mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo), nội dung đề tài được chia làm 3 chương như sau: Chƣơng I: Tổng quan Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến biến đổi của các đặc trưng khí hậu (nhiệt độ, lượng mưa, các hiện tượng cực đoan,…); Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến sự biến động của các hiện tượng thời tiết cực đoan; Tổng quan về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội khu vực nghiên cứu. Chƣơng II: Phương pháp nghiên cứu và số liệu Cách tiếp cận về đánh giá tác động của BĐKH và tác động của BĐKH tới sự thay đổi hoạt động của các hiện tượng khí hậu cực đoan; Những phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong đề tài; Nguồn số liệu để nghiên cứu. Chƣơng III. Kết quả và thảo luận.
Những thay đổi của các đặc trưng khí hậu trên cơ sở số liệu quan trắc; Sự biến đổi của các hiện tượng thiên tai; tác động đến kinh tế - xã hội khu vực; Mối tương quan giữa các sự biến đổi của các đặc trưng khí hậu và các hiện tượng cực đoan khí hậu; Dự báo sự biến động của các hiện tượng thiên tai trong tương lai; 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG I: TỔNG QUAN 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu về sự thay đổi của các đặc trưng khí hậu trên thế giới. Trong thời gian gần đây, đã có một vài nghiên cứu sự thay đổi của các đặc trưng khí hậu trong bối cảnh Biến đổi khí hậu, ví dụ tiêu biểu nhất là các nghiên cứu đã được tập hợp trong các báo cáo của IPCC 2009 và 2013.
Các báo cáo này thống kê một cách tương đối đầy đủ các biến đổi của nhiệt độ, lượng mưa cũng như các đặc trừng khí hậu trong quá khứ, từ đó đưa ra các kịch bản, khả năng biến đổi khí hậu trong tương lai trên toàn thế giới. Trước đó, “Observed climate variability and change” (2002) của nhóm tác giả Chris K. Jim Salinger đã đánh giá tổng quát về sự thay đổi của khí hậu trái đất, đặc biệt phân tích cụ thể và tập trung vào nhiệt độ, độ ẩm và lượng mưa. Các phân tích này đã được lượng hóa chi tiết, làm cơ sở cho các nghiên cứu sau này.
Tương tự, “Observed climate variability and change of relevance to the biosphere” (2000) [27] thì tập trung sâu hơn vào quan sát sự thay đổi của các hoàn lưu thủy văn và các hiện tượng cực đoan. Ở quy mô địa phương và khu vực, hầu hết các công trình nghiên cứu tập trung phân tích xu thế biến đổi của các đặc trưng cực trị khí hậu trong phạm vi quốc gia hoặc vùng lãnh thổ trong mối quan hệ với biến đổi khí hậu toàn cầu. Các nghiên cứu của Bonsal đã phân tích sự biến đổi theo không gian và thời gian của các cực trị nhiệt độ tại Canada trong giai đoạn 1950 – 1998 và đã cho thấy sự khác biệt lớn về nhiệt độ theo khu vực và theo mùa. Đối với Hoa Kỳ, những phân tích về xu thế của các hiện tượng thời tiết, các cực trị nhiệt độ trong thế kỷ 20 tại quốc gia này như của Kunkel (1999), Nasrallah (2004) lại cho thấy không có sự biến đổi đáng kể cả về tần suất hoặc cường độ.
Các nhà khoa học Trung Quốc như Zhai và Pan (2003) đã nghiên cứu sự biến đổi tần suất của các cực trị nhiệt độ trong giai đoạn 1951 – 1999, kết quả cho thấy tần số những ngày và đêm ấm tăng lên và tần số 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com những ngày và đêm mát giảm đi ở Trung Quốc. Ngoài ra còn có các nghiên cứu khác về biến đổi cực trị nhiệt độ của các nhà khoa học Nga (Bulygina O., 2008) cũng cho thấy xu thế tăng lên của đặc trưng nhiệt độ. Bên cạnh các nghiên cứu về sự biến đổi về nhiệt độ, nghiên cứu về đặc trưng lượng mưa cũng được các nhà khoa học chú trọng do ý nghĩa thực tiễn rất lớn của các chúng. Các nghiên cứu được thực hiện trên nhiều quy mô không gian khác nhâu: quy mô toàn cầu (Diaz, 1989), quy mô bán cầu (Bradley, 1987), quy mô ku vực (Schoenwiese, 1990, 1994) và quy mô địa phương (Busuioc và Von Storch, 1996, Fu, Huang và Wang, 2014).
Hâu hết các nghiên cứu đều cho thấy sự biến đổi bất thường về lượng mưa trong những thập kỷ qua. Tình hình nghiên cứu về sự biến đổi của các hiện tượng thiên tai do biến đổi khí hậu trên thế giới và ở Việt Nam Về nghiên cứu thiên tai, các nghiên cứu trên thế giới tập trung vào bão, lũ và hạn hán. Các kết quả cho thấy trong tương lai, tần suất bão trên toàn thế giới sẽ giảm khoảng 6 -34% tuy nhiên cường độ bão lại mạnh hơn khoảng 2 – 11%. Tần suất bão tuy giảm nhưng tần số các cơn bão cấp độ mạnh sẽ lớn hơn và cường độ mưa trong bão cũng lớn hơn.
Tuy nhiên, nghiên cứu này chủ yếu tập trung ở khía cạnh khí tượng học, đánh giá sự thay đổi của hoạt động bão trên quy mô toàn cầu nên chưa hoàn toàn chính xác. Hơn nữa, nghiên cứu chưa đưa ra được những ảnh hưởng của sự thay đổi trong hoạt động bão đến đời sống con người. Về nghiên cứu tác động của bão, tại Australia đã có nhiều nghiên cứu như của John L. Các nghiên cứu này đều phân tích khá đầy đủ về các yếu tố ảnh hưởng của bão như sóng, gió, mưa, lụt lội đến đời sống kinh tế xã hội của các khu vực như Tây Úc, New South Wales.
Trong các nghiên cứu của mình, các yếu tố bị ảnh hưởng cũng được phân tích và tính toán cụ thể nhằm thể hiện đầy đủ các mặt thiệt hại về kinh tế xã hội của khu vực trước sự tấn công của bão, đồng thời đưa ra những phương hướng để thích ứng và giảm thiểu các tác động của bão. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Tương tự với những nghiên cứu trên, còn có các nghiên cứu cụ thể đánh giá các thiệt hại từ những cơn bão lớn của Phillippines, Mỹ, Nhật Bản, Bangladesh. Tuy nhiên, điểm chung của các nghiên cứu trên là chỉ tập trung vào đánh giá tác động hiện tại, chưa dự báo những tác động của sự biến đổi hoạt động bão trong tương lai, đặc biệt là trong bối cảnh Biến đổi khí hậu và phương hướng thích ứng đối với những tác động ngày một lớn hơn của bão. Nghiên cứu hạn hán ít được quan tâm hơn tuy nhiên các nghiên cứu của B.
Seneviratne, 2013 [25] cũng đã đề cập đến sự thay đổi của tần suất, cường độ các đợt hạn hán với xu thế ngày càng tăng và khắc nghiệt hơn trong khoảng 100 năm trở lại đây Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, nghiên cứu về các hoạt động của thiên tai trong bối cảnh Biến đổi khí hậu cũng đã được thực hiện. Đầu tiên có thể kể đến đề tài KC08 của PGS. Phan Văn Tân: “Nghiên cứu tác động của BĐKH toàn cầu đến các yếu tố và hiện tượng khí hậu cực đoan ở Việt Nam, khẳ năng dự báo và giải pháp chiến lược ứng phó” được xuất bản năm 2010 [8]. Trong đó đưa ra nhận xét về xu thế nhiệt độ, mưa lớn, hạn hán lũ lụt của các khu vực trong đó có khu vực Bắc Trung Bộ.
Một nghiên cứu khác của nhóm tác giả Nguyễn Trọng Hiệu, Nguyễn Văn Thắng [7] nghiên cứu liên ngành về những tác động của BĐKH đến Bão (Xoáy thuận nhiệt đới) trên Biển Đông, Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả đã đưa ra kết quả cho thấy, trong giai đoạn từ 1991 - 2005, bão ở khu vực Bắc Trung Bộ có xu hướng tăng lên về mặt tần suất, nhất là dải bờ biển Thanh Nghệ Tĩnh. Tương tự là nghiên cứu của Đinh Văn Ưu (2010, 2011) [3,4] cũng đánh giá rằng, xu thế tần suất bão trên biển Đông là giảm đi tuy nhiên khu vực Bắc Trung Bộ là khu vực sẽ tập trung nhiều bão nhất. Một nghiên cứu khác là của Vũ Thanh Hằng [16] cho thấy tần suất bão đổ bộ vào khu vực Thanh Nghệ Tĩnh và Bình Trị Thiên trong giai đoạn 1945 – 2007 đều có xu thế tăng lên rõ rệt. Hầu hết các nghiên cứu trên đều đã đề cập đến sự biến động của hiện tượng bão tại khu vực Bắc Trung Bộ nhưng do hầu hết đây là các nghiên cứu chung cho cả nước nên chưa đề cập đến mối liên quan giữa sự tăng 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com lên này với sự biến đổi đặc trưng khí hậu riêng cho khu vực Bắc Trung Bộ.
Bên cạnh các nghiên cứu về bão còn có các nghiên cứu về lũ lụt, hạn hán của Nguyễn Lập Dân [5,6] cho khu vực duyên hải Trung Bộ. Đặc biệt, “Báo cáo của Việt Nam về quản lý rủi ro thiên tai và các hiện tượng cực đoan nhằm thúc đẩy thích ứng với biến đổi khí hậu” (2015) đánh giá xu thế chung của một số cực đoan nhiệt độ và lượng mưa của cả nước, trong đó có khu vực 03 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình cũng như phân tích tác động của các hiện tượng thiên tai đến kinh tế - xã hội. Ngoài ra, các nghiên cứu của Phan Văn Tân [9,10] và Vũ Thanh Hằng cũng đưa ra các thông tin cơ bản, đánh giá xu thế biến đổi của một số đặc trưng khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa.Tuy nhiên có thể nhận định, khu vực Bắc Trung Bộ hiện chưa được thực sự quan tâm nghiên cứu một cách đầy đủ về sự biến đổi của các đặc trưng khí hậu cũng như các hiện tượng thiên tai khí tượng thủy văn liên quan.1: Số lượng bão đổ bộ vào Việt Nam 1945 – 2007 Nguồn: Vũ Thanh Hằng, 2010 1. Tình hình nghiên cứu về biến đổi của các đặc trƣng khí hậu ở khu vực N-T-B Tại Việt Nam, cũng đã có một số nghiên cứu về biến đổi đặc trưng khí hậu ở khu vực N-T-B, cụ thể về nghiên cứu biến đổi đặc trưng nhiệt độ, theo báo cáo SREX (2015), chỉ số cực đoan nhiệt độ ở khu vực N-T-B như sau: 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.