Các Yếu Tố Tác Động Đến Rủi Ro Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng mà các ngân hàng thương mại, đặc biệt… 109 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh · 2024.

• Tác giả: Nguyễn Đức Huy
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Văn Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Tại Eximbank
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.4. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7. Đóng góp của đề tài
• 1.8. Bố cục của khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng
• 2.2. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 2.3. Đặc điểm rủi ro tín dụng
• 2.4. Khả năng tài chính của người vay
• 2.5. Ảnh hưởng của rủi ro tín dụng
• 2.6. Các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng
• 2.6.1. Các yếu tố vĩ mô
• 2.6.2. Các yếu tố vi mô
• 2.7. Một số nghiên cứu về các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của Ngân hàng
• 2.7.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.7.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.7.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình thực hiện nghiên cứu
• 3.2. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu định tính
• 3.2.2. Nghiên cứu định lượng
• 3.3. Nghiên cứu chính thức
• 3.3.1. Thiết kế thang đo cho bảng câu hỏi
• 3.3.2. Kỹ thuật đánh giá thang đo
• 3.3.3. Kỹ thuật phân tích nhân tố khám phá EFA
• 3.3.4. Kỹ thuật phân tích hồi quy. Phân tích tương quan
• 3.3.5. Kiểm định các giả thuyết và mô hình nghiên cứu
• 3.3.6. Kỹ thuật thống kê mô tả, tần số
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Giới thiệu tổng quan về Ngân hàng thương mại Cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam
• 4.2. Kết quả nghiên cứu thực tế
• 4.2.1. Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu
• 4.2.2. Kiểm định thang đo bằng hệ số Cronbach’s Alpha. Phân tích nhân tố khám phá EFA
• 4.2.2.1. Phân tích nhân tố khám phá EFA cho các biến độc lập tác động đến rủi ro tín dụng
• 4.2.2.2. Phân tích nhân tố khám phá EFA cho biến phụ thuộc rủi ro tín dụng
• 4.2.3. Phân tích hồi quy
• 4.2.4. Kiểm định các thang đo của mô hình. Kiểm định giả thuyết về hệ số tương quan tuyến tính
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý QUẢN TRỊ
• 5.1. Hàm ý quản trị
• 5.1.1. Đối với yếu tố tài sản đảm bảo nợ vay
• 5.1.2. Đối với yếu tố ngành nghề kinh doanh
• 5.1.3. Đối với yếu tố kinh nghiệm của cán bộ tín dụng
• 5.1.4. Đối với yếu tố kinh nghiệm của khách hàng vay
• 5.1.5. Đối với yếu tố sử dụng vốn của khách hàng vay
• 5.1.6. Đối với yếu tố khả năng tài chính của người vay
• 5.1.7. Đối với yếu tố kiểm tra giám sát nợ vay
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.2.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2.2. Nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: BẢNG KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC KẾT QUẢ CHẠY SPSS

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Tại Eximbank

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng mà các ngân hàng thương mại, đặc biệt là Eximbank, phải đối mặt. Nghiên cứu này nhằm xác định các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả. Các yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động cho vay mà còn đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng.

1.1. Khái Niệm Rủi Ro Tín Dụng Trong Ngân Hàng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Theo Thông tư 39/2013/TT-NHNN, rủi ro này xảy ra khi khách hàng không có khả năng thanh toán đúng hạn. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và sự ổn định của ngân hàng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Việc Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Quản lý rủi ro tín dụng là cần thiết để bảo vệ ngân hàng khỏi các tổn thất tài chính. Việc đánh giá chính xác các yếu tố tác động giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay hợp lý, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

II. Các Yếu Tố Chính Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Tín Dụng Tại Eximbank

Nghiên cứu đã xác định bảy yếu tố chính ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại Eximbank. Những yếu tố này bao gồm ngành nghề kinh doanh, tài chính của khách hàng, và kinh nghiệm của cán bộ tín dụng. Mỗi yếu tố đều có vai trò quan trọng trong việc đánh giá khả năng trả nợ của khách hàng.

2.1. Ngành Nghề Kinh Doanh Của Khách Hàng

Ngành nghề kinh doanh ảnh hưởng lớn đến khả năng trả nợ của khách hàng. Các ngành có tính ổn định cao thường có rủi ro tín dụng thấp hơn. Ngược lại, các ngành có biến động lớn dễ dẫn đến rủi ro cao.

2.2. Tình Hình Tài Chính Của Khách Hàng

Tình hình tài chính của khách hàng là yếu tố quyết định khả năng thanh toán nợ. Các chỉ số như tỷ lệ nợ xấu và khả năng sinh lời sẽ giúp ngân hàng đánh giá rủi ro tín dụng một cách chính xác hơn.

2.3. Kinh Nghiệm Cán Bộ Tín Dụng

Kinh nghiệm của cán bộ tín dụng trong việc thẩm định và quản lý khoản vay cũng ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng. Cán bộ có kinh nghiệm sẽ có khả năng phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa kịp thời.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Rủi Ro Tín Dụng Tại Eximbank

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng. Dữ liệu được thu thập từ các khách hàng vay và cán bộ tín dụng tại Eximbank, sau đó phân tích bằng phần mềm SPSS.

3.1. Phương Pháp Định Tính

Phương pháp định tính được sử dụng để thu thập thông tin từ các cuộc phỏng vấn với cán bộ tín dụng. Điều này giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng từ góc độ thực tiễn.

3.2. Phương Pháp Định Lượng

Phương pháp định lượng sử dụng mô hình hồi quy để phân tích dữ liệu thu thập được. Kết quả cho thấy mối quan hệ giữa các yếu tố và rủi ro tín dụng, từ đó đưa ra các khuyến nghị quản lý.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Rủi Ro Tín Dụng Tại Eximbank

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro tín dụng tại Eximbank chịu ảnh hưởng bởi bảy yếu tố chính. Mỗi yếu tố đều có mức độ tác động khác nhau, và việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp ngân hàng cải thiện quy trình cho vay.

4.1. Đánh Giá Mức Độ Rủi Ro Tín Dụng

Mức độ rủi ro tín dụng được đánh giá thông qua các chỉ số như tỷ lệ nợ xấu và khả năng thanh toán của khách hàng. Kết quả cho thấy rằng rủi ro tín dụng tại Eximbank đang ở mức cao, cần có biện pháp khắc phục.

4.2. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Rủi Ro

Đề xuất các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng như cải thiện quy trình thẩm định, tăng cường đào tạo cán bộ tín dụng và áp dụng công nghệ trong quản lý khoản vay.

V. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Trong Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý rủi ro tín dụng là rất quan trọng đối với sự phát triển bền vững của Eximbank. Cần có các chiến lược dài hạn để giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Rủi Ro Tín Dụng

Quản lý rủi ro tín dụng không chỉ giúp bảo vệ ngân hàng khỏi tổn thất mà còn nâng cao uy tín và sự tin tưởng của khách hàng.

5.2. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Eximbank cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới trong quản lý rủi ro tín dụng, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong hệ thống kinh tế thị trường, hệ thống ngân hàng thương mại đóng vai trò là kênh dẫn vốn trung gian huyết mạch, kết nối các chủ thể có vốn nhàn rỗi với các chủ thể có nhu cầu vốn nhằm mở rộng sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống. Tại Việt Nam, tăng trưởng kinh tế gắn liền với sự mở rộng của quy mô tín dụng. Tuy nhiên, tốc độ mở rộng tín dụng nhanh chóng cũng làm gia tăng áp lực kiểm soát rủi ro. Khóa luận dẫn chứng số liệu thực tiễn năm 2019: khi tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Việt Nam đạt 7,15%, tốc độ tăng trưởng tín dụng đạt mức 13,3% và tỷ lệ nợ xấu ghi nhận ở mức 1,89%. Cùng năm này, số liệu từ Tổng cục Thống kê cho thấy có 28,7 nghìn doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn (tăng 5,9% so với năm 2018) và hơn 47 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể (tăng 41,7% so với năm 2018). Dư nợ cấp tín dụng tăng nhanh trong các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, tiêu dùng và thị trường chứng khoán tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với chất lượng tài sản của hệ thống ngân hàng.

Trong bối cảnh mức độ nợ xấu và rủi ro tín dụng có chiều hướng phức tạp, làm suy giảm niềm tin của người gửi tiền và gia tăng sự thận trọng từ phía các tổ chức tín dụng, việc nhận diện và đo lường các nhân tố tác động đến rủi ro tín dụng là đòi hỏi cấp bách. Đề tài "Các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam" được tác giả Nguyễn Đức Huy thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Ngô Văn Tuấn nhằm phân tích thực trạng tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank), làm rõ các nguyên nhân ảnh hưởng và xây dựng hàm ý quản trị tương ứng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của khóa luận được phân định cụ thể:

• Mục tiêu tổng quát: Xác định các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng và đề xuất các hàm ý quản trị góp phần giảm thiểu rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Eximbank.
  2. Đo lường mức độ tác động của từng yếu tố đến rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Eximbank.
  3. Đưa ra các hàm ý quản trị nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của Ngân hàng Eximbank.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Những yếu tố nào tác động đến rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam?
  2. Mức độ tác động của từng yếu tố đến rủi ro tín dụng là như thế nào?
  3. Những hàm ý quản trị và kiến nghị nào có thể áp dụng nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng trong hoạt động cấp tín dụng.
• Phạm vi không gian: Khảo sát và phân tích dữ liệu thực tế tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam cùng các chi nhánh, phòng giao dịch trực thuộc.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu nghiên cứu sơ cấp được khảo sát và thu thập trong giai đoạn tháng 3 và tháng 4 năm 2024.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận rủi ro tín dụng dựa trên tổng quan lý luận tài chính và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Văn bản trích dẫn định nghĩa rủi ro của các học giả quốc tế như Frank Knight (rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được), Allan Willett (sự bất trắc cụ thể liên quan đến biến cố không mong đợi), Inrving Perfer (tổng hợp những sự ngẫu nhiên đo lường bằng xác suất), Marilic Hurt Mr Carty, Khan và Ahmed (2003), Rekha Arunkumar, cũng như Thông tư số 39/2013/TT-NHNN ngày 31/12/2013 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về việc khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ cam kết.

Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm được tác giả hệ thống hóa từ các công trình quốc tế và trong nước:

• Nghiên cứu quốc tế: Báo cáo Ủy ban Basel (2019), Bessis (2012), Cavallo và Majnoni (2011), Laeven và Majnoni (2013), Abhiman Das và Saibal Ghosh (2003), Bikker và Metzemakers (2015), Zoubi và Khazali (2017), Hess và cộng sự (2018).
• Nghiên cứu trong nước: Trương Đông Lộc và Nguyễn Thị Tuyết (2010, 2021), Lê Văn Tư (2015), Phạm Xuân Quỳnh và Trần Đức Tuấn (2019).

Từ khoảng trống nghiên cứu khi các nghiên cứu trước chủ yếu khai thác dữ liệu thứ cấp vĩ mô hoặc báo cáo tài chính toàn ngành, tác giả đề xuất mô hình gồm 7 biến độc lập tập trung vào nhóm nguyên nhân vi mô, đặc thù quản trị của ngân hàng và đặc điểm khách hàng vay:

Ký hiệu giả thuyết	Mối quan hệ kỳ vọng	Nội dung giả thuyết nghiên cứu
H1	Cùng chiều (+)	Khách hàng kinh doanh ngành nghề có tính rủi ro/không khuyến khích (chứng khoán, bất động sản, xây dựng) tác động cùng chiều đến rủi ro tín dụng tại Eximbank.
H2	Ngược chiều (-)	Khả năng tài chính của người vay tác động ngược chiều đến rủi ro tín dụng tại Eximbank.
H3	Cùng chiều (+)	Tỷ lệ cho vay trên tài sản đảm bảo tác động cùng chiều đến rủi ro tín dụng tại Eximbank.
H4	Ngược chiều (-)	Kinh nghiệm kinh doanh của khách hàng vay có tác động ngược chiều đến rủi ro tín dụng tại Eximbank.
H5	Cùng chiều (+)	Sử dụng vốn sai mục đích tác động cùng chiều đến rủi ro tín dụng tại Eximbank.
H6	Ngược chiều (-)	Kinh nghiệm của cán bộ tín dụng tác động ngược chiều đến rủi ro tín dụng tại Eximbank.
H7	Ngược chiều (-)	Kiểm tra, giám sát nợ vay tác động ngược chiều đến rủi ro tín dụng tại Eximbank.

Phương pháp nghiên cứu thực hiện qua hai giai đoạn liên hoàn:

1. Nghiên cứu định tính: Thực hiện thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu chuyên gia (gồm 1 giám đốc, 1 phó giám đốc, 3 trưởng phòng, 2 phó phòng và 3 cán bộ tín dụng), tiếp nối bằng cuộc khảo sát thử nghiệm trên 30 cán bộ nhân viên để hiệu chỉnh từ ngữ và hoàn thiện bảng câu hỏi khảo sát.
2. Nghiên cứu định lượng: Sử dụng kỹ thuật chọn mẫu phi xác suất (chọn mẫu thuận tiện). Với 32 biến quan sát độc lập, quy mô mẫu tối thiểu được xác định theo công thức của Hair và cộng sự (2008) là $N = 32 \times 5 + 50 = 210$. Tổng số phiếu phát ra là 210 phiếu, thu về 210 phiếu; qua sàng lọc thu được 200 phiếu hợp lệ (tỷ lệ 96,8%) và 10 phiếu không hợp lệ (tỷ lệ 3,2%).
3. Kỹ thuật phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm SPSS 22.0 for Windows để thực hiện thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo bằng Cronbach's Alpha (điều kiện loại biến khi tương quan biến - tổng nhỏ hơn 0,3; thang đo đạt yêu cầu khi Cronbach's Alpha lớn hơn 0,6), phân tích nhân tố khám phá EFA (sử dụng phép trích Principal Components và phép xoay Varimax, yêu cầu $0,5 \le \text{KMO} \le 1$, kiểm định Bartlett có mức ý nghĩa $p < 0,05$, tổng phương sai trích lớn hơn 50%, Eigenvalue lớn hơn 1), phân tích tương quan Pearson và mô hình hồi quy tuyến tính bội bằng phương pháp Enter (kiểm định hệ số phóng đại phương sai VIF nhỏ hơn 10 để loại trừ đa cộng tuyến, hệ số Durbin - Watson nằm trong khoảng 1 đến 3 để kiểm tra tự tương quan).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 thiết lập tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò trung gian tài chính của hệ thống ngân hàng thương mại đối với nền kinh tế và những thách thức về rủi ro nợ xấu gia tăng sau giai đoạn tăng trưởng tín dụng. Tác giả xác lập rõ ràng 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu là các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng, cùng phạm vi khảo sát sơ cấp tại Eximbank trong hai tháng 3 và 4 năm 2024. Bố cục toàn văn khóa luận được công bố gồm 5 chương mạch lạc từ giới thiệu, cơ sở lý luận, thiết kế phương pháp, kết quả thực nghiệm đến kết luận và hàm ý quản trị.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương này cung cấp hệ thống lý thuyết nền tảng về rủi ro tín dụng, đặc điểm các khoản vay khách hàng cá nhân (tính chất biến động nhanh về tài chính, thiếu hụt thông tin kiểm chứng, trình độ quản lý kinh doanh còn hạn chế) và tác động tiêu cực của rủi ro tín dụng tới ngân hàng, khách hàng lẫn toàn bộ nền kinh tế. Tác giả phân loại hai nhóm nhân tố tác động:

• Nhóm yếu tố vĩ mô: Chu kỳ kinh tế, lãi suất, lạm phát, tỷ lệ dự trữ bắt buộc, sự ổn định của môi trường pháp lý và đặc thù rủi ro của từng ngành nghề kinh doanh.
• Nhóm yếu tố vi mô: Nhóm thuộc về khách hàng (độ tuổi, tiềm lực tài chính, mục đích sử dụng vốn, hành vi gian lận lừa đảo, kinh nghiệm kinh doanh, lịch sử trả nợ) và nhóm thuộc về ngân hàng (chính sách tài sản đảm bảo, quy trình kiểm soát nội bộ, chuyên môn đạo đức cán bộ thẩm định tín dụng, hoạt động giám sát sau giải ngân).

Dựa trên việc lược khảo các nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước, tác giả xác định khoảng trống nghiên cứu và thiết lập mô hình 7 yếu tố tác động cùng hệ thống 7 giả thuyết nghiên cứu từ H1 đến H7.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết sơ đồ quy trình nghiên cứu 6 bước chuẩn hóa. Tác giả xây dựng cấu trúc bảng câu hỏi khảo sát gồm 3 phần: Thông tin nhân khẩu học; Nội dung khảo sát các biến; Thông tin đánh giá chi tiết với thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý). Hệ thống biến quan sát được trích xuất cụ thể từ các nghiên cứu kế thừa:

• Ngành nghề kinh doanh (NN): Gồm 4 biến quan sát (NN1, NN2, NN3, NN4), kế thừa từ Abhiman Das và Saibal Ghosh (2003).
• Khả năng tài chính của người vay (TC): Gồm 4 biến quan sát (TC1, TC2, TC3, TC4), kế thừa từ Trương Đông Lộc và Nguyễn Thị Tuyết (2021).
• Tài sản đảm bảo nợ vay (TS): Gồm 4 biến quan sát (TS1, TS2, TS3, TS4), kế thừa từ Trương Đông Lộc và Nguyễn Thị Tuyết (2021).
• Kinh nghiệm của khách hàng vay (KN): Gồm 5 biến quan sát (KN1, KN2, KN3, KN4, KN5), kế thừa từ Trương Đông Lộc và Nguyễn Thị Tuyết (2021).
• Sử dụng vốn của khách hàng (SDV): Gồm 5 biến quan sát (SDV1, SDV2, SDV3, SDV4, SDV5), kế thừa từ Trương Đông Lộc và Nguyễn Thị Tuyết (2021).
• Kinh nghiệm của cán bộ tín dụng (KNCB): Gồm 4 biến quan sát (KNCB1, KNCB2, KNCB3, KNCB4), kế thừa từ Lê Văn Tư (2015).
• Kiểm tra, giám sát nợ vay (KG): Gồm 6 biến quan sát (KG1, KG2, KG3, KG4, KG5, KG6), kế thừa từ Trương Đông Lộc (2021).
• Rủi ro tín dụng - Biến phụ thuộc (RR): Gồm 4 biến quan sát (RR1, RR2, RR3, RR4), kế thừa từ Trương Đông Lộc (2021).

Bên cạnh đó, chương này thiết lập các tiêu chuẩn thống kê định lượng để kiểm tra độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích EFA, tương quan Pearson và mô hình hồi quy tuyến tính bội.

Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu

Mở đầu chương 4, tác giả giới thiệu lịch sử phát triển của Eximbank: thành lập ngày 24/05/1989 theo Quyết định số 140/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng với tên gọi ban đầu là Ngân hàng Xuất Nhập Khẩu Việt Nam; chính thức hoạt động ngày 17/01/1990; ngày 06/04/1992 đổi tên thành Ngân hàng Thương mại Cổ phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam theo Giấy phép số 11/NH-GP với vốn điều lệ ban đầu 50 tỷ đồng (tương đương 12,5 triệu USD). Đến thời điểm nghiên cứu, ngân hàng có trụ sở chính tại TP. Hồ Chí Minh, mạng lưới gồm 207 chi nhánh và phòng giao dịch trên toàn quốc, thiết lập quan hệ đại lý với 869 ngân hàng tại 84 quốc gia.

Chương này triển khai các nội dung thống kê mô tả mẫu nghiên cứu theo giới tính, độ tuổi, chức vụ, thâm niên và trình độ học vấn của cán bộ nhân viên; đánh giá độ tin cậy thang đo Cronbach's Alpha cho 7 nhóm biến độc lập và 1 biến phụ thuộc; phân tích nhân tố khám phá EFA nhằm kiểm định giá trị hội tụ và phân biệt; và thực hiện hồi quy đa biến nhằm xác định trọng số tác động của từng yếu tố lên rủi ro tín dụng tại ngân hàng.

Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị

Chương cuối tóm lược các kết quả đạt được từ mô hình nghiên cứu thực nghiệm và xây dựng hệ thống giải pháp quản trị tương ứng với 7 nhân tố ảnh hưởng. Đồng thời, tác giả thẳng thắn chỉ ra những hạn chế của đề tài về mặt phương pháp, không gian mẫu và đề xuất các định hướng nghiên cứu tiếp theo cho các công trình tương lai.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận ghi nhận kết quả thống kê quan trọng về thực trạng rủi ro tín dụng tại đơn vị khảo sát: giá trị trung bình đánh giá về rủi ro tín dụng của cán bộ nhân viên Eximbank đạt mức $\text{Mean} = 4,028$. Điểm số này vượt mức trung lập (3,0) của thang đo Likert 5 điểm và tiệm cận mức giá trị "Đồng ý" (mức 4), phản ánh nhận thức rõ rệt của đội ngũ nhân sự ngân hàng về mức độ hiện hữu và tính chất phức tạp của rủi ro tín dụng trong hoạt động thực tiễn.

Quá trình kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích hồi quy đã xác nhận cả 7 yếu tố đều có ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại Eximbank. Căn cứ vào kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất hệ thống hàm ý quản trị chuyên sâu tập trung vào 7 khía cạnh:

1. Quản trị tài sản đảm bảo nợ vay: Hoàn thiện cơ chế và nâng cao năng lực của bộ phận chuyên trách định giá tài sản đảm bảo, đảm bảo tính khách quan và sát với giá thị trường; áp dụng tỷ lệ cho vay trên giá trị tài sản đảm bảo linh hoạt theo từng danh mục (duy trì tỷ lệ an toàn cao đối với tài sản thanh khoản cao như sổ tiết kiệm, số dư tài khoản; kiểm soát chặt chẽ tỷ lệ cấp tín dụng đối với bất động sản, đặc biệt thận trọng với tài sản là máy móc thiết bị, hàng tồn kho hoặc khoản phải thu).
2. Kiểm soát rủi ro ngành nghề kinh doanh: Phân loại và theo dõi sát sao danh mục khách hàng theo mức độ rủi ro ngành; thiết lập chính sách cẩn trọng, kiểm soát chặt chẽ quy mô hạn mức tín dụng đối với các ngành nghề có tính đầu cơ, rủi ro cao hoặc không khuyến khích như bất động sản, chứng khoán, xây dựng, xây lắp.
3. Nâng cao chất lượng cán bộ tín dụng: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn, kỹ năng thẩm định và phân tích báo cáo tài chính cho cán bộ tín dụng; xây dựng cơ chế giám sát đạo đức nghề nghiệp; đồng thời hoàn thiện chính sách đãi ngộ, khen thưởng định kỳ nhằm giữ chân nhân sự có kinh nghiệm.
4. Thẩm định kinh nghiệm của khách hàng vay: Đánh giá kỹ lưỡng năng lực quản trị, lịch sử kinh doanh và thâm niên hoạt động trong ngành nghề của khách hàng; phân định rõ quy trình thẩm định giữa khách hàng vay sản xuất kinh doanh (căn cứ vào số năm kinh nghiệm) và khách hàng vay tiêu dùng trả nợ qua lương (quy ước kinh nghiệm bằng 0).
5. Giám sát mục đích sử dụng vốn của khách hàng: Tăng cường kiểm tra trước, trong và sau giải ngân để đảm bảo vốn vay được sử dụng đúng mục đích cam kết trong phương án; xử lý nghiêm và kiên quyết thu hồi nợ trước hạn đối với các trường hợp sử dụng vốn sai mục đích hoặc thiếu minh bạch tài chính.
6. Đánh giá năng lực tài chính bên vay: Chú trọng tỷ lệ vốn tự có của khách hàng tham gia vào dự án vay vốn; nâng cấp hệ thống chấm điểm tín dụng nội bộ nhằm dự báo chính xác khả năng tạo dòng tiền và nghĩa vụ trả nợ.
7. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nợ vay: Gia tăng tần suất kiểm tra định kỳ và đột xuất sau giải ngân; giám sát chặt chẽ các khách hàng có dấu hiệu yếu kém, mất cân đối kỳ hạn vốn (dùng vốn ngắn hạn đầu tư dài hạn); đôn đốc thu hồi nợ kịp thời nhằm ngăn chặn nợ chuyển nhóm xấu.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn: Khóa luận được xác định là công trình nghiên cứu chính thức đầu tiên tại Eximbank phân tích có hệ thống các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng dựa trên bằng chứng khảo sát định lượng thực tế từ cán bộ nhân viên, lãnh đạo chi nhánh và phòng giao dịch; cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giúp nhà quản trị Eximbank hoạch định chính sách cấp tín dụng an toàn và nâng cao năng lực cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng thương mại.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận nêu rõ các điểm hạn chế trong quá trình thực hiện:

• Về phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng kỹ thuật lấy mẫu phi xác suất (chọn mẫu thuận tiện), do đó tính đại diện tổng thể có thể chưa đạt mức tối ưu so với phương pháp chọn mẫu xác suất ngẫu nhiên.
• Về quy mô và phạm vi mẫu: Số lượng phiếu khảo sát hợp lệ dừng lại ở mức $n = 200$, tập trung trong phạm vi nội bộ Ngân hàng Eximbank và các đơn vị trực thuộc, chưa mở rộng đối chứng sang các ngân hàng thương mại cổ phần khác trên cùng địa bàn.
• Về phạm vi thời gian: Dữ liệu khảo sát sơ cấp chỉ được thu thập tập trung trong khoảng thời gian ngắn (tháng 3 và tháng 4 năm 2024), chưa phản ánh được sự biến động của rủi ro tín dụng qua các chu kỳ kinh tế dài hạn.
• Về nội dung mô hình: Nghiên cứu tập trung chủ yếu vào các nguyên nhân vi mô chủ quan xuất phát từ phía khách hàng và công tác quản trị nội bộ của ngân hàng, chưa tích hợp mô hình hóa định lượng các biến số vĩ mô (lãi suất, lạm phát, tỷ giá, tăng trưởng kinh tế).

Hướng nghiên cứu tiếp theo được tác giả định hướng:

• Mở rộng kích thước mẫu khảo sát và áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên xác suất nhằm gia tăng độ tin cậy và tính khái quát hóa của kết quả.
• Mở rộng phạm vi không gian nghiên cứu sang nhiều ngân hàng thương mại khác nhau trong hệ thống ngân hàng Việt Nam để thực hiện so sánh đối chuẩn.
• Kết hợp phân tích chuỗi thời gian đối với dữ liệu thứ cấp vĩ mô cùng với dữ liệu sơ cấp vi mô để xây dựng mô hình dự báo rủi ro tín dụng toàn diện hơn.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo điển hình về phương pháp luận nghiên cứu khoa học, từ cách vận dụng công thức xác định cỡ mẫu theo Hair và cộng sự (2008), quy trình phỏng vấn định tính chuyên gia để hiệu chỉnh thang đo, đến kỹ thuật xử lý dữ liệu khảo sát bằng phần mềm SPSS 22.0 (Cronbach's Alpha, EFA, OLS).
• Cán bộ tín dụng và nhân viên quản trị rủi ro tại các tổ chức tín dụng: Hệ thống 32 biến quan sát độc lập và 4 biến quan sát phụ thuộc được xây dựng chi tiết tại Chương 3 là bộ công cụ thực tế giúp các cán bộ nghiệp vụ rà soát các lỗ hổng thường gặp trong quy trình cấp tín dụng, từ khâu định giá tài sản đảm bảo, thẩm định mục đích vay đến công tác kiểm tra sau giải ngân.
• Nhà quản trị ngân hàng thương mại: Cung cấp các khuyến nghị quản trị cụ thể đối với 7 yếu tố tác động, hỗ trợ xây dựng chính sách cấp hạn mức tín dụng thận trọng đối với các ngành nghề rủi ro cao và củng cố hệ thống kiểm soát nội bộ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình nghiên cứu trong khóa luận xác định bao nhiêu yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng tại Eximbank?
Mô hình đề xuất và kiểm định 7 yếu tố tác động, bao gồm: (1) Ngành nghề kinh doanh, (2) Khả năng tài chính của người vay, (3) Tài sản đảm bảo nợ vay, (4) Kinh nghiệm của khách hàng vay, (5) Sử dụng vốn của khách hàng, (6) Kinh nghiệm của cán bộ tín dụng, và (7) Kiểm tra, giám sát nợ vay.

2. Quy mô mẫu khảo sát thực tế của khóa luận là bao nhiêu và được chọn theo phương pháp nào?
Tác giả sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện (phi xác suất). Tổng số phiếu khảo sát phát ra là 210 phiếu, thu về 210 phiếu, sau quá trình sàng lọc thu được 200 phiếu hợp lệ (chiếm 96,8%) và 10 phiếu không hợp lệ (chiếm 3,2%).

3. Mức độ rủi ro tín dụng tại Eximbank được cán bộ nhân viên đánh giá qua điểm trung bình (Mean) là bao nhiêu?
Kết quả thống kê cho thấy giá trị trung bình đánh giá về rủi ro tín dụng đạt $\text{Mean} = 4,028$ trên thang đo Likert 5 điểm. Con số này cao hơn mức trung tính (3,0) và tiệm cận mức "Đồng ý" (mức 4), chứng minh rủi ro tín dụng tại ngân hàng được đội ngũ nhân sự đánh giá là hiện hữu ở mức độ đáng kể.

4. Khóa luận quy ước như thế nào về biến số kinh nghiệm đối với khách hàng vay vốn tiêu dùng?
Theo xây dựng thang đo của tác giả, đối với khách hàng vay tiêu dùng có nguồn trả nợ từ lương hàng tháng, số năm kinh nghiệm được quy ước là 0 năm; biến kinh nghiệm kinh doanh chỉ được tính toán số năm cụ thể đối với khách hàng có nguồn thu nhập tạo ra từ hoạt động sản xuất kinh doanh trực tiếp.

5. Biến "Ngành nghề kinh doanh" trong nghiên cứu đo lường những lĩnh vực rủi ro cụ thể nào?
Biến này xem xét mức độ rủi ro của các lĩnh vực kinh doanh không được khuyến khích hoặc có tính mạo hiểm cao theo định hướng quản lý của Ngân hàng Nhà nước, trọng tâm bao gồm ngành kinh doanh chứng khoán, bất động sản và hoạt động xây dựng, xây lắp.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Đức Huy đã hoàn thành việc hệ thống hóa cơ sở lý luận và kiểm định thực nghiệm các nhân tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam. Thông qua phương pháp kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng với cỡ mẫu 200 cán bộ nhân viên, đề tài khẳng định vai trò đồng thời của 7 nhóm yếu tố thuộc về đặc điểm khách hàng, tài sản đảm bảo và năng lực quản trị nghiệp vụ ngân hàng. Điểm trung bình rủi ro tín dụng ghi nhận ở mức 4,028 phản ánh nhu cầu cấp thiết phải thực thi đồng bộ 7 nhóm hàm ý quản trị do tác giả đề xuất nhằm nâng cao tính an toàn và hiệu quả hoạt động tín dụng tại Eximbank.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 5: Kết luận và hàm ý quản trị 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 Cơ sở lý luận về rủi ro tín dụng 2.1 Khái niệm rủi ro tín dụng Danh từ “rủi ro” có nhiều khái niệm khác nhau. Frank Knight một học giả người Mỹ, định nghĩa “Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được”. Allan Willett cho “rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến một biến cố không mong đợi”. Inrving Perfer lại cho rằng “rủi ro là tổng hợp của những sự ngẫu nhiên có thể đo lường bằng xác suất”.

Một học giả khác người Anh là Marilic Hurt Mr Carty quan niệm “rủi ro là một tình trạng trong đó các biến cố xảy ra trong tương lai có thể xác định được”. Theo thông tư 39/2013/TT-NHNN, ngày 31/12/2013 của Thống đốc NHNN Việt Nam thì rủi ro tín dụng trong hoạt động của TCTD do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết. Theo Khan và Ahmed (2003) cho rằng rủi ro tín dụng trong ngân hàng là nguy cơ bên đi vay không thực hiện việc cam kết trả tiền của mình. Rekha Arunkumar trong bài nghiên cứu về quản lý rủi ro tín dụng tại Ngân hàng thương mại cho rằng rủi ro tín dụng là sự không trả được nợ của người vay, nó là rủi ro quan trọng nhất cần được quản lý cho đến ngày nay.

Rủi ro tín dụng là được phản ánh trong thành phần vốn của nền kinh tế, các ngân hàng cần phải quản lý và kiểm soát nó chặt chẽ để duy trì sự ổn định và tránh những rủi ro khác. Từ các định nghĩa trên, ta có thể thấy RRTD xảy ra khi người đi vay trễ hẹn hoặc tồi tệ hơn là không thanh toán trong nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng, bao gồm vốn gốc và/hoặc lãi phát sinh.2 Đặc điểm rủi ro tín dụng Các khoản vay của khách hàng thường có nhiều rủi ro nhất đối với ngân hàng. Sở dĩ như vậy là do tình hình tài chính của khách hàng thường thay đổi nhanh chóng tùy theo tình trạng kinh doanh và sức khỏe tài chính của họ. Trong hoạt động sản xuất kinh doanh, các cá nhân và hộ gia đình thường có trình độ quản lý yếu, thiếu kinh 6 nghiệm, trình độ kỹ thuật và khoa học công nghệ lạc hậu, do đó khả năng cạnh tranh trên thị trường còn hạn chế.

Do đó, ngân hàng sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro khi người đi vay thất nghiệp, phá sản,… Mặt khác, việc thẩm định và quyết định cho vay khách hàng cũng hay gặp khó khăn do vấn đề thông tin không đầy đủ, không rõ ràng, các thông tin cá nhân thường bị giấu kín, do đó chất lượng thẩm định khách hàng không cao. Điều này ảnh hưởng đến các quyết định cho vay của NH. Chính vì vậy, các khoản vay khách hàng thường tiềm ẩn nhiều RRTD.1 Khả năng tài chính của người vay Theo khái niệm cơ bản nhất, rủi ro tín dụng là khả năng khách hàng vay không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đối với ngân hàng, đó là khả năng khách hàng không trả hoặc không trả đầy đủ, hoặc không đúng hạn cả gốc và lãi cho ngân hàng.