PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, mở ra nhiều cơ hội cũng nhƣ thách thức đối với nƣớc ta trên nhiều lĩnh vực nhƣ kinh tế, chính trị, khoa học, y tế, giáo dục… Trƣớc hết, xu thế này đã đặt Việt Nam trong tình trạng phát triển hƣớng đến hài hòa với các nền văn hóa tiên tiến trên thế giới. Lĩnh vực giáo dục cũng đang nằm trong xu thế này. Hiện nay các trƣờng học công lập đang du nhập kinh nghiệm giảng dạy của các nƣớc có nền giáo dục phát triển, góp phần xây dựng, hoàn thiện giáo dục Việt Nam.
Nhƣng muốn phát triển nhƣ vậy, đòi hỏi nƣớc ta phải có nguồn tài chính ổn định lâu dài, điều này liên quan đến việc quản lý hiệu quả ngân sách nhà nƣớc. Quản lý hiệu quả nguồn tài chính, sử dụng hiệu quả nguồn ngân sách để tạo ra nguồn tài chính lâu dài, ổn định là vấn đề nền tảng phát triển các đơn vị sự nghiệp công lập, mà một trong những công cụ hỗ trợ để quản lý, đánh giá việc sử dụng các nguồn lực là thông tin kế toán thông qua báo cáo tài chính. Nhƣng hiện nay, báo cáo tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập thực tế chỉ phục vụ công tác quyết toán ngân sách nhà nƣớc hay việc giải trình cho cơ quan chủ quản. Mà chƣa phản ánh đƣợc đầy đủ và trung thực tình hình tài chính, kết quả hoạt động của đơn vị, chƣa đáp ứng nhu cầu và lợi ích khác nhau của ngƣời sử dụng, cũng nhƣ chƣa dự đoán tƣơng lai về các nguồn lực có thể sử dụng đƣợc.
Chính vì vậy, việc nâng cao chất lƣợng báo cáo tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập đóng vai trò hết sức quan trong và cần thiết Để nâng cao chất lƣợng báo cáo tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập là một điều không dễ. Đầu tiên, chúng ta cần phải xác định đƣơc các nhân tố nào ảnh hƣởng đến chất lƣợng báo cáo tài chính, có thể ví von việc tìm ra các nhân tố này nhƣ việc tìm ra nguyên nhân của một căn bệnh mà cụ thể căn bệnh ở đây là chất lƣợng không tốt của một báo cáo tài chính. Rồi từ đó, chúng ta mới đƣa ra đƣợc những giải pháp và kiến nghị tƣơng ứng với từng nhân tố đó, thì việc nâng cao chất lƣợng báo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 cáo tài chính mới có hiệu quả cao. Với ý nghĩa đó, tôi đã chọn đề tài “Các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng báo cáo tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập - nghiên cứu trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài nghiên cứu của mình.
Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu tổng quát: Các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng báo cáo tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập nghiên cứu trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, nhằm nâng cao chất lƣợng báo cáo tài chính để đáp ứng nhu cầu khác nhau của ngƣời sử dụng và khả năng dự đoán về tƣơng lai có thể sử dụng đƣợc của BCTC. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu này nhƣ sau: - Thứ nhất: xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng báo cáo tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh - Thứ hai: đo lƣờng mức độ ảnh hƣởng của các nhân tố đến chất lƣợng báo cáo tài chính của các đơn vị sự nghiệp côn lập trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Đối tƣợng nghiên cứu: Các nhân tố Các nhân tố ảnh hƣởng đến chất lƣợng báo cáo tài chính của các đơn vị sự nghiệp công lập nghiên cứu trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 4. Phạm vi nghiên cứu Giới hạn của bài nghiên cứu là nghiên cứu các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập trong khu vực thành phố Hồ Chí Minh 5.
Những đóng góp mới của đề tài BCTC đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho ngƣời sử dụng về tình hình hoạt động của một đơn vị. Hiện nay, đa số các nghiên cứu nƣớc ngoài nói chung và Việt Nam nói riêng khi viết về chất lƣợng BCTC của một đơn vị sự nghiệp đều nói đến thực trạng của báo cáo tài chính hiện nay, rồi từ đó đƣa ra giải pháp hoàn thiện BCTC. Có rất ít nghiên cứu cụ thể nào xác định các nhân tố cụ thể ảnh hƣởng đến chất lƣợng báo cáo tài chính của đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh. Do vậy, đóng góp mới của đề tài này là xác định đƣợc các nhân tố cụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 thể ảnh hƣởng đến chất lƣợng BCTC của đơn vị sự nghiệp công lập trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, tƣơng tự nhƣ việc tìm ra đƣợc nguyên nhân dẫn đến thực trạng báo cáo tài chính đơn vị sự nghiệp hiện nay.
Từ đó: - Các đơn vị sự nghiệp công lập có thể sử dụng kết quả nghiên cứu của đề tài để tham khảo hoàn thiện BCTC. - Nghiên cứu này là cơ sở để Thủ trƣởng đơn vị hay cơ quan chủ quản nắm bắt và từ đó có những chính sách phù hợp cho công tác trình bày và lập BCTC. - Ngoài ra, nghiên cứu này còn giúp những ngƣời làm công tác kế toán hiểu rõ vấn đề trong việc lập và trình bày báo cáo tài chính, và giúp hoàn thiện công tác kế toán của mình. Kết cấu của đề tài Luận văn bao gồm gồm 5 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu trƣớc đây Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY Các công trình nghiên cứu có liên quan trên thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam và kết quả nghiên cứu của họ có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc xác định mục tiêu nghiên cứu của đề tài. Từ đó, xác định khe hổng nghiên cứu và các vấn đề tiếp tục thực hiện, làm cơ sở xác định mục tiêu của nghiên cứu. Cụ thể, một số nghiên cứu trong và ngoài nƣớc nhƣ sau: 1.1 Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài Cenar,I (2011), “Financial Reporting In Education Institutions The Impliacations Of The Transition To Accurual Accounting” thực hiện nghiên cứu báo cáo tài chính trong các tổ chức giáo dục chuyển đổi sang kế tóan dồn tích, trình bày những tác động đƣợc tạo ra bởi quá trình chuyển đổi sang cơ ở dồn tích trên nội dung và đặc điểm của các báo cáo tài chính trong các tổ chức giáo dục đại học. Bài viết phân tích, so sánh về nội dung, cấu trúc và chất lƣợng thông tin đƣợc trình bày trên báo cáo tài chính củ quá trình chuyển đổi, từ đó đánh giá đƣợc sự phát triển của kế toán.
Clark, C (2010), “Understanding the Needs of Users of Public Sector Financial Reports: How far Have We come?,”bài viết nghiên cứu sự phát triển thông tin hữu ích của kế toán vời những nghiên cứu thực nghiệm về nhu cầu của ngƣời sử dụng thông tin của cả 2 khu vực công và tƣ nhân. Tác giả tiến hành khảo sát nhu cầu của ngƣời sử dụng thông tin BCTC trong khu vực công để làm nền tảng cho việc phát triển chuẩn mực kế toán công quốc tế tại các quốc gia. Timoshenko, K & Adhikari, P (2009) “ Implementing public sector accounting reform in Russia: evidence from one university”. Accounting in Emerging Economies, bài viết nghiên cứu về cải cách kế toán của chính phủ trung ƣơng Nga thâm nhập vào hệ thống kế toán các trƣờng đại học.
Kết quả nghiên cứu cho thấy những nhà quản lý các trƣờng đại học không biết đƣợc kế toán dồn tích, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 nhân viên kế toán của họ cũng gặp khó khăn trong việc đƣa ra ý nghĩa của hệ thống kế toán mới. Hệ thống kế toán dựa trên cơ sở dồn tích đƣợc xem là một biểu tƣợng của tính hợp pháp hơn là một công cụ quản lý tài chính thực tế cho các trƣờng đại học. Với tâm lý cƣỡng chế của nhà nƣớc Liên Xô đòi hỏi phải cải cách kế toán trong thời gian ngắn đã làm cản trở quá trình chuyển đổi thành công sang cơ sở dồn tích. Xu & ctg (2003), “ Key Issues Accounting Information Quality Management: Australian Case Studies”: ngoài việc cung cấp nền tảng cơ sở lý thuyết về khái niệm và thang đo đo lƣờng chất lƣợng TTKT, qua phƣơng pháp nghiên cứu định tính, tác giả đã khám phá ra một số nhân tố tác động đến chất lƣợng thông tin kế toán, bao gồm các nhân tố bên trong nhƣ yếu tố con ngƣời và hệ thống (sƣ tƣơng tác giữa con ngƣời với hệ thống máy tính, giáo dục và nâng cao trình độ nhân viên, nâng cấp hệ thống), các vấn đề liên quan đến các tổ chức (cơ cấu tổ chức, văn hóa tổ chức, các chính sách và chuẩn mực); và yếu tố bên ngoài (kinh tế toàn cầu, mối quan hệ giữa các tổ chức và giữa các quốc gia, sự phát triển công nghệ, thay đổi các quy định pháp lý.
Thêm vào đó, các nghiên cứu tình huống chủ yếu đƣợc thực hiện ở cả đơn vị thuộc khu vực tƣ và khu vực công, do đó kết quả nghiên cứu này đã đóng góp vào hệ thống cơ sở lý luận rất hữu ích trong việc nghiên cứu vấn đề có liên quan trong khu vực công, cũng nhƣ có thể sử dụng các nhân tố khám phá này để kiểm định lại tại các quốc gia khác, chẳng hạn nhƣ tại Việt Nam.2 Các công trình nghiên cứu trong nƣớc Nguyễn Văn Hồng (2007), luận án tiến sĩ “ Hoàn thiện hệ thống kế toán Nhà nước”. Phƣơng pháp biện chứng duy vật đƣợc sử dụng để nghiên cứu các chế độ kế toán Nhà nƣớc ở Việt Nam trong các giai đoạn vừa qua và định hƣớng phát triển, hoàn thiện trong tƣơng lai. Theo luận án, hệ thống kế toán Nha nƣớc bao gồm : Chế độ kế toán ngân sách và hoạt động nghiệp vụ kho bạc, kế toán HCSN, …Luận án trình bày những ƣu điểm, nhƣợc điểm của việc áp dụng Hệ thống kế toán Nhà nƣớc, từ đó xây dựng một hệ thống Kế toán nhà nƣớc hoàn thiện hơn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Lê Thị Cẩm Hồng (2012), luận văn thạc sỹ “ Xây dựng và hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính áp dụng cho đơn vị hành chính sự nghiệp ở Việt Nam theo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế”.