Chương 1: Những van đề lý luận về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp và pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam. - Chương 2: Thực trạng pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam. - Chương 3: Giai pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam. TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐÈ TÀI LUẬN ÁN 1.
Những nội dung cơ bản của các công trình nghiên cứu có liên quan trực tiếp đến đề tài luận án Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp là một nội dung quan trọng của hoạt động quản lý nhà nước về đất đai; được thực hiện bởi cơ quan nhà nước có thâm quyền nhằm đảm bảo quyền lợi cho người bị thu hồi đất trong tiến trình công nghiệp hóa, đô thị hóa đất nước. Thu hồi đất nông nghiệp phải được thực hiện trong mỗi tương quan giữa yêu cầu bảo vệ đất nông nghiệp (đảm bảo cho sự phát triển bền vững) và tính tất yếu khách quan của việc chuyên đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp trong giai đoạn phát triển mới của đất nước; bên cạnh đó, cuộc sống va việc làm cũng như quyền lợi của người dân sau thu hồi đất phải được Nhà nước quan tâm, bảo đảm. Đây là vấn đề mang tính thời sự nóng bỏng, vì vậy đã có khá nhiều công trình nghiên cứu có liên quan đến vấn đề này và được xem xét dưới các góc độ khác nhau. Việc nghiên cứu các công trình khoa học có liên quan mật thiết đến đề tài luận án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Bởi vì đó là tiền đề cho quá trình thực hiện luận án, là cơ sở để đánh giá, tÌm hiểu những vẫn đề lý luận và thực tiễn đã được nghiên cứu, những van dé còn dé ngỏ, là những gợi mở có tính định hướng cho những vấn đề cần nghiên cứu tiếp theo, mà luận án cần tập trung giải quyết. Có thể nói, đây là những tài liệu tham khảo rất bé ích, có giá trị khoa học cho tác giả trong quá trình nghiên cứu, thực hiện luận án ở cấp độ tiến sĩ. Qua tìm hiểu, nghiên cứu, tác giả thấy rằng, đã có một số công trình nghiên cứu nổi bật, có liên quan đến một số khía cạnh khác nhau của đề tài luận án. Các công trình này có thê xếp theo các nhóm nghiên cứu sau đây: 1.
Nhóm công trình nghiên cứu các van dé lý luận về bồi thường khi Nhà nước thu hoi dat Thứ nhất, các bài viết trao đôi về “khái niệm bồi thường khi Nha nước thu hồi đất”, cụ thể có một số bài viết sau: Bài viết: “Vấn dé lý luận xung quanh khái niệm boi thường khi Nhà nước thu hồi dat” của TS Nguyễn Quang Tuyến - Tạp chí Luật học, số 1/2009; Bài viết “Mor số ý kiến hoàn thiện pháp luật về bôi thường khi Nhà nước thu hồi đất” của Ths. Lê Ngọc Thạnh - Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, số 6/2009. Các bài viết này đã đưa ra những cơ sở lý luận cho việc xây dung khái niệm bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Đồng thời, các tác giả cũng cho răng, trong quan hệ bồi thường khi Nhà nước thu hôi đất, cần phải giải quyết thấu đáo mối quan hệ giữa Nhà nước, nha đầu tư và người có đất bị thu hồi.
Thứ hai, các công trình nghiên cứu pháp luật của một số quốc gia trên thé giới về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất và các chính sách có liên quan như: - Bài viết “Một số kinh nghiệm của Singapore trong việc quản lý thị trường bat động sản” của ThS Phạm Bình An- Nội san Kinh tế tháng 12/2003; Bài viết “Chính sách dén bù khi thu hôi đất của một số nước trong khu vực và Việt Nam ” của Th§. Nguyễn Thị Dung - Tạp chí Cộng sản, số 2010; Bài viết “Pháp luật về bồi thường, tai định cư khi Nhà nước thu hôi đất của Singapore và Trung Quốc- Những gợi mở cho Việt Nam trong hoàn thiện pháp luật về bôi thường, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất” của TS. Nguyễn Quang Tuyến va Ths. Nguyễn Ngọc Minh.- Tạp chí Luật học, số 10/2010; Bài viết “Mối liên hệ tam giác trong hệ thông đất đai ở Hàn Quốc: Quy hoạch, phát triển và dén bù sử dụng dat” của TS.
Hee Nam Jung tại Hội nghị Khoa học “Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế nhằm xây dựng hệ thống quản lý đất đai hiện đại tại Việt Nam” do Bộ Tài nguyên và Môi trường tô chức tại Hà Nội, ngày 10/09/2010; Các bài viết tại Hội thao “Kinh nghiệm Quản ly dat dai Hàn Quốc ” do Tổng cục Quản ly đất đai (Bộ Tài nguyên và Môi trường) tổ chức tai Hà Nội ngày 16/12/2011 như: Bài viết “Quá trình đổi mới chính sách đất dai Hàn Quốc” của TS. Soo Choi, Bài viết “Hệ thống định giá và hệ thong bồi thường Hàn Quốc” của Ủy ban Định giá Hàn Quốc, Bài viết “M6 hình phát triển đất dai của Hàn Quốc ” của Park Hyun Young. Đây là những bài viết cung cấp các thông tin về thu hồi đất, bồi thường và tái định cư ở các nước trong khu vực như Singapore, Trung quốc, Thái Lan, Hàn Quốc. Những thông tin này sẽ có giá trị hữu ich dé Việt Nam tham khảo trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất.
- Một số cuốn sách viết về nông nghiệp, nông thôn, nông dân như: Cuốn sách “Kinh nghiệm quốc tế về nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa” của TS Đặng Kim Sơn - Nhà xuất bản Chính trị quốc gia năm 2008; Cuốn sách “Van đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn - Kinh nghiệm Việt Nam, kinh nghiệm Trung Quốc "của nhóm biên soạn GS. Phùng Hữu Phú, TS. Nguyễn Viết Thông, TS. Bùi văn Hưng, gồm các bài tham luận Hội thảo Lý luận lần thứ tư giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc - Nhà xuất bản Chính trị quốc gia năm 2009; Cuốn sách “Chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân của Hungari trong quá trình chuyển đổi kinh té và vận dung cho Việt Nam” của GS.TSKH Lê Du Phong (chủ biên) - Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2009.
Nông nghiệp, nông thôn, nông dân luôn là những vấn đề được quan tâm ở tất cả các nước, nhất là các nước đang tiễn hành đây mạnh công nghiệp hóa. Trên cơ sở tong hợp, phân tích van đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân trong quá trình công nghiệp hóa ở nhiều nước trên thế giới, các tac giả đã liên hệ vào điều kiện cụ thé ở Việt Nam với những vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn, như vai trò của nông nghiệp trong công nghiệp hóa, đặc biệt là những vấn đề về đất đai, lao động, môi trường. trong công nghiệp hóa đất nước. Những giải pháp hoàn thiện chính sách đối với nông nghiệp, nông thôn, nông dân ở các nước là bài học tham khảo quý báu cho Việt Nam trong thu hồi đất nông nghiệp vì sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Thứ ba, những công trình nghiên cứu vấn đề chuyển mục đích sử dụng đất trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam như: - Cuốn sách “Đổi mới chính sách về chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa ở Việt Nam” của Nguyễn Quốc Hùng- Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia năm 2006. Cuốn sách đã phân tích cơ sở lý luận và thực tiễn của việc đổi mới chính sách thu hồi và chuyên đôi mục đích sử dụng đất trong điều kiện công nghiệp hóa, đô thị hóa ở Việt Nam; trong đó, làm nôi bật sự cần thiết khách quan của quá trình chuyên đổi mục dich sử dụng đất trong điều kiện Việt Nam đang tiễn hành CNH - HĐH. - Cuốn sách “Dat dai trong thời kỳ chuyển đổi - Cải cách và nghèo đói ở nông thôn Việt Nam” của Martin Ravallion và Dominique van de Walle - Ngân hàng thế giới - Nhà xuất bản Văn hóa - thông tin năm 2008. Cuốn sách nghiên cứu những thay đổi về thé chế dat đai và công tác giao đất trong quá trình chuyền đổi ruộng đất ở Việt Nam đã tác động đến mức sống của người nghèo như thế nào, đặc biệt là người nghèo ở nông thôn.
Các nhà nghiên cứu cũng đặt ra câu hỏi: Tình trạng không có đất gia tăng - dấu hiệu của thành công hay thất bại? Từ đó đưa ra những dẫn chứng dé phân tích, đánh giá nham di tìm câu trả lời thỏa đáng cho van đề này. Nhóm công trình nghiên cứu nội dung pháp luật về bồi thường khi Nhà nước thu hồi dat Thứ nhất, các nghiên cứu về van đề giá đất, bao gồm một số bài viết sau: Bài viết “Bàn về giá đất theo quy định của Luật Dat dai năm 2003” của ThS. Phạm Xuân Hoàng - Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp, số 7/2004; Bài viết “Bàn về giá đất khi bôi thường nên cao hay thấp” của Ths. Đặng Anh Quân - Tạp chí Tài nguyên và Môi trường, số 8/2005; Bài viết “Bàn về giá dat của Nhà nước ” của ThS Đặng Anh Quân - Tạp chí Khoa học và Pháp lý, số 5/2006; Bài viết “Đánh giá thực trạng giá dat do Nhà nước quy định và giải pháp” của ThS.
Nguyễn Văn Hồng tại 10 Hội thảo “Tài chính dat dai, giá đất và cơ chế, chính sách trong bồi thường, hỗ trợ, tái định cư” do Viện Nghiên cứu Chiến lược Tài nguyên và Môi trường - Tổng cục Quản lý đất đai (Bộ Tài nguyên và Môi trường) tổ chức tại Hà Nội, ngày 12/07/2011. Các tác giả đã đưa ra những bình luận, đánh giá về giá đất, tìm hiểu và phân tích sâu về giá đất trên thị trường, cũng như giá đất tính bồi thường, dé từ đó đưa ra những dé xuất, kiến nghị hoàn thiện giá đất do Nhà nước quy định làm căn cứ tính bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Thứ hai, nghiên cứu về các phương thức bồi thường: - Bài viết “Nông dân góp vốn bằng đất: Giải pháp đột phá trong dén bù, giải tỏa” của Hoàng Lộc - Thời báo Kinh tế Việt Nam số 253 ngày 21/12/2005. Trong việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bang dé triển khai những dự án đầu tư.
Lợi ích của 3 “nhà” luôn “chạm trán” với nhau, đó là: Nhà nước, nhà đầu tư và nhà dân. Làm thế nào dé đảm bảo quyên lợi của người có đất bị thu hồi, thỏa mãn nhu cầu sử dụng đất của nhà đầu tư và phù hợp với lợi ích của Nhà nước?.