Đặt vấn đề Rừng được xem là lá phổi xanh của thế giới giúp điều hòa khí hậu, cân bằng sinh thái cho môi trường. Từ lâu nhân dân ta đã nhận thấy được giá trị to lớn của rừng. Cái tiềm thức “Rừng vàng biển bạc” bao đời nay đã ăn sâu vào tâm trí của mỗi con người, điều đó nói lên rừng rất quý, rất giàu và có lợi cho con người về nhiều mặt. Ngoài những vai trò: điều hòa dòng chảy, ngăn chặn lũ lụt, chống hạn hán, một nguồn cung cấp lâm sản dồi dào, nguồn dược liệu quý giá, nơi du lịch và săn bắt lý tưởng… Về tài nguyên thì một trong những vai trò quan trọng hàng đầu là cung cấp gỗ và các sản phẩm của gỗ (vật liệu xây dựng, vật liệu trang trí, chất đốt, lấy sợi dệt, làm bột giấy,…).
Hiện nay không chỉ Việt Nam mà cả các nước trên thế giới tài nguyên rừng đang bị thu hẹp về diện tích, chất lượng rừng giảm do khai thác gỗ trái phép, phong tục tập quán lạc hậu như đốt nương làm rẫy, du canh, du cư, sâu bệnh hại, cháy rừng,. Việc mất rừng gây mất cân bằng sinh thái gây ra lũ lụt, hạn hán, thủng tầng ôzôn, sự tăng lên của nhiệt độ toàn cầu gây ảnh hưởng đến cuộc sống của con người, sự sinh trưởng phát triển của các loài sinh vật trên trái đất. Vì vậy vấn đề khắc phục bảo vệ rừng, bảo vệ lá phổi xanh của thế giới đang được các cấp, các ngành các tổ chức xã hội quan tâm nhằm giảm đến mức tối thiểu các ảnh hưởng của các vấn đề môi trường như nóng lên của trái đất,… Theo chiến lược phát triển lâm nghiệp Việt Nam 2006 - 2020 phải nâng cao tỷ lệ đất có rừng lên 42,6% vào năm 2010 và đạt 47% vào năm 2020 (Bộ NN & PTNT, 2005) [1]. Có rất nhiều loài cây như: Keo, Mỡ, Lát.
được gây trồng ở các tỉnh nước ta, trong đó ở miền Bắc loài cây chủ yếu phổ biến là Keo. Để đảm bảo cung cấp đủ nguồn nguyên liệu cho các nhà máy chế biến dăm gỗ, các nhà mấy giấy hoạt động ổn định, có hiệu quả. Cây Keo là cây nguyên liệu quan trọng rất phù hợp với đất rừng một số tỉnh phía Bắc nước ta. Keo (Acacia spp): Là loài cây ưa sáng mọc nhanh, sinh trưởng phát triển mạnh, trồng phủ xanh đất trống đồi núi trọc, có tác dụng cải tạo đất, gỗ n 2 thường dùng làm nguyên liệu giấy, ván dăm.
Keo là loài cây có nhiều đặc tính tốt, tuy vậy loài cây này rất dễ nhiễm sâu bệnh hại, trong đó có họ mối đất (Termitidae). Mối (Termitidae) thuộc nhóm côn trùng sống có tính chất xã hội, có sự phân hóa cao về hình thái và chức năng. Khác với nhiều loại côn trùng đơn sinh, mỗi tổ mối là một "đơn vị sống" hoặc được coi là một "xã hội" riêng biệt. Trong mỗi tổ mối, tuỳ theo từng loài, có từ vài trăm con đến vài chục triệu con.
Với đặc tính làm tổ và hoạt động tinh vi cùng với khả năng phân giải các sản phẩm có nguồn gốc từ xenluloza, mối đang được xem là một trong những côn trùng gây thiệt hại lớn nhất. Loài thức ăn ưa thích của chúng là xenlulo do đó chúng là côn trùng phá hoại gỗ rất mạnh, đối với cây rừng có ảnh hưởng rất lớn. Theo thống kê chưa đầy đủ của Mỹ hàng năm thiệt hại của mối gây ra vào khoảng 150 triệu USD (Đặng Kim Tuyến và cs, 2008) [14]. Cùng với sự phát triển của nền kinh tế xã hội, các loài mối gây hại ngày càng phát triển mạnh mẽ, phổ rộng khắp mọi nơi, gây thiệt hại to lớn đến nền kinh tế quốc dân của tất cả các quốc gia trên thế giới.
Vì vậy, các nghiên cứu về mối mới nhất trong lúc này không chỉ có ý nghĩa trong phạm vi một quốc gia mà có ý nghĩa trên toàn thế giới, cần phải phát triển mở rộng nhiều nghiên cứu mới về mối. Việc nghiên cứu các biện pháp phòng trừ mối hại Keo ở rừng trồng vẫn còn nhiều hạn chế chưa được áp dụng rộng rãi. Trên cơ sở khoa học vững chắc cần phải có các dẫn liệu cụ thể để tìm ra những biện pháp phòng trừ mối hiệu quả nhất mà ít gây hại đến môi trường nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội trong sản xuất Nông Lâm nghiệp. Đặc biệt là trong công tác phòng trừ mối hại rừng trồng Keo.
Xuất phát từ thực tiễn trên chúng tôi, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Khảo nghiệm một số biện pháp phòng trừ mối (Termitidae) hại rừng trồng Keo (Acacia) tại xã Yên Đổ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu - Đánh giá được mức độ gây hại của mối ở rừng trồng Keo tại khu vực xã Yên Đổ, huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên. n 3 - Thử nghiệm và đề xuất một số biện pháp phòng trừ tổng hợp họ mối đất hại cây Keo ở rừng trồng giúp cây trồng sinh trưởng, phát triển tốt nâng cao năng suất chất lượng rừng trồng và giảm ô nhiễm môi trường sinh thái. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu đặc tính sinh học của một số loài mối.
- Đánh giá được mức độ mối gây hại ở rừng Keo tại khu vực nghiên cứu. - Đánh giá được hiệu quả một số biện pháp phòng trừ mối, từ đó đề xuất biện pháp phòng trừ phù hợp giúp cây trồng sinh trưởng và phát triển tốt hơn góp phần nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng tại địa bàn nghiên cứu.Ý nghĩa nghiên cứu * Ý nghĩa trong học tập và trong nghiên cứu - Giúp cho sinh viên củng cố, hệ thống lại kiến thức đã học và vận dụng vào thực tiễn sản xuất. - Làm quen với một số phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu một đề tài cụ thể. - Nắm vững được các phương pháp điều tra mối hại cây ở rừng trồng.
- Học tập, hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật được áp dụng trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu. - Rèn luyện kỹ năng làm việc, kỹ năng tiếp xúc với người dân và kỹ năng viết đề tài tốt nghiệp cho người thực hiện. * Ý nghĩa trong thực tiễn sản xuất - Kết quả nghiên cứu của đề tài được thông qua phỏng vấn thu thập thông tin từ người dân và quá trình điều tra tại địa bàn nghiên cứu nên sẽ là cơ sở khách quan nhất để nắm rõ tình hình gây hại và đề xuất giải pháp phòng trừ tác hại của mối đối với rừng trồng Keo một cách có hiệu quả. - Đề tài này cũng chỉ ra một số biện pháp phòng trừ mối có hiệu quả, giúp người dân địa phương ứng dụng vào phòng trừ mối hại rừng trồng Keo tại địa phương.
n 4 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.1 Tổng quan tài liệu 2. Cơ sở lý luận Sản xuất Nông lâm nghiệp đóng vai trò rất quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu nông lâm sản cho toàn xã hội. Trong quá trình mở rộng phát triển sản xuất Nông lâm nghiệp đang phải đối mặt với nhiều vấn đề sinh học tự nhiên làm cho năng suất và chất lượng cây trồng chưa đáp ứng được mục tiêu kinh doanh, trong đó côn trùng gây hại là một nguyên nhân không nhỏ. Côn trùng là những động vật không xương sống thuộc ngành chân đốt (Athropoda) (Đặng Kim Tuyến và cs, 2008) [14].
Là lớp động vật hết sức phong phú, đa dạng về thành phần loài đồng thời vô cùng đông đúc về số lượng. Chúng có mặt ở khắp mọi nơi và can dự vào mọi quá trình sống trên hành tinh của chúng ta, trong đó có đời sống con người. Trong tự nhiên, không một lớp động vật nào có thể sánh với lớp côn trùng về mức độ phong phú đến kỳ lạ về thành phần loài. Các nhà khoa học ước tính lớp côn trùng có tới 8-10 triệu loài, chiếm tới 78% số loài của toàn bộ giới động vật được biết đến trên trái đất (Nguyễn Viết Tùng, 2006) [12].
Ngày nay, mối có mặt ở khắp mọi nơi trên trái đất với hơn 2300 loài được liệt kê và tập trung nhiều nhất ở các vùng khí hậu nhiệt đới. Mối là một trong những loại côn trùng gây hại kinh tế quan trọng nhất thế giới vì chúng phá hoại gỗ. Mỗi năm tại Mỹ đã tiêu tốn xấp xỉ 2 tỉ đô để kiểm soát và trừ mối. Trên thế giới đã thống kê có khoảng 15 loài mối gây hại gỗ quan trọng nhất.
Mối (Termitidae) là côn trùng nguyên thủy thuộc bộ cánh bằng Isoptera, họ hàng gần gũi với gián, niên đại tồn tại của mối có đến 200 triệu năm. Chúng là côn trùng đa hình thái, có đời sống xã hội chặt chẽ (https://www.org/wiki/mối) [16]. Trên thế giới đã phát hiện khoảng 2700 loài mối khác nhau. Chúng thuộc nhóm côn trùng sống có tính chất xã hội.
Mối có thể phân bố ở độ cao đến 2000m so với mực nước biển. Trong đất mối có thể phân bố đến độ sâu 5m, đôi khi lên tới khoảng 36m. Mối ăn hại tất cả các sản phẩm xelulo làm hư hại các đê n 5 điều, cầu cống và các công trình xây dựng có sử dụng tre, gỗ, nữa…Trong rừng mối phá hại cả cây sống lẫn cây chết. Hàng năm những thiệt hại do mối gây ra đã lên tới con số khổng lồ (Đặng Kim Tuyến và cs, 2008) [14].
Ở Việt Nam biết khoảng 60 loài mối, đã thống kê được khoảng 25 loài mối chuyên phá hoại các công trình kiến trúc, 30 loài hại đê đập và hàng chục loài hại cây trồng (Thái Trần Hải, 2007) [4]. Trong nhận thức của con người, côn trùng được coi là những sinh vật gây hại và nguy hiểm nhưng trên những mặt khác chúng là những sinh vật có ích. Thực ra côn trùng có hại chỉ chiếm không quá 10% tổng số loài và nếu chỉ kể các loài thường gây các trận dịch có ý nghĩa kinh tế thì chiếm khoảng 1% nhưng những tổn thất gây ra vô cùng lớn (Trần Công Loanh và cs, 1999) [6]. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới.
Mối là nhóm côn trùng ưa nhiệt vì vậy khí hậu nước ta rất thuận lợi cho mối sinh trưởng và phát triển. Chúng phân bố và gây hại từ Bắc vào Nam. Để hạn chế tác hại do côn trùng gây ra sinh thái học côn trùng ra đời, sinh thái học côn trùng là môn khoa học nghiên cứu đặc tính sinh học, sinh thái của các loài côn trùng.