 1.5.4. Thu thập dữ liệu nghiên cứu
• 1.5.5. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 1.6. Bố cục luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khung phân tích sinh kế bền vững theo DFID
• 2.2. Các khái niệm liên quan
• 2.2.1. Khái niệm sinh kế
• 2.2.2. Khái niệm bối cảnh tổn thương
• 2.2.3. Khái niệm tài sản sinh kế
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu trước
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải thiện sinh kế và bảo tồn rừng đặc dụng

Cải thiện sinh kế và bảo tồn rừng đặc dụng là hai yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững. Rừng đặc dụng không chỉ cung cấp tài nguyên thiên nhiên mà còn là nơi sinh sống của nhiều cộng đồng. Việc bảo tồn rừng đặc dụng giúp duy trì hệ sinh thái, trong khi cải thiện sinh kế của người dân sống xung quanh rừng là cần thiết để giảm áp lực lên tài nguyên rừng.

1.1. Khái niệm về sinh kế bền vững

Sinh kế bền vững được định nghĩa là khả năng của một cộng đồng trong việc duy trì và cải thiện mức sống của họ mà không làm tổn hại đến môi trường. Điều này bao gồm việc sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển các hoạt động kinh tế bền vững.

1.2. Vai trò của rừng đặc dụng trong sinh kế

Rừng đặc dụng cung cấp nhiều sản phẩm như gỗ, thực phẩm và dược liệu, đồng thời tạo ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Việc bảo tồn rừng không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo nguồn thu nhập ổn định cho cộng đồng.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn rừng đặc dụng

Bảo tồn rừng đặc dụng đối mặt với nhiều thách thức như khai thác trái phép, biến đổi khí hậu và áp lực từ phát triển kinh tế. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn đến sinh kế của người dân sống xung quanh.

2.1. Tác động của khai thác trái phép

Khai thác trái phép rừng đặc dụng dẫn đến suy giảm tài nguyên thiên nhiên, làm mất cân bằng hệ sinh thái. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn làm giảm thu nhập của người dân phụ thuộc vào rừng.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến rừng

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu, ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng và các loài động thực vật. Điều này có thể dẫn đến giảm năng suất và chất lượng tài nguyên rừng.

III. Phương pháp cải thiện sinh kế bền vững cho cộng đồng

Để cải thiện sinh kế bền vững, cần áp dụng các phương pháp như phát triển du lịch sinh thái, đầu tư vào nông nghiệp bền vững và tăng cường giáo dục cho cộng đồng. Những phương pháp này không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Phát triển du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái là một trong những phương pháp hiệu quả để cải thiện sinh kế. Nó không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng mà còn nâng cao nhận thức về bảo tồn rừng.

3.2. Đầu tư vào nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp bền vững giúp người dân sản xuất thực phẩm một cách hiệu quả mà không làm tổn hại đến môi trường. Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại có thể tăng năng suất và giảm thiểu tác động đến rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp cải thiện sinh kế đã mang lại kết quả tích cực cho cộng đồng. Các dự án du lịch sinh thái và nông nghiệp bền vững đã giúp nâng cao thu nhập và bảo vệ rừng.

4.1. Kết quả từ các dự án du lịch sinh thái

Các dự án du lịch sinh thái đã thu hút nhiều du khách, tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Điều này không chỉ giúp cải thiện sinh kế mà còn nâng cao ý thức bảo vệ rừng.

4.2. Tác động của nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp bền vững đã giúp người dân tăng năng suất và giảm thiểu tác động đến môi trường. Các mô hình canh tác mới đã được áp dụng, mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng.

V. Kết luận và tương lai của bảo tồn rừng đặc dụng

Bảo tồn rừng đặc dụng và cải thiện sinh kế là hai yếu tố không thể tách rời. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư hợp lý để đảm bảo sự phát triển bền vững cho cả cộng đồng và môi trường.

5.1. Tương lai của rừng đặc dụng

Rừng đặc dụng cần được bảo vệ và phát triển bền vững. Các chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu của cộng đồng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5.2. Đề xuất chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ cho người dân sống xung quanh rừng, bao gồm đào tạo nghề, hỗ trợ tài chính và phát triển cơ sở hạ tầng. Điều này sẽ giúp cải thiện sinh kế và bảo vệ rừng hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu (BC-PB) tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu có diện tích khoảng 10.000 ha, là vùng rừng đặc dụng quan trọng với hệ sinh thái đa dạng. Tuy nhiên, hiện có khoảng 583 hộ dân sinh sống và canh tác trên diện tích 1.570 ha đất rừng, chiếm 15% diện tích rừng tự nhiên. Việc người dân sinh sống trong khu bảo tồn đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái, như chặt phá rừng, làm nương rẫy, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của rừng. Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu đã có chủ trương di dời dân ra khỏi khu bảo tồn nhằm bảo tồn rừng và phát triển du lịch sinh thái, tuy nhiên việc thực hiện còn chậm do thiếu nguồn lực và các khó khăn về sinh kế của người dân.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá hiện trạng sinh kế của người dân trong khu bảo tồn BC-PB, phân tích tác động của các chính sách bảo tồn đến sinh kế của họ, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện sinh kế phù hợp với yêu cầu bảo tồn rừng đặc dụng. Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 4 tháng (8/2017 – 3/2018) tại huyện Xuyên Mộc, tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, với trọng tâm là các hộ dân đang sinh sống và canh tác trong khu bảo tồn. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cân bằng giữa bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế - xã hội địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý rừng đặc dụng và cải thiện đời sống người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng khung phân tích sinh kế bền vững của Bộ Phát triển Quốc tế Vương Quốc Anh (DFID, 2001) làm cơ sở lý thuyết chính. Khung này tập trung vào năm loại tài sản sinh kế: vốn con người, vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội. Sinh kế được xem là bền vững khi có khả năng ứng phó với các tổn thương mà không làm suy giảm tài nguyên cho thế hệ tương lai.

Ngoài ra, nghiên cứu còn vận dụng các khái niệm về bối cảnh tổn thương, bao gồm các cú sốc (thiên tai, dịch bệnh), các xu hướng (suy giảm tài nguyên, biến động kinh tế) và tính mùa vụ ảnh hưởng đến sinh kế. Các mô hình nghiên cứu trước đây về di dân, tái định cư và chính sách bảo tồn rừng cũng được tham khảo để làm rõ mối quan hệ giữa chính sách và sinh kế người dân trong khu bảo tồn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm thông tin thứ cấp từ các báo cáo kinh tế - xã hội, báo cáo kiểm lâm, đề án di dời dân của Ban Quản lý Khu bảo tồn BC-PB, cùng dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát và phỏng vấn sâu. Tác giả khảo sát 38 hộ dân, chiếm khoảng 6,5% tổng số 583 hộ dân trong khu bảo tồn, được chọn theo phương pháp lấy mẫu thuận tiện dựa trên đặc điểm kinh tế - xã hội tương đồng và quan hệ huyết thống.

Phương pháp phân tích dữ liệu gồm mô tả định lượng về bối cảnh và sinh kế hộ gia đình, kết hợp phân tích định tính từ phỏng vấn sâu với các cán bộ quản lý và người dân. Quy trình nghiên cứu gồm thu thập tài liệu, khảo sát sơ bộ, xây dựng phiếu điều tra, phỏng vấn sâu và phân tích tổng hợp số liệu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu đảm bảo tính đại diện cho nhóm dân cư trong khu bảo tồn, giúp đánh giá chính xác thực trạng sinh kế và tác động chính sách.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sinh kế và nguồn lực lao động: Lao động trong khu bảo tồn chiếm khoảng 72% tổng nhân khẩu, tuy nhiên chỉ 23,1% lao động đã qua đào tạo nghề, phần lớn còn lại làm nghề rẫy, thu hái lâm sản với thu nhập thấp (100.000 – 200.000 đồng/ngày công). Tỷ lệ trẻ em bỏ học cao khoảng 32%, chỉ 12% trẻ em được học nghề, làm hạn chế nguồn lực lao động tương lai.

2. Phụ thuộc vào vốn tự nhiên: 66% người dân làm nghề rẫy, phụ thuộc lớn vào đất rừng với diện tích bình quân 1,63 ha/người đối với hộ khá giả. Một số hộ nghèo chuyển sang làm nghề biển hoặc làm thuê mướn. Thu nhập bình quân đầu người năm 2014 của huyện Xuyên Mộc là 29,25 triệu đồng, thấp hơn 26,6% so với bình quân tỉnh. Thu nhập hộ nghèo chỉ khoảng 965.000 đồng/người/tháng, hộ khá/giàu đạt 18 triệu đồng/người/tháng.

3. Tài sản vật chất và cơ sở hạ tầng hạn chế: 97,6% hộ dân trong rừng chỉ có nhà tạm, không được xây dựng nhà kiên cố do quy định bảo tồn. Cơ sở hạ tầng như đường giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học, cơ sở y tế không được đầu tư trong khu bảo tồn, gây khó khăn cho sinh hoạt và học tập.

4. Tác động của chính sách bảo tồn: Chính sách giao khoán rừng với mức tiền công thấp (khoảng 36.000 đồng/ha cho năm đầu trồng rừng) khiến người dân không mặn mà nhận khoán rừng, tiếp tục canh tác nông nghiệp trong rừng. Vi phạm lâm luật tại khu bảo tồn chiếm 68% tổng số vụ vi phạm của tỉnh, gồm chặt phá rừng, lấn chiếm đất, khai thác lâm sản trái phép. Luật Lâm nghiệp 2019 có những điểm mới hỗ trợ người nhận khoán rừng như khai thác lâm sản tăng thêm, hỗ trợ kinh phí phát triển rừng, kết hợp sản xuất nông lâm ngư, bồi thường khi thu hồi rừng, tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển đổi sinh kế.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sinh kế của người dân trong khu bảo tồn BC-PB phụ thuộc chủ yếu vào tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là đất rừng, với thu nhập thấp và thiếu ổn định do tính mùa vụ và hạn chế về kỹ năng lao động. Việc thiếu cơ sở hạ tầng và điều kiện sống khó khăn làm gia tăng tỷ lệ trẻ em bỏ học và hạn chế phát triển nguồn nhân lực địa phương. Chính sách bảo tồn hiện hành chưa tạo được động lực cho người dân chuyển đổi sang nhận khoán rừng, do mức hỗ trợ thấp và hạn chế khai thác lâm sản.

So sánh với các nghiên cứu tại các khu bảo tồn khác cho thấy việc di dời dân ra khỏi rừng cần có chính sách hỗ trợ toàn diện về đất ở, việc làm, đào tạo nghề và vốn đầu tư. Luật Lâm nghiệp mới mở ra cơ hội cải thiện sinh kế cho người dân nhận khoán rừng, tuy nhiên cần có cơ chế thực thi hiệu quả và nguồn lực hỗ trợ đủ mạnh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ lao động theo ngành nghề, biểu đồ thu nhập bình quân theo nhóm hộ, bảng phân loại tài sản sinh kế và sơ đồ tác động chính sách đến sinh kế và bảo tồn rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng lao động: Tổ chức các lớp đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường cho lao động trong khu bảo tồn, đặc biệt là trẻ em và thanh niên, nhằm giảm phụ thuộc vào tài nguyên rừng. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng từ 23% lên 50% trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với Ban Quản lý Khu bảo tồn.

2. Phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu: Đầu tư xây dựng đường giao thông, điện, nước sinh hoạt, trường học và cơ sở y tế tại các khu dân cư trong và ngoài khu bảo tồn để cải thiện điều kiện sống và học tập. Mục tiêu hoàn thành trong 5 năm, ưu tiên các khu vực có mật độ dân cư cao. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan.

3. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính và đất đai: Cấp đất tái định cư cho các hộ dân di dời, đồng thời tạo điều kiện vay vốn ưu đãi với lãi suất thấp để đầu tư sản xuất, chăn nuôi và phát triển kinh tế mới. Mục tiêu hỗ trợ 100% hộ di dời trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách xã hội, UBND huyện Xuyên Mộc.

4. Thúc đẩy mô hình sản xuất nông lâm ngư kết hợp: Khuyến khích người dân nhận khoán rừng phát triển mô hình sản xuất đa dạng, kết hợp trồng rừng, chăn nuôi và khai thác lâm sản bền vững theo quy định Luật Lâm nghiệp 2019. Mục tiêu tăng thu nhập bình quân hộ nhận khoán lên 30% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Khu bảo tồn, các tổ chức nông nghiệp.

5. Tăng cường công tác quản lý, giám sát và tuyên truyền: Nâng cao hiệu quả tuần tra, kiểm soát vi phạm lâm luật, đồng thời tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn rừng và sinh kế bền vững. Chủ thể thực hiện: Hạt Kiểm lâm, Ban Quản lý Khu bảo tồn, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp và bảo tồn: Giúp xây dựng chính sách phù hợp, cân bằng giữa bảo tồn và phát triển sinh kế, đồng thời triển khai các đề án di dời dân hiệu quả.

2. Các tổ chức phi chính phủ và phát triển cộng đồng: Sử dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ đào tạo nghề, phát triển sinh kế bền vững cho người dân trong khu bảo tồn.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý công, phát triển nông thôn: Tham khảo khung lý thuyết sinh kế bền vững và phương pháp nghiên cứu thực tiễn trong lĩnh vực bảo tồn và phát triển cộng đồng.

4. Doanh nghiệp đầu tư du lịch sinh thái: Hiểu rõ bối cảnh xã hội, kinh tế và các khó khăn của cộng đồng dân cư để xây dựng các dự án du lịch gắn kết bảo tồn và phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao người dân trong khu bảo tồn vẫn tiếp tục canh tác dù có chính sách bảo tồn?
   Nguyên nhân chính là mức hỗ trợ nhận khoán rừng thấp, thu nhập từ trồng rừng không đủ bù đắp chi phí, trong khi canh tác nông nghiệp mang lại thu nhập ngắn hạn và ổn định hơn. Ngoài ra, thiếu đất sản xuất bên ngoài và cơ sở hạ tầng hạn chế cũng khiến người dân khó chuyển đổi sinh kế.

2. Chính sách di dời dân ra khỏi khu bảo tồn gặp khó khăn gì?
   Khó khăn lớn nhất là thiếu nguồn lực tài chính để hỗ trợ di dời và tái định cư, đồng thời có sự phản đối từ các hộ có nhiều đất sản xuất do lo ngại mất sinh kế. Việc thiếu chính sách hỗ trợ toàn diện về đất đai, việc làm và đào tạo nghề cũng làm chậm tiến độ thực hiện.

3. Luật Lâm nghiệp 2019 có điểm mới nào hỗ trợ người dân trong khu bảo tồn?
   Luật cho phép người nhận khoán rừng được khai thác lâm sản tăng thêm, hỗ trợ kinh phí phát triển rừng khi bị thiên tai, kết hợp sản xuất nông lâm ngư, và được bồi thường khi bị thu hồi rừng. Những điểm này tạo điều kiện thuận lợi cho người dân chuyển đổi sinh kế bền vững.

4. Làm thế nào để nâng cao thu nhập cho người dân trong khu bảo tồn?
   Cần đa dạng hóa ngành nghề, phát triển mô hình sản xuất nông lâm ngư kết hợp, đào tạo nghề nâng cao kỹ năng lao động, đồng thời phát triển du lịch sinh thái tạo việc làm mới. Hỗ trợ tài chính và cơ sở hạ tầng cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao thu nhập.

5. Tại sao tỷ lệ trẻ em bỏ học trong khu bảo tồn lại cao?
   Nguyên nhân do điều kiện kinh tế khó khăn, trẻ em phải nghỉ học để giúp việc nhà hoặc lao động, cùng với việc trường học xa, giao thông khó khăn làm cản trở việc đi học. Việc thiếu cơ sở hạ tầng giáo dục trong khu vực cũng góp phần làm tăng tỷ lệ bỏ học.

Kết luận

• Người dân trong khu bảo tồn BC-PB phụ thuộc lớn vào tài nguyên rừng với thu nhập thấp và sinh kế không ổn định, đặc biệt do hạn chế về kỹ năng lao động và cơ sở hạ tầng.
• Chính sách bảo tồn hiện hành chưa tạo được động lực chuyển đổi sinh kế do mức hỗ trợ thấp và hạn chế khai thác lâm sản.
• Luật Lâm nghiệp 2019 mở ra cơ hội cải thiện sinh kế qua các chính sách hỗ trợ và quyền lợi mới cho người nhận khoán rừng.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề, phát triển cơ sở hạ tầng, hỗ trợ tài chính và quản lý bảo tồn để cân bằng giữa bảo tồn rừng và phát triển sinh kế.
• Tiếp tục nghiên cứu, triển khai các đề án di dời dân ra khỏi khu bảo tồn với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, cộng đồng và doanh nghiệp nhằm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao đời sống người dân.

Các cơ quan chức năng cần ưu tiên bố trí nguồn lực thực hiện đề án di dời, đồng thời triển khai các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân trong khu bảo tồn. Đề nghị các nhà nghiên cứu và tổ chức phát triển tiếp tục theo dõi, đánh giá và đề xuất chính sách phù hợp nhằm đảm bảo mục tiêu bảo tồn và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 giới thiệu bối cảnh nghiên cứu để ra đời đề tài, mục tiêu, đối tượng, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và bố cục luận văn. Chương 2 trình bày tổng quan cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu và các nghiên cứu trước đây. Chương 3 trình bày kết quả nghiên cứu, phân tích và thảo luận. Chương 4 trình bày kết luận về đề tài nghiên cứu và đề xuất một số khuyến nghị đồng thời làm rõ những hạn chế của đề tài trong quá trình nghiên cứu.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Đề tài sử dụng khung phân tích sinh kế bền vững của Bộ Phát triển Quốc tế Vương Quốc Anh (DFID, 2001) nhằm xác định yếu tố hình thành sinh kế của con người và những mối quan hệ tác động của các chính sách đến các yếu tố đó. Khung phân tích sinh kế bền vững theo DFID TÀI SẢN SINH KẾ KẾT QUẢ SINH BỐI CẢNH DẼ TỔN CÁC CƠ CẤU VÀ QUY THƯƠNG TRÌNH CHUYỂN ĐỔI KẾ Vốn con người  Tăng thu nhập  Các cú sốc CƠ CẤU:  Tăng phúc lợi Vốn tự nhiên Vốn xã hội  Thể chế  Các xu ẢNH  Giảm tổn CHIẾ HƯỞNG & Chính quyền thương N hướng * Phápluật LƯỢ Vốn vật chất TIẾP CẬN Vốn tài chính  KV tư nhân * Chính sách C  Cải thiện lương  Tính mùa vụ SINH thực * Văn hóa KẾ  Sử dụng bền vững các nguồn lực tự nhiên (Nguồn: DFID, 2001). Các khái niệm liên quan: 2.

Khái niệm sinh kế: Sinh kế của con người được hình thành dựa trên các yếu tố bao gồm năng lực của con người, tài sản vật chất và xã hội mà họ có thể tiếp cận và hoạt động cần thiết để phối hợp các nguồn lực trên nhằm mục đích kiếm sống (Chambers R. Sinh kế được gọi là bền vững khi nó có khả năng phản ứng tự vệ trước các tổn thương mà không cần sự hỗ trợ nhất thời từ bên ngoài, đồng thời không gây ảnh hưởng bất lợi đến sinh kế của người khác và không làm giảm nguồn tài nguyên có thể khai thác của thế hệ tương lai (DFID,2001). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Khái niệm bối cảnh tổn thương: Là những tình huống bất lợi xảy ra nhưng con người không có khả năng đối phó (GLOPP,2008,tr3).

Có 3 loại tổn thương: - Các cú sốc có thể kể đến như tai nạn, bệnh tật, thiên tai hoặc dịch bệnh làm cho suy giảm tài sản của hộ gia đình. - Các xu hướng có thể xảy ra trong tương lai như sự suy giảm tài nguyên thiên nhiên, hạn hán do biến đổi khí hậu làm ảnh hưởng đến hoạt động trồng trọt, chăn nuôi của hộ gia đình, hoặc các xu hướng biến động kinh tế gây bất lợi cho cá nhân hoặc hộ gia đình. - Tính mùa vụ: là sự thay đổi theo chu kỳ sinh trưởng cuả động thực vật, hoặc tính biến động theo mùa của thị trường, gây ra các xáo trộn có tính chu kỳ. Khái niệm tài sản sinh kế: Tài sản sinh kế có 5 loại: Vốn con người, vốn tự nhiên, vốn vật chất, vốn tài chính và vốn xã hội (DFID, 2001).

Nguồn vốn con người gồm các năng lực cụ thể của con người như kiến thức, kĩ năng và năng lực tiềm tàng thuộc về mỗi cá nhân để giúp họ tạo ra phúc lợi cho bản thân và cho xã hội (OECD, 2001, tr. Khảo sát ở cấp độ hộ gia đình, vốn nhân lực được thể hiện ở năm yếu tố: số nhân khẩu trong hộ, số lao động tạo thu nhập cho gia đình, trình độ giáo dục, kiến thức và kĩ năng của các thành viên hộ (FAO, 2005, tr. Nguồn vốn xã hội là mối quan hệ kết nối những con người khác nhau trong xã hội để phối hợp hoạt động có hiệu quả không chỉ dựa trên cơ sở của niềm tin, sự hiểu biết lẫn nhau mà còn dựa trên các giá trị chia sẻ cho nhau (Don Cohen & Laurence Prusak, 2001, tr. Nguồn vốn tự nhiên là các yếu tố thuộc về tài nguyên thiên nhiên mà con người có thể khai thác và sử dụng để tạo ra giá trị một cách trực tiếp hay gián tiếp (Natural Capital -14- Committee, 2013, tr.

TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Nguồn vốn tự nhiên đặc biệt quan trọng đối với những người mà hoạt động sinh kế căn bản phụ thuộc vào nguồn tài nguyên thiên nhiên (trồng trọt, chăn nuôi, khai thác sử dụng các sản phẩm từ rừng). Nguồn vốn vật chất: bao gồm tài sản công cộng và tài sản sở hữu tư nhân. Tài sản công cộng gồm cơ sở hạ tầng kĩ thuật như: đường sá, phương tiện giao thông công cộng, nguồn nước sạch, hệ thống điện, hệ thống truyền thông tin và cơ sở hạ tầng xã hội trường học, cơ sở y tế, chợ. Tài sản thuộc sở hữu tư nhân gồm các phương tiện phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

Đối với người dân đang sống tại lõi rừng của Khu Bảo tồn tài sản vật chất của họ gồm: nhà cửa, xe cộ, máy móc, trang thiết bị sinh hoạt và sản xuất, dụng cụ lao động, động vật nuôi. Nguồn vốn tài chính: được hiểu là tiền và các khoản tương đương tiền có thể dễ dàng quy đổi thành tiền để phục vụ cho việc đạt được các mục tiêu sinh kế. Vốn tài chính thể hiện dưới dạng nguồn thu nhập, tiết kiệm tiền mặt, các khoản tín dụng, bảo hiểm, trang sức, vật nuôi, trợ cấp. Các cơ cấu và các quy trình chuyển đổi đề cập đến môi trường thể chế, cách thức tổ chức cùng với sự hiện diện của các chính sách, các quy định pháp luật ảnh hưởng đến hoạt động sinh kế của người dân (DFID, 2001).

Tổng quan các nghiên cứu trước: Nghiên cứu tình huống sinh kế của người dân tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu tác giả dựa vào 3 nghiên cứu của một số tác giả trước đó có sử dụng khung phân tích DFID như sau: Về vấn đề giải quyết chính sách định canh, định cư tác giả đã tham khảo nghiên cứu của Dương Minh Ngọc (2013) thực hiện nghiên cứu về tình huống người dân di cư vào cư trú giữa rừng Buôn Ya wầm trên địa bàn xã EA KIẾT huyện Cư Mgar, tỉnh Đắc Lắc. Chủ rừng đã phối hợp với chính quyền địa phương di dân ra khỏi rừng bố trí khu vực định canh định cư có chính sách hỗ trợ cấp 600m2 đất ở, cấp bảo hiểm y tế miễn phí, hỗ trợ tiền di chuyển với mức 5 triệu đồng mỗi hộ và cấp mỗi hộ 2 con heo giống để nuôi phát triển kinh tế gia đình. Ngoài ra, Nhà nước hợp TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 thức hóa đất khai hoang trong rừng cho người dân tiếp tục sản xuất. Tuy nhiên sau hai năm khi dự án định cư, định canh hình thành chỉ có 51 hộ trong tổng số 131 hộ đang sống trong rừng chuyển vào khu định canh định cư bởi nếu hộ dân di chuyển ra ngoài sợ mất đất sản xuất, sợ bị thu hồi lại tài sản nếu hộ chuyển đi nơi khác, đi lại từ nơi ở đến nơi canh tác xa sợ bị phá hoại cây trồng trong khi đó nguồn nước nơi ở mới có nhiều lắng cặn làm người dân lo lắng.

Từ đó tác giả có những khuyến nghị đối với UBND tỉnh Đắk lắk phải bố trí nguồn vốn tăng mức hỗ trợ di dời, xây dựng hệ thống thoát nước để thu hút người dân đồng thời kiến nghị huyện Cư M’gar phải cưỡng chế các hộ dân cư trú trong rừng ra ngoài nhằm hạn chế tình trạng phá rừng đồng thời xử lý nghiêm những hành vi vi phạm lâm luật. Về vấn đề giải quyết sinh kế cho hộ dân tác giả tham khảo nghiên cứu tình huống của Nguyễn Xuân Vinh (2014) chính sách sinh kế kết hợp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên tình huống được nghiên cứu tại xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau. Nghiên cứu này tác giả đã đề xuất mô hình sinh kế cộng đồng nhằm đem lại cho người dân sự cải thiện về khả năng tiếp cận các nguồn vốn vật chất và nguồn vốn tài chính bởi theo tác giả Nguyễn Xuân Vinh các hộ dân bị thiếu hụt nguồn vốn và kỹ thuật có thể được giải quyết bằng cách tham gia các mô hình sản xuất tập thể hợp tác xã và nhóm sản xuất có sự hỗ trợ của Nhà nước. Về vấn đề giải quyết di dời dân ra khỏi rừng đặc dụng tác giả tham khảo nghiên cứu của Đỗ Vũ Gia Linh (2015): “Cải thiện sinh kế cho người dân trong yêu cầu bảo tồn tài nguyên tại ấp 5 xã Mã Đà, huyện Vĩnh Cửu, tỉnh Đồng Nai”, khi thực hiện chủ trương di dời 1300 hộ dân ra khỏi rừng đặc dụng Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai.

Tuy nhiên dự án hình thành từ năm 2001 kéo dài 15 năm nhưng vẫn chưa thực hiện được vì thiếu nguồn lực từ đó tác giả đã đề xuất một số khuyến nghị như ưu tiên giải quyết di dời cho hộ nghèo vì họ dễ thỏa hiệp đồng ý phương án hỗ trợ khi di dời, còn các hộ nhiều đất sản xuất kinh tế khá có thể ổn định tại chỗ để bảo vệ rừng. Bên cạnh đó tác giả đề xuất UBND tỉnh Đồng Nai mạnh dạn thực hiện thí điểm mô hình giao khoán đất rừng đặc dụng vì nó đã áp dụng thành công ở nhiều quốc gia trên thế giới. Đồng thời tác giả cũng khuyến nghị các cơ quan chức năng của tỉnh cần có chính sách hỗ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 11 trợ kỹ thuật chuyển đổi giống cây trồng như giống điều cao sản có năng suất chất lượng cao, hỗ trợ giống bò laisin để các hộ chăn nuôi và tổ chức các lớp dạy nghề cho đối tượng bị tác động để từng bước họ chuyển đổi nghề nghiệp giảm tình trạng chặt phá rừng làm nương rẫy. Về vấn đề tái định cư và nghiên cứu những người bị ảnh hưởng khi thực hiện dự án tác giả dựa vào nghiên cứu: “Cuốn cẩm nang tái định cư” của ngân hàng ADB trong đó đề cao chính sách tái định cư bắt buộc đã được Ban giám đốc của ngân hàng thông qua vào tháng 11 năm 1995.

Trong cuốn cẩm nang này nghiên cứu rất cụ thể những thiệt hại do tái định cư gây ra và những người được gọi là người bị ảnh hưởng.