mở đầu một chu kỳ mới, lễ hội đáp ứng nhu cầu thưởng thức các giá trị văn hóa tinh thần của người nông dân, phản ánh đặc điểm tính ngưỡng, phong tục tập quán, sự phân tầng xã hội, vai vế trong làng xã qua tế lễ; thể hiện khát vọng của người nông dân cầu mong cho mưa thuận gió hòa, mùa màn tươi tốt, con cháu đầy đàn, thể hiện sự khát khao vươn tới cái đẹp của người nông dân. Do đó, đặc trưng của lễ hội được biểu hiện ở nhiều tính chất khác nhau như: Tính thời gian: Bất kỳ lễ hội nào cũng phải tồn tại trong không gian của nó, không có lễ hội phi thời gian, không gian. Nghi thức thờ cúng tổ tiên, thần thánh theo những chu kỳ thời gian nhất định, hoặc tồn tại trong tâm thức người dân và dần dần trở thành lịch trình sinh hoạt của họ. Qua thực tế thì thường lễ hội cổ truyền gắn liền với mùa xuân, cũng có nhiều lễ hội được tổ chức theo xuân thu nhị kỳ; ngoài ra với những lễ hội hiện đại thường diễn ra trọng thể vào những năm chẳn, những dịp kỷ niệm tròn năm năm, mười năm, năm mươi năm.các sự kiện chính trị, quân sự, văn hóa xã hội của đất nước.
Tính không gian: Lễ hội bao giờ cũng gắn với một địa điểm, một địa phương nhất định, do người dân ở khu vực đó tổ chức và trước hết dành cho nhân dân địa phương đảm nhận và hưởng thụ những giá trị và lợi ích do lễ hội đem lại, sau đó mới dành cho khách du lịch gần xa. Chủ nhân của lễ hội chính là nhân dân, họ là những người sáng tạo, nuôi dưỡng và tổ chức lễ hội. Mỗi lễ hội đều gắn với kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của cư dân nơi đó; ra đời, 17 tồn tại và phát triển trong nhân dân, do vậy, lễ hội bao giờ cũng mang bản sắc văn hóa dân tộc, vùng miền đặc sắc. Mỗi địa phương có một tục lệ riêng góp phần vào kho tàng bản sắc văn hóa truyền thống, thông qua việc tìm hiểu tục lệ sẽ làm rõ một phần lịch sử của địa phương; chính vì thế, lễ hội là nơi góp phần giữ gìn truyền thống lịch sử.
Ở mỗi địa phương, không gian trung tâm của lễ hội truyền thống gắn với các công trình Di tích lịch sử văn hóa của nơi đó như: Đình, đền, chùa, miếu. Đối với những lễ hội hiện đại thường diễn ra ở các trung tâm đô thị, trung tâm hành chính, chính trị văn hóa xã hội của các địa phương, diễn ra ở chính những nơi diễn ra các sự kiện chính trị, quân sự nổi bậc mà hệ quả của nó có tác động, ảnh hưởng sâu sắc, mạnh mẽ đến đời sống xã hội, góp phần quyết định tiến trình phát triển của lịch sử, địa phương, quốc gia, dân tộc. Phân loại lễ hội Lễ hội là một loại hình sinh họat văn hóa của một tập thể người. Bản chất của lễ hội là đa dạng.
Nhiều nhà nghiên cứu có những cách tiếp cận và đặt ra những tiêu chí để phân loại lễ hội. Quy chiếu theo lịch đại, lễ hội được phân loại thành lễ hội cổ truyền và lễ hội hiện đại. Lễ hội cổ truyền là những lễ hội được hình thành từ trong lòng xã hội tiền công nghiệp, được lưu truyền đến ngày nay, gồm có lễ hội dân gian - một bộ phận của văn hóa dân gian truyền thống và lễ hội tôn giáo gắn với sinh hoạt của các tôn giáo. Lễ hội hiện đại (còn được gọi là lễ hội mới, lễ hội cách mạng,…) được ra đời trong thời đại ngày nay.
Quy chiếu theo cấp độ tổ chức và quy mô xã hội, lễ hội được phân loại thành lễ hội làng; lễ hội tiểu vùng hoặc lễ hội vùng (thường gắn với những cơ sở tín ngưỡng tôn giáo của địa phương như đình, miếu, lăng, đền.; đã được thiết chế hóa mang tính “chuyên môn”, tương đối nền nếp, ổn định; có những nét đặc thù và chi phối mạnh mẽ cộng đồng người của một làng 18 hoặc một vùng,…); lễ hội quốc gia, dân tộc (có quy mô to lớn và tổ chức chi phối sâu rộng tới mọi thành viên trong cộng đồng dân tộc, quốc gia,.) Quy chiếu theo, đặc điểm nội dung và đối tượng cử lễ, lễ hội đuợc phân loại thành những loại hình, như: Lễ hội gắn với các nghi lễ nông nghiệp cổ truyền, lễ hội tưởng niệm các nhân vật lịch sử, lễ hội gắn với tín ngưỡng phồn thực và giao duyên, lễ hội tôn vinh truyền thống nghề nghiệp, lễ hội lịch sử - văn hóa, lễ hội tôn giáo, lễ hội thi tài… Có thể nói, việc phân loại lễ hội chỉ mang tính tương đối, nhưng là cơ sở để tìm ra những đặc trưng bản chất của từng lễ hội. Quan niệm về giá trị lễ hội Trước hết, phải khẳng định rằng, giá trị lễ hội là một loại giá trị văn hoá. Lễ hội vốn là một sinh hoạt văn hóa mang tính nguyên hợp, chứa đựng nhiều thành tố từ những sáng tác ngôn từ truyền miệng đến hình thức, nội dung tế lễ và nghệ thuật trình diễn, nghệ thuật tạo hình, nghệ thuật âm nhạc, múa… làm nên một không gian sinh hoạt tinh thần sống động, đáp ứng những nhu cầu nhất định của cộng đồng. Giá trị của lễ hội chính là những khía cạnh nhân văn, nhân bản hướng đến chân, thiện, mỹ mà lễ hội mang lại cho cộng đồng, được khái quát thành các nội dung cơ bản sau: Giá trị cố kết cộng đồng Lễ hội có vị trí đặc biệt quan trọng trong văn hoá và phong tục, mang đậm bản sắc dân tộc, phản ánh tâm hồn của những người lao động, có ý nghĩa và tầm quan trọng đặc biệt trong đời sống tinh thần, đặc biệt là trong đời sống ở nông thôn.
Lễ hội thường hướng tới những đối tượng thiêng liêng mà cộng đồng cho rằng cần phải suy tôn, là dịp để con người giao lưu, cộng cảm và trao truyền những đạo lý tình cảm cùng những mỹ tục và khát vọng cao đẹp, lễ hội còn là cái cầu nối của quá khứ và hiện tại, củng cố tinh thần cố kết cộng đồng tình yêu quê hướng đất nước, lòng tự hào về cội nguồn và lịch sử của 19 mình. Chính vì vậy mà 1ễ hội bao giờ cũng có sức thu hút, mời gọi kỳ lạ đối với nhiều lớp người, nhiều lứa tuổi khác nhau. Thực tế cho thấy lễ hội nào cũng thuộc về của một cộng đồng người nhất định, lễ hội là dịp biểu dương sức mạnh của cộng đồng là chất kết dính tạo nên sự cố kết cộng đồng, là môi trường góp phần quan trọng tạo nên sự cộng mệnh và cộng cảm của sức mạnh cộng đồng. Ngày nay trong điều kiện đổi mới, một xã hội hiện đại, khi con người có điều kiện khẳng định bản thân của mình thì tự thân mỗi người đôi khi lại rơi vào tình trạng độc lập, riêng biệt, tách rời cuộc sống xã hội.
Trong điều kiện như vậy, con người càng muốn bù đắp sự thiếu hụt của mình từ cộng đồng để thoát khỏi tâm trạng cô đơn của mình trong xã hội hiện đại, sự bù đắp đó được tìm thấy trong các kỳ lễ hội. Do đó, lễ hội vẫn giữ nguyên giá trị biểu tượng của sức mạnh cộng đồng và tạo nên sự kết cấu cộng đồng ấy [59, tr. Giá trị tâm linh Gắn liền với các chặng đường lịch sử, lễ hội là một bảo tàng phong phú về đời sống tinh thần - văn hoá của cộng đồng, đồng thời nó cũng phản ánh quá trình lao động, chiến đấu đầy khí phách của nhân dân và những biến cố quan trọng của xã hội. Do đó, lễ hội có tác động sâu sắc đến đời sống tâm linh, tư tưởng tình cảm và tính cách của con người ở mỗi vùng đất qua nhiều thế hệ.
Thực tế cho thấy, sức lan tỏa của lễ hội diễn ra liên tục và mạnh mẽ, tác động đến tâm hồn, tư tưởng, tình cảm, cốt cách của nhiều thế hệ,. Nói đến tâm linh là nói đến “cái ý niệm sâu xa bên trong được bao trùm bởi cái gì đó thật linh diệu huyền bí mà con người tự cảm nhận được” [48, tr. Lễ hội là trung tâm tích tụ, lưu truyền văn hóa của dân tộc, của địa phương, thể hiện đời sống tâm linh của cộng đồng làng xóm đối với thần thánh, là dịp để nhân dân bày tỏ lòng sùng kính, biết ơn, cầu nguyện những điều mong ước trong cuộc sống, là dịp để dân làng tiếp cận với thần để thần 20 ban sức mạnh vật chất và tinh thần. Trong cuộc sống không lúc nào mọi ước mong trong lao động của con người cũng được thực hiện trôi chảy đầy đủ, mà trái lại, đôi khi những yếu tố khách quan làm hủy hoại những ước muốn trong đời sống của con người, thì con người không chỉ khổ sở vì thiếu thốn vật chất, mà còn rất căng thẳng về mặt tinh thần, về tâm linh.
Do vậy con người cần tổ chức các lễ hội để cúng thần linh, cầu mong thần linh phù hộ để vượt qua khó khăn trong cuộc sống. Khi thực hiện xong lễ hội, tâm linh của họ cảm thấy thanh thản, nhẹ nhàng và tự tin trong cuộc sống, trong lao động sản xuất. Trong đời sống, con người luôn hướng về cái cao cả thiêng liêng “chân, thiện, mỹ”, cái mà con người ngưỡng mộ, ước vọng, tôn thờ, trong đó có niềm tin tôn giáo, tín ngưỡng. Như vậy, tôn giáo, tín ngưỡng thuộc về đời sống tâm linh; chính tôn giáo, tín ngưỡng, các nghi lễ, lễ hội góp phần làm thỏa mãn nhu cầu về đời sống tâm linh của con người, làm trạng thái thăng hoa từ đời sống trần tục, hiện hữu.
Trở về với lễ hội, con người dường như được tắm mình trong dòng nước mát đầu nguồn của văn hóa dân tộc, tận hưởng những giây phúc thiêng liêng, cao cả, được sống trong những giờ phút giao cảm đầy tinh thần cộng đồng. Từ đó, có thể thấy rằng lễ hội đã thuộc về phạm trù cái thiêng liêng của đời sống tâm linh [59, tr.186] Giá trị giáo dục Lễ hội góp phần nâng cao hiểu biết về cội nguồn và bản sắc văn hóa dân tộc. Dù ở đâu, trong lễ hội nào, những hoạt động diễn ra trong lễ hội đều nhằm ôn lại quá khứ một địa phương, một cộng đồng dân cư. Những hoạt động đó nhằm nhắc lại vai trò, công lao của thành thần, của các bậc tiền nhân.
Đó cũng là cội nguồn của tự nhiên, đất nước, xóm làng và cội nguồn của cả hệ thống tôn giáo - tín ngưỡng truyền thống. Hoạt động lễ hội là hoạt động văn hóa mang tính tưởng niệm hướng về sự kiện và nhân vật lịch sử được dân chúng địa phương thờ cúng.