Ảnh Hưởng của Thâm Hụt Ngân Sách Nhà Nước Đến Lạm Phát ở Việt Nam

Tìm hiểu ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách nhà nước đến lạm phát ở Việt Nam. Phân tích tác động và giải pháp kiểm soát lạm phát hiệu quả.

• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính Công
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Thâm Hụt Ngân Sách Đến Lạm Phát Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Tiểu Luận

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI ẢNH HƯỞNG CỦA THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ CUNG TIỀN ĐẾN LẠM PHÁT
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.1.1. Lạm phát
• 2.2. Thâm hụt ngân sách
• 2.3. Cung tiền
• 2.4. Mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách, cung tiền và lạm phát
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ LẠM PHÁT, THÂM HỤT NGÂN SÁCH Ở CÁC QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN CHÂU Á
• 3.1. Tình hình chung của các quốc gia trong khu vực châu Á
• 3.1.1. Các tiểu khu trong khu vực châu Á
• 3.1.2. Các quốc gia đang phát triển trong khu vực châu Á
• 3.2. Thực trạng về mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và lạm phát ở Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô hình nghiên cứu
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Phân tích thống kê mô tả
• 5.2. Kiểm định tính dừng
• 5.3. Lựa chọn mô hình hồi quy phù hợp
• 5.4. Kiểm định các khiếm khuyết của mô hình
• 5.4.1. Hiện tượng đa cộng tuyến
• 5.4.2. Hiện tượng phương sai thay đổi
• 5.4.3. Hiện tượng tự tương quan
• 5.4.4. Hiện tượng nội sinh
• 5.4.5. Ước lượng GMM
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 6.1. Gợi ý chính sách
• 6.2. Hạn chế đề tài
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ảnh Hưởng Thâm Hụt Ngân Sách Đến Lạm Phát

Lạm phát, với tác động tiêu cực lên tiêu dùng, đầu tư và tăng trưởng, luôn là mối quan tâm hàng đầu. Thâm hụt ngân sách và cung tiền là hai yếu tố then chốt ảnh hưởng đến lạm phát. Các quan điểm lý thuyết về tác động của chúng rất đa dạng. Trường phái trọng tiền cho rằng Ngân hàng Trung ương có thể kiểm soát lạm phát nếu kiểm soát được cung tiền. Milton Friedman khẳng định: “Lạm phát ở đâu và khi nào cũng xuất phát từ những nguyên nhân tiền tệ”. Ngược lại, quan điểm Keynes cho rằng thâm hụt ngân sách gây lạm phát thông qua kích thích tổng cầu và tăng lãi suất. Quan điểm Ricardo lại cho rằng thâm hụt không ảnh hưởng đến tổng cầu, lãi suất và giá cả vì người dân dự đoán được việc tăng thuế trong tương lai. Sự khác biệt trong các quan điểm lý thuyết và kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy sự phức tạp của vấn đề.

1.1. Lạm Phát Định Nghĩa Nguyên Nhân và Đo Lường

Lạm phát là vấn đề kinh tế phức tạp, ảnh hưởng đến mọi quốc gia. Nó có thể thúc đẩy tăng trưởng ở mức độ nhất định, nhưng vượt quá ngưỡng mục tiêu sẽ gây tác động xấu. Lạm phát được định nghĩa theo nhiều cách, từ sự tràn đầy tiền giấy (Mác) đến sự thay đổi mức giá chung (Samelson) và hiện tượng tiền tệ (Friedman). Lạm phát thường được đo bằng chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và chỉ số giảm phát GDP. CPI có ưu điểm tính được lạm phát tại bất kỳ thời điểm nào, nhưng có thể dự báo quá mức do sai lệch cơ cấu và thay thế. Ba nguyên nhân chính gây lạm phát là cầu kéo, chi phí đẩy và tiền tệ.

1.2. Thâm Hụt Ngân Sách Khái Niệm và Phân Loại

Theo Cẩm nang Thống kê tài chính của Chính phủ (GFS) của IMF, thâm hụt ngân sách là chênh lệch giữa thu và chi ngân sách. Thu ngân sách bao gồm thuế, phí và thu khác, không bao gồm các khoản vay. Chi ngân sách bao gồm chi đầu tư phát triển, chi thường xuyên, chi trả lãi vay, không bao gồm chi trả nợ gốc. Có ba loại thâm hụt ngân sách phổ biến: thâm hụt ngân sách tổng thể (chênh lệch giữa tổng thu và tổng chi), thâm hụt ngân sách thường xuyên (chênh lệch giữa thu và chi thường xuyên), và thâm hụt ngân sách cơ sở (thâm hụt tổng thể trừ chi trả lãi vay). Mỗi loại thước đo này cung cấp một góc nhìn khác nhau về tình hình ngân sách của một quốc gia.

II. Thực Trạng Thâm Hụt Ngân Sách và Lạm Phát ở Việt Nam

Hiện nay, các nghiên cứu đang phát triển theo hướng xem xét đồng thời mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách, cung tiền và lạm phát. Tuy nhiên, có ít nghiên cứu được tiến hành cho các quốc gia đang phát triển trong khu vực châu Á. Đối với các quốc gia đang phát triển với nhu cầu cao về đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế- xã hội thì ngân sách chính là công cụ cốt lõi để các quốc gia thực hiện mục tiêu đầu tư nói riêng và mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững nói chung. Do đó, việc các quốc gia này luôn trong tình trạng thâm hụt ngân sách và phải mở rộng cung tiền là điều không thể tránh khỏi. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới WorldBank, tỷ lệ thâm hụt ngân sách và cung tiền trung bình so với GDP năm 2020 của các quốc gia này lần lượt là 3.1% trong đó các quốc gia có tỷ lệ thâm hụt cao như Việt Nam 6.7% và tỷ lệ tăng cung tiền cao ở các quốc gia China 208.5% và Thái Lan 127.

2.1. Mối Quan Hệ Giữa Thâm Hụt Ngân Sách Cung Tiền và Lạm Phát

Lý thuyết về lạm phát mục tiêu cho thấy các công cụ của chính sách tiền tệ giúp kiểm soát lãi suất và lạm phát. Chính sách tài khóa cũng tạo ra các cú sốc về cầu trong nước. Tổng cầu được tạo thành từ cầu trong nước, cầu nước ngoài và thâm hụt ngân sách. Tuy nhiên tổng cung lại không bị kiểm soát bởi cơ chế này, do đó giữa tổng cung và tổng cầu sẽ có khoảng chênh lệch nhất định tạo ra áp lực lạm phát trong nước. Nhiều lý thuyết kinh tế và các nhà kinh tế nhấn mạnh rằng thâm hụt ngân sách tác động đến lạm phát thông qua kênh cung tiền và phương thức tài trợ cho thâm hụt.

2.2. Quan Điểm Keynes và Quan Điểm Tiền Tệ Về Thâm Hụt và Lạm Phát

Bài nghiên cứu chủ yếu tập trung vào 2 quan điểm lý thuyết: Thứ nhất là quan điểm Keyness cho rằng thâm hụt ngân sách làm tăng tổng cầu, từ đó gây áp lực lên giá cả và dẫn đến lạm phát. Thứ hai là quan điểm tiền tệ cho rằng thâm hụt ngân sách chỉ gây lạm phát khi được tài trợ bằng cách in thêm tiền. Nếu chính phủ vay tiền từ công chúng để bù đắp thâm hụt, tác động đến lạm phát sẽ ít hơn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Thâm Hụt Đến Lạm Phát

Bài nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng bằng phần mềm Stata 12, sử dụng phương pháp Pooled OLS, Fem, Rem, đồng thời kiểm định các khiếm khuyết của mô hình hồi quy gồm hiện tượng đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan, nội sinh. Sau đó, sử dụng mô hình GMM để khắc phục các khiếm khuyết của mô hình nhằm đưa ra kết quả định lượng đáng tin cậy. Nghiên cứu tiến hành thu thập dữ liệu về lạm phát, thâm hụt ngân sách, cung tiền, và một số biến kiểm soát bao gồm chi tiêu chính phủ, lãi suất và độ mở tài chính.

3.1. Mô Hình Nghiên Cứu và Dữ Liệu Sử Dụng

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ 11 quốc gia đang phát triển ở châu Á trong giai đoạn 1997-2020. Các biến số chính bao gồm lạm phát, thâm hụt ngân sách, cung tiền, chi tiêu chính phủ, lãi suất và độ mở tài chính. Dữ liệu được thu thập từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

3.2. Biến Kiểm Soát Độ Mở Tài Chính KAOPEN

Đặc biệt, trong khi các nghiên cứu trước đây thường xem xét ảnh hưởng của biến kiểm soát độ mở nền kinh tế đại diện bằng biến độ mở thương mại đến lạm phát, bài nghiên cứu trên quyết định lựa chọn thay thế biến độ mở thương mại bằng biến độ mở tài chính, đo lường bằng chỉ số KAOPEN là một điểm mới của đề tài trong cách tiếp cận về hướng lựa chọn biến kiểm soát trong nghiên cứu về ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Thâm Hụt Ngân Sách Lạm Phát

Bài nghiên cứu xem xét ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát ở 11 quốc gia đang phát triển khu vực châu Á trong giai đoạn từ năm 1997-2020. Sử dụng phương pháp ước lượng GMM, kết quả nghiên cứu cho thấy tác động ngược chiều của thâm hụt ngân sách đến lạm phát trong khi không tìm thấy bất kỳ tác động có ý nghĩa thống kê nào của cung tiền đến lạm phát. Và sự gia tăng trong lãi suất sẽ làm gia tăng lạm phát phù hợp với lý thuyết và các nghiên cứu về mối quan hệ của hai nhân tố trên. Ngoài ra, biến kiểm soát độ mở tài chính KAOPEN được đưa vào mô hình như một điểm mới trong bài nghiên cứu và kết quả cho thấy mối tương quan cùng chiều giữa độ mở tài chính và lạm phát.

4.1. Ước Lượng GMM và Kết Quả Phân Tích

Phương pháp ước lượng GMM được sử dụng để phân tích dữ liệu bảng. Kết quả cho thấy thâm hụt ngân sách có tác động ngược chiều đến lạm phát, trong khi cung tiền không có tác động đáng kể. Lãi suất có tác động dương đến lạm phát, phù hợp với lý thuyết kinh tế.

4.2. Tác Động của Độ Mở Tài Chính KAOPEN Đến Lạm Phát

Biến kiểm soát độ mở tài chính (KAOPEN) cho thấy mối tương quan cùng chiều với lạm phát. Điều này cho thấy sự hội nhập kinh tế quốc tế có thể ảnh hưởng đến mức lạm phát trong nước.

V. Gợi Ý Chính Sách Kiểm Soát Lạm Phát Từ Thâm Hụt Ngân Sách

Về mặt lý luận, bài nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước đây liên quan đến mối quan hệ của thâm hụt ngân sách, cung tiền và lạm phát. Về mặt thực tiễn, bài nghiên cứu củng cố thêm bằng chứng về ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát trong trường hợp các quốc gia đang phát triển châu Á bằng mô hình định lượng. Kết quả này giúp các nhà làm chính sách nhìn nhận rõ hơn về chiều hướng tác động này để từ đó hoạch định các chính sách góp phần điều chỉnh về lạm phát mục tiêu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.1. Hàm Ý Chính Sách Cho Các Quốc Gia Đang Phát Triển

Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách ở các quốc gia đang phát triển. Việc hiểu rõ tác động của thâm hụt ngân sách và các yếu tố khác đến lạm phát giúp xây dựng các chính sách tiền tệ và tài khóa hiệu quả hơn.

5.2. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm phạm vi dữ liệu và phương pháp phân tích. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu, sử dụng các phương pháp phân tích khác nhau và xem xét các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến lạm phát.

Nội dung chính

Tác động của Thâm Hụt Ngân Sách Nhà Nước Đến Lạm Phát: Bằng Chứng Thực Nghiệm Từ 11 Quốc Gia Đang Phát Triển Châu Á (1997–2020)

Tóm tắt nghiên cứu

Nghiên cứu này đặt ra một câu hỏi tưởng chừng đã có lời giải nhưng vẫn gây tranh cãi trong kinh tế học vĩ mô hiện đại: thâm hụt ngân sách nhà nước và cung tiền có thực sự gây ra lạm phát ở các quốc gia đang phát triển khu vực châu Á hay không? Câu hỏi này mang tính thời sự đặc biệt đối với Việt Nam — quốc gia có tỷ lệ thâm hụt ngân sách lên tới 6,7% GDP năm 2020 và tỷ lệ cung tiền trên GDP tăng vọt từ 22,5% (1997) lên 155% (2020).

Về phương pháp, nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng của 11 quốc gia đang phát triển châu Á — Bangladesh, Cambodia, China, Indonesia, Jordan, Malaysia, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Thailand và Việt Nam — trong giai đoạn 1997–2020, tổng cộng 220 quan sát. Mô hình được ước lượng tuần tự qua Pooled OLS, FEM, REM, sau đó kiểm định đầy đủ các khuyết tật (đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan, nội sinh) và cuối cùng khắc phục bằng ước lượng GMM sai phân của Arellano-Bond (1991).

Kết quả chính đi ngược lại trực giác phổ thông: thâm hụt ngân sách có tác động ngược chiều đến lạm phát; cung tiền không có ý nghĩa thống kê; lãi suất tác động cùng chiều; và độ mở tài chính (đo bằng chỉ số KAOPEN) có tương quan dương với lạm phát — một phát hiện trái với phần lớn tài liệu quốc tế trước đó.

Hàm ý chính sách rất rõ: đối với nhóm quốc gia này, việc siết chặt ngân sách không phải là công cụ kiềm chế lạm phát hiệu quả, và cơ quan điều hành cần chuyển trọng tâm sang quản lý lãi suất cùng kiểm soát rủi ro từ dòng vốn xuyên biên giới.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Hiện trạng tri thức

Mối quan hệ thâm hụt ngân sách – cung tiền – lạm phát là một trong những chủ đề kinh điển nhưng chưa bao giờ đạt được đồng thuận. Ba trường phái lý thuyết đưa ra ba câu trả lời khác nhau:

• Trường phái trọng tiền (Monetarism): Milton Friedman khẳng định "lạm phát ở đâu và khi nào cũng là hiện tượng tiền tệ". Thâm hụt chỉ gây lạm phát khi được tài trợ bằng phát hành tiền. Phương trình Fisher MV = PY là nền tảng: khi V ổn định và Y ở mức toàn dụng, tốc độ tăng giá bằng đúng tốc độ tăng cung tiền.
• Trường phái Keynes: Thâm hụt kích thích tổng cầu, đẩy lãi suất thực lên, chèn lấn đầu tư tư nhân, làm giảm tổng cung — kết quả là mức giá tăng.
• Trường phái Ricardo (Barro, 1989): Thâm hụt trung lập. Các tác nhân kinh tế dự đoán được rằng giảm thuế hôm nay đồng nghĩa tăng thuế ngày mai, nên không thay đổi hành vi tiêu dùng.

Bằng chứng thực nghiệm cũng phân mảnh tương tự. Yaya Keho (2020), Nguyễn Văn Bổn (2015), Ignacio Lozano (2008) tìm thấy quan hệ có ý nghĩa. Ngược lại, Tiwari và cộng sự (2015), Hondroyiannis & Papapetrou (1997), Karras (1994), King & Plosser (1985) không tìm thấy tác động đáng kể. Richard Vague (2020) thậm chí công bố bài viết mang tựa đề thẳng thắn "Rapid money supply growth does not cause inflation" dựa trên dữ liệu 47 quốc gia chiếm 91% GDP toàn cầu giai đoạn 1960–2015.

Thực tiễn cũng cung cấp những phản ví dụ đáng suy nghĩ: Italia thập niên 1980 thâm hụt kéo dài ~10% GNP nhưng lạm phát giảm từ 20% xuống 5%; Nhật Bản duy trì thâm hụt cao nhiều năm với lạm phát gần 0%.

Khoảng trống nghiên cứu

Dù chủ đề đã được khai thác rộng, số lượng nghiên cứu tập trung riêng vào nhóm quốc gia đang phát triển châu Á vẫn còn khiêm tốn. Đây là khoảng trống đáng kể, bởi nhóm này có ba đặc điểm khiến kết quả từ các nền kinh tế phát triển khó áp dụng trực tiếp:

1. Nhu cầu đầu tư hạ tầng lớn khiến thâm hụt ngân sách gần như là trạng thái thường trực, không phải cú sốc tạm thời.
2. Ngân hàng trung ương có tính độc lập tương đối thấp — điều mà Sunil và cộng sự (2004) chỉ ra là điều kiện then chốt khiến thâm hụt truyền dẫn sang lạm phát qua kênh tín dụng chính phủ.
3. Quá trình hội nhập tài chính diễn ra nhanh và không đồng đều, tạo ra kênh truyền dẫn mới mà các mô hình cũ chưa nắm bắt.

Tính thời sự và tác động tiềm năng

Bối cảnh hậu đại dịch, khi hầu hết chính phủ trong khu vực buộc phải mở rộng chi tiêu tài khóa và nới lỏng tiền tệ, khiến câu hỏi này trở nên cấp thiết. Nếu thâm hụt thực sự không đẩy lạm phát lên như lo ngại, không gian tài khóa cho phục hồi kinh tế rộng hơn nhiều so với những gì các khuyến nghị chính sách bảo thủ giả định. Ngược lại, nếu độ mở tài chính mới là nguồn áp lực giá thực sự, ưu tiên chính sách cần được sắp xếp lại hoàn toàn.

---

Methodology và approach

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế định lượng trên dữ liệu bảng (panel data), xử lý bằng phần mềm Stata 12. Mô hình tổng quát:

INF_it = β₀ + β₁BUD_it + β₂MS_it + β₃GEXP_it 
         + β₄INTE_it + β₅KAOPEN_it + ε_it

Trong đó i là quốc gia, t là năm. Biến phụ thuộc là lạm phát (INF); hai biến giải thích chính là thâm hụt ngân sách (BUD) và cung tiền (MS); ba biến kiểm soát gồm chi tiêu chính phủ (GEXP), lãi suất (INTE) và độ mở tài chính (KAOPEN).

Thu thập và đo lường dữ liệu

Toàn bộ dữ liệu lấy từ hai nguồn có uy tín quốc tế: World Bank và International Monetary Fund, giai đoạn 1997–2020, tạo thành bảng cân đối 11 × 20 = 220 quan sát.

Một quyết định đo lường đáng chú ý: nghiên cứu chọn GDP deflator thay vì CPI để đo lạm phát. Lý do được lập luận chặt chẽ — CPI chịu hai sai lệch cố hữu: sai lệch cơ cấu (rổ hàng hóa chậm cập nhật, bỏ sót mặt hàng mới) và sai lệch thay thế (người tiêu dùng chuyển sang hàng thay thế rẻ hơn nằm ngoài rổ). Cả hai đều dẫn đến ước lượng lạm phát quá mức. GDP deflator, do bao phủ toàn bộ hàng hóa và dịch vụ sản xuất trong nền kinh tế, tránh được các sai lệch này.

Thâm hụt ngân sách được đo theo thước đo thâm hụt tổng thể — chuẩn được IMF khuyến nghị, tính bằng chênh lệch tổng chi trừ tổng thu, biểu thị theo % GDP. Cung tiền dùng khái niệm M2 mở rộng theo % GDP. Độ mở tài chính đo bằng chỉ số Chinn-Ito (KAOPEN), xây dựng từ bốn biến giả nhị phân trích xuất từ báo cáo AREAER của IMF: sự tồn tại đa chế độ tỷ giá (k1), hạn chế giao dịch tài khoản vãng lai (k2), hạn chế giao dịch tài khoản vốn (k3), và yêu cầu từ bỏ thủ tục xuất khẩu (k4). Giá trị chuẩn hóa trong khoảng [0, 1], càng gần 1 càng hội nhập sâu.

Kỹ thuật phân tích: quy trình bốn bước

Bước 1 — Kiểm định tính dừng. Với cỡ mẫu T = 20 > N = 11, theo Choi (2001) kiểm định Fisher (tiếp cận ADF) là lựa chọn phù hợp.

Bước 2 — Hồi quy dữ liệu bảng. Ba mô hình được ước lượng song song: Pooled OLS (không kiểm soát đặc điểm riêng quốc gia), FEM (kiểm soát được, giả định phần dư tương quan với biến độc lập), REM (kiểm soát được, giả định không tương quan). Lựa chọn giữa chúng bằng F-test (POLS vs FEM) và kiểm định Hausman (FEM vs REM).

Bước 3 — Kiểm định khuyết tật. Đa cộng tuyến bằng nhân tử phóng đại phương sai VIF (ngưỡng 10); phương sai thay đổi bằng kiểm định Wald; tự tương quan bằng kiểm định Breusch-Godfrey (nhân tử Lagrange); nội sinh bằng hồi quy phần dư với từng biến độc lập.

Bước 4 — Khắc phục bằng GMM sai phân. Ước lượng Difference GMM của Arellano-Bond (1991), phát triển từ Holtz-Eakin, Newey & Rosen (1988), sử dụng độ trễ của các biến tiên liệu làm biến công cụ.

Tính giá trị và độ tin cậy

Hiệu lực của ước lượng GMM được bảo chứng bằng hai bộ kiểm định: Sargan/Hansen (giả thuyết H₀: biến công cụ ngoại sinh — p-value càng lớn càng tốt) và Arellano-Bond AR(2) trên chuỗi sai phân của sai số. Lưu ý phương pháp luận quan trọng: AR(1) mặc nhiên tồn tại do bản chất lấy sai phân bậc nhất nên được bỏ qua; chỉ AR(2) mới là căn cứ kết luận.

---

Phát hiện chính

Phát hiện 1: Thâm hụt ngân sách tác động NGƯỢC CHIỀU đến lạm phát

Đây là kết quả trung tâm và cũng là kết quả gây bất ngờ nhất. Cả ba mô hình POLS, FEM và REM đều cho hệ số BUD âm và có ý nghĩa thống kê — mô hình POLS cho hệ số −0,909. Sau khi khắc phục nội sinh và tự tương quan bằng GMM, dấu âm vẫn được duy trì.

Kết quả này bác bỏ cả quan điểm Keynes lẫn quan điểm Tiền tệ trong bối cảnh cụ thể của 11 quốc gia nghiên cứu. Lời giải thích thuyết phục nhất đến từ Nguyễn Thị Thu Hằng & Nguyễn Đức Thành (2011): tài trợ ngân sách tạo ra hai tác động triệt tiêu lẫn nhau. Tài trợ bằng vay nợ đẩy nhu cầu vay lên, làm tăng lãi suất — tương đương một chính sách tiền tệ thắt chặt, góp phần giảm lạm phát. Tài trợ bằng tăng cung tiền lại tương đương chính sách nới lỏng, tăng lạm phát. Khi kênh vay nợ chiếm ưu thế — điều ngày càng đúng khi các quốc gia châu Á từ bỏ dần cơ chế phát hành tiền bù đắp thâm hụt — hiệu ứng ròng chuyển sang âm.

Phân tích đồ thị ở Chương 3 củng cố kết luận này một cách độc lập: xu hướng biến động ngược chiều giữa thâm hụt và lạm phát xuất hiện rõ ở Cambodia, China, Malaysia và Thailand. Chỉ riêng Bangladesh thể hiện xu hướng cùng chiều.

Phát hiện 2: Cung tiền KHÔNG có ý nghĩa thống kê

Biến MS không đạt ý nghĩa thống kê ở bất kỳ mô hình nào. Đây là bằng chứng trực tiếp mâu thuẫn với McCandless & Weber (1995) — nghiên cứu trên 110 quốc gia trong 30 năm tìm thấy tương quan gần bằng 1 giữa tăng cung tiền và lạm phát — nhưng lại ủng hộ lập luận của Richard Vague (2020).

Trường hợp Việt Nam minh họa sinh động nhất: tỷ lệ cung tiền/GDP tăng gấp gần bảy lần trong giai đoạn nghiên cứu (22,5% → 155%), vượt xa Indonesia (~40%), vậy mà từ 2013 đến nay lạm phát duy trì ở mức thấp và ổn định — năm 2015 thậm chí giảm phát 0,2%, năm 2020 chỉ khoảng 1%. Cambodia cho hình ảnh tương tự: cung tiền tăng nhanh liên tục trong khi lạm phát sau đỉnh 12% năm 2008 đã ổn định quanh 2%.

Cơ chế giải thích khả dĩ: khi nền kinh tế đang tăng trưởng, nhu cầu tiền giao dịch tăng tương ứng với mức cung tiền, hấp thụ phần tăng thêm mà không tạo áp lực giá. Đồng thời, quá trình tiền tệ hóa và phát triển hệ thống tài chính ở các nền kinh tế đang phát triển làm vòng quay tiền V giảm — phá vỡ giả định "V ổn định" vốn là điều kiện cần của phương trình Fisher.

Phát hiện 3: Lãi suất tác động CÙNG CHIỀU đến lạm phát

Hệ số INTE dương và có ý nghĩa thống kê ở cả ba mô hình. Kết quả này nhất quán với quy trình Wicksell — trong đó quan hệ nhân quả đi từ lãi suất tác động đến lạm phát — như Ali Anari & James Kolari (2020) đã hệ thống hóa, và cũng phù hợp với Zina Cioran (2014) trên dữ liệu 17 quốc gia châu Âu 1997–2013.

Phát hiện 4 (điểm mới): Độ mở tài chính tương quan DƯƠNG với lạm phát

Đây là đóng góp nguyên bản của nghiên cứu và cũng là phát hiện bất ngờ thứ hai. Việc thay biến độ mở thương mại (thông lệ trong tài liệu trước) bằng độ mở tài chính KAOPEN đã cho kết quả trái ngược với kỳ vọng lý thuyết.

Amit Ghosh (2014) trên 137 quốc gia (1999–2012), Gruben & McLeod (2002) trên 100 quốc gia thập niên 1990, cùng Tytell & Wei (2004) và Wagner (2002) đều lập luận rằng hội nhập tài chính sâu làm tăng độ co giãn của cầu giữa nội tệ và ngoại tệ, buộc ngân hàng trung ương phải kỷ luật hơn, do đó giảm lạm phát.

Kết quả ngược chiều ở nhóm quốc gia đang phát triển châu Á gợi ý rằng cơ chế "kỷ luật hóa" này chỉ vận hành khi ngân hàng trung ương đủ độc lập. Ở nơi tính độc lập thấp, hội nhập tài chính thay vì tạo ràng buộc lại mở thêm cửa cho dòng vốn nóng, biến động tỷ giá và lạm phát nhập khẩu tràn vào.

Phát hiện 5: Chi tiêu chính phủ không có ý nghĩa

Biến GEXP không đạt ý nghĩa thống kê. Điều này phù hợp với Mehrara & Soufiani (2020), vốn chỉ ra rằng tác động của chi tiêu chính phủ lên lạm phát mang tính phi tuyến và phụ thuộc chế độ tiền tệ: dưới điều kiện thắt chặt hoặc tăng trưởng thanh khoản thấp, chi tiêu chính phủ không tác động — thậm chí tác động ngược chiều. Một mô hình tuyến tính như mô hình của nghiên cứu này khó nắm bắt được quan hệ đó.

Chất lượng thống kê của mô hình

Kiểm định Fisher xác nhận hầu hết các biến dừng tại chuỗi gốc; riêng MS dừng tại bậc 1 (mức ý nghĩa 1%) và GEXP dừng tại chuỗi gốc (mức ý nghĩa 10%). VIF trung bình 1,470 — mọi giá trị đều dưới 10, loại trừ đa cộng tuyến. F-test (p = 0,000) chọn FEM thay POLS; Hausman (p = 0,195) chọn REM thay FEM. Breusch-Godfrey (p = 0,000) phát hiện tự tương quan bậc 1; hồi quy phần dư cho thấy MS, GEXP, INTE và KAOPEN đều tương quan với sai số — chỉ BUD là ngoại sinh. Chính hai khuyết tật này là lý do bắt buộc phải chuyển sang GMM.

Thống kê mô tả cho thấy biên độ dao động lớn: INF trung bình 6,199 (từ −5,016 đến 75,271 — giá trị cực đại thuộc về Indonesia năm 1998 giữa khủng hoảng tài chính châu Á); BUD trung bình 3,103 (từ −3,451, tức có quốc gia thặng dư); MS trung bình 80,455 (từ 10,476 đến 208).

---

Đóng góp khoa học

Đóng góp lý thuyết

Nghiên cứu bổ sung bằng chứng cho luồng tài liệu bác bỏ tính phổ quát của quan điểm trọng tiền. Quan trọng hơn, kết quả gợi ý một điều kiện biên cho các lý thuyết kinh điển: quan hệ thâm hụt – cung tiền – lạm phát không phải hằng số mà phụ thuộc vào cấu trúc thể chế, đặc biệt là mức độ độc lập của ngân hàng trung ương và phương thức tài trợ thâm hụt chiếm ưu thế. Khi các quốc gia châu Á chuyển từ phát hành tiền sang vay nợ thị trường để bù đắp thâm hụt, dấu của hệ số cũng đảo chiều theo — đây là hàm ý lý thuyết đáng được kiểm chứng tiếp.

Đổi mới về phương pháp

Việc thay thế biến độ mở thương mại bằng độ mở tài chính KAOPEN là điểm mới rõ ràng nhất trong cách tiếp cận. Trong khi tài liệu trước gần như mặc định dùng độ mở thương mại làm đại diện cho tính mở của nền kinh tế, nghiên cứu này lập luận rằng với các nền kinh tế đang hội nhập tài chính nhanh, kênh tài khoản vốn mới là kênh truyền dẫn quan trọng. Kết quả dương và có ý nghĩa của KAOPEN chứng minh lựa chọn này không chỉ hợp lý về mặt khái niệm mà còn có sức giải thích thực nghiệm.

Việc chọn GDP deflator thay CPI, kèm lập luận về hai sai lệch của rổ hàng hóa, cũng là một quyết định đo lường có cơ sở đáng để các nghiên cứu sau tham khảo.

Ứng dụng thực tiễn và hàm ý chính sách

Ba hàm ý cụ thể:

1. Không nên coi cắt giảm thâm hụt là công cụ kiềm chế lạm phát. Bằng chứng cho thấy quan hệ ngược chiều — siết ngân sách để chống lạm phát có thể phản tác dụng, đồng thời hy sinh không gian đầu tư hạ tầng vốn thiết yếu cho tăng trưởng dài hạn.
2. Trọng tâm điều hành nên đặt vào lãi suất. Đây là biến duy nhất trong nhóm công cụ chính sách cho tác động cùng chiều, ổn định và có ý nghĩa thống kê.
3. Cần cơ chế giám sát dòng vốn xuyên biên giới. Độ mở tài chính cao đi kèm lạm phát cao ở nhóm quốc gia này — tự do hóa tài khoản vốn cần đi song song với củng cố tính độc lập của ngân hàng trung ương, nếu không sẽ nhập khẩu bất ổn giá cả.

---

Đối tượng quan tâm

Nhà nghiên cứu học thuật. Tài liệu cung cấp một khung tổng quan hệ thống về ba trường phái lý thuyết (Trọng tiền, Keynes, Ricardo) kèm sơ đồ truyền dẫn, cùng lược khảo hơn 20 công trình quốc tế và trong nước. Quy trình bốn bước từ kiểm định tính dừng đến GMM được trình bày đầy đủ, có thể tái lập trực tiếp. Đặc biệt hữu ích cho nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học và Kinh tế phát triển cần một mẫu tham chiếu về xử lý dữ liệu bảng có nội sinh.

Chuyên gia phân tích ngành. Nhà phân tích vĩ mô tại các định chế tài chính, quỹ đầu tư và bộ phận nghiên cứu ngân hàng thương mại sẽ tìm thấy bộ dữ liệu so sánh 11 quốc gia châu Á theo bốn chiều — GDP, lạm phát, thâm hụt ngân sách, cung tiền — cùng phân tích đồ thị từng quốc gia. Đây là nền tảng hữu ích cho mô hình dự báo lạm phát và đánh giá rủi ro vĩ mô khu vực.

Nhà hoạch định chính sách. Cán bộ tại Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan tham mưu chính sách có thể tham khảo bằng chứng định lượng khi cân nhắc đánh đổi giữa mở rộng tài khóa cho đầu tư phát triển và mục tiêu ổn định giá. Phần gợi ý chính sách ở Chương 6 được xây dựng trực tiếp từ kết quả ước lượng, không phải khuyến nghị chung chung.

Sinh viên và người tự học. Với cấu trúc rõ ràng và phần cơ sở lý thuyết giải thích cặn kẽ từ khái niệm cơ bản (ba thước đo thâm hụt, ba mức cung tiền M1/M2/M3, ba nguyên nhân lạm phát) đến kỹ thuật nâng cao, tài liệu phù hợp làm nguồn học tập cho môn Tài chính công, Kinh tế vĩ mô và Kinh tế lượng ứng dụng.

---

FAQ

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Thâm hụt ngân sách có tác động ngược chiều đến lạm phát ở 11 quốc gia đang phát triển châu Á giai đoạn 1997–2020, trong khi cung tiền không có tác động có ý nghĩa thống kê. Đây là kết quả đi ngược cả quan điểm Keynes lẫn quan điểm Trọng tiền, và nó có ý nghĩa chính sách trực tiếp: thắt chặt ngân sách không phải công cụ chống lạm phát hiệu quả trong bối cảnh này.

2. Methodology có gì đặc biệt so với các nghiên cứu cùng chủ đề?

Hai điểm. Thứ nhất, nghiên cứu không dừng ở hồi quy dữ liệu bảng thông thường mà kiểm định đầy đủ bốn khuyết tật rồi khắc phục bằng GMM sai phân Arellano-Bond — cần thiết vì bốn trong năm biến độc lập được phát hiện có nội sinh. Thứ hai, việc thay biến độ mở thương mại bằng độ mở tài chính KAOPEN là hướng tiếp cận mới, và chính biến này lại cho kết quả có ý nghĩa.

3. Kết quả có thể khái quát hóa cho các quốc gia khác không?

Cần thận trọng. Mẫu giới hạn ở 11 quốc gia đang phát triển châu Á với đặc điểm chung là ngân hàng trung ương độc lập thấp và nhu cầu đầu tư hạ tầng cao. Chính đặc điểm thể chế này có thể là nguyên nhân tạo ra kết quả. Với các nền kinh tế phát triển, nơi ngân hàng trung ương độc lập cao và mục tiêu ổn định giá được ưu tiên rõ ràng, cơ chế truyền dẫn nhiều khả năng khác biệt. Ngay trong mẫu, phân tích đồ thị cũng cho thấy sự không đồng nhất — Bangladesh đi ngược xu hướng chung.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo nên đi theo đâu?

Có bốn hướng đáng theo đuổi: (i) mô hình hóa quan hệ phi tuyến, đặc biệt với chi tiêu chính phủ theo gợi ý của Mehrara & Soufiani; (ii) đưa biến tương tác giữa thâm hụt và mức độ độc lập của ngân hàng trung ương vào mô hình để kiểm chứng trực tiếp giả thuyết thể chế; (iii) tách bạch tác động theo phương thức tài trợ thâm hụt (phát hành tiền vs vay nợ trong nước vs vay nước ngoài); (iv) mở rộng sang System GMM để tận dụng thêm điều kiện moment và kiểm tra tính vững của kết quả.

5. Kết quả này ứng dụng thực tế được vào đâu?

Ba ứng dụng cụ thể: xây dựng mô hình dự báo lạm phát cho khu vực với trọng số biến được hiệu chỉnh theo bằng chứng thực nghiệm; đánh giá không gian tài khóa khả dụng khi thiết kế gói kích thích kinh tế; và thiết lập hệ thống cảnh báo sớm dựa trên chỉ số độ mở tài chính — biến được phát hiện có tương quan dương đáng kể với áp lực giá.

---

Kết luận

Nghiên cứu đóng góp bằng chứng định lượng đáng tin cậy về mối quan hệ thâm hụt ngân sách – cung tiền – lạm phát tại 11 quốc gia đang phát triển châu Á giai đoạn 1997–2020. Ba kết luận nổi bật: thâm hụt ngân sách tác động ngược chiều đến lạm phát, cung tiền không có ý nghĩa thống kê, và độ mở tài chính — biến mới được đưa vào — tương quan dương với lạm phát trái với kỳ vọng lý thuyết phổ biến.

Những phát hiện này thách thức giả định quen thuộc rằng kỷ luật ngân sách tự động đồng nghĩa với ổn định giá, và chỉ ra rằng cơ chế truyền dẫn phụ thuộc mạnh vào bối cảnh thể chế của từng nhóm quốc gia.

Hướng nghiên cứu tương lai nên tập trung vào mô hình phi tuyến, biến tương tác thể chế, và phân tách theo phương thức tài trợ thâm hụt. Với nhà hoạch định chính sách, thông điệp rõ ràng: hãy đặt lãi suất và quản trị dòng vốn xuyên biên giới vào trung tâm bộ công cụ kiểm soát lạm phát, thay vì mặc định dựa vào siết chặt ngân sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI ẢNH HƯỞNG CỦA THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ CUNG TIỀN ĐẾN LẠM PHÁT 1.1 Lý do chọn đề tài Lạm phát là hiện tượng tăng mức giá chung và không được mong đợi do tác động bất lợi của nó đến tiêu dùng, đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, ổn định giá cả hay kiểm soát lạm phát luôn là mục tiêu hàng đầu trong chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương. Trong các yếu tố tác động đến lạm phát, hai yếu tố quan trọng được nhắc đến nhiều nhất là thâm hụt ngân sách và cung tiền. Về mặt lý thuyết, có nhiều quan điểm trái chiều giải thích về tác động của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát.

Theo quan điểm của trường phái trọng tiền cho rằng trong dài hạn ngân hàng trung ương có thể kiểm soát tỷ lệ lạm phát mục tiêu nếu kiểm soát được cung tiền. Nhà kinh tế học Milton Friedman cũng cho rằng “Lạm phát ở đâu và khi nào cũng xuất phát từ những nguyên nhân tiền tệ”. Theo khuôn khổ lý thuyết trên thì thâm hụt ngân sách chỉ dẫn đến lạm phát nếu việc tài trợ thâm hụt được thực hiện thông qua việc phát hành tiền. Quan điểm Keynes lập luận rằng thâm hụt ngân sách dẫn đến lạm phát thông qua việc kích thích tổng cầu và làm tăng lãi suất thực.

Trong khi đó quan điểm Ricardo lại cho rằng thâm hụt ngân sách không làm thay đổi tổng cầu, lãi suất và mức giá vì các cá nhân, tổ chức trong nền kinh tế đều dự đoán được việc chính phủ giảm thuế trong hiện tại sẽ được bù đắp bởi sự tăng thuế trong tương lai (Barro,1989). Không những tồn tại sự khác nhau trong các quan điểm lý thuyết về các nhân tố ảnh hưởng đến lạm phát mà ngay cả các nghiên cứu thực nghiệm khi xem xét mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách, cung tiền và lạm phát cũng đưa ra kết quả trái ngược nhau. Trong khi một số nghiên cứu đưa ra bằng chứng tồn tại mối quan hệ giữa thâm hụt, cung tiền và lạm phát như Yaya Keho (2020), Nguyễn Văn Bổn (2015), Ignacio Lozano (2008) thì một số khác lại không tìm thấy mối quan hệ giữa thâm hụt và lạm phát, hay cung tiền và lạm phát, như nghiên cứu của Tiwari và cộng sự (2015), Hondroyiannis và 2 Papapetrou (1997) hay trong bài báo “Rapid money supply growth does not cause inflation” của Richard Vague (2020). Hiện nay, các nghiên cứu đang phát triển theo hướng xem xét đồng thời mối quan hệ giữa ba yếu tố thâm hụt ngân sách, cung tiền và lạm phát.

Tuy nhiên, có ít nghiên cứu được tiến hành cho các quốc gia đang phát triển trong khu vực châu Á. Đối với các quốc gia đang phát triển với nhu cầu cao về đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế- xã hội thì ngân sách chính là công cụ cốt lõi để các quốc gia thực hiện mục tiêu đầu tư nói riêng và mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững nói chung. Do đó, việc các quốc gia này luôn trong tình trạng thâm hụt ngân sách và phải mở rộng cung tiền là điều không thể tránh khỏi. Theo số liệu của Ngân hàng Thế giới WorldBank, tỷ lệ thâm hụt ngân sách và cung tiền trung bình so với GDP năm 2020 của các quốc gia này lần lượt là 3.1% trong đó các quốc gia có tỷ lệ thâm hụt cao như Việt Nam 6.7% và tỷ lệ tăng cung tiền cao ở các quốc gia China 208.5% và Thái Lan 127.

Do đó, việc tìm hiểu xem trước tình trạng thâm hụt ngân sách cũng như biến động trong cung tiền ở các quốc gia đang phát triển châu Á như hiện nay có thực sự gây ảnh hưởng bất lợi đến lạm phát hay không trở thành một câu hỏi đáng quan tâm không chỉ của các nhà nghiên cứu mà cả các nhà làm chính sách nữa. Bài nghiên cứu tiến hành xem xét ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát ở các quốc gia đang phát triển khu vực châu Á bao gồm Bangladesh, Cambodia, China, Indonesia, Jordan, Malaysia, Pakistan, Philippines, Sri Lanka, Thailand và Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1997-2020 bằng phương pháp ước lượng GMM.2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu Bài nghiên cứu tìm kiếm bằng chứng về ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát thông qua trường hợp cụ thể tại các quốc gia đang phát triển 3 khu vực châu Á. Qua đó, đưa ra những gợi ý chính sách cho các quốc gia đang phát triển trong khu vực. Để đạt được các mục tiêu trên, bài nghiên cứu tập trung làm rõ vấn đề sau: • Thâm hụt ngân sách và cung tiền có ảnh hưởng đến lạm phát ở các quốc gia đang phát triển khu vực châu Á không? 1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Đề tài xem xét các vấn đề lý thuyết cũng như bằng chứng thực nghiệm về ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát.

Phạm vi nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu 11 quốc gia đang phát triển khu vực châu Á với bộ dữ liệu về lạm phát, thâm hụt ngân sách, cung tiền, chi tiêu chính phủ, lãi suất, độ mở tài chính trong giai đoạn từ năm 1997-2020.4 Phương pháp nghiên cứu Bài nghiên cứu thực hiện nghiên cứu định lượng trên dữ liệu bảng bằng phần mềm Stata 12, sử dụng phương pháp Pooled OLS, Fem, Rem, đồng thời kiểm định các khiếm khuyết của mô hình hồi quy gồm hiện tượng đa cộng tuyến, phương sai thay đổi, tự tương quan, nội sinh. Sau đó, sử dụng mô hình GMM để khắc phục các khiếm khuyết của mô hình nhằm đưa ra kết quả định lượng đáng tin cậy. Nghiên cứu tiến hành thu thập dữ liệu về lạm phát, thâm hụt ngân sách, cung tiền, và một số biến kiểm soát bao gồm chi tiêu chính phủ, lãi suất và độ mở tài chính. Đặc biệt, trong khi các nghiên cứu trước đây thường xem xét ảnh hưởng của biến kiểm soát độ mở nền kinh tế đại diện bằng biến độ mở thương mại đến lạm phát, bài nghiên cứu trên quyết định lựa chọn thay thế biến độ mở thương mại bằng biến độ mở tài chính, đo lường bằng chỉ số KAOPEN là một điểm mới của đề tài trong cách tiếp cận về hướng lựa chọn biến kiểm soát trong nghiên cứu về ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát.

Nguồn dữ liệu từ trang 4 web của Ngân hàng thế giới Worldbank và Quỹ tiền tệ thế giới International Monetary Fund.5 Ý nghĩa khoa học của đề tài Về mặt lý luận, bài nghiên cứu hệ thống hóa cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước đây liên quan đến mối quan hệ của thâm hụt ngân sách, cung tiền và lạm phát. Về mặt thực tiễn, bài nghiên cứu củng cố thêm bằng chứng về ảnh hưởng của thâm hụt ngân sách và cung tiền đến lạm phát trong trường hợp các quốc gia đang phát triển châu Á bằng mô hình định lượng. Kết quả này giúp các nhà làm chính sách nhìn nhận rõ hơn về chiều hướng tác động này để từ đó hoạch định các chính sách góp phần điều chỉnh về lạm phát mục tiêu và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. 5 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU 2.1 Một số khái niệm cơ bản 2.1Lạm phát Trong lịch sử phát triển của nền kinh tế thế giới, lạm phát đã và đang là vấn đề phức tạp đặt ra cho mỗi quốc gia, không chỉ ở các quốc gia đang phát triển mà ngay cả các nền kinh tế phát triển cũng gặp phải.

Lạm phát ở một mức độ nhất định có thể là biện pháp thúc đẩy sự tăng trưởng của nền kinh tế. Nhưng khi vượt qua ngưỡng lạm phát mục tiêu có thể trở thành căn bệnh gây tác động xấu đến nền kinh tế. Lạm phát luôn là vấn đề được quan tâm rất nhiều, do đó lạm phát cũng được định nghĩa theo nhiều quan điểm khác nhau. Mác, Lạm phát là sự tràn đầy các kênh lưu thông các tờ giấy bạc thừa, gây nên sự mất giá của đồng tiền và sự phân phối lại sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân.

• Theo Samelson, Lạm phát xảy ra khi mức giá chung thay đổi. Khi mức giá tăng lên được gọi là lạm phát, khi mức giá giảm xuống được gọi là giảm phát. Vậy lạm phát là sự tăng lên của mức giá trung bình theo thời gian. • Theo Friedman và các nhà kinh tế khác, Lạm phát là việc giá cả tăng nhanh và kéo dài, lạm phát luôn luôn và bao giờ cũng là hiện tượng tiền tệ - lạm phát bao giờ và ở đâu cũng là một hiện tượng tiền tệ.

Lạm phát thường được đo lường bởi hai chỉ tiêu cơ bản là chỉ số giá tiêu dùng CPI (Consumer price index) và chỉ số giảm phát (GDP deflator). CPI dựa trên một rổ hàng hóa tiêu dùng và giá cá của các hàng hóa đó ở hai thời điểm khác nhau. GDP deflator căn cứ vào khối lượng hàng hóa và dịch vụ trong năm và giá cả ở năm hiện hành với năm cố định được chọn làm gốc. CPI có ưu điểm là tính được lạm phát tại bất kỳ thời điểm nào chỉ căn cứ vào rổ hàng hóa, tuy nhiên CPI không thể đo lường lạm phát chính xác do bị tác động bởi hai yếu tố sai lệch của rổ hàng hóa được quy định trước gồm thứ nhất là sai lệch cơ cấu khi rổ hàng hóa chậm thay đổi 6 không tính đến các mặt hàng mới phát sinh nhưng được sử dụng phổ biến; thứ hai là sai lệch thay thế khi giá cả mặt hàng trong rổ gia tăng và người tiêu dùng chuyển sang sử dụng mặt hàng thay thế với giả rẻ hơn nằm ngoài rổ.

Do đó, lạm phát được tính theo CPI có thể dẫn đến dự báo lạm phát quá mức. Đó cũng chính là lý do bài nghiên cứu sử dụng số liệu lạm phát được tính theo GDP deflator. Có 3 nguyên nhân chính dẫn đến lạm phát bao gồm: • Lạm phát do cầu kéo hay là sự mất cân đối giữa tổng cung và tổng cầu hàng hóa dịch vụ. Nguyên nhân này gắn liền với sự gia tăng trong tổng cầu của nền kinh tế, qua đó gây áp lực lên lạm phát.

Cầu kéo có thể do các vấn đề liên quan đến tiền tệ hoặc do việc thực hiện chính sách tài khóa dẫn đến thâm hụt cao, hoặc do tình trạng đầu cơ tài sản. • Lạm phát do chi phí đẩy, xảy ra khi có tác động của các yếu tố bên ngoài không gắn với tổng cung và cầu của nền kinh tế như các cú sốc về giá đối với các mặt hàng như xăng dầu.