Luận văn một số biện pháp kinh tế chủ yếu sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu ở tỉnh đồng tháp từ nay đến năm 2020

Luận văn phân tích biện pháp kinh tế chủ yếu trong sản xuất, chế biến cá tra xuất khẩu tại Đồng Tháp đến năm 2020, đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Biện pháp kinh tế sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu tại Đồng Tháp đến năm 2020
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN CÁ TRA XUẤT KHẨU
• 1.1. Vai trò của sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu đối với nền kinh tế tỉnh Đồng Tháp
• 1.2. Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới phát triển sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu
• 1.2.1. Nhân tố tự nhiên
• 1.2.2. Nhân tố lao động
• 1.2.3. Nhân tố thị trường
• 1.2.4. Nhân tố vốn
• 1.2.5. Nhân tố công nghệ
• 1.2.6. Nhân tố chính sách
• 1.3. Những đặc điểm cơ bản của một số thị trường nhập khẩu cá tra Việt Nam
• 1.3.1. Đặc điểm thị trường EU
• 1.3.2. Đặc điểm thị trường Mỹ
• 1.3.3. Đặc điểm thị trường Nhật
• 1.4. Những chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả kinh tế của sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu
• 1.5. Những kinh nghiệm quốc tế về phát triển sản xuất và chế biến thuỷ sản xuất khẩu có thể vận dụng cho Đồng Tháp
• 1.5.1. Kinh nghiệm Trung Quốc
• 1.5.2. Kinh nghiệm Thái Lan
• 1.5.3. Kinh nghiệm Nauy
• 1.6. Những bài học kinh nghiệm nhằm phát triển sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu ở Đồng Tháp
• 2. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN CÁ TRA XUẤT KHẨU Ở TỈNH ĐỒNG THÁP GIAI ĐOẠN 2004 – 2007
• 2.1. Những đặc điểm có ảnh hưởng đến phát triển sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu của tỉnh Đồng Tháp
• 2.1.1. Những đặc điểm về điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Những đặc điểm về kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Đánh giá chung về thuận lợi, khó khăn, thời cơ và thách thức
• 2.2. Thực trạng phát triển sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu ở tỉnh Đồng Tháp
• 2.2.1. Thực trạng phát triển sản xuất cá tra xuất khẩu ở tỉnh Đồng Tháp
• 2.2.1.1. Quy mô sản xuất cá tra
• 2.2.1.2. Tình hình phát triển các hình thức và phương thức nuôi cá tra xuất khẩu ở tỉnh Đồng Tháp
• 2.2.2. Hoạt động của các cơ sở sản xuất giống
• 2.2.3. Dịch vụ cung ứng thức ăn, thuốc thú y thuỷ sản và tổ chức công tác khuyến ngư trong sản xuất cá tra xuất khẩu. Vốn đầu tư hỗ trợ sản xuất cá tra xuất khẩu
• 2.2.4. Môi trường vùng nuôi
• 2.2.5. Tổ chức tiêu thụ sản phẩm
• 2.2.6. Hoạt động của hiệp hội thuỷ sản tỉnh Đồng Tháp trong việc sản xuất cá tra xuất khẩu. Thực trạng phát triển chế biến cá tra xuất khẩu
• 2.2.6.1. Quy mô phát triển của các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản
• 2.2.6.2. Các sản phẩm chế biến của các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản
• 2.2.6.3. Trình độ phát triển công nghệ chế biến và bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản
• 2.2.6.4. Kết quả xuất khẩu của các doanh nghiệp chế biến thuỷ sản ở tỉnh Đồng Tháp từ năm 2004 đến năm 2007
• 2.2.7. Đánh giá chung thực trạng phát triển sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu
• 2.2.7.1. Những thành tựu
• 2.2.7.2. Những tồn tại và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG III: MỘT SỐ BIỆN PHÁP KINH TẾ CHỦ YẾU SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN CÁ TRA XUẤT KHẨU Ở TỈNH ĐỒNG THÁP TỪ NAY ĐẾN NĂM 2020
• 3.1. Quan điểm, mục tiêu phát triển sản xuất cá tra tỉnh Đồng Tháp
• 3.1.1. Những quan điểm cơ bản phát triển sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu đến năm 2020
• 3.1.2. Những mục tiêu phát triển sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu tỉnh Đồng Tháp đến năm 2020
• 3.2. Một số biện pháp kinh tế chủ yếu sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu ở tỉnh Đồng Tháp
• 3.2.1. Rà soát lại quy hoạch, chỉ đạo thực hiện quy hoạch sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu của Tỉnh
• 3.2.2. Tăng cường các hoạt động nghiên cứu thị trường và xúc tiến thương mại để phát triển thị trường xuất khẩu
• 3.2.2.1. Tăng cường nghiên cứu thị trường và xúc tiến thương mại
• 3.2.2.2. Định hướng thị trường xuất khẩu
• 3.2.3. Áp dụng các biện pháp kinh tế kỹ thuật để sản xuất cá tra đảm bảo năng suất và chất lượng nguồn nguyên liệu đáp ứng yêu cầu xuất khẩu
• 3.2.3.1. Thực hiện tốt việc cung ứng giống có chất lượng cao cho việc sản xuất cá tra xuất khẩu
• 3.2.3.2. Đảm bảo cung ứng đầy đủ thức ăn, thuốc, hoá chất thuỷ sản có chất lượng cao
• 3.2.3.3. Tổ chức phòng trừ dịch bệnh
• 3.2.3.4. Kiểm tra, kiểm sát thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm
• 3.2.4. Tăng cường huy động các nguồn vốn cho nhu cầu phát triển
• 3.2.5. Đầu tư khoa học công nghệ vào sản xuất và chế biến
• 3.2.6. Nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động, tăng cường hoạt động khuyến ngư
• 3.2.7. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ sản xuất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Biện pháp kinh tế sản xuất cá tra

Biện pháp kinh tế sản xuất cá tra tại Đồng Tháp tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình nuôi trồng, nâng cao chất lượng giống, và đảm bảo nguồn thức ăn đạt chuẩn. Các bảng số liệu từ Bảng 1.1 và Bảng 2.4 cho thấy sự tăng trưởng đáng kể về giá trị sản xuất và sản lượng cá tra từ năm 2004 đến 2007. Điều này phản ánh hiệu quả của các chính sách hỗ trợ nông dân và đầu tư vào cơ sở hạ tầng nuôi trồng. Tuy nhiên, vẫn tồn tại thách thức như tình trạng nuôi trồng tự phát, thiếu quy hoạch, và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường.

1.1. Quy hoạch và quản lý vùng nuôi

Việc quy hoạch vùng nuôi cá tra là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững. Bảng 2.5 chỉ ra diện tích nuôi cá tra trong và ngoài quy hoạch tại các huyện, thị xã của Đồng Tháp. Cần tăng cường kiểm soát và hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân để giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và ô nhiễm môi trường.

1.2. Đầu tư vào giống và thức ăn

Đầu tư vào giống và thức ăn là biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm. Bảng 2.6 liệt kê các doanh nghiệp chế biến thức ăn thủy sản tại Đồng Tháp, cho thấy sự phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên, cần đảm bảo nguồn cung ổn định và chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu xuất khẩu.

II. Biện pháp kinh tế chế biến cá tra

Chế biến cá tra đóng vai trò quan trọng trong việc gia tăng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu. Bảng 2.7 và Bảng 2.8 cung cấp thông tin về chi phí sản xuất và quy trình xử lý nước thải tại các nhà máy chế biến. Các doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ hiện đại để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP và ISO, đồng thời giảm thiểu tác động môi trường.

2.1. Nâng cao công nghệ chế biến

Công nghệ chế biến hiện đại là yếu tố then chốt để cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Bảng 2.9 và Bảng 2.10 cho thấy sự phát triển của các doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu tại Đồng Tháp. Cần đầu tư vào các dây chuyền sản xuất tiên tiến để đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng nhu cầu thị trường.

2.2. Xử lý nước thải và bảo vệ môi trường

Xử lý nước thải là vấn đề cấp bách trong ngành chế biến thủy sản. Bảng 2.7 chỉ ra kết quả phân tích nước thải tại các nhà máy, cho thấy sự cần thiết của việc áp dụng các hệ thống xử lý hiệu quả. Điều này không chỉ đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật mà còn góp phần phát triển bền vững.

III. Chiến lược xuất khẩu cá tra

Xuất khẩu cá tra là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Đồng Tháp. Bảng 2.11 và Bảng 2.12 cung cấp thông tin về thị trường xuất khẩu và giá trị kim ngạch từ năm 2004 đến 2007. Cần tăng cường nghiên cứu thị trường và xúc tiến thương mại để mở rộng thị phần tại các thị trường tiềm năng như EU, Mỹ và Nhật Bản.

3.1. Định hướng thị trường xuất khẩu

Định hướng thị trường xuất khẩu là yếu tố quan trọng để duy trì sự tăng trưởng bền vững. Bảng 2.11 cho thấy sự phân bố thị trường xuất khẩu cá tra của Đồng Tháp, trong đó EU chiếm tỷ trọng lớn nhất. Cần đa dạng hóa thị trường và tăng cường hợp tác với các đối tác quốc tế để giảm thiểu rủi ro.

3.2. Nâng cao chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Cần tuân thủ các tiêu chuẩn xuất khẩu như HACCP, ISO và ATVSTP để đảm bảo uy tín và thương hiệu của sản phẩm cá tra Đồng Tháp.

IV. Phát triển bền vững ngành cá tra

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong chiến lược phát triển ngành cá tra tại Đồng Tháp. Cần kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, đồng thời hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp trong quá trình sản xuất và chế biến. Các biện pháp như quy hoạch vùng nuôi, đầu tư công nghệ và xử lý chất thải sẽ góp phần đảm bảo sự phát triển lâu dài.

4.1. Bảo vệ tài nguyên thủy sản

Bảo vệ tài nguyên thủy sản là yếu tố then chốt để duy trì nguồn lợi thủy sản cho tương lai. Cần thực hiện các biện pháp quản lý chặt chẽ và nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

4.2. Hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp

Hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp là biện pháp quan trọng để thúc đẩy sự phát triển đồng đều trong ngành cá tra. Cần cung cấp các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường để giúp họ vượt qua khó khăn và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành thủy sản, đặc biệt là sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu, đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế tỉnh Đồng Tháp, vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Tính đến năm 2007, tổng diện tích nuôi trồng thủy sản của tỉnh đạt 5.450 ha, trong đó diện tích nuôi cá tra chiếm phần lớn với khoảng 1.550 ha. Giá trị sản xuất thủy sản tăng từ 353,3 tỷ đồng năm 2001 lên 2.799,4 tỷ đồng năm 2007, chiếm 73,6% tổng giá trị sản xuất nuôi trồng, khai thác và dịch vụ thủy sản của tỉnh. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Đồng Tháp cũng tăng mạnh, đạt 148,1 triệu USD năm 2007, chiếm 51% tổng giá trị xuất khẩu của tỉnh.

Tuy nhiên, sự phát triển này còn nhiều thách thức như tính tự phát trong nuôi trồng, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các yếu tố kỹ thuật, thị trường và vốn, cũng như các vấn đề về môi trường và an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP). Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sản xuất, chế biến cá tra xuất khẩu; đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế và nguyên nhân; từ đó đề xuất các biện pháp kinh tế chủ yếu để phát triển bền vững ngành này đến năm 2020. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn 2004-2007, với định hướng phát triển đến năm 2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất, chế biến cá tra xuất khẩu, góp phần tăng thu nhập, giải quyết việc làm cho hơn 52.450 lao động và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế về hiệu quả sản xuất và quản lý chuỗi giá trị trong ngành thủy sản. Hai mô hình chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết hiệu quả kinh tế: Phân biệt hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả phân bổ và hiệu quả kinh tế tổng hợp, giúp đánh giá mức độ sử dụng nguồn lực trong sản xuất cá tra xuất khẩu. Các chỉ tiêu như tỷ số giữa kết quả sản xuất và chi phí, hiệu số giữa giá trị sản xuất và chi phí, cũng như tỷ số phần kết quả tăng thêm trên phần chi phí tăng thêm được sử dụng để đo lường hiệu quả.

• Mô hình chuỗi giá trị ngành thủy sản: Tập trung vào các khâu từ sản xuất giống, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ và xuất khẩu, nhấn mạnh vai trò của công nghệ, thị trường và chính sách trong việc nâng cao giá trị sản phẩm.

Các khái niệm chính bao gồm: an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP), tiêu chuẩn HACCP, ISO 9000, công nghệ cấp đông nhanh rời (IQF), và các nhân tố ảnh hưởng như vốn, lao động, công nghệ, thị trường và chính sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thống kê thu thập từ Cục Thống kê, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Đồng Tháp, các báo cáo ngành, cùng dữ liệu sơ cấp từ phỏng vấn chuyên gia, doanh nghiệp và hộ nuôi cá tra.

• Phương pháp chọn mẫu: Lựa chọn mẫu đại diện gồm các doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu (DNCBTSXK) và hộ nuôi cá tra điển hình trên địa bàn tỉnh, đảm bảo tính đa dạng về quy mô và phương thức sản xuất.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích tổng hợp và so sánh các chỉ tiêu kinh tế, kỹ thuật. Phương pháp chuyên gia được áp dụng để thu thập ý kiến định tính nhằm làm rõ các vấn đề thực tiễn và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn 2004-2007, đồng thời xây dựng định hướng phát triển và các biện pháp kinh tế chủ yếu đến năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng diện tích và sản lượng nuôi cá tra: Diện tích nuôi cá tra tại Đồng Tháp tăng từ khoảng 1.000 ha năm 2004 lên 1.550 ha năm 2007, sản lượng cá tra đạt khoảng 236.120 tấn, chiếm 73,6% giá trị sản xuất thủy sản của tỉnh. Tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt trên 20%.

2. Phát triển doanh nghiệp chế biến thủy sản: Tỉnh có 8 doanh nghiệp chế biến thủy sản đông lạnh xuất khẩu với công suất cấp đông khoảng 220 tấn/ngày. Giá trị xuất khẩu cá tra đông lạnh đạt 148,1 triệu USD năm 2007, chiếm 51% tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh, tăng 26% so với năm trước.

3. Chất lượng và công nghệ chế biến còn hạn chế: Các doanh nghiệp còn sử dụng công nghệ lạc hậu, sản phẩm chưa đa dạng, chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, ISO 9000. Tỷ lệ áp dụng các tiêu chuẩn này mới đạt khoảng 60% doanh nghiệp, ảnh hưởng đến khả năng thâm nhập thị trường khó tính như EU, Mỹ.

4. Ảnh hưởng của các nhân tố môi trường và thị trường: Ô nhiễm môi trường vùng nuôi và biến động thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các rào cản kỹ thuật và thuế chống bán phá giá tại Mỹ và EU, làm giảm hiệu quả sản xuất và xuất khẩu. Tỷ lệ thất thoát do dịch bệnh và chất lượng kém chiếm khoảng 15-20% sản lượng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do sự phát triển tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ trong nuôi trồng và chế biến cá tra. Việc thiếu liên kết giữa các khâu trong chuỗi giá trị, đặc biệt là giữa người nuôi và doanh nghiệp chế biến, làm giảm khả năng kiểm soát chất lượng nguyên liệu đầu vào. So với các nước như Trung Quốc, Thái Lan và Na Uy, Đồng Tháp còn thiếu đầu tư công nghệ hiện đại và chính sách hỗ trợ hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng diện tích nuôi và kim ngạch xuất khẩu, bảng so sánh tỷ lệ áp dụng tiêu chuẩn quốc tế giữa các doanh nghiệp, và biểu đồ phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của việc áp dụng công nghệ mới, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường xuất khẩu để phát triển bền vững ngành cá tra xuất khẩu tại Đồng Tháp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Rà soát và thực hiện quy hoạch sản xuất và chế biến cá tra: Tỉnh cần hoàn thiện quy hoạch diện tích nuôi và phân bố các cơ sở chế biến phù hợp, tránh phát triển tự phát, đảm bảo cân đối nguồn nguyên liệu và công suất chế biến. Thời gian thực hiện trong 2 năm tới, chủ thể là Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp với các địa phương.

2. Tăng cường nghiên cứu thị trường và xúc tiến thương mại: Đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu thị trường xuất khẩu, đặc biệt tại các thị trường tiềm năng như Mỹ, Nhật Bản và ASEAN. Xây dựng chiến lược tiếp cận và quảng bá sản phẩm cá tra chất lượng cao. Thời gian triển khai liên tục đến năm 2020, do Sở Công Thương và Hiệp hội Thủy sản tỉnh chủ trì.

3. Áp dụng công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế trong sản xuất và chế biến: Đầu tư nâng cấp công nghệ chế biến, áp dụng hệ thống quản lý chất lượng HACCP, ISO 9000, IQF để nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh. Đồng thời, cải thiện công nghệ xử lý nước thải để bảo vệ môi trường. Thời gian thực hiện 3-5 năm, do các doanh nghiệp phối hợp với các viện nghiên cứu và chính quyền địa phương.

4. Phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ kỹ thuật: Tăng cường đào tạo kỹ thuật nuôi trồng, chế biến cho người lao động, nâng cao nhận thức về ATVSTP và bảo vệ môi trường. Đồng thời, hỗ trợ vốn và chính sách tín dụng ưu đãi cho các hộ nuôi và doanh nghiệp. Thời gian thực hiện liên tục, do Sở Lao động Thương binh và Xã hội cùng các tổ chức đào tạo thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách tỉnh Đồng Tháp: Giúp xây dựng các chính sách phát triển ngành thủy sản phù hợp, quy hoạch sản xuất và chế biến cá tra hiệu quả.

2. Doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu: Cung cấp cơ sở dữ liệu và giải pháp nâng cao công nghệ, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu.

3. Hộ nuôi cá tra và các tổ chức hợp tác xã: Hỗ trợ nâng cao kỹ thuật nuôi, quản lý chất lượng nguyên liệu, giảm thiểu rủi ro và tăng hiệu quả kinh tế.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nông nghiệp, thủy sản: Là tài liệu tham khảo toàn diện về thực trạng, phương pháp nghiên cứu và các biện pháp phát triển ngành cá tra xuất khẩu tại Đồng Tháp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao sản xuất cá tra ở Đồng Tháp phát triển nhanh nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn?
   Sản xuất phát triển nhanh do diện tích và sản lượng tăng mạnh, nhưng còn tự phát, thiếu quy hoạch và phối hợp đồng bộ giữa các khâu, dẫn đến chất lượng nguyên liệu không ổn định và ảnh hưởng đến hiệu quả xuất khẩu.

2. Các tiêu chuẩn quốc tế nào quan trọng đối với xuất khẩu cá tra?
   Tiêu chuẩn HACCP về an toàn vệ sinh thực phẩm, ISO 9000 về quản lý chất lượng, cùng các tiêu chuẩn môi trường và lao động như GMP, SSOP là bắt buộc để thâm nhập các thị trường khó tính như EU, Mỹ và Nhật Bản.

3. Làm thế nào để cải thiện chất lượng sản phẩm cá tra xuất khẩu?
   Cần áp dụng công nghệ chế biến hiện đại như cấp đông nhanh rời (IQF), nâng cao chất lượng giống, kiểm soát dịch bệnh, và tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình ATVSTP trong toàn bộ chuỗi giá trị.

4. Nguồn vốn ảnh hưởng thế nào đến phát triển ngành cá tra?
   Nguồn vốn quyết định khả năng đầu tư vào công nghệ, mở rộng quy mô nuôi và chế biến. Thiếu vốn làm hạn chế năng lực sản xuất và đáp ứng yêu cầu thị trường, đặc biệt trong bối cảnh chi phí thức ăn và vật tư tăng cao.

5. Đồng Tháp có thể học hỏi gì từ kinh nghiệm quốc tế?
   Có thể học tập kinh nghiệm quy hoạch sản xuất, áp dụng công nghệ hiện đại, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và chính sách hỗ trợ từ các nước như Trung Quốc, Thái Lan và Na Uy để phát triển bền vững ngành cá tra xuất khẩu.

Kết luận

• Sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu tại Đồng Tháp đã đạt được nhiều thành tựu với giá trị sản xuất thủy sản tăng gấp 8 lần từ 2001 đến 2007 và kim ngạch xuất khẩu đạt gần 150 triệu USD năm 2007.
• Tuy nhiên, ngành còn nhiều hạn chế về quy hoạch, công nghệ, chất lượng sản phẩm và ảnh hưởng của các rào cản kỹ thuật thị trường.
• Nghiên cứu đã đề xuất các biện pháp kinh tế chủ yếu như hoàn thiện quy hoạch, tăng cường xúc tiến thương mại, áp dụng công nghệ hiện đại và phát triển nguồn nhân lực.
• Các giải pháp này cần được triển khai đồng bộ trong giai đoạn 2018-2020 để nâng cao hiệu quả và bền vững ngành cá tra xuất khẩu.
• Kêu gọi các nhà quản lý, doanh nghiệp và người nuôi cá tra phối hợp thực hiện nhằm phát huy tối đa tiềm năng và lợi thế của tỉnh Đồng Tháp trong ngành thủy sản xuất khẩu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SẢN XUẤT VÀ CHẾ BIẾN CÁ TRA XUẤT KHẨU 1.Vai trò của sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu đối với nền kinh tế tỉnh Đồng Tháp Nghề nuôi cá da trơn nói chung và cá tra nói riêng đã hình thành từ rất sớm vào những năm 1960 ở ĐBSCL với quy mô nhỏ, cung cấp thực phẩm tại chỗ. Vào thời điểm này nguồn giống chủ yếu được vớt trong tự nhiên. Đến năm 1997 với sự thành công trong nghiên cứu sinh sản nhân tạo hai loài cá tra và ba sa, đã chủ động được nguồn cung cấp giống và đưa nghề nuôi cá da trơn phát triển lên trình độ cao hơn từ nền sản xuất tự cung tự cấp chuyển sang sản xuất hàng hoá. Trong thời gian này ở 13 tỉnh thành thuộc ĐBSCL và một số tỉnh phía Bắc bắt đầu nuôi cá tra, basa.

Đặc biệt trong những năm gần đây, phong trào khai thác đất bãi bồi ven sông để nuôi cá tra phát triển mạnh, góp phần làm tăng diện tích, năng suất và sản lượng cá nuôi. Tính đến năm 2007, ĐBSCL có tổng diện tích nuôi cá tra, basa khoảng 9.000 ha so với năm 2000, tăng gấp 10 lần và theo dự báo sẽ tiếp tục tăng trong những năm tới. Sản lượng cá tra và basa của toàn vùng năm 2004 là 264.000 tấn đến năm 2007 sản lượng đạt khoảng 1,5 triệu tấn, bằng sản lượng quy hoạch của toàn vùng cho đến năm 2010 của ngành thuỷ sản. Các mô hình nuôi phổ biến là ao hầm, lồng bè và đăng quầng.

Tốc độ phát triển khá nhanh về diện tích, số người nuôi làm mất cân bằng sinh thái, ảnh hưởng đến môi trường, gây nên dịch bệnh cho cá. Tình trạng bất cập nhất hiện nay là “nhà nhà nuôi cá” bất kể có đúng quy trình kỹ thuật hay không, đất và nguồn nước có phù hợp cho nuôi loại cá này hay không. Hậu quả là tình trạng chất lượng cá không đảm bảo do nhiễm hoá chất, vi sinh đã làm giảm chất lượng hàng xuất khẩu, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ. Nhiều hộ nuôi nhỏ lẻ, manh mún rất dễ gặp rủi ro khi thị trường tiêu thụ gặp khó khăn.

13 Cùng với sự phát triển mạnh mẽ về diện tích và sản lượng của nuôi cá tra, basa cho thị trường xuất khẩu, ngành công nghiệp chế biến loại cá này cũng phát triển một cách nhanh chóng để có thể đáp ứng yêu cầu chế biến sản lượng cá tra, basa được sản xuất ra. Toàn vùng hiện có 70 nhà máy chế biến cá tra, basa xuất khẩu với công suất 1,5 triệu tấn, thì riêng Đồng Tháp và An giang đã có 34 nhà máy với công suất 301. Tuy nhiên việc phát triển nhà máy chế biến chưa theo quy hoạch, điều này có thể dẫn đến rủi ro mất cân đối vùng nguyên liệu và thị trường xuất khẩu. Sản phẩm chế biến ra khoảng 80% là dành cho xuất khẩu nên phụ thuộc vào thị trường nước ngoài.

Bên cạnh đó các doanh nghiệp còn phải đối mặt với nguy cơ kiện bán phá giá hay vi phạm các tiêu chuẩn về ATVSTP, mà những vấn đề này tác động không nhỏ đến sự phát triển, uy tín của doanh nghiệp… Xuất khẩu cá tra, basa Việt Nam liên tục tăng, trong năm 2007, sản lượng đạt 383.200 tấn với kim ngạch xuất khẩu đạt 974,12 triệu USD tăng 31% về sản lượng và 26,07% về kim ngạch so với năm 2006. Giá xuất khẩu mặt hàng cá tra đông lạnh của Việt Nam trung bình là 2,58 USD/kg, giảm 0,017 USD/kg so với năm 2006 và tăng 0,2 USD/kg so với năm 2005. Theo dự báo năm 2008 giá xuất khẩu trung bình của mặt hàng này sẽ tăng mạnh, nguyên nhân là do giá dầu thô trên thế giới tăng nhanh sẽ làm tăng chi phí vận chuyển, đồng thời giá lương thực trên thế giới cũng liên tục tăng trong những tháng đầu năm 2008. Tính đến năm 2007 Việt Nam xuất khẩu cá tra, basa sang 98 quốc gia trên thế giới, tăng thêm 15 thị trường mới so với năm 2006.

Thị phần xuất khẩu năm 2007: EU tiếp tục là thị trường nhập khẩu cá tra, basa lớn nhất của Việt Nam, chiếm 42,20% về sản lượng và 40,13% về kim ngạch. Nga chiếm 11,17% về sản lượng và 8,28% về kim ngạch (giảm 25,9% về kim ngạch so với năm 2006 do Nga đã siết chặt rào cản về chất 14 lượng ATVSTP làm ảnh hưởng tới tốc độ xuất khẩu mặt hàng này của Việt Nam vào Nga). Các nước ASEAN chiếm 8,69% về sản lượng và 7,85% về kim ngạch, tuy chiếm một tỷ trọng không đáng kể nhưng đây lại là thị trường ít rủi ro nhất của cá tra xuất khẩu Việt Nam trên thị trường thế giới. Ucraina chiếm 6,1% về sản lượng và 4,1% về kim ngạch, đây là một thị trường mới của cá tra Việt Nam nhưng lại có tốc độ tăng trưởng cao nhất so với các thị trường mà Việt Nam xuất khẩu cá tra.

Hoa Kỳ và Hồng Kông lần lượt chiếm 3,55% và 3,26% về sản lượng 3,93% và 4,14% về kim ngạch, tuy chiếm một tỷ trọng khá khiêm tốn nhưng hai thị trường này lại là tiềm năng xuất khẩu cá tra của Việt Nam mà các doanh nghiệp chế của Việt Nam cần thâm nhập sâu hơn. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2007 tổng diện tích nuôi trồng thuỷ sản của tỉnh Đồng Tháp là 5.450 ha (trong đó nuôi cá tra bãi bồi 650 ha, nuôi cá tra ao hầm 900 ha, nuôi cá khác và sản xuất giống là 3.200 ha, nuôi tôm càng xanh là 700 ha). Sản lượng thuỷ sản cả năm đạt 236.120 tấn, trong đó sản lượng nuôi là 221.000 tấn, tôm càng xanh 1. Giá trị nuôi trồng thuỷ sản chiếm tỷ trọng cao nhất và tăng lên từ 353,3 tỷ đồng (chiếm 59,9% trong tổng giá trị nuôi trồng, khai thác và dịch vụ thuỷ sản) năm 2001 lên 2799,4 tỷ đồng (chiếm 73,6%) năm 2007.

Bên cạnh đó sản xuất và chế biến thuỷ sản xuất khẩu còn góp phần giải quyết công ăn việc làm cho hơn 52.450 lao động (tính đến thời điểm năm 2006), và đóng góp một phần đáng kể vào ngân sách của Tỉnh. Hiện nay trên toàn tỉnh có 8 doanh nghiệp chế biến thuỷ sản đông lạnh xuất khẩu với tổng công suất cấp đông khoảng 220 tấn/ngày. Trong các mặt hàng xuất khẩu truyền thống của Đồng Tháp, mặt hàng thuỷ sản đông lạnh có giá trị xuất khẩu lớn nhất. Điều này chứng tỏ vai trò to lớn của sản xuất và 15 chế biến thuỷ sản xuất khẩu nói chung và sản xuất, chế biến cá tra xuất khẩu nói riêng trong cán cân thương mại của Tỉnh, góp phần vào sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Đồng Tháp nói riêng và của đất nước nói chung.: Giá trị và cơ cấu giá trị sản xuất nuôi trồng, khai thác và dịch vụ thuỷ sản của tỉnh Đồng Tháp Đơn vị tính: Tỷ đồng, % 2001 2005 2006 2007 Giá trị % Giá trị % Giá trị % Giá trị % Tổng giá trị SX 589,7 100 1672,8 100 2854,3 100 3805,4 100 Tr.

đó:- Nuôi trồng 353,3 59,9 1214,6 72,6 1972,4 69,1 2799,4 73,6 - Khai thác 166,2 28,2 137,4 8,2 199,3 7,0 125,9 3,3 - Dịch vụ 70,2 11,9 320,8 19,2 682,6 23,9 880,1 23,1 Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Đồng Tháp Bảng 1.: Giá trị xuất khẩu các mặt hàng của tỉnh Đồng Tháp Đơn vị tính: Tr USD, % 2004 2005 2006 2007 Năm Giá trị % Giá trị % Giá trị % Giá trị % Tổng giá trị XK 114,6 100 170,6 100 239,6 100 290,2 100 1.Thuỷ sản đông lạnh 37,8 33,0 59,7 35,0 118,1 49,3 148,1 51,0 3.Bánh phồng tôm 3,1 2,7 4,8 2,8 5,2 2,2 7,2 2,5 4.Quần áo may sẵn 12,5 10,9 10,7 6,3 7,5 3,1 8,7 3,0 5.Khác 11,2 9,7 14,1 8,3 25,3 10,6 46,1 15,9 Nguồn: Sở Thương mại Đồng Tháp 16 1. Những nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới phát triển sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu 1.Nhân tố tự nhiên Thời tiết và khí hậu là nhân tố đầu tiên tác động đến quá trình sản xuất cá tra xuất khẩu, nếu thời tiết và khí hậu thuận lợi với điều kiện sống của cá thì chúng sẽ sinh trưởng và phát triển tốt. Ngược lại, thời tiết và khí hậu xấu chúng sẽ chậm lớn hoặc chết hàng loạt, gây thiệt hại lớn cho người nuôi. ĐBSCL là vũng trũng thích hợp để nuôi cá tra.

Nhưng bên cạnh đó, thuỷ triều đã xâm nhập mặn và tạo ra vùng sinh thái nước lợ khá rộng lớn làm ảnh hưởng tới diện tích nuôi cá tra, ảnh hưởng đến sản lượng chung của toàn vùng vì cá tra là loài cá sống nước ngọt. Lượng mưa phân bố không đồng đều trong năm, vào mua khô thì hạn hán hiện tượng xâm nhập mặn trên diện rộng và xuất hiện phèn khá phổ biến ở nhiều nơi. Khi nắng hạn với những cơn mưa đầu mùa lượng nước mưa thải xuống ao, hồ nuôi làm nguồn nước bị ô nhiễm, cá tra bị nhiễm bệnh và chết hàng loạt nếu không chữa trị kịp thời, sẽ làm giảm năng suất vụ nuôi. Tình hình ô nhiễm môi trường ở các vùng sản xuất tập trung (khu công nghiệp, khu dân cư,…).

Trình trạng ô nhiễm môi trường diễn ra khá phổ biến do quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá phát triển khá nhanh. Nguyên nhân chủ yếu là do hệ thống xử lý nước thải không đúng quy cách. Ô nhiễm môi trường là mối trở ngại lớn nhất đối với nghề nuôi cá tra xuất khẩu. Tác động của môi trường sẽ gián tiếp làm tăng chi phí sản xuất, tăng giá thành và làm giảm chất lượng sản phẩm… Lũ lụt một mặt tạo ra nguồn lợi thuỷ sản và bồi đắp phù sa hàng năm cho vùng đồng bằng để phát triển sản xuất cây công, nông nghiệp, nhưng mặt khác cũng làm thiệt hại các công trình thuỷ lợi phục vụ cho việc nuôi cá tra xuất khẩu, gây thiệt hại cho người nuôi.

Lũ lụt còn là nguyên nhân gây ô nhiễm 17 môi trường và phát tán dịch bệnh làm giảm hiệu quả sản xuất. Nhân tố lao động Lao động là yếu tố không thể thiếu trong mọi quá trình sản xuất và kinh doanh trong đó có sản xuất và chế biến cá tra xuất khẩu. Lao động trong sản xuất cá tra xuất khẩu đòi hỏi phải có kỹ thuật cao, am hiểu về quy luật sinh trưởng và phát triển của chúng. Ngược lại, việc nuôi cá tra một cách ồ ạt, thiếu hiểu biết tối thiểu về kỹ thuật nuôi sẽ làm huỷ hoại môi trường suy kiệt nguồn lợi thuỷ sản và có thể bị phá sản.

Trong chế biến cá tra xuất khẩu, lao động chủ yếu là nữ, đòi hỏi phải có sức khoẻ tốt có thể làm việc theo ca liên tục, phải có kỹ năng tương đối tinh xảo, khéo léo.