Biểu thức ngữ vi thể hiện hành động khuyên và hứa trong lời thoại nhân vật truyện ngắn Việt Nam hiện đại

• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Biểu thức ngữ vi thể hiện hành động khuyên và hứa qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn việt nam hiện đại

Tóm tắt

I. Tổng quan về biểu thức ngữ vi hành động khuyên và hứa

Ngữ dụng học là ngành khoa học nghiên cứu cách con người sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp thực tế. Trong số các hành động ngôn ngữ, hành động khuyên và hành động hứa thuộc nhóm hành động ứng xử, thu hút sự quan tâm lớn từ giới nghiên cứu. Hành động khuyên thể hiện mong muốn người nghe thực hiện hoặc tránh một việc gì đó vì lợi ích của họ. Hành động hứa thể hiện cam kết của người nói về việc sẽ thực hiện một việc trong tương lai. Qua lời thoại nhân vật trong truyện ngắn Việt Nam hiện đại, hai hành động này được thể hiện phong phú và đa dạng. Các nhà văn như Nguyễn Huy Thiệp, Ma Văn Kháng, Nguyễn Minh Châu đã xây dựng lời thoại tự nhiên, phản ánh đời sống giao tiếp thực tế. Nghiên cứu biểu thức ngữ vi của hai hành động này giúp hiểu sâu hơn về nghệ thuật ngôn ngữ trong truyện ngắn. Đồng thời, kết quả nghiên cứu bổ sung lý thuyết về hành động ngôn ngữ tiếng Việt và hỗ trợ giảng dạy ngữ pháp, từ vựng hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm hành động khuyên trong lời thoại nhân vật

Hành động khuyên là một dạng hành động ngôn ngữ thuộc nhóm ứng xử. Người nói muốn tác động để người nghe thay đổi hành vi theo hướng có lợi. Trong truyện ngắn Việt Nam hiện đại, lời khuyên xuất hiện qua đối thoại giữa các nhân vật. Lời khuyên thường đi kèm từ xưng hô phù hợp để thể hiện sự tôn trọng. Người có vị thế thấp khi khuyên người trên phải thận trọng trong cách dùng từ. Nội dung lời khuyên thường là những điều đơn giản, dễ hiểu, dễ chấp nhận. Nghệ thuật lời khuyên trong truyện ngắn thể hiện nét đẹp văn hóa ứng xử của người Việt.

1.2. Khái niệm hành động hứa trong truyện ngắn hiện đại

Hành động hứa là lời cam kết của người nói về việc sẽ thực hiện một việc trong tương lai. Hành động này thuộc nhóm hành động ứng xử trong phân loại hành động ngôn ngữ. Qua lời thoại nhân vật truyện ngắn, lời hứa thể hiện mối quan hệ và trách nhiệm giữa các nhân vật. Lời hứa thường chứa động từ chỉ tương lai và các từ ngữ biểu thị sự cam kết. Nhân vật hứa với người trên thường dùng ngôn ngữ trang trọng, kính cẩn. Lời hứa giữa bạn bè đồng trang lứa có phần thoải mái, tự nhiên hơn. Nghiên cứu hành động hứa giúp hiểu cách người Việt xây dựng niềm tin trong giao tiếp.

II. Phân tích đặc điểm hành động khuyên và hứa qua lời thoại

Hành động khuyên và hứa trong lời thoại nhân vật truyện ngắn Việt Nam hiện đại có nhiều đặc điểm riêng biệt. Về cấu trúc, lời khuyên thường bắt đầu bằng lời chào hỏi, xưng hô phù hợp rồi mới vào nội dung chính. Người khuyên thường dùng câu trần thuật kết hợp câu mệnh đề để tạo sự nhẹ nhàng. Về mặt ngữ dụng, vị thế giao tiếp giữa các nhân vật ảnh hưởng lớn đến cách thể hiện lời khuyên. Nhân vật có quyền uy cao thường dùng câu ngắn gọn, trực tiếp. Nhân vật có vị thế thấp phải dùng lời lẽ khiêm nhường, tế nhị. Lời hứa thường xuất hiện sau khi nhân vật nhận được lời đề nghị hoặc yêu cầu. Tần suất xuất hiện của hai hành động này không cao như nhóm hành động trần thuật hay hỏi. Tuy nhiên, hành động khuyên và hứa mang những nét đặc trưng riêng. Chúng thể hiện rõ mối quan hệ liên nhân và văn hóa ứng xử Việt Nam. Nghệ thuật xây dựng lời thoại của nhà văn làm nổi bật tính cách nhân vật qua hai hành động này.

2.1. Đặc điểm cấu trúc ngữ pháp của lời khuyên và lời hứa

Cấu trúc ngữ pháp của lời khuyên thường sử dụng câu đề nghị, câu mệnh lệnh gián tiếp. Các từ như 'nên', 'chỉ cần', 'được rồi' thường xuất hiện trong lời khuyên. Câu điều kiện cũng được dùng để giải thích hậu quả nếu không nghe theo. Lời hứa thường chứa động từ tương lai như 'sẽ', 'nhất định', 'hứa'. Cấu trúc lời hứa có thể là câu khẳng định mạnh hoặc câu cam kết có điều kiện. Người nói thường dùng từ nhấn mạnh để tăng tính thuyết phục của lời hứa. Sự kết hợp giữa cấu trúc ngữ pháp và từ vựng tạo nên hiệu quả giao tiếp cho cả hai hành động.

2.2. Đặc điểm ngữ dụng học của hành động khuyên và hứa trong truyện ngắn

Từ góc độ ngữ dụng học, hành động khuyên và hứa chịu ảnh hưởng của nguyên tắc lịch sự. Người nói phải cân nhắc quyền lực, khoảng cách xã hội và mức độ thân thiết với người nghe. Khi khuyên người trên, nhân vật sử dụng từ xưng hô kính trọng như 'cô', 'anh', 'chị'. Lời khuyên cũng phải có cơ sở khoa học hợp lý để tránh bị coi là dạy khôn. Giữa bạn bè đồng trang lứa, lời khuyên và hứa có phần suồng sã, tự nhiên hơn. Nhân vật có thể dùng từ 'mày', 'tao', 'cậu' hoặc gọi tên riêng. Dù là lời khuyên hay góp ý, ngôn ngữ vẫn hài hước, tươi trẻ. Điều này phản ánh nét đẹp trong văn hóa ứng xử của người Việt Nam.

III. Phương pháp nghiên cứu hành động khuyên và hứa trong truyện ngắn

Nghiên cứu hành động khuyên và hứa trong truyện ngắn Việt Nam hiện đại đòi hỏi phương pháp phù hợp. Phương pháp chính là tiếp cận từ góc độ ngữ dụng học, kết hợp phân tích lời thoại nhân vật. Nghiên cứu sử dụng kết quả thống kê của Đỗ Thị Kim Liên trong Giáo trình ngữ dụng học làm cơ sở phân loại. Theo đó, lời thoại nhân vật được chia thành sáu nhóm hành động ngôn ngữ tiêu biểu. Nhóm hành động ứng xử bao gồm cảm ơn, giới thiệu, khen ngợi, khuyên và hứa. Phương pháp định tính được áp dụng để phân tích cấu trúc, ngữ nghĩa của từng phát ngôn. Phương pháp định lượng giúp xác định tần suất xuất hiện và xu hướng sử dụng. Corpus nghiên cứu bao gồm lời thoại nhân vật trong các truyện ngắn của nhiều tác giả. Nguyễn Huy Thiệp, Ma Văn Kháng, Nguyễn Minh Châu là những nguồn tài liệu chính. Phương pháp tổng hợp, so sánh giúp rút ra nhận xét khái quát về hai hành động này.

3.1. Tiếp cận ngữ dụng học trong phân tích lời thoại nhân vật

Tiếp cận ngữ dụng học là phương pháp nghiên cứu ngôn ngữ trong bối cảnh giao tiếp thực tế. Phương pháp này tập trung vào cách người nói sử dụng ngôn ngữ để thực hiện hành động xã hội. Trong phân tích lời thoại, ngữ dụng học giúp nhận diện ý nghĩa thực của phát ngôn. Ý nghĩa hàm ẩn thường khác với ý nghĩa tường minh của câu nói. Nhà nghiên cứu phải xem xét ngữ cảnh, mối quan hệ giữa các nhân vật. Yếu tố văn hóa, tập quán giao tiếp của người Việt cũng được quan tâm. Phương pháp này đã được áp dụng thành công trong nhiều công trình nghiên cứu tiếng Việt. Các nhà Việt ngữ học như Đỗ Hữu Châu, Nguyễn Đức Dân đã vận dụng lý thuyết này hiệu quả.

3.2. Phân loại và thống kê hành động ngôn ngữ trong lời thoại

Phân loại hành động ngôn ngữ là bước quan trọng trong quá trình nghiên cứu. Dựa trên giáo trình ngữ dụng học, các hành động được chia thành sáu nhóm chính. Nhóm trần thuật bao gồm miêu tả, kể, thông báo, giải trình. Nhóm ứng xử gồm cảm ơn, giới thiệu, khen ngợi, khuyên, hứa. Nhóm ý chí bao gồm tiếc, dự định, đoán, nghĩ, hiểu, ước, trách. Nhóm nói năng gồm hỏi, nói. Nhóm cầu khiến bao gồm cầu khiến, yêu cầu, mời mọc, đề nghị, dẫn dắt, mệnh lệnh. Nhóm phủ định gồm bác bỏ, từ chối. Việc thống kê tần suất giúp xác định mức độ phổ biến của từng hành động. Kết quả thống kê cho thấy nhóm trần thuật và hỏi có tần suất cao nhất.

IV. Kết luận và ứng dụng trong giảng dạy tiếng Việt

Nghiên cứu biểu thức ngữ vi hành động khuyên và hứa mang lại nhiều kết quả có giá trị. Hai hành động này tuy có tần suất xuất hiện không cao nhưng mang nét đặc trưng riêng. Hành động khuyên và hứa thể hiện rõ mối quan hệ liên nhân trong giao tiếp tiếng Việt. Văn hóa khiêm nhường, tôn trọng người trên được phản ánh qua cách sử dụng từ xưng hô. Nhà văn Việt Nam xây dựng lời thoại tự nhiên, gần gũi với đời sống thực tế. Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Trước hết là trong giảng dạy tiếng Việt ở trường phổ thông và đại học. Giáo viên có thể sử dụng ví dụ từ truyện ngắn để minh họa cho bài học ngữ pháp. Học sinh hiểu sâu hơn về cách sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp xã hội. Nghiên cứu cũng góp phần bảo tồn và phát huy nét đẹp văn hóa ứng xử Việt Nam.

4.1. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào dạy học ngữ pháp tiếng Việt

Kết quả nghiên cứu hành động khuyên và hứa có thể ứng dụng trực tiếp vào dạy học ngữ pháp. Giáo viên sử dụng lời thoại nhân vật truyện ngắn làm ngữ liệu thực tế cho bài giảng. Học sinh được phân tích cấu trúc câu, từ vựng qua các ví dụ sinh động. Việc dạy từ xưng hô trở nên thiết thực hơn khi gắn với bối cảnh giao tiếp cụ thể. Bài tập phân tích lời thoại giúp học sinh rèn kỹ năng đọc hiểu và viết sáng tạo. Phương pháp này phù hợp với xu hướng dạy học lấy người học làm trung tâm. Học sinh không chỉ nắm vững lý thuyết mà còn biết vận dụng vào thực tế giao tiếp. Đây là hướng đi mới, bổ sung cho cách dạy ngữ pháp truyền thống.

4.2. Giá trị văn hóa của hành động khuyên và hứa trong đời sống người Việt

Hành động khuyên và hứa trong truyện ngắn phản ánh nét đẹp văn hóa ứng xử Việt Nam. Người Việt coi trọng sự khiêm nhường, lịch sự trong giao tiếp hàng ngày. Lời khuyên được thể hiện nhẹ nhàng, tế nhị, tránh thái độ trách thượng, áp đặt. Người có vị thế thấp khi khuyên người trên phải thận trọng, dùng lời lẽ khéo léo. Lời hứa thể hiện uy tín, trách nhiệm của người nói trong mối quan hệ xã hội. Truyền thống 'hứa là phải giữ' được phản ánh qua lời thoại nhân vật truyện ngắn. Nghiên cứu giúp hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa giao tiếp của dân tộc. Giá trị này cần được bảo tồn và phát huy trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Ng÷ dông häc lµ bé m«n khoa häc quan t©m nhiÒu ®Õn c¸c vÊn ®Ò nh­: héi tho¹i, lËp luËn trong héi tho¹i, c¸c lo¹i nghÜa cña ph¸t ng«n,… nh­ng cã thÓ nãi r»ng hµnh ®éng ng«n ng÷ lµ vÊn ®Ò ®-îc quan t©m nhiÒu nhÊt. Song, so víi sè l-îng rÊt phong phó cña c¸c hµnh ®éng ng«n ng÷ ®-îc con ng-êi sö dông th× c¸c hµnh ®éng ng«n ng÷ thuéc nhãm ng÷ vi ®-îc ®i s©u nghiªn cøu ch-a nhiÒu, ®Æc biÖt lµ hµnh ®éng khuyªn vµ hµnh ®éng høa. V× vËy, chóng t«i lùa chän ®Ò tµi: "BiÓu thøc ng÷ vi thÓ hiÖn hµnh ®éng khuyªn vµ høa (Qua lêi tho¹i nh©n vËt trong truyÖn ng¾n ViÖt Nam hiÖn ®¹i)”. ViÖc ®i s©u t×m hiÓu hµnh ®éng khuyªn vµ høa sÏ gãp phÇn bæ sung lý thuyÕt vÒ c¸c hµnh ®éng ng«n ng÷, còng nh- gióp cho viÖc d¹y häc ®éng tõ tèt h¬n. §ång thêi qua ®ã, gióp chóng ta hiÓu ®-îc nÐt ®Ñp trong v¨n ho¸ øng xö cña ng-êi ViÖt. §èi t-îng vµ nhiÖm vô nghiªn cøu 2. §èi t-îng nghiªn cøu §Ò tµi chóng t«i lùa chän c¸c ph¸t ng«n ng÷ vi cã chøa hµnh ®éng khuyªn vµ høa qua lêi tho¹i nh©n vËt trong c¸c truyÖn ng¾n ViÖt Nam hiÖn ®¹i lµm ®èi t-îng nghiªn cøu. NhiÖm vô nghiªn cøu Thùc hiÖn ®Ò tµi nµy, chóng t«i ®i vµo gi¶i quyÕt c¸c nhiÖm vô sau: - T×m hiÓu quan hÖ liªn nh©n gi÷a c¸c vai giao tiÕp biÓu hiÖn qua hµnh ®éng khuyªn vµ høa. - T×m hiÓu cÊu tróc, ng÷ nghÜa cña ph¸t ng«n ng÷ vi chøa hµnh ®éng khuyªn, høa. - Rót ra mét sè nhËn xÐt kh¸i qu¸t vÒ hµnh ®éng khuyªn vµ høa trong truyÖn ng¾n ViÖt Nam hiÖn ®¹i. LÞch sö nghiªn cøu hµnh ®éng khuyªn vµ høa Nghiªn cøu ng«n ng÷ tõ gãc ®é ng÷ dông lµ mét h-íng míi, nh-ng rÊt ®-îc c¸c nhµ ng«n ng÷ häc quan t©m. H-íng nghiªn cøu nµy tuy míi ra ®êi tõ nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû XX, song ®· ph¸t triÓn m¹nh mÏ vµ cã nhiÒu thµnh c«ng trong nh÷ng n¨m nöa cuèi thÕ kû. Trªn thÕ giíi, tiªu biÓu lµ nh÷ng c«ng tr×nh cña J. ë ViÖt Nam, tõ nh÷ng n¨m 80 cña thÕ kû XX, c¸c nhµ ViÖt ng÷ häc ®· b-íc ®Çu t×m hiÓu vÒ ng÷ dông häc, ®· cè g¾ng vËn dông lÝ thuyÕt míi mÎ nµy vµo viÖc nghiªn cøu tiÕng ViÖt. §¸ng kÓ nhÊt lµ lµ c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu cña §ç H÷u Ch©u, NguyÔn §øc D©n, Hoµng Phª, Cao Xu©n H¹o, §ç ThÞ Kim Liªn, Lª §«ng, NguyÔn V¨n HiÖp, §Æng ThÞ H¶o T©m,. Nh÷ng c«ng tr×nh nµy ®Òu ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò lÝ thuyÕt vÒ héi tho¹i, hµnh ®éng ng«n ng÷, biÓu thøc ng÷ vi, nghÜa t-êng minh vµ nghÜa hµm Èn (nghÜa nguyªn cÊp),. §©y lµ nh÷ng c«ng tr×nh lµm nÒn t¶ng, c¬ së lÝ thuyÕt cho viÖc nghiªn cøu nh÷ng ®Ò tµi liªn quan ®Õn ng÷ dông häc, trong ®ã cã hµnh ®éng khuyªn, høa. Cã thÓ kÓ tªn mét sè luËn ¸n, luËn v¨n liªn quan ®Õn hµnh ®éng khuyªn, høa nh- sau: Tr-íc hÕt, ë mét sè ®Ò tµi: “Ng«n ng÷ héi tho¹i cña nh©n vËt trong truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp” (Lª ThÞ Trang) (2003), “Ng«n ng÷ héi tho¹i cña nh©n vËt trong truyÖn ng¾n Ma V¨n Kh¸ng” (Ng« TrÝ C­¬ng) (2004), “§Æc ®iÓm lêi tho¹i nh©n vËt n÷ trong truyÖn ng¾n NguyÔn Minh Ch©u” (TrÇn ThÞ HiÒn) (2006), “§Æc ®iÓm lêi tho¹i nh©n vËt n÷ trong truyÖn ng¾n NguyÔn Huy ThiÖp” (NguyÔn ThÞ Ðn) (2007). c¸c t¸c gi¶ ®· tËp trung vµo viÖc ph©n lo¹i vµ nghiªn cøu c¸c nhãm hµnh ®éng ng«n ng÷ ®-îc nh©n vËt sö dông trong giao tiÕp. V× thÕ, hµnh ®éng khuyªn, høa ch-a ®-îc nhiªn cøu s©u, mµ chñ yÕu míi chØ ®-îc quan t©m ë mÆt ng÷ nghÜa. C¸c t¸c gi¶ NguyÔn ThÞ NgËn víi ®Ò tµi “CÊu tróc ng÷ nghÜa cña ®éng tõ nãi n¨ng nhãm th«ng tin” (1994), §inh ThÞ Hµ víi “CÊu tróc ng÷ nghÜa cña 3 ®éng tõ nãi n¨ng nhãm bµn, tranh luËn, c·i” (1994), Lª ThÞ Thu Hoa víi “CÊu tróc ng÷ nghÜa ®éng tõ nãi n¨ng nhãm khen, t©ng, chª” (1997) ®Òu cã mét ®iÓm chung lµ nghiªn cøu cÊu tróc ng÷ nghÜa cña ®éng tõ nãi n¨ng. Ph-¬ng h-íng nghiªn cøu cña c¸c luËn v¨n nµy lµ dùa vµo “Tõ ®iÓn tiÕng ViÖt” cña Hoµng Phª ®Ó thèng kª c¸c ®éng tõ chØ ho¹t ®éng ng«n ng÷, sau ®ã ®-a ra c¸c vÝ dô minh häa. Dùa vµo vÝ dô, c¸c t¸c gi¶ ®· x¸c ®Þnh ®-îc ®éng tõ nãi n¨ng nµo cã chøc n¨ng ng÷ vi, ®éng tõ nµo kh«ng cã chøc n¨ng ng÷ vi vµ b»ng viÖc ®i s©u nghiªn cøu cÊu tróc ng÷ nghÜa cña tõng ®éng tõ nãi n¨ng, c¸c t¸c gi¶ ®· t×m ra ®-îc nh÷ng nÐt nghÜa cô thÓ mµ trong tõ ®iÓn ch-a lý gi¶i hÕt. Nh÷ng ®Ò tµi nµy còng ®· ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò biÓu thøc ng÷ vi, song ch-a nªu ®-îc vai trß cña biÓu thøc ng÷ vi trong viÖc biÓu ®¹t hµnh vi ng«n ng÷ vµ nhËn diÖn hµnh vi ng«n ng÷. §ång thêi, c¸c luËn v¨n nµy còng ®· ®Ò cËp ®Õn hai lo¹i thµnh tè (trong khung - P vµ ngoµi khung - ®Ých ë lêi) cña mét hµnh vi ng«n ng÷, nh-ng ch-a chØ ra P lµ néi dung mÖnh ®Ò cña biÓu thøc ng÷ vi. LuËn v¨n “CÊu tróc ng÷ nghÜa cña ®éng tõ nãi n¨ng nhãm khuyªn, ra lÖnh, nhê” cña NguyÔn ThÞ Th¸i Hoµ (1996) cã tiÕn thªm mét b-íc lµ ®· chØ ra ®-îc P lµ néi dung mÖnh ®Ò trong biÓu thøc ng÷ vi. T¸c gi¶ còng ®· chó ý ph©n biÖt ®éng tõ ng÷ vi vµ ®éng tõ kh«ng ph¶i ng÷ vi (®éng tõ miªu t¶) cña tõng nhãm ®éng tõ. Sau ®ã, x¸c lËp hÖ h×nh cña biÓu thøc ng÷ vi vµ x©y dùng cÊu tróc ng÷ ph¸p, cÊu tróc ng÷ nghÜa cña c¸c nhãm ®éng tõ trªn. Song, còng nh- c¸c t¸c gi¶ trªn, NguyÔn ThÞ Th¸i Hoµ còng ch-a nªu ®-îc vai trß cña biÓu thøc ng÷ vi trong viÖc biÓu ®¹t hµnh vi ng«n ng÷ vµ nhËn diÖn hµnh vi ng«n ng÷. T¸c gi¶ Vò Tè Nga t×m hiÓu “Ph¸t ng«n cam kÕt, biÓu thøc ng÷ vi cam kÕt vµ tiÕp nhËn cam kÕt trong héi tho¹i” (2000) ®· cã nh÷ng kÕt luËn ®¸ng kÓ trong viÖc nghiªn cøu, ®ã lµ: ®· x¸c ®Þnh ®-îc biÓu thøc ng÷ vi t-¬ng øng víi hµnh vi cam kÕt, t×m hiÓu c¸c thµnh phÇn më réng cña biÓu thøc ng÷ vi, ®ång thêi t×m hiÓu c¶ hµnh vi håi ®¸p cña ph¸t ng«n cam kÕt. 4 Nghiªn cøu hµnh vi chª trong tiÕng ViÖt, t¸c gi¶ NguyÔn ThÞ Hoµng YÕn (2001) ®· chØ ra ®-îc c¸c thÓ thøc nãi n¨ng ®Æc thï cña hµnh vi chª, gåm: biÓu thøc ng÷ vi chª t-êng minh, biÓu thøc ng÷ vi chª hµm Èn vµ biÓu thøc ng÷ vi chª gi¸n tiÕp. §Ò tµi “CÊu tróc sù kiÖn lêi nãi cho tÆng trong tiÕng ViÖt” cña Chö ThÞ BÝch (2009) ®· gi¶i quyÕt ®-îc mét sè vÊn ®Ò nh-: chØ ra c¸c thÓ thøc nãi n¨ng ®Æc tr­ng cña hµnh ®éng “cho, tÆng” víi t­ c¸ch lµ hµnh ®éng trung t©m cña sù kiÖn lêi nãi “cho, tÆng”; x©y dùng ®­îc m« h×nh cÊu tróc tæng qu¸t, ®ång thêi ®i s©u ph©n tÝch vµ miªu t¶ ®Æc ®iÓm cña c¸c thµnh tè trong cÊu tróc cña sù kiÖn lêi nãi cho tÆng. Tãm l¹i, nh÷ng c«ng tr×nh, ®Ò tµi, bµi b¸o trªn ®· cã sù nghiªn cøu mét sè vÊn ®Ò gîi ý cho chóng t«i ®i vµo thùc hiÖn ®Ò tµi “BiÓu thøc ng÷ vi thÓ hiÖn hµnh ®éng khuyªn vµ høa (Qua lêi tho¹i nh©n vËt trong truyÖn ng¾n ViÖt Nam hiÖn ®¹i)”. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu §Ó thùc hiÖn ®Ò tµi nµy chóng t«i sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p sau: - Ph-¬ng ph¸p thèng kª, ph©n lo¹i: Chóng t«i thèng kª vµ ph©n lo¹i c¸c ph¸t ng«n cã chøa hµnh ®éng khuyªn vµ høa ë lêi tho¹i cña nh©n vËt trong c¸c truyÖn ng¾n ViÖt Nam hiÖn ®¹i. - Ph-¬ng ph¸p miªu t¶: Dùa trªn c¬ së lý thuyÕt, chóng t«i miªu t¶ ng÷ liÖu ®Ó t×m ra nh÷ng ®Æc ®iÓm tiªu biÓu cña biÓu thøc ng÷ vi khuyªn vµ høa. - Ph-¬ng ph¸p so s¸nh, ®èi chiÕu: Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn nhiÖm vô cña ®Ò tµi, chóng t«i so s¸nh vµ ®èi chiÕu hµnh ®éng khuyªn víi hµnh ®éng høa vµ víi c¸c hµnh ®éng ng«n ng÷ kh¸c ®Ó t×m ra nh÷ng nÐt ®Æc tr-ng cña hµnh ®éng khuyªn vµ høa. - Ph-¬ng ph¸p ph©n tÝch, tæng hîp: Dùa trªn kÕt qu¶ cña c¸c ph-¬ng ph¸p nªu trªn, chóng t«i ph©n tÝch cô thÓ nh÷ng ®Æc ®iÓm vÒ quan hÖ liªn c¸ 5 nh©n gi÷a c¸c nh©n vËt giao tiÕp, vÒ cÊu tróc, ng÷ nghÜa cña hµnh ®éng khuyªn vµ høa. C¸i míi cña ®Ò tµi Cã thÓ kh¼ng ®Þnh ®©y lµ luËn v¨n ®Çu tiªn ®i vµo t×m hiÓu hµnh ®éng khuyªn vµ høa dùa trªn lêi tho¹i nh©n vËt trong c¸c truyÖn ng¾n ViÖt Nam hiÖn ®¹i. CÊu tróc cña luËn v¨n Ngoµi phÇn më ®Çu vµ kÕt luËn, luËn v¨n cña chóng t«i gåm 3 ch-¬ng: Ch-¬ng 1: Nh÷ng giíi thuyÕt liªn quan ®Õn ®Ò tµi Ch-¬ng 2: Quan hÖ liªn nh©n gi÷a c¸c vai giao tiÕp trong hµnh ®éng khuyªn vµ høa Ch-¬ng 3: CÊu tróc, ng÷ nghÜa cña biÓu thøc ng÷ vi thÓ hiÖn hµnh ®éng khuyªn vµ høa 6 Ch-¬ng 1 nh÷ng giíi thuyÕt liªn quan ®Õn ®Ò tµi 1. Xung quanh vÊn ®Ò héi tho¹i `1. Kh¸i niÖm héi tho¹i Bµn vÒ héi tho¹i, c¸c nhµ nghiªn cøu ng«n ng÷ häc ®· cã nh÷ng ý kiÕn nh- sau: T¸c gi¶ NguyÔn §øc D©n cho r»ng: "Trong giao tiÕp, cã giao tiÕp mét chiÒu vµ giao tiÕp hai chiÒu. Trong giao tiÕp mét chiÒu, chØ cã mét bªn nãi cßn bªn kia tiÕp nhËn. H×nh thøc nµy gÆp trong nh÷ng mÖnh lÖnh qu©n sù, trong nh÷ng diÔn v¨n, trong lêi cña x-íng ng«n viªn truyÒn h×nh hoÆc truyÒn thanh. Cßn "trong giao tiÕp hai chiÒu, bªn nµy nãi - bªn kia nghe vµ ph¶n håi trë l¹i. Lóc ®ã vai cña hai bªn thay ®æi, bªn nghe l¹i thµnh bªn nãi vµ bªn nãi l¹i trë thµnh bªn nghe. Ho¹t ®éng giao tiÕp c¨n b¶n nhÊt, phæ biÕn nhÊt cña con ng-êi ®ã lµ héi tho¹i" [10, 76]. Theo NguyÔn ThiÖn Gi¸p: "Héi tho¹i lµ ho¹t ®éng giao tiÕp phæ biÕn, c¨n b¶n nhÊt cña con ng-êi. §ã lµ giao tiÕp hai chiÒu, cã sù t-¬ng t¸c qua l¹i gi÷a ng-êi nãi vµ ng-êi nghe víi sù lu©n phiªn l-ît lêi" [13, 64]. §ç H÷u Ch©u nhËn ®Þnh: "Héi tho¹i lµ h×nh thøc giao tiÕp th-êng xuyªn, phæ biÕn cña ng«n ng÷, nã còng lµ h×nh thøc c¬ së cña mäi ho¹t ®éng ng«n ng÷ kh¸c" [5, 201]. T¸c gi¶ §ç ThÞ Kim Liªn trong cuèn "Ng÷ nghÜa lêi héi tho¹i" cho "Héi tho¹i lµ mét trong nh÷ng ho¹t ®éng ng«n ng÷ thµnh lêi gi÷a hai hay nhiÒu nh©n vËt trùc tiÕp, trong ng÷ c¶nh nhÊt ®Þnh mµ gi÷a hä cã sù t-¬ng t¸c qua l¹i vÒ hµnh vi ng«n ng÷ hay hµnh vi nhËn thøc nh»m ®i ®Õn mét ®Ých nhÊt ®Þnh [21, 18].