Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải Chương 2: Cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng 8 Chương 3: Bối cảnh và Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Hàm ý quản trị và Giải pháp thúc đẩy ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng 9 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH CHẤP NHẬN CÔNG NGHỆ CỦA NGƢỜI TIÊU DÙNG ĐỐI VỚI ỨNG DỤNG KẾT NỐI VẬN TẢI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải bằng phƣơng pháp phân tích trắc lƣợng thƣ mục khoa học Phân tích trắc lượng thư mục khoa học (bibliometric analysis) là một phương pháp phổ biến để khám phá và phân tích khối lượng lớn dữ liệu khoa học; điều này cho phép giải nén các bước tiến của một lĩnh vực cụ thể trong nghiên cứu, đồng thời làm sáng tỏ các khía cạnh mới nổi trong lĩnh vực đó. Cụ thể hơn, phân tích trắc lượng thư mục khoa học sử dụng các phương pháp thống kê để phân tích tổng quan sách, bài báo và các ấn phẩm khác trong nghiên cứu khoa học. Trong luận án này, phương pháp phân tích trắc lượng thư mục khoa học được sử dụng như một công cụ hỗ trợ tìm kiếm và tổng quan tài liệu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải của người tiêu dùng một cách hệ thống và khoa học nhằm tìm ra xu hướng nghiên cứu và các khoảng trống nghiên cứu trong chủ đề.
Để quá trình thu thập và tổng hợp dữ liệu được chính xác hơn, luận án tiến hành phân tích trắc lượng thư mục trên 2 phạm vi: nghiên cứu quốc tế và nghiên cứu tại Việt Nam. Phân tích trắc lượng thư mục cho các nghiên cứu quốc tế Đối với nghiên cứu quốc tế, 03 từ khoá được sử dụng để tìm kiếm tài liệu là “Ride-hailing service”, “Technology Adoption” và “Consumer”. Bên cạnh đó, một số tiêu chí được sử dụng để ra kết quả chính xác hơn gồm: (i) ngôn ngữ tiếng anh, (ii) loại hình sản phẩm là bài báo, (iii) phạm vi nghiên cứu là khoa học xã hội và kinh tế, kinh doanh, quản lý. Kết quả thống kê cho thấy có 408 công trình từ nguồn Scopus và 60 công trình từ nguồn Web of Science.
Cụ thể, khi tổng quan tình hình nghiên cứu quốc tế về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng với ứng dụng kết nối vận tải, luận án phân tích trắc lượng thư mục khoa học theo 3 khía cạnh: (i) Thống kê theo năm, (ii) Thống kê theo vị trí địa lý, và (iii) Thống kê một số từ khoá nổi bật 10 (i) Thống kê theo năm Scopus Web of Science 160 145 137 140 120 100 80 64 60 49 40 20 20 11 14 10 6 6 33 0 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Hình 1.1: Số lượng nghiên cứu quốc tế qua các năm theo dữ liệu Scopus và Web of Science Nguồn: Scopus (2023), Web of Science (2023) Hình 1.1 thống kê số lượng nghiên cứu qua các năm trên 2 nguồn Scopus và Web of Science. Dữ liệu Scopus cho thấy nghiên cứu về chủ đề ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải bắt đầu vào năm 2018 và tính đến năm 2023 có 408 bài nghiên cứu. Giai đoạn 2018 – 2019, mỗi năm Scopus chỉ có 3 và 10 bài nghiên cứu về chủ đề này. Số lượng bài bắt đầu tăng dần từ năm 2020 (49 bài) và tiếp tục tăng mạnh trong sau năm 2021 với 64 bài (năm 2021), 145 bài (năm 2022) và 137 bài (năm 2023).
Đặc biệt, tính đến thời điểm thống kê, số lượng bài nghiên cứu trong 8 tháng đầu năm 2023 đã là 137 bài, gần bằng số lượng bài trong cả năm 2022. Bên cạnh đó, dữ liệu từ Web of Science chỉ ra nghiên cứu về chủ đề này cũng mới bắt đầu vào năm 2018, nhưng số lượng bài nghiên cứu chỉ 60 bài và gần như không tăng quá nhiều qua các năm. Giai đoạn 2018-2020, Web of Science chỉ có 3- 11 11bài/năm. Năm 2021, WOS có số lượng bài nhiều nhất là 20 bài và sau đó giảm dần trong năm 2022 – 2023 với 14 bài và 6 bài.
Số lượng thống kê cho thấy nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng với ứng dụng kết nối vận tải là một chủ đề còn khá mới và ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm của học giả trên thế giới. (ii) Thống kê theo vị trí địa lý Canada 17 HongKong 21 Malaysia 22 Việt Nam 23 Indonesia 25 Vƣơng Quốc Anh 26 Ấn Độ 34 Úc 36 Mỹ 97 Trung Quốc 106 0 20 40 60 80 100 120 Số lượng nghiên cứu Hình 1.2: Thống kê số lượng nghiên cứu quốc tế về ý định chấp nhận công nghệ với ứng dụng kết nối vận tải theo quốc gia trên cơ sở dữ liệu Scopus Nguồn: Scopus, 2023 12 Đài Loan 3 Singapore 3 Vƣơng Quốc Anh 3 Úc 3 Malaysia 4 Indonesia 6 Canada 6 Ấn Độ 7 Trung Quốc 16 Mỹ 28 0 5 10 15 20 25 30 Số lượng nghiên cứu Hình 1.3: Thống kê số lượng nghiên cứu quốc tế về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng với ứng dụng kết nối vận tải theo quốc gia trên Web of Science Nguồn: Web of Science, 2023 Hình 1.3 cho thấy ứng dụng kết nối vận tải chủ yếu được quan tâm nghiên cứu nhiều tại cả các nước phát triển về công nghệ như Mỹ, Trung Quốc, Ấn Đội, Úc. Đặc biệt, Mỹ và Trung Quốc là 2 quốc gia dẫn đầu về số lượng nghiên cứu trên cả 2 hệ thống dữ liệu Scopus và Web of Science. Các quốc gia còn lại trong top 10 đa phần đều là các nước phát triển thuộc Châu Âu, Châu Úc, Châu Mỹ (Mỹ, Anh, Úc, Canada) hoặc các nước Châu Á đang phát triển mạnh về lĩnh vực công nghệ như Ấn Độ, Indonesia, Malaysia.
Đặc biệt, Việt Nam cũng nằm trong top 10 quốc gia có số lượng nghiên cứu về chủ đề ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải trên hệ thống Scopus với số lượng 23 bài. Số lượng nghiên cứu này tương đương và thậm chí nhiều hơn các quốc gia khác tại khu vực Châu Á như Malaysia (22 bài), Hong Kong (21 bài), Đài Loan (17 bài), Singapore (15 bài) hay Hàn Quốc (9 bài). Kết quả thống kê trên chứng tỏ các nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải ở Việt Nam có chất lượng tốt và đang là xu hướng nổi bật trong thời gian gần đây. 13 (iii) Thống kê một số từ khoá nổi bật Hình 1.4: Thống kê từ khoá nổi bật trong nghiên cứu quốc tế về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải Nguồn: Scopus, 2023 Phân tích từ khoá nổi bật xuất hiện trong mỗi bài báo cho phép tác giả xác định xu hướng nghiên cứu hoặc các chủ đề nổi bật trong mỗi lĩnh vực.
Các từ khoá được các tác giả của nghiên cứu sử dụng cung cấp thông tin về các chủ đề nghiên cứu quan trọng nhất (Eck và Waltman, 2014). Vì vậy nghiên cứu hiện tại kiểm tra sự xuất hiện đồng thời của các từ khoá, có thể bắt nguồn từ tiêu đề, tóm tắt hoặc tác giả. Để phân tích sự xuất hiện của các từ khoá, phần mềm VOSviewer được sử dụng để kiểm tra tần suất xuất hiện của các từ khoá. Tuy nhiên, mỗi từ khoá phải xuất hiện ít nhất 5 lần thì mới được đưa vào thống kê.
Theo kết quả thống kê tần suất xuất hiện từ khoá trong các nghiên cứu cùng chủ đề trên cơ sở dữ liệu Scopus (tính đến tháng 8/2023), một số nhân tố ảnh hưởng 14 đến ý định người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải xuất hiện nhiều trong các bài nghiên cứu là “Service quality”, “Perceived value”, “Trust”, “Perceived risk”, “Pricing”, “Shared mobility”, “Sustianability”,… Màu sắc càng đậm chứng tỏ từ khoá đó xuất hiện các nhiều, do vậy một số từ xuất hiện nhiều nhất là “Service quality - Chất lượng dịch vụ” (20 lần), “Trust - Niềm tin” (17 lần), “Shared mobility - Sự linh động” (16 lần), “Perceived value – Giá trị cảm nhận” (14 lần), “Satisfaction - Sự hài lòng” (11 lần), “Loyalty - Lòng trung thành” (11 lần), “Sustianability – Tính bền vững” (10 lần). Những từ khoá nổi bật trên sẽ được dùng như nguồn chính để tìm kiếm các bài toàn văn về nghiên cứu quốc tế cho tổng quan tình hình nghiên cứu bằng phương pháp phân tích nội dung. Phân tích trắc lượng thư mục cho các nghiên cứu tại Việt Nam Đối với nghiên cứu tại Việt Nam, 04 từ khoá được sử dụng để tìm kiếm tài liệu trên cơ sở dữ liệu Scopus là “Ride-hailing service”, “Technology Adoption”, “Consumer” và “Vietnam”. Tương tự phân tích trắc lượng thư mục cho nghiên cứu quốc tế, một số tiêu chí được sử dụng để ra kết quả chính xác hơn gồm: (i) ngôn ngữ tiếng anh, (ii) loại hình sản phẩm là bài báo, (iii) phạm vi nghiên cứu là khoa học xã hội và kinh tế, kinh doanh, quản lý.
Kết quả thống kê cho thấy có 105 công trình từ nguồn Scopus. Bên cạnh đó, trên hệ thống cơ sở dữ liệu Web of Science, tác giả đã sử dụng 2 từ khoá chính để tìm kiếm tài liệu là “Ride-hailing” và “Vietnam”. Kết quả cho thấy có 21 công trình từ nguồn Web of Science liên quan đến chủ đề nghiên cứu. Cụ thể, khi tổng quan tình hình nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải của người tiêu dùng tại thị trường Việt Nam, luận án phân tích trắc lượng thư mục khoa học theo 3 khía cạnh: (i) Thống kê theo năm, (ii) Thống kê theo cơ sở nghiên cứu và (iii) Thống kê một số từ khoá nổi bật.
15 (i) Thống kê theo năm Scopus Web of Science 45 42 40 36 35 30 25 19 20 15 10 7 5 5 6 6 1 2 2 0 2019 2020 2021 2022 2023 Hình 1.5: Số lượng nghiên cứu tại Việt Nam qua các năm theo dữ liệu Scopus và Web of Science Nguồn: Scopus (2023), Web of Science (2023) Tại Việt Nam, nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải mới bắt đầu năm 2019 với 01 sản phẩm trên hệ thống dữ liệu Scopus và 02 sản phẩm trên dữ liệu Web of Science.