Chương 1. CÁC NHÂN TỐ CHỦ YẾU CHI PHỐI ĐẾN CẢI CÁCH QUÂN ĐỘI CỦA TRUNG QUỐC 1. Bối cảnh tình hình thế giới khu vực và quan điểm của các nước về cải cách quân đội 1. Bối cảnh tình hình thế giới, khu vực thời gian qua là một trong những nhân tố tác động không nhỏ tới cải cách quân đội Trung Quốc - Tình hình thế giới, khu vực trong những năm qua, kể từ năm 2008 đến nay có nhiều thay đổi mạnh mẽ trên các mặt của đời sống kinh tế, chính trị và quốc phòng an ninh, diễn biến ngày càng phức tạp, lợi ích và xung đột luôn đan xen lẫn nhau là gia tăng cạnh tranh giữa các nƣớc nhằm bảo toàn các giá trị lợi ích của minh.
Đồng thời, cạnh tranh ảnh hƣởng trên trƣờng quốc tế giữa các nƣớc lớn trong và ngoài khu vực ngày càng ngày gia tăng và xu thế đa cực hóa ngày càng rõ nét, nhất là các quốc gia đang gia thực hiện cách mạng khoa học công nghệ dẫn đến và xu thế toàn cầu hóa phát triển mạnh mẽ, tác động sâu rộng đến hầu hết các quốc gia, khu vực. Trong đó Trung Quốc cũng đang bị ảnh hƣởng sâu rộng trên các lĩnh vực, nhất là trong việc xây dựng “cƣờng quốc”, trở thành một cực trong thế giới đa cực…. Theo đó, một số nhân tố của tình hình thế giới tác động đến việc Trung Quốc tiến hành cải các quân đội, gồm: Một là, kinh tế thế giới thời gian qua tuy đã tăng trưởng trở lại, nhưng đà phục hồi chậm và không đồng đều giữa các quốc gia và khu vực. Theo đó, sau khi kinh tế thế giới chạm đáy do khủng hoảng kinh tế, tài chính toàn cầu 2008, thì đã bắt đầu tăng trƣởng trở lại và đạt 4,2% trong năm 2010 (so với 1,84% của năm 2008 và âm 1,68% của năm 2009) [13].
Tuy nhiên, cho đến nay, kinh tế thế giới vẫn chƣa phục hồi đƣợc tốc độ tăng trƣởng nhƣ trƣớc khủng hoảng, với tốc độ tăng trƣởng trong giai đoạn từ năm 2009 - 2018 chỉ đạt bình quân hơn 3,1%, thấp hơn so với giai đoạn trƣớc khủng hoảng từ năm 1990 - 2007 tăng trƣởng bình quân 3,7%. Đồng thời, hiện nay kinh tế thế giới đối mặt với nhiều nguy cơ, thách thức, trong đó tranh dành ảnh hƣởng trở thành trở thành “ngƣời dẫn dắt” nền kinh tế thế giới đã khiến các nƣớc gia tăng xu hƣớng bảo hộ, cũng nhƣ đẩy mạnh thực hiện các biện 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com pháp kiềm chế lẫn nhau tại các khu vực trọng yếu dẫn tới các nƣớc phải gia tăng các biện pháp đảm bảo an ninh để bảo vệ các lợi của mình. Bên cạnh đó cạnh tranh ảnh hƣởng này sẽ làm giảm tăng trƣởng kinh tế thế giới, kéo theo nhiều hệ lụy khôn lƣờng và cũng sẽ dễ dẫn tới xung đột lợi ích kinh tế giữa các nƣớc phát triển Mỹ, EU, Nhật Bản Nga và Trung Quốc, hơn nữa đã xuất hiện tình trạng bất ổn chính trị, xung đột quân sự xảy ra ờ nhiều nơi trên thế giới… Đây cũng là một nhân tố khiến Trung Quốc tiến hành cải cách quân đội để đảm bảo lợi ích an ninh của mình trên toàn cầu, trong đó trọng tâm là bảo đảm lợi ích kinh tế. Hai là, do giành giật ảnh hưởng địa - chính trị giữa các nước lớn, nhiều khu vực trên thế giới xảy ra những bất ổn nghiêm trọng về chính trị và an ninh.
Thời gian qua khu vực Trung Đông - Bắc Phi tiếp tục là khu vực bất ổn nhất thế giới. Trong đó, mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo đã khiến cho chủ nghĩa khủng bố bùng phát, các tổ chức khủng bố quốc tế nhƣ An Kê-da, Ta-li-ban, nhất là tổ chức Nhà nƣớc Hồi giáo tự xƣng (IS) đẩy mạnh hoạt động, gây ra nhiều vụ khủng bố đẫm máu. Đặc biệt, cuộc khủng hoảng tại Xy-ri, Ly-bi. diễn biến phức tạp và lâm vào bế tắc, khiến xung đột quân sự diễn ra trên diện rộng và đã biến khu vực này trở thành nơi tranh dành ảnh hƣởng địa chính trị của các nƣớc lớn trên thế giới.
Theo đó, nhiều nƣớc thông qua nhiều cách khác nhau trong hệ thống chỉ huy tác chiến của minh đã phái cử lực lƣợng quân đội đến khu vực ngày để cạnh tranh, duy trì sức mạnh quân sự của minh đối với khu vực và trên thế giới. Đồng thời khu vực châu Âu đang phải đối mặt với một số khó khăn, thách thức, trong đó chủ nghĩa khủng bố đã và ngày càng phát triển mạnh, trở thành một trong các mối đe dọa cấp bách và nghiêm trọng nhất đối với an ninh của nhiều quốc gia châu Âu, nhất là những nƣớc có nhiều thành phần Hồi giáo cực đoan trú ẩn nhƣ Pháp, Đức, Bỉ, Đan Mạch. Đặc biệt, xung đột tại miền Đông U-crai-na và Mỹ thúc đẩy mở rộng NATO về phía Đông làm gia tăng nguy cơ bất ổn và đối đầu giữa các nƣớc Nga - NATO. Bên cạnh đó, khu vực Mỹ La-tinh liên tục trải qua những bất ổn về chính trị, khó khăn về kinh tế tại những nƣớc do lực lƣợng cánh tả nắm quyền, đặc biệt là Vê-nê- xu-ê-la, Ê-cu-a-đo và Bô- li-vi-a.
nhất là đối với Vê-nê-xu-ê-la kinh tế nƣớc này đã lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng, lạm phát bùng phát, đời sống ngƣời dân gặp nhiều khó khăn dẫn đến 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com biểu tình phản kháng ở nhiều nơi. Điều này cũng đã tác động sau sắc tới việc Trung Quốc tiến hành cải cách quân đội nhằm gia tăng hiện diện quân sự ở những khu vực địa chính trị quan trọng và thể hiện vai trò nƣớc lớn. Ba là, trong thời gian qua thế giới luôn phải đối mặt với các vấn đề an ninh phi truyền thống nảy sinh và diễn biến phức tạp, đe dọa nghiêm trọng đến sự ổn định và phát triển của thế giới. Trong đó vấn đề an ninh mạng đang nổi lên là mối đe dọa đối với toàn cầu, thời gian gần đây, đã xảy ra nhiều vụ tin tặc tấn công vào các trang mạng của chính phủ, gây tổn hại rất lớn về tài sản cũng nhƣ những bí mật liên quan đến quốc phòng - an ninh.
Đặc biệt, nếu nhƣ chúng tấn công, kiểm soát, hoặc điều khiển hệ thống vũ khí chiến lƣợc của các nƣớc lớn, có nguy cơ dẫn đến chiến tranh hạt nhân ngoài ý muốn. Đồng thời, nạn cƣớp biển xảy ra ở một số khu vực trên thế giới, nhất là vùng biển Xô-ma-li, eo biển Ma-lác-ca hoặc cạnh giữa các nƣớc trong vấn đề hang hải nhƣ giữa Mỹ - Trung tại Biển Đông, Nhật - Trung tại biển Hoa Đông, Nga - Nhật tại quần đảo Xen-ca-cƣ. khiến cho an ninh hàng hải ở một số khu vực này ngày càng diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Đây cũng là một nhân tố tác động không nhỏ tới việc Trung Quốc tiến hành cải cách quân đội, trong đó có lực lƣợng tác chiến không gian mạng và Hải quân… Bốn là, các nước lớn như Mỹ, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản… đẩy mạnh điều chỉnh chiến lược, nhằm giành giật vị thế, vai trò trong một thế giới đang thay đổi.
Theo đó, Mỹ triển khai hàng loạt biện pháp chiến lƣợc nhằm thực hiện tham vọng “thế giới đơn cực” do Mỹ lãnh đạo, trong đó tập trung chống phá, ngăn chặn Nga và Trung Quốc, nhƣ gây sức ép với Nga trong vấn đề U-crai-na, chia rẽ quan hệ Nga - EU; tiến hành “tái cân bằng” ở châu Á, những năm gần đây đẩy mạnh chiến lƣợc chiến lƣợc “Ấn Độ Dƣơng - Thái Bình Dƣơng tự do và rộng mở”, lôi kéo các nƣớc hình thành các liên minh ba, bốn bên; lợi dụng tranh chấp chủ quyền để tăng cƣờng hiện diện quân sự ở khu vực. Nga có nhiều hành động vừa quyết liệt, vừa khôn khéo linh hoạt nhằm củng cố vị thế cƣờng quốc trên trƣờng quốc tế nhƣ tăng cƣờng tiềm lực quân sự; thúc đẩy quan hệ, phối hợp với Trung Quốc chống lại trật tự thế giới do Mỹ và phƣơng Tây áp đặt; kiên quyết không nhƣợng bộ Mỹ, EU trong vấn 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đề U-crai- na, sẵn sàng đáp trả cấm vận của Mỹ và EU; tiến hành can dự vào Xy-ri với danh nghĩa chống IS. Nhật Bản đẩy mạnh điều chỉnh chiến lƣợc nhằm thực hiện mục tiêu trở thành “cƣờng quốc bình thƣờng”, có sức mạnh chính trị, quân sự tƣơng xứng với sức mạnh kinh tế (đẩy mạnh điều chỉnh chiến lƣợc quân sự, cho phép quân đội tham gia phòng vệ tập thể và đƣa quân ra nƣớc ngoài; tăng cƣờng liên minh với Mỹ, tích cực can dự vào các vấn đề khu vực…) Ấn Độ đẩy mạnh triển khai chính sách “Hành động Hƣớng Đông”, coi trọng quan hệ với ASEAN, tìm cách tăng cƣờng hiện diện ở Biển Đông nhằm phòng thủ từ xa, ngăn chặn Trung Quốc mở rộng ảnh hƣởng sang Ấn Độ Dƣơng… Đây cũng là nhân tố thôi thúc Trung Quốc tiến hành cải cách quân đội một cách toàn diện để sớm trở thành một cực trong thế giới đa cực. Năm là, chiến tranh, xung đột xảy ra ở nhiều nơi, nhưng hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn giữ xu thế chủ đạo.
Trong thời gian qua, hòa bình, hợp tác vẫn là xu hƣớng chủ đạo, vai trò của các thể chế đa phƣơng, nhất là Hội đồng bảo an (HĐBA) LHQ tiếp tục đƣợc duy trì, các nƣớc lớn vẫn đạt đƣợc sự đồng thuận trong các vấn đề nhƣ chống khủng bố, chống phổ biến vũ khí hủy diệt, biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có cả yếu tố nội bộ của mỗi nƣớc và do tác động từ bên ngoài, trên thế giới xảy ra nhiều cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ, gây thiệt hại nghiêm trọng về ngƣời và của, đe dọa đến hòa bình, an ninh và phát triển của thế giới, nhƣ: miền Đông U-crai-na, Xy-ri, Y-ê-men, Ly-bi và việc IS mở rộng phạm vi hoạt động sang những khu vực mới; vấn đề tranh chấp lãnh thổ trên Biển Đông và biển Hoa Đông; vấn đề hạt nhân, tên lửa của Triều Tiên. - Bối cảnh khu vực châu Á - Thái Bình Dƣơng phát triển năng động, tiến trình liên kết khu vực diễn ra mạnh mẽ, nhƣng cũng đang trở thành tâm điểm cạnh tranh giành giật ảnh hƣởng giữa các cƣờng quốc trên các lãnh vực kinh tế, quân sự… trong đó nổi lên hai đặc chính khiến Trung Quốc tiến hành cải cách quân đội cho phù hợp với môi trƣờng an ninh khu vực: Một là, châu Á - TBD tiếp tục phát triển năng động, trở thành động lực thúc đẩy kinh tế thế giới. Châu Á - TBD tiếp tục là một điểm sáng về tăng trƣởng kinh tế, 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trở thành đầu tàu nền kinh tế thế giới.