Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng nghiên cứu điển hình ứng dụng kết nối vận tải tại thị trường việt nam

Nghiên cứu các yếu tố tác động đến ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng Việt Nam. Phân tích điển hình ứng dụng kết nối vận tải. Tìm hiểu xu hướng mới nhất.

• Tác giả: Hoàng Đàm Lƣơng Thuý
• Người hướng dẫn: TS Vũ Trí Dũng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hƣởng đến ý định chấp nhận công nghệ của ngƣời tiêu dùng: Nghiên cứu điển hình ứng dụng kết nối vận tải tại thị trƣờng Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH CHẤP NHẬN CÔNG NGHỆ CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG ĐỐI VỚI ỨNG DỤNG KẾT NỐI VẬN TẢI
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải bằng phương pháp phân tích trắc lượng thư mục khoa học
• 1.2. Phân tích trắc lượng thư mục cho các nghiên cứu quốc tế
• 1.3. Phân tích trắc lượng thư mục cho các nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu bằng phương pháp phân tích nội dung
• 1.5. Tổng quan tình hình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng ý định chấp nhận công nghệ
• 1.6. Tổng quan tình hình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải
• 1.7. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH CHẤP NHẬN CÔNG NGHỆ CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
• 2.1. Cơ sở lý luận về ý định và hành vi người tiêu dùng
• 2.2. Khái niệm người tiêu dùng. Khái niệm ý định người tiêu dùng
• 2.3. Khái niệm hành vi người tiêu dùng
• 2.4. Cơ sở lý luận về ý định chấp nhận công nghệ
• 2.5. Khái niệm Ý định chấp nhận công nghệ
• 2.6. Khái niệm Ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải. Các lý thuyết nền tảng
• 2.7. Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu đề xuất
• 2.8. Lý thuyết nền tảng cho mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.9. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.10. Giả thuyết nghiên cứu đề xuất
• 2.11. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: BỐI CẢNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Bối cảnh nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu tại bàn
• 3.3. Tổng quan nghiên cứu tại bàn
• 3.4. Phân tích dữ liệu thứ cấp
• 3.5. Hình thành thang đo
• 3.6. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.7. Mục tiêu của nghiên cứu định tính
• 3.8. Đối tượng mẫu trong nghiên cứu định tính
• 3.9. Phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu trong nghiên cứu định tính
• 3.10. Kết quả nghiên cứu định tính
• 3.11. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.12. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
• 3.13. Nghiên cứu định lượng chính thức
• 3.14. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thực trạng sử dụng ứng dụng kết nối vận tải của người tiêu dùng tại Việt Nam
• 4.2. Thực trạng ý định chấp nhận ứng dụng kết nối vận tải của người tiêu dùng tại Việt Nam
• 4.3. Thống kê mô tả đối tượng khảo sát trong nghiên cứu định lượng
• 4.4. Kiểm định mô hình đo lường
• 4.4.1. Độ tin cậy nhất quán
• 4.4.2. Giá trị hội tụ
• 4.4.3. Giá trị phân biệt
• 4.5. Kiểm định mô hình cấu trúc
• 4.5.1. Đánh giá các vấn đề về đa cộng tuyến
• 4.5.2. Kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu
• 4.5.3. Đánh giá hệ số xác định (R bình phương)
• 4.5.4. Đánh giá hệ số tác động f2
• 4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.6.1. Thảo luận vai trò của nhóm nhân tố cá nhân
• 4.6.2. Thảo luận vai trò của nhóm nhân tố môi trường
• 4.6.3. Thảo luận vai trò của nhóm nhân tố công nghệ
• 4.6.4. Thảo luận vai trò của biến kiểm soát
• 4.7. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: HÀM Ý QUẢN TRỊ VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY Ý ĐỊNH CHẤP NHẬN CÔNG NGHỆ CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG
• 5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 5.2. Một số hàm ý quản trị thúc đẩy ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải tại Việt Nam
• 5.2.1. Chiến lược của chính phủ về việc sử dụng ứng dụng công nghệ trong hoạt động giao thông vận tải
• 5.2.2. Một số nhóm hàm ý quản trị đề xuất
• 5.3. Một số giải pháp thúc đẩy ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải tại Việt Nam
• 5.3.1. Giải pháp liên quan nhân tố cá nhân
• 5.3.2. Giải pháp liên quan nhân tố công nghệ
• 5.3.3. Giải pháp liên quan nhân tố môi trường
• 5.3.4. Giải pháp liên quan biến nhân khẩu học
• 5.4. Hạn chế của nghiên cứu và hướng nghiên cứu trong tương lai
• 5.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ý Định Chấp Nhận Công Nghệ Tại Việt Nam 55

Trong bối cảnh kinh tế dịch vụ ngày càng quan trọng, người tiêu dùng trở thành trung tâm của mọi hoạt động kinh doanh. Sản phẩm kết hợp công nghệ cao tạo nên mô hình kinh doanh hiện đại, đặc biệt tại các nước phát triển. Tại Việt Nam, các ứng dụng kết nối vận tải là một ví dụ điển hình. Năm 2022, số lượng người dùng ứng dụng đạt 25.63 triệu, doanh thu khoảng 2 tỷ USD. Tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 30-35%/năm, dự kiến tăng lên 45% đến năm 2025 (Bộ Công Thương, 2022b). Các ứng dụng này kết nối với các công ty vận tải hoặc cá nhân, kinh doanh vận tải mà không cần đầu tư xe. Lộ trình minh bạch, chi phí rõ ràng, khuyến mãi liên tục và thời gian chờ xe ngắn là những yếu tố thu hút người dùng. Đại dịch COVID-19 cũng thúc đẩy xu hướng ứng dụng công nghệ mạnh mẽ.

1.1. Ứng Dụng Vận Tải và Thị Trường Vận Tải Việt Nam

Thị trường vận tải Việt Nam đang chứng kiến sự trỗi dậy mạnh mẽ của các ứng dụng vận tải. Sự cạnh tranh giữa các thương hiệu ngày càng gay gắt, đòi hỏi các doanh nghiệp phải hiểu rõ hành vi người tiêu dùng. Ý định sử dụng dịch vụ kết nối vận tải liên quan mật thiết đến ý định chấp nhận công nghệ, do tính chất phụ thuộc vào công nghệ. Các doanh nghiệp cần phải hiểu các yếu tố tiền đề như đặc điểm của người tiêu dùng để tối ưu hóa sự chấp nhận công nghệ. Theo Trần Thị Hằng (2019), mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng công nghệ cao được hưởng lợi từ những tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, mang lại nhiều thay đổi trong hình thức kinh doanh và ý định, hành vi sử dụng sản phẩm của người tiêu dùng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Chấp Nhận Công Nghệ Với Người Dùng

Ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng trong bối cảnh số bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố chủ quan và khách quan. Ý định chấp nhận công nghệ ngày càng khó dự đoán do các nhân tố tiền đề dẫn đến ý định ngày càng đa dạng và phức tạp. Để tận dụng sức mạnh của công nghệ trong kinh doanh, doanh nghiệp cần hiểu các yếu tố như đặc điểm của người tiêu dùng chi phối việc chấp nhận công nghệ. Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện về ý định chấp nhận công nghệ trong các lĩnh vực như học trực tuyến, khám chữa bệnh trực tuyến, mua hàng trực tuyến và thanh toán trực tuyến. Nhiều mô hình lý thuyết như TAM và UTAUT cũng được phát triển.

II. Những Thách Thức Trong Chấp Nhận Công Nghệ Vận Tải 58

Mặc dù tiềm năng lớn, các ứng dụng kết nối vận tải tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Người tiêu dùng có nhiều lựa chọn, và sự trung thành với một ứng dụng cụ thể không cao. Ý định chấp nhận công nghệ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau, khiến việc dự đoán trở nên khó khăn hơn. Các chính sách giá, quảng cáo và chất lượng dịch vụ ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định của người dùng. Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý và xã hội cũng đóng vai trò quan trọng. Cần có cái nhìn toàn diện để hiểu rõ hơn về hành vi người tiêu dùng và các rào cản trong việc chấp nhận công nghệ.

2.1. Các Yếu Tố Chủ Quan Cản Trở Ý Định Chấp Nhận Công Nghệ

Ý định chấp nhận công nghệ chịu ảnh hưởng lớn bởi các nhân tố cá nhân như trạng thái cá nhân, thái độ và lối sống. Các nhân tố này góp phần giảm thiểu những gián đoạn không đáng có từ cá nhân mỗi người (Victorson và cộng sự, 2020). Mỗi nghiên cứu sử dụng các nhân tố khác nhau, do đó kết quả vẫn còn nhiều mâu thuẫn. Cần tiếp tục tìm hiểu cơ sở lý luận và lựa chọn các mô hình lý thuyết nền tảng phù hợp vào nghiên cứu thực nghiệm về ý định chấp nhận công nghệ.

2.2. Thiếu Nghiên Cứu Toàn Diện Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Các nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải tại Việt Nam mới chỉ tập trung vào một số khía cạnh nhất định. Cần có những nghiên cứu toàn diện hơn, xem xét đồng thời các yếu tố cá nhân, công nghệ và môi trường. Nghiên cứu hiện tại chủ yếu tìm hiểu tác động của đặc điểm dịch vụ như chính sách giá, chính sách quảng cáo, chất lượng dịch vụ, chất lượng sản phẩm công nghệ,…đến ý định người tiêu dùng (Lee và Wong, 2021; Almunawar và cộng sự, 2021). Cần một sự tiếp cận đa chiều.

III. Mô Hình TAM và UTAUT Phân Tích Ý Định Chấp Nhận 54

Mô hình TAM (Technology Acceptance Model) và UTAUT (Unified Theory of Acceptance and Use of Technology) là hai trong số những mô hình lý thuyết nền tảng được sử dụng rộng rãi để nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ. TAM tập trung vào nhận thức về tính hữu ích và tính dễ sử dụng của công nghệ, trong khi UTAUT mở rộng phạm vi bằng cách xem xét thêm các yếu tố xã hội và điều kiện thuận lợi. Ứng dụng các mô hình này giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về các yếu tố quyết định hành vi người tiêu dùng trong việc sử dụng công nghệ.

3.1. Ứng Dụng Mô Hình TAM trong Nghiên Cứu Ứng Dụng Vận Tải

Mô hình TAM giúp các nhà nghiên cứu xác định xem người tiêu dùng có nhận thấy các ứng dụng vận tải là hữu ích và dễ sử dụng hay không. Nếu người tiêu dùng tin rằng các ứng dụng vận tải giúp họ tiết kiệm thời gian và công sức, họ sẽ có nhiều khả năng chấp nhận và sử dụng chúng. Theo Davis (1989), lý thuyết chấp nhận công nghệ (TAM) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá tính hữu ích và tính dễ sử dụng của công nghệ trong việc dự đoán ý định chấp nhận công nghệ.

3.2. Mở Rộng Với UTAUT Ảnh Hưởng Xã Hội Và Điều Kiện Thuận Lợi

UTAUT bổ sung thêm các yếu tố như ảnh hưởng xã hội và điều kiện thuận lợi, giúp hiểu rõ hơn về ý định chấp nhận công nghệ. Ví dụ, nếu bạn bè và gia đình sử dụng ứng dụng vận tải, người tiêu dùng có nhiều khả năng chấp nhận chúng hơn. Tương tự, nếu họ có đủ kiến thức và kỹ năng để sử dụng ứng dụng vận tải một cách dễ dàng, họ cũng sẽ có xu hướng chấp nhận chúng. Venkatesh và cộng sự (2003) cho rằng lý thuyết hợp nhất và chấp nhận sử dụng công nghệ (UTAUT) cung cấp một khung phân tích toàn diện hơn bằng cách kết hợp các yếu tố xã hội và điều kiện thuận lợi vào mô hình chấp nhận công nghệ.

IV. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Chính Đến Quyết Định Chấp Nhận 52

Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực kết nối vận tải. Các yếu tố này có thể được chia thành ba nhóm chính: cá nhân, công nghệ và môi trường. Yếu tố cá nhân bao gồm các đặc điểm tâm lý, thái độ và lối sống của người tiêu dùng. Yếu tố công nghệ liên quan đến tính hữu ích, tính dễ sử dụng và độ tin cậy của ứng dụng vận tải. Yếu tố môi trường bao gồm ảnh hưởng xã hội, điều kiện kinh tế và chính sách của chính phủ.

4.1. Yếu Tố Cá Nhân Tâm Lý Thái Độ và Lối Sống Tiêu Dùng

Các yếu tố tâm lý như nhận thức về rủi ro và sự tin tưởng có thể ảnh hưởng lớn đến ý định chấp nhận công nghệ. Nếu người tiêu dùng cảm thấy rủi ro khi sử dụng ứng dụng vận tải, họ sẽ ít có khả năng chấp nhận chúng. Tương tự, nếu họ không tin tưởng vào độ tin cậy và bảo mật thông tin của ứng dụng vận tải, họ cũng sẽ e ngại sử dụng. Ngoài ra, thái độ và lối sống của người tiêu dùng cũng đóng vai trò quan trọng. Những người tiêu dùng có thái độ tích cực đối với công nghệ và lối sống hiện đại thường dễ dàng chấp nhận các ứng dụng vận tải hơn.

4.2. Yếu Tố Công Nghệ Hữu Ích Dễ Dùng và Đáng Tin Cậy

Tính hữu ích và tính dễ sử dụng là hai yếu tố công nghệ quan trọng nhất ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ. Nếu người tiêu dùng thấy rằng ứng dụng vận tải mang lại nhiều lợi ích và dễ dàng sử dụng, họ sẽ có nhiều khả năng chấp nhận chúng. Độ tin cậy và bảo mật thông tin cũng là những yếu tố quan trọng. Người tiêu dùng cần cảm thấy an toàn khi sử dụng ứng dụng vận tải và tin rằng thông tin cá nhân của họ được bảo vệ.

4.3. Yếu Tố Môi Trường Xã Hội Kinh Tế Và Chính Sách Hỗ Trợ

Ảnh hưởng xã hội từ bạn bè, gia đình và đồng nghiệp có thể tác động mạnh mẽ đến ý định chấp nhận công nghệ. Nếu những người xung quanh sử dụng ứng dụng vận tải và khuyến khích người tiêu dùng sử dụng, họ sẽ có nhiều khả năng chấp nhận chúng hơn. Điều kiện kinh tế cũng đóng vai trò quan trọng. Khi thu nhập của người tiêu dùng tăng lên, họ có xu hướng chi tiêu nhiều hơn cho các dịch vụ tiện lợi như ứng dụng vận tải. Chính sách của chính phủ cũng có thể thúc đẩy ý định chấp nhận công nghệ thông qua các chương trình khuyến khích và hỗ trợ.

V. Giải Pháp Thúc Đẩy Ý Định Chấp Nhận Tại Việt Nam 59

Để thúc đẩy ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng Việt Nam đối với ứng dụng kết nối vận tải, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía doanh nghiệp, chính phủ và xã hội. Doanh nghiệp cần tập trung vào cải thiện tính hữu ích, tính dễ sử dụng và độ tin cậy của ứng dụng vận tải. Chính phủ cần xây dựng các chính sách khuyến khích sử dụng công nghệ và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Xã hội cần tạo ra môi trường ủng hộ đổi mới công nghệ và khuyến khích mọi người sử dụng công nghệ một cách tích cực.

5.1. Doanh Nghiệp Cải Thiện Trải Nghiệm và Tăng Cường Lòng Tin

Doanh nghiệp cần tập trung vào việc cải thiện trải nghiệm người dùng (UX) và giao diện người dùng (UI) của ứng dụng vận tải. Ứng dụng cần dễ sử dụng, thân thiện và mang lại nhiều lợi ích cho người tiêu dùng. Đồng thời, doanh nghiệp cần tăng cường bảo mật thông tin và xây dựng lòng tin với người tiêu dùng thông qua các chính sách minh bạch và chính sách hỗ trợ người dùng hiệu quả.

5.2. Chính Phủ Chính Sách Hỗ Trợ và Bảo Vệ Quyền Lợi

Chính phủ cần xây dựng các chính sách khuyến khích sử dụng công nghệ trong lĩnh vực vận tải. Ví dụ, chính phủ có thể cung cấp các khoản vay ưu đãi cho các doanh nghiệp ứng dụng công nghệ trong hoạt động kinh doanh. Đồng thời, chính phủ cần tăng cường bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng thông qua việc ban hành các quy định về bảo mật thông tin và chính sách hỗ trợ người dùng.

5.3. Xã Hội Tạo Môi Trường Ủng Hộ Đổi Mới và Sử Dụng Công Nghệ

Cần tạo ra một môi trường xã hội ủng hộ đổi mới công nghệ và khuyến khích mọi người sử dụng công nghệ một cách tích cực. Ví dụ, có thể tổ chức các chương trình giáo dục và đào tạo về công nghệ vận tải cho người tiêu dùng. Đồng thời, cần khuyến khích các phương tiện truyền thông đưa tin về những lợi ích của ứng dụng vận tải và các câu chuyện thành công về sử dụng công nghệ.

VI. Tương Lai Của Chấp Nhận Công Nghệ Vận Tải Tại VN 55

Tương lai của chấp nhận công nghệ vận tải tại Việt Nam hứa hẹn nhiều tiềm năng. Với sự phát triển của kinh tế Việt Nam và sự gia tăng của tầng lớp trung lưu, nhu cầu về các dịch vụ tiện lợi và hiệu quả như ứng dụng kết nối vận tải sẽ tiếp tục tăng lên. Tuy nhiên, để đạt được sự thành công bền vững, các doanh nghiệp cần không ngừng đổi mới công nghệ và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng. Nghiên cứu sâu hơn về hành vi người tiêu dùng sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình tương lai của ngành công nghệ vận tải.

6.1. Xu Hướng Công Nghệ Mới Trong Lĩnh Vực Vận Tải

Các xu hướng công nghệ mới như xe tự lái, trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet of Things (IoT) sẽ có tác động lớn đến lĩnh vực vận tải trong tương lai. Các ứng dụng vận tải sẽ ngày càng thông minh hơn, hiệu quả hơn và an toàn hơn. Người tiêu dùng sẽ có nhiều lựa chọn hơn và có thể tùy chỉnh dịch vụ theo nhu cầu cá nhân.

6.2. Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Hành Vi Người Tiêu Dùng

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng, cần có những nghiên cứu sâu hơn về hành vi người tiêu dùng trong lĩnh vực vận tải. Các nghiên cứu này cần tập trung vào việc tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng, cũng như các yếu tố thúc đẩy sự trung thành của người tiêu dùng với một ứng dụng vận tải cụ thể.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Sự bùng nổ của nền kinh tế số và cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đã tái định hình sâu sắc phương thức cung ứng dịch vụ vận tải đô thị. Tại Việt Nam, các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng số hóa ghi nhận bước nhảy vọt ấn tượng: "Năm 2022, số lượng người sử dụng ứng dụng kết nối vận tải tại Việt Nam đã đạt ngưỡng 25.63 triệu người dùng với doanh thu khoảng 2 tỷ USD, đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 30% - 35%/năm giai đoạn từ 2015 đến nay và dự báo đạt ngưỡng 45% vào năm 2025" (Bộ Công Thương, 2022b). Tuy nhiên, đằng sau sự tăng trưởng nhanh chóng này là áp lực cạnh tranh khốc liệt giữa các đơn vị vận tải công nghệ (Grab, Be, Gojek, Xanh SM) và vận tải truyền thống, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải giải mã tường tận các nhân tố chi phối ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) nổi bật trong y văn hiện hành là sự thiếu vắng các khung phân tích tích hợp đồng thời ba chiều kích Cá nhân – Công nghệ – Môi trường trong một mô hình tổng thể. Phần lớn các công trình quốc tế và trong nước trước đây (như Lee & Wong, 2021; Almunawar và cộng sự, 2021; Nguyễn Phước Quý Duy và cộng sự, 2022) chủ yếu tập trung vào các thuộc tính dịch vụ đơn lẻ như giá cước, chất lượng dịch vụ hay nhận thức rủi ro ngắn hạn, mà bỏ qua các trạng thái tâm lý chiều sâu của cá nhân như Chánh niệm (Mindfulness) và Sự sẵn sàng công nghệ (Technology Readiness).

Luận án của nghiên cứu sinh Hoàng Đàm Lương Thuý (2024) tại Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống này thông qua hệ thống 03 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

• RQ1: Những nhân tố nào thuộc ba nhóm Cá nhân – Công nghệ – Môi trường ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải của người tiêu dùng tại Việt Nam?
• RQ2: Mức độ và cơ chế tác động trực tiếp, gián tiếp của từng nhân tố đến ý định chấp nhận công nghệ được lượng hóa như thế nào?
• RQ3: Những hàm ý quản trị và giải pháp thực tiễn nào cần được đề xuất nhằm tối ưu hóa chiến lược phát triển cho các doanh nghiệp cung ứng ứng dụng kết nối vận tải?

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự hợp nhất giữa Mô hình Chấp nhận Công nghệ (TAM - Davis, 1989), Mô hình Công nghệ – Cá nhân – Môi trường (TPE - Jiang và cộng sự, 2010), Học thuyết Nhận thức Xã hội (Bandura, 1986; Bandura & Hall, 2018), cùng với việc tích hợp Lý thuyết Chánh niệm (Langer, 2020) và Chỉ số Sẵn sàng Công nghệ (TRI - Parasuraman & Colby, 2015). Nghiên cứu được triển khai trên quy mô khảo sát thực chứng với $N = 498$ mẫu hợp lệ (từ 600 bảng hỏi phát ra trong giai đoạn từ tháng 11/2022 đến tháng 3/2023) tại các đô thị trọng điểm như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Hải Dương, Bắc Ninh, kết hợp tổng quan dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2014–2024.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn trong luận án được tiến hành thông qua phương pháp phân tích trắc lượng thư mục khoa học (Bibliometric Analysis) bằng phần mềm VOSviewer kết hợp phân tích nội dung (Content Analysis) chuyên sâu. Trên phạm vi quốc tế, việc truy xuất từ hai cơ sở dữ liệu học thuật danh giá Scopus ($408$ công trình) và Web of Science ($60$ công trình) giai đoạn 2018–2023 cho thấy xu hướng nghiên cứu về ý định chấp nhận ứng dụng kết nối vận tải bùng nổ mạnh mẽ nhất từ năm 2021 trở lại đây. Cụm từ khóa trọng tâm ghi nhận tần suất xuất hiện cao nhất gồm: Service quality (20 lần), Trust (17 lần), Shared mobility (16 lần), Perceived value (14 lần), Satisfaction (11 lần). Tại Việt Nam, thống kê ghi nhận $105$ công trình trên Scopus và $21$ công trình trên Web of Science, với sự dẫn đầu của các cơ sở nghiên cứu như Đại học Đà Nẵng, Đại học Giao thông Vận tải và Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.

Tổng quan nội dung chỉ ra những luồng tranh luận học thuật sâu sắc giữa các trường phái:

• Tranh luận về vai trò của Nhận thức dễ sử dụng (PEOU) và Nhận thức hữu ích (PU): Trong khi Hosain và cộng sự (2019) cho rằng PEOU quyết định thái độ còn PU không có ý nghĩa thống kê trong mua sắm trực tuyến, thì Sun & Mei (2020) hay Hoàng Đàm Lương Thuý & Nguyễn Thu Hà (2020) lại chứng minh điều ngược lại rằng chỉ có PU mới tác động trực tiếp đến ý định hành vi.
• Tranh luận về vai trò của Chánh niệm (Mindfulness): Một số học giả (Brunelle & Grossman, 2022; Ndubisi, 2014) nhấn mạnh chánh niệm giúp người tiêu dùng gia tăng sự tỉnh thức, giảm hành vi ngẫu hứng và tăng mức độ gắn bó, tin tưởng đối với dịch vụ mới. Ngược lại, Hirsch & Chen (2022) phát hiện chánh niệm có thể tạo ra tác động tiêu cực đến ý định sử dụng ứng dụng di động do cá nhân nhận thức sâu sắc hơn về các gián đoạn không cần thiết của công nghệ đối với đời sống thực.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình:

• Trường hợp Ai Cập: Elnadi & Gheith (2022) kết hợp TAM và Lý thuyết Khuếch tán Đổi mới (IDT) trên mẫu $N = 379$ người dùng để khẳng định vai trò của PEOU, PU, sự tương thích và đổi mới cá nhân; Gaber & Elsamadicy (2021) áp dụng UTAUT trên $N = 398$ người dùng nhấn mạnh kỳ vọng vận hành và lợi ích kinh tế.
• Trường hợp Indonesia & Thái Lan: Karmawan và cộng sự (2021) ($N = 574$) cùng Leonnard & Susilowati (2018) chứng minh chất lượng dịch vụ và giá cước là biến số định hình sự thỏa mãn; trong khi Noor (2019) tại Thái Lan ($N = 292$) chỉ ra tính hữu ích cảm nhận bắt nguồn từ việc minh bạch giá và thái độ phục vụ của tài xế.

Luận án định vị bản thân ở vị trí tiên phong khi vượt qua các phân tích đơn lẻ tại Việt Nam (như mô hình TPB của Đỗ Đình Nam, 2018; mô hình rủi ro COVID-19 của Trần Văn Đạt, 2020; Nguyễn Phước Quý Duy và cộng sự, 2022) để thiết lập một khung phân tích đa diện, bổ sung biến Chánh niệm (Mindfulness) và Sự sẵn sàng công nghệ (Technology Readiness) vào cấu trúc TAM-TPE trong bối cảnh thị trường mới nổi.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những bước tiến lý luận quan trọng thông qua việc mở rộng và kiểm định thực chứng các học thuyết kinh điển:

1. Mở rộng Mô hình Chấp nhận Công nghệ (TAM - Davis, 1989): Công trình không xem TAM là một hệ thống khép kín thuần túy dựa trên nhận thức lý tính (PU, PEOU), mà tích hợp các trạng thái tâm lý phản tư nội tại. Bằng việc đưa Chánh niệm (Mindfulness - Langer, 2020) vào làm tiền đề nhận thức, nghiên cứu làm sáng tỏ cơ chế tâm lý giúp người tiêu dùng đánh giá công nghệ một cách có ý thức thay vì chấp nhận thụ động.
2. Làm giàu Mô hình Công nghệ – Cá nhân – Môi trường (TPE - Jiang và cộng sự, 2010) và Học thuyết Nhận thức Xã hội (Bandura, 1986): Luận án chứng minh sự tương tác tam giác giữa ba thực thể: Đặc điểm tâm lý cá nhân (Chánh niệm, Sẵn sàng công nghệ, Lối sống, Thói quen, Thái độ), Thuộc tính nền tảng công nghệ (Nhận thức hữu ích, Nhận thức dễ sử dụng) và Tác nhân môi trường ngoại cảnh (Ảnh hưởng xã hội, Điều kiện thuận lợi).
3. Tích hợp Mô hình Sẵn sàng Chấp nhận Công nghệ (TRAM - Lin và cộng sự, 2007): Luận án hợp nhất thành công hai cấu trúc TRI (Parasuraman & Colby, 2015) và TAM, giải thích rõ cách thức các xung lực tâm lý thúc đẩy hoặc cản trở sự thích ứng với các nền tảng kinh tế chia sẻ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được cấu trúc hóa một cách chặt chẽ với 11 biến tiềm ẩn và các mối quan hệ tác động trực tiếp lẫn gián tiếp:

• Nhóm nhân tố Cá nhân (Personal factors): Bao gồm Chánh niệm đối với sự chấp nhận công nghệ (MTA/MN), Sự sẵn sàng công nghệ (TR), Lối sống (LS), Thói quen (HB) và Thái độ (AT).
• Nhóm nhân tố Công nghệ (Technological factors): Bao gồm Nhận thức tính hữu ích (PU) và Nhận thức dễ sử dụng (PEOU).
• Nhóm nhân tố Môi trường (Environmental factors): Bao gồm Ảnh hưởng của xã hội (SI) và Điều kiện thuận lợi (FC).
• Biến phụ thuộc: Ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải (IT).
• Biến kiểm soát (Control variables): Nhóm tuổi, giới tính, thu nhập, trình độ học vấn và khu vực địa lý sinh sống.

Điều kiện biên (Boundary conditions) của mô hình được xác định rõ: áp dụng cho các nền tảng kinh tế chia sẻ trong lĩnh vực vận tải đô thị tại các thị trường mới nổi có tốc độ số hóa cao, cơ sở hạ tầng giao thông đang chuyển đổi và thói quen tiêu dùng chuyển dịch từ phương tiện cá nhân sang di chuyển thông minh (Shared Mobility).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Triết lý Thực chứng (Positivism) với lập trường Nhận thức luận khách quan (Objective Epistemology), giả định rằng ý định hành vi của người tiêu dùng là một thực tại khách quan có thể đo lường và lượng hóa thông qua các thang đo khoa học.

Thiết kế nghiên cứu hỗn hợp tuần tự (Sequential Mixed-Method Research Design) được triển khai qua 03 giai đoạn chuẩn mực:

1. Nghiên cứu tại bàn (Desk Research): Sử dụng phương pháp phân tích trắc lượng thư mục khoa học kết hợp phân tích nội dung dữ liệu thứ cấp (2014–2024) từ Scopus và Web of Science để xây dựng cơ sở lý luận và dự thảo thang đo.
2. Nghiên cứu định tính (Qualitative Research): Tiến hành phỏng vấn sâu chuyên gia (nhà quản lý doanh nghiệp vận tải công nghệ, chuyên gia marketing, chuyên gia công nghệ thông tin) nhằm thẩm định giá trị nội dung (content validity), điều chỉnh 11 thang đo nháp cho phù hợp với ngữ cảnh văn hóa và tiêu dùng tại Việt Nam.
3. Nghiên cứu định lượng (Quantitative Research): Gồm nghiên cứu sơ bộ ($N = 100$) để sàng lọc biến quan sát và nghiên cứu chính thức ($N = 498$) để kiểm định mô hình đo lường và mô hình cấu trúc.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn phương pháp luận quốc tế:

• Chiến lược chọn mẫu: Kết hợp chọn mẫu thuận tiện có định ngạch theo khu vực địa lý đô thị và cơ cấu nhân khẩu học. Tổng số 600 phiếu khảo sát trực tuyến qua Google Forms được phát đi từ tháng 11/2022 đến tháng 3/2023. Sau khi loại bỏ các phiếu không hợp lệ hoặc thiếu thông tin, kích thước mẫu cuối cùng đạt $N = 498$ (tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 83.0%).
• Quy trình Triangulation (Tam giác đạc): Kết hợp đa phương pháp (trắc lượng thư mục, phỏng vấn sâu, khảo sát bảng hỏi), đa nguồn dữ liệu (thứ cấp từ báo cáo ngành và sơ cấp từ người tiêu dùng), và tích hợp đa lý thuyết (TAM, TPE, TPB, UTAUT2, TRI).
• Kiểm định Thang đo: Đánh giá độ tin cậy nhất quán qua hệ số Cronbach’s $\alpha > 0.70$ và Độ tin cậy tổng hợp (Composite Reliability - $CR > 0.70$). Giá trị hội tụ được xác nhận khi hệ số tải ngoài (Outer loading) $> 0.708$ và Phương sai trích trung bình ($AVE > 0.50$). Giá trị phân biệt được kiểm chứng nghiêm ngặt thông qua Tỷ số Heterotrait-Monotrait ($HTMT < 0.85$ hoặc $< 0.90$).

Data và phân tích

Dữ liệu khảo sát định lượng được phân tích trên phần mềm chuyên dụng SmartPLS 4.0 với kỹ thuật Mô hình cấu trúc tuyến tính bình phương nhỏ nhất từng phần (PLS-SEM):

• Đặc tính mẫu ($N = 498$): Phân bổ đa dạng về độ tuổi (tập trung mạnh ở nhóm 18–35 tuổi chiếm trên 65%), thu nhập hàng tháng, trình độ học vấn từ cao đẳng/đại học trở lên, cư trú tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh chiếm tỷ trọng chính, cùng các thành phố vệ tinh như Hải Phòng, Đà Nẵng, Bắc Ninh).
• Kiểm định Đa cộng tuyến: Hệ số phóng đại phương sai ($VIF$) của toàn bộ các biến quan sát và biến tiềm ẩn đều nằm trong ngưỡng an toàn ($VIF < 3.0$), loại trừ nguy cơ sai lệch do đa cộng tuyến.
• Kiểm định Mô hình Cấu trúc: Sử dụng kỹ thuật Non-parametric Bootstrapping với $5.000$ phân mẫu lặp lại để ước lượng sai số chuẩn, giá trị thống kê $t$-value, giá trị $p$-value và khoảng tin cậy $95%$ (Bias-Corrected Confidence Intervals). Hệ số xác định ($R^2$) và kích thước tác động ($f^2$) được tính toán chi tiết nhằm xác định mức độ giải thích và tầm quan trọng thực tế của từng đường dẫn tác động.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả phân tích PLS-SEM trên phần mềm SmartPLS 4.0 đem lại 5 phát hiện cốt lõi mang tính đột phá:

1. Sức mạnh dự báo vượt trội của Chánh niệm (Mindfulness - MN): Chánh niệm có tác động tích cực và trực tiếp đầy ý nghĩa thống kê ($p < 0.001$) đến ý định chấp nhận công nghệ kết nối vận tải. Phát hiện này cung cấp bằng chứng thực nghiệm phản bác lại quan điểm của Hirsch & Chen (2022) trong bối cảnh ứng dụng di động thông thường, chứng minh rằng trong dịch vụ di chuyển thông minh, người tiêu dùng có chánh niệm cao nhận thức rõ ràng hơn về giá trị tối ưu hóa thời gian, sự an toàn và tính tiện ích.
2. Vai trò áp đảo của Nhận thức tính hữu ích (PU): PU là nhân tố công nghệ có hệ số tác động ($f^2$) mạnh nhất tới thái độ và ý định hành vi ($p < 0.001$), vượt trội hoàn toàn so với Nhận thức dễ sử dụng (PEOU). Người tiêu dùng Việt Nam sẵn sàng vượt qua các rào cản kỹ thuật ban đầu nếu ứng dụng mang lại lợi ích thiết thực về mặt lộ trình minh bạch, tiết kiệm chi phí và rút ngắn thời gian chờ xe.
3. Tác động nền tảng từ Điều kiện thuận lợi (FC): Thuộc nhóm nhân tố môi trường, FC (bao gồm sự sẵn có của mạng 4G/5G, điện thoại thông minh, ví điện tử liên kết và chính sách hỗ trợ) đóng vai trò chất xúc tác bắt buộc thúc đẩy chuyển đổi hành vi từ vận tải truyền thống sang nền tảng số.
4. Mối liên hệ gián tiếp qua biến Thái độ (AT): Sự sẵn sàng công nghệ (TR) và Chánh niệm (MN) không chỉ tác động trực tiếp mà còn gián tiếp củng cố Ý định (IT) thông qua việc định hình Thái độ tích cực của người tiêu dùng đối với nền tảng công nghệ.
5. Sự chi phối của biến kiểm soát nhân khẩu học: Kết quả kiểm định cho thấy sự phân hóa rõ nét về ý định chấp nhận công nghệ theo nhóm tuổi và khu vực sinh sống; nhóm người tiêu dùng trẻ (Gen Z và Millennials) tại các đô thị loại I có mức độ sẵn sàng và ý định ứng dụng cao vượt bậc so với các nhóm đối tượng khác.

Implications đa chiều

• Về mặt Lý thuyết: Mở rộng thành công biên giới lý thuyết của TAM và TPE khi tích hợp chiều kích Chánh niệm và Sẵn sàng công nghệ, thiết lập một khung tham chiếu chuẩn mực cho các nghiên cứu tiếp theo về hành vi tiêu dùng số tại các nền kinh tế đang phát triển.
• Về mặt Phương pháp luận: Cung cấp quy trình tích hợp mẫu mực giữa phân tích trắc lượng thư mục khoa học (VOSviewer), phỏng vấn sâu chuyên gia hiệu chỉnh thang đo và kỹ thuật PLS-SEM hiện đại (SmartPLS 4.0), có khả năng tái lập trong nhiều bối cảnh nghiên cứu dịch vụ công nghệ khác.
• Về mặt Thực tiễn Doanh nghiệp:
  • Nhóm giải pháp Cá nhân: Xây dựng các chiến dịch truyền thông nuôi dưỡng trải nghiệm "di chuyển tỉnh thức" (Mindful Commuting), giúp khách hàng nhận diện rõ giá trị an toàn, giảm căng thẳng khi di chuyển; thiết kế các chương trình tương tác nâng cao chỉ số sẵn sàng công nghệ cho khách hàng lớn tuổi.
  • Nhóm giải pháp Công nghệ: Tối ưu hóa thuật toán định vị, rút ngắn thời gian kết nối tài xế - hành khách, minh bạch hóa cấu trúc giá cước biến động (dynamic pricing) nhằm củng cố nhận thức tính hữu ích (PU).
  • Nhóm giải pháp Môi trường: Đẩy mạnh liên minh thanh toán không tiền mặt với các ngân hàng số, ví điện tử nội địa để hoàn thiện điều kiện thuận lợi (FC).
• Về mặt Chính sách Nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Thông tin và Truyền thông hoàn thiện khung pháp lý quản lý kinh tế nền tảng (Platform Economy), tích hợp hạ tầng giao thông thông minh (ITS) và khuyến khích chuyển đổi số giao thông công cộng xanh.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế khách quan mang tính học thuật:

1. Giới hạn về không gian mẫu: Khảo sát định lượng tập trung chủ yếu tại các đô thị lớn (Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng) nơi hạ tầng số phát triển vượt bậc; do đó tính đại diện cho các vùng nông thôn hoặc đô thị nhỏ còn hạn chế.
2. Thiết kế nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional): Dữ liệu thu thập tại một thời điểm (tháng 11/2022 – tháng 3/2023) có thể chưa phản ánh đầy đủ sự biến động hành vi theo thời gian hoặc tác động lâu dài sau khi các chương trình khuyến mại chấm dứt.
3. Phạm vi loại hình dịch vụ: Nghiên cứu tập trung vào ứng dụng kết nối vận tải hành khách (xe máy, ô tô), chưa mở rộng sang mảng giao hàng (logistics/food delivery) tích hợp trong các siêu ứng dụng (Super-apps).

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

• Mở rộng thiết kế nghiên cứu theo chiều dọc (Longitudinal Study) để đánh giá sự chuyển dịch từ "Ý định chấp nhận" sang "Hành vi sử dụng liên tục và Lòng trung thành bền vững".
• Mở rộng phạm vi khảo sát liên quốc gia (Cross-cultural/Cross-national study) giữa Việt Nam và các quốc gia ASEAN (Thái Lan, Indonesia, Malaysia).
• Đưa vào kiểm định các biến điều tiết mới như Chi phí chuyển đổi (Switching costs), Rủi ro an ninh mạng cảm nhận, hoặc Ý thức bảo vệ môi trường (Green mobility consciousness).

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng Học thuật: Luận án mở ra một hướng tiếp cận liên ngành giữa Tâm lý học Hành vi (Chánh niệm) và Quản trị Hệ thống Thông tin (TAM/TPE). Dự báo công trình sẽ tạo ra nguồn trích dẫn học thuật phong phú cho các nghiên cứu sinh và học giả nghiên cứu về kinh tế chia sẻ tại khu vực Châu Á.
• Chuyển đổi Ngành Vận tải – Công nghệ: Cung cấp khung đo lường thực chứng giúp các nhà phát triển ứng dụng (Grab, Be, Xanh SM) tái cấu trúc sản phẩm, chuyển đổi từ chiến lược "đốt tiền khuyến mại" sang chiến lược "nâng cao nhận thức giá trị hữu ích và kết nối cảm xúc người dùng".
• Lợi ích Xã hội: Thúc đẩy quá trình chuyển đổi giao thông đô thị sang mô hình chia sẻ phương tiện, góp phần giảm thiểu ùn tắc giao thông, tối ưu hóa nguồn lực phương tiện nhàn rỗi và giảm phát thải khí nhà kính tại các siêu đô thị Việt Nam.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới nghiên cứu học thuật: Tiếp cận một khung nghiên cứu TPE mở rộng hoàn chỉnh, hệ thống 11 thang đo đã qua kiểm định độ tin cậy và phân biệt, cùng phương pháp trắc lượng thư mục khoa học chuẩn mực.
• Học giả cao cấp và Giảng viên: Sử dụng các luận cứ thực nghiệm để giảng dạy chuyên sâu về Quản trị Marketing, Hành vi Người tiêu dùng số và Quản trị Đổi mới Sáng tạo.
• Bộ phận R&D và Nhà quản trị Doanh nghiệp: Ứng dụng trực tiếp các đề xuất giải pháp về giao diện người dùng (UI/UX), cơ chế giá và chính sách chăm sóc khách hàng dựa trên phân khúc chánh niệm và mức độ sẵn sàng công nghệ.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách: Sử dụng các bằng chứng khoa học để ban hành quy chuẩn quản lý phương tiện vận tải công nghệ, thúc đẩy thanh toán không tiền mặt và tích hợp hạ tầng số quốc gia.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc tích hợp thành công biến Chánh niệm (Mindfulness - Langer, 2020; Ndubisi, 2014) vào khung phân tích TPE và TAM mở rộng. Luận án đã chứng minh thực nghiệm rằng Chánh niệm đóng vai trò là xung lực tâm lý tích cực thúc đẩy ý định chấp nhận công nghệ vận tải, giải quyết mâu thuẫn lý luận giữa các công trình quốc tế trước đây.

2. Đột phá về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: So với các nghiên cứu hồi quy đơn biến trước đây tại Việt Nam (như Đỗ Đình Nam, 2018; Nguyễn Ngọc Mai và cộng sự, 2021), luận án đã kết hợp phương pháp trắc lượng thư mục khoa học (Bibliometric Analysis qua VOSviewer) với mô hình cấu trúc tuyến tính bình phương nhỏ nhất từng phần (PLS-SEM trên SmartPLS 4.0), kiểm định đồng thời các mối quan hệ đa tầng, đa biến với kỹ thuật Bootstrapping 5.000 mẫu.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là Nhận thức dễ sử dụng (PEOU) có tác động thứ yếu, trong khi Nhận thức tính hữu ích (PU) và Điều kiện thuận lợi (FC) đóng vai trò quyết định áp đảo. Người tiêu dùng tại Việt Nam không còn quá e ngại về độ phức tạp của giao diện số, mà họ chỉ thực sự bị thuyết phục bởi lợi ích kinh tế, sự tối ưu thời gian và sự hỗ trợ toàn diện từ môi trường thanh toán/hạ tầng mạng.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) không? Trả lời: Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ bảng hỏi khảo sát, bảng thống kê mô tả thang đo, tiêu chuẩn chọn mẫu $N = 498$, các chỉ số kiểm định mô hình đo lường (Cronbach's $\alpha$, CR, AVE, HTMT, VIF) và quy trình xử lý dữ liệu trên SmartPLS 4.0, đảm bảo tính minh bạch và khả năng tái lập hoàn toàn cho các nghiên cứu tiếp theo.

5. Định hướng chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao? Trả lời: Nghiên cứu định hình lộ trình 10 năm tập trung vào sự tiến hóa của di chuyển thông minh tích hợp Trí tuệ Nhân tạo (AI-driven Shared Mobility), xe điện tự hành (Autonomous EVs), và sự hợp nhất giữa chánh niệm tiêu dùng với trách nhiệm bảo vệ môi trường (Green & Mindful Urban Transportation).

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết thành công khoảng trống nghiên cứu lớn trong y văn về ý định chấp nhận công nghệ thông qua việc xây dựng và kiểm định mô hình tích hợp ba trụ cột Cá nhân – Công nghệ – Môi trường.
2. Công trình mở rộng nền tảng lý thuyết TAM, TPE, TPB và TRI bằng cách đưa Chánh niệm (Mindfulness) vào phân tích cấu trúc hành vi tiêu dùng dịch vụ số.
3. Nghiên cứu thực hiện quy trình phương pháp luận chuẩn mực, kết hợp trắc lượng thư mục trên Scopus/WOS với kiểm định PLS-SEM trên mẫu thực chứng $N = 498$ tại thị trường Việt Nam.
4. Bằng chứng thực nghiệm khẳng định vai trò thống trị của Nhận thức tính hữu ích (PU), Điều kiện thuận lợi (FC) và Chánh niệm (MN) trong việc thúc đẩy ý định chấp nhận ứng dụng kết nối vận tải.
5. Luận án cung cấp hệ thống giải pháp quản trị khả thi, phân hóa theo từng nhóm nhân tố và đặc điểm nhân khẩu học, tạo tiền đề nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp số.
6. Nghiên cứu mở ra những hướng tiếp cận học thuật mới cho các nền kinh tế đang phát triển, đóng góp vào sự phát triển bền vững của giao thông đô thị và kinh tế số tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải Chương 2: Cơ sở lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng 8 Chương 3: Bối cảnh và Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Hàm ý quản trị và Giải pháp thúc đẩy ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng 9 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN Ý ĐỊNH CHẤP NHẬN CÔNG NGHỆ CỦA NGƢỜI TIÊU DÙNG ĐỐI VỚI ỨNG DỤNG KẾT NỐI VẬN TẢI 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải bằng phƣơng pháp phân tích trắc lƣợng thƣ mục khoa học Phân tích trắc lượng thư mục khoa học (bibliometric analysis) là một phương pháp phổ biến để khám phá và phân tích khối lượng lớn dữ liệu khoa học; điều này cho phép giải nén các bước tiến của một lĩnh vực cụ thể trong nghiên cứu, đồng thời làm sáng tỏ các khía cạnh mới nổi trong lĩnh vực đó. Cụ thể hơn, phân tích trắc lượng thư mục khoa học sử dụng các phương pháp thống kê để phân tích tổng quan sách, bài báo và các ấn phẩm khác trong nghiên cứu khoa học. Trong luận án này, phương pháp phân tích trắc lượng thư mục khoa học được sử dụng như một công cụ hỗ trợ tìm kiếm và tổng quan tài liệu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải của người tiêu dùng một cách hệ thống và khoa học nhằm tìm ra xu hướng nghiên cứu và các khoảng trống nghiên cứu trong chủ đề.

Để quá trình thu thập và tổng hợp dữ liệu được chính xác hơn, luận án tiến hành phân tích trắc lượng thư mục trên 2 phạm vi: nghiên cứu quốc tế và nghiên cứu tại Việt Nam. Phân tích trắc lượng thư mục cho các nghiên cứu quốc tế Đối với nghiên cứu quốc tế, 03 từ khoá được sử dụng để tìm kiếm tài liệu là “Ride-hailing service”, “Technology Adoption” và “Consumer”. Bên cạnh đó, một số tiêu chí được sử dụng để ra kết quả chính xác hơn gồm: (i) ngôn ngữ tiếng anh, (ii) loại hình sản phẩm là bài báo, (iii) phạm vi nghiên cứu là khoa học xã hội và kinh tế, kinh doanh, quản lý. Kết quả thống kê cho thấy có 408 công trình từ nguồn Scopus và 60 công trình từ nguồn Web of Science.

Cụ thể, khi tổng quan tình hình nghiên cứu quốc tế về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng với ứng dụng kết nối vận tải, luận án phân tích trắc lượng thư mục khoa học theo 3 khía cạnh: (i) Thống kê theo năm, (ii) Thống kê theo vị trí địa lý, và (iii) Thống kê một số từ khoá nổi bật 10 (i) Thống kê theo năm Scopus Web of Science 160 145 137 140 120 100 80 64 60 49 40 20 20 11 14 10 6 6 33 0 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Hình 1.1: Số lượng nghiên cứu quốc tế qua các năm theo dữ liệu Scopus và Web of Science Nguồn: Scopus (2023), Web of Science (2023) Hình 1.1 thống kê số lượng nghiên cứu qua các năm trên 2 nguồn Scopus và Web of Science. Dữ liệu Scopus cho thấy nghiên cứu về chủ đề ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải bắt đầu vào năm 2018 và tính đến năm 2023 có 408 bài nghiên cứu. Giai đoạn 2018 – 2019, mỗi năm Scopus chỉ có 3 và 10 bài nghiên cứu về chủ đề này. Số lượng bài bắt đầu tăng dần từ năm 2020 (49 bài) và tiếp tục tăng mạnh trong sau năm 2021 với 64 bài (năm 2021), 145 bài (năm 2022) và 137 bài (năm 2023).

Đặc biệt, tính đến thời điểm thống kê, số lượng bài nghiên cứu trong 8 tháng đầu năm 2023 đã là 137 bài, gần bằng số lượng bài trong cả năm 2022. Bên cạnh đó, dữ liệu từ Web of Science chỉ ra nghiên cứu về chủ đề này cũng mới bắt đầu vào năm 2018, nhưng số lượng bài nghiên cứu chỉ 60 bài và gần như không tăng quá nhiều qua các năm. Giai đoạn 2018-2020, Web of Science chỉ có 3- 11 11bài/năm. Năm 2021, WOS có số lượng bài nhiều nhất là 20 bài và sau đó giảm dần trong năm 2022 – 2023 với 14 bài và 6 bài.

Số lượng thống kê cho thấy nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng với ứng dụng kết nối vận tải là một chủ đề còn khá mới và ngày càng nhận được nhiều sự quan tâm của học giả trên thế giới. (ii) Thống kê theo vị trí địa lý Canada 17 HongKong 21 Malaysia 22 Việt Nam 23 Indonesia 25 Vƣơng Quốc Anh 26 Ấn Độ 34 Úc 36 Mỹ 97 Trung Quốc 106 0 20 40 60 80 100 120 Số lượng nghiên cứu Hình 1.2: Thống kê số lượng nghiên cứu quốc tế về ý định chấp nhận công nghệ với ứng dụng kết nối vận tải theo quốc gia trên cơ sở dữ liệu Scopus Nguồn: Scopus, 2023 12 Đài Loan 3 Singapore 3 Vƣơng Quốc Anh 3 Úc 3 Malaysia 4 Indonesia 6 Canada 6 Ấn Độ 7 Trung Quốc 16 Mỹ 28 0 5 10 15 20 25 30 Số lượng nghiên cứu Hình 1.3: Thống kê số lượng nghiên cứu quốc tế về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng với ứng dụng kết nối vận tải theo quốc gia trên Web of Science Nguồn: Web of Science, 2023 Hình 1.3 cho thấy ứng dụng kết nối vận tải chủ yếu được quan tâm nghiên cứu nhiều tại cả các nước phát triển về công nghệ như Mỹ, Trung Quốc, Ấn Đội, Úc. Đặc biệt, Mỹ và Trung Quốc là 2 quốc gia dẫn đầu về số lượng nghiên cứu trên cả 2 hệ thống dữ liệu Scopus và Web of Science. Các quốc gia còn lại trong top 10 đa phần đều là các nước phát triển thuộc Châu Âu, Châu Úc, Châu Mỹ (Mỹ, Anh, Úc, Canada) hoặc các nước Châu Á đang phát triển mạnh về lĩnh vực công nghệ như Ấn Độ, Indonesia, Malaysia.

Đặc biệt, Việt Nam cũng nằm trong top 10 quốc gia có số lượng nghiên cứu về chủ đề ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải trên hệ thống Scopus với số lượng 23 bài. Số lượng nghiên cứu này tương đương và thậm chí nhiều hơn các quốc gia khác tại khu vực Châu Á như Malaysia (22 bài), Hong Kong (21 bài), Đài Loan (17 bài), Singapore (15 bài) hay Hàn Quốc (9 bài). Kết quả thống kê trên chứng tỏ các nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải ở Việt Nam có chất lượng tốt và đang là xu hướng nổi bật trong thời gian gần đây. 13 (iii) Thống kê một số từ khoá nổi bật Hình 1.4: Thống kê từ khoá nổi bật trong nghiên cứu quốc tế về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải Nguồn: Scopus, 2023 Phân tích từ khoá nổi bật xuất hiện trong mỗi bài báo cho phép tác giả xác định xu hướng nghiên cứu hoặc các chủ đề nổi bật trong mỗi lĩnh vực.

Các từ khoá được các tác giả của nghiên cứu sử dụng cung cấp thông tin về các chủ đề nghiên cứu quan trọng nhất (Eck và Waltman, 2014). Vì vậy nghiên cứu hiện tại kiểm tra sự xuất hiện đồng thời của các từ khoá, có thể bắt nguồn từ tiêu đề, tóm tắt hoặc tác giả. Để phân tích sự xuất hiện của các từ khoá, phần mềm VOSviewer được sử dụng để kiểm tra tần suất xuất hiện của các từ khoá. Tuy nhiên, mỗi từ khoá phải xuất hiện ít nhất 5 lần thì mới được đưa vào thống kê.

Theo kết quả thống kê tần suất xuất hiện từ khoá trong các nghiên cứu cùng chủ đề trên cơ sở dữ liệu Scopus (tính đến tháng 8/2023), một số nhân tố ảnh hưởng 14 đến ý định người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải xuất hiện nhiều trong các bài nghiên cứu là “Service quality”, “Perceived value”, “Trust”, “Perceived risk”, “Pricing”, “Shared mobility”, “Sustianability”,… Màu sắc càng đậm chứng tỏ từ khoá đó xuất hiện các nhiều, do vậy một số từ xuất hiện nhiều nhất là “Service quality - Chất lượng dịch vụ” (20 lần), “Trust - Niềm tin” (17 lần), “Shared mobility - Sự linh động” (16 lần), “Perceived value – Giá trị cảm nhận” (14 lần), “Satisfaction - Sự hài lòng” (11 lần), “Loyalty - Lòng trung thành” (11 lần), “Sustianability – Tính bền vững” (10 lần). Những từ khoá nổi bật trên sẽ được dùng như nguồn chính để tìm kiếm các bài toàn văn về nghiên cứu quốc tế cho tổng quan tình hình nghiên cứu bằng phương pháp phân tích nội dung. Phân tích trắc lượng thư mục cho các nghiên cứu tại Việt Nam Đối với nghiên cứu tại Việt Nam, 04 từ khoá được sử dụng để tìm kiếm tài liệu trên cơ sở dữ liệu Scopus là “Ride-hailing service”, “Technology Adoption”, “Consumer” và “Vietnam”. Tương tự phân tích trắc lượng thư mục cho nghiên cứu quốc tế, một số tiêu chí được sử dụng để ra kết quả chính xác hơn gồm: (i) ngôn ngữ tiếng anh, (ii) loại hình sản phẩm là bài báo, (iii) phạm vi nghiên cứu là khoa học xã hội và kinh tế, kinh doanh, quản lý.

Kết quả thống kê cho thấy có 105 công trình từ nguồn Scopus. Bên cạnh đó, trên hệ thống cơ sở dữ liệu Web of Science, tác giả đã sử dụng 2 từ khoá chính để tìm kiếm tài liệu là “Ride-hailing” và “Vietnam”. Kết quả cho thấy có 21 công trình từ nguồn Web of Science liên quan đến chủ đề nghiên cứu. Cụ thể, khi tổng quan tình hình nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ đối với ứng dụng kết nối vận tải của người tiêu dùng tại thị trường Việt Nam, luận án phân tích trắc lượng thư mục khoa học theo 3 khía cạnh: (i) Thống kê theo năm, (ii) Thống kê theo cơ sở nghiên cứu và (iii) Thống kê một số từ khoá nổi bật.

15 (i) Thống kê theo năm Scopus Web of Science 45 42 40 36 35 30 25 19 20 15 10 7 5 5 6 6 1 2 2 0 2019 2020 2021 2022 2023 Hình 1.5: Số lượng nghiên cứu tại Việt Nam qua các năm theo dữ liệu Scopus và Web of Science Nguồn: Scopus (2023), Web of Science (2023) Tại Việt Nam, nghiên cứu về ý định chấp nhận công nghệ của người tiêu dùng đối với ứng dụng kết nối vận tải mới bắt đầu năm 2019 với 01 sản phẩm trên hệ thống dữ liệu Scopus và 02 sản phẩm trên dữ liệu Web of Science.