Tác động của quy mô hoạt động đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Ảnh hưởng của quy mô hoạt động đến hiệu quả kinh doanh ..., tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong kinh tế

• Tác giả: Võ Nguyễn Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trần Phúc
• Trường học: Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của quy mô hoạt động đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu và tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp của đề tài
• 1.7. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Quy mô hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 2.2. Các chỉ số đo lường quy mô hoạt động
• 2.3. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại
• 2.4. Phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM
• 2.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của các NHTM
• 2.6. Cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa quy mô và hiệu quả kinh doanh
• 2.7. Lợi ích kinh tế nhờ quy mô
• 2.8. Bất lợi kinh tế do quy mô
• 2.9. Lợi ích kinh tế nhờ phạm vi
• 2.10. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 2.11. Giả thuyết nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2. Giải thích các biến sử dụng trong mô hình
• 3.2.1. Biến đo lường hiệu quả kinh doanh ngân hàng
• 3.2.2. Biến đo lường quy mô ngân hàng
• 3.2.2.1. Biến đo lường quy mô tuyệt đối
• 3.2.2.2. Biến đo lường quy mô hệ thống
• 3.2.3. Các biến giải thích khác
• 3.3. Kì vọng về dấu của các biến trong mô hình
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả và ma trận tương quan
• 4.1.1. Thống kê mô tả các biến
• 4.1.2. Ma trận tương quan
• 4.2. Kiểm định lựa chọn mô hình hồi quy phù hợp
• 4.3. Kết quả hồi quy
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Gợi ý chính sách
• 5.2. Đóng góp của đề tài
• 5.3. Hạn chế của đề tài
• 5.4. Hướng nghiên cứu tiếp theo được đề xuất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan

Luận văn nghiên cứu tác động của quy mô hoạt động đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2008–2017. Bối cảnh nghiên cứu được đặt ra sau cuộc khủng hoảng kinh tế 2008, khi Chính phủ Việt Nam thúc đẩy tái cấu trúc hệ thống ngân hàng. Mục tiêu chính là tìm hiểu mối quan hệ giữa quy mô hoạt động và hiệu quả kinh doanh, từ đó đưa ra các gợi ý chính sách cho nhà quản trị và điều hành.

1.1. Bối cảnh nghiên cứu

Sau khủng hoảng 2008, Chính phủ Việt Nam tập trung vào việc tăng cường an toàn và hiệu quả hoạt động của các tổ chức tín dụng. Đề án 'Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng giai đoạn 2011–2015' đã thúc đẩy việc mở rộng quy mô hoạt động thông qua sáp nhập và hợp nhất. Tuy nhiên, tác động của việc mở rộng này đến hiệu quả kinh doanh vẫn chưa được làm rõ.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm tìm kiếm bằng chứng thực nghiệm về tác động của quy mô hoạt động đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Kết quả sẽ giúp các nhà quản trị và điều hành đưa ra quyết định phù hợp về quy mô hoạt động để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

II. Tổng quan lý thuyết và nghiên cứu trước

Chương này trình bày các lý thuyết liên quan đến quy mô hoạt động và hiệu quả kinh doanh, cũng như tổng hợp các nghiên cứu trước đây. Các nghiên cứu quốc tế và trong nước cho thấy kết quả không đồng nhất về mối quan hệ giữa quy mô hoạt động và hiệu quả kinh doanh.

2.1. Lý thuyết về quy mô hoạt động

Quy mô hoạt động được đo lường thông qua các chỉ số như tổng tài sản, vốn chủ sở hữu và mạng lưới chi nhánh. Các ngân hàng lớn thường có lợi thế về hiệu quả kinh doanh nhờ khả năng đa dạng hóa sản phẩm và tận dụng công nghệ. Tuy nhiên, việc mở rộng quy mô quá nhanh có thể dẫn đến chi phí quản lý tăng và hiệu quả giảm.

2.2. Nghiên cứu trước đây

Các nghiên cứu quốc tế như Demirguc-Kunt & Huizinga (2012) chỉ ra rằng các ngân hàng lớn có hiệu quả kinh doanh cao hơn. Trong khi đó, Adams & Mehran (2008) lại cho thấy quy mô hoạt động lớn không nhất thiết dẫn đến hiệu quả cao. Ở Việt Nam, các nghiên cứu cũng cho kết quả không đồng nhất, phụ thuộc vào phương pháp và thời gian nghiên cứu.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ 26 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2008–2017. Các phương pháp ước lượng bao gồm Pooled OLS, Fixed Effect, Random Effect và System GMM được áp dụng để đảm bảo tính chính xác và khắc phục các vấn đề thống kê như đa cộng tuyến và phương sai thay đổi.

3.1. Mô hình nghiên cứu

Mô hình nghiên cứu tập trung vào tác động của quy mô hoạt động đến hiệu quả kinh doanh, được đo lường thông qua các chỉ số như ROA và ROE. Các biến kiểm soát bao gồm quy mô tuyệt đối, quy mô hệ thống và các yếu tố kinh tế vĩ mô.

3.2. Dữ liệu và phương pháp

Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Phương pháp System GMM được ưu tiên sử dụng để khắc phục hiện tượng nội sinh và đảm bảo kết quả ước lượng tin cậy.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy quy mô hoạt động có tác động thuận chiều đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các ngân hàng có quy mô lớn hơn đạt được hiệu quả cao hơn nhờ lợi thế kinh tế nhờ quy mô và khả năng đa dạng hóa sản phẩm.

4.1. Thống kê mô tả

Phân tích thống kê mô tả cho thấy sự đa dạng về quy mô hoạt động và hiệu quả kinh doanh giữa các ngân hàng. Các ngân hàng lớn có ROA và ROE cao hơn so với các ngân hàng nhỏ.

4.2. Kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy bằng phương pháp System GMM xác nhận quy mô hoạt động có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh. Điều này cho thấy việc mở rộng quy mô có thể là một chiến lược hiệu quả để tăng cường hiệu quả kinh doanh.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng quy mô hoạt động có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các nhà quản trị nên cân nhắc mở rộng quy mô một cách hợp lý để tối ưu hóa hiệu quả kinh doanh.

5.1. Gợi ý chính sách

Các nhà quản trị nên tập trung vào việc mở rộng quy mô hoạt động một cách bền vững, đồng thời tăng cường quản lý chi phí và rủi ro để đảm bảo hiệu quả kinh doanh.

5.2. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu chỉ tập trung vào giai đoạn 2008–2017 và chưa xem xét các yếu tố bên ngoài như thay đổi chính sách kinh tế. Các nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng phạm vi thời gian và kết hợp thêm các yếu tố vĩ mô.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng Việt Nam trải qua nhiều biến động sau cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008, việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại (NHTM) trở thành mục tiêu trọng tâm của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Từ năm 2011 đến 2015, các chính sách tập trung vào lành mạnh hóa tài chính và củng cố năng lực hoạt động của các tổ chức tín dụng đã thúc đẩy quá trình mở rộng quy mô hoạt động của các NHTM thông qua phát hành cổ phiếu, sáp nhập, hợp nhất và mua lại. Tuy nhiên, tác động của quy mô hoạt động đến hiệu quả kinh doanh vẫn chưa được thống nhất do sự khác biệt về phạm vi, thời gian và phương pháp nghiên cứu.

Luận văn này tập trung phân tích tác động của quy mô hoạt động đến hiệu quả kinh doanh của 26 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2017, sử dụng dữ liệu bảng không cân bằng với khoảng 260 quan sát. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định mức độ ảnh hưởng của quy mô tuyệt đối và quy mô hệ thống đến hiệu quả kinh doanh, đo lường bằng tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA). Nghiên cứu áp dụng các phương pháp ước lượng Pooled OLS, Fixed Effect, Random Effect và ưu tiên System GMM nhằm khắc phục các vấn đề nội sinh, đa cộng tuyến và tự tương quan trong mô hình.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà quản trị ngân hàng và nhà hoạch định chính sách cân nhắc các quyết định liên quan đến quy mô hoạt động nhằm gia tăng hiệu quả kinh doanh, đồng thời góp phần nâng cao sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết kinh tế chủ đạo để phân tích mối quan hệ giữa quy mô hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các NHTM:

1. Lợi ích kinh tế nhờ quy mô (Economies of Scale): Khi ngân hàng mở rộng quy mô, chi phí cố định và biến đổi trên mỗi đơn vị sản phẩm giảm, nhờ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh. Lợi ích này xuất phát từ việc tiết kiệm chi phí mua sỉ, ứng dụng công nghệ hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm và tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn.

2. Bất lợi kinh tế do quy mô (Diseconomies of Scale): Mở rộng quy mô quá nhanh hoặc vượt quá giới hạn quản lý có thể làm tăng chi phí quản lý, chi phí vận hành và rủi ro hoạt động, dẫn đến giảm hiệu quả kinh doanh. Lý thuyết này nhấn mạnh sự tồn tại của quy mô hoạt động tối ưu, vượt quá đó hiệu quả sẽ giảm sút.

Ngoài ra, luận văn còn vận dụng các khái niệm chuyên ngành như quy mô tuyệt đối (đo bằng logarit tổng tài sản), quy mô hệ thống (tỷ lệ tổng dư nợ trên GDP), các chỉ số đo lường hiệu quả kinh doanh (ROA, ROE, NIM), và các biến kiểm soát như tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động, tỷ lệ tài sản ngoại bảng, vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản, tỷ lệ nợ xấu, tuổi ngân hàng, tính chất sở hữu và địa điểm trụ sở chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ báo cáo tài chính có kiểm toán của 26 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2017, cùng số liệu GDP từ Tổng cục Thống kê Việt Nam. Mẫu nghiên cứu gồm khoảng 260 quan sát, đủ lớn để đảm bảo độ tin cậy và phù hợp với yêu cầu phân tích dữ liệu bảng không cân bằng.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích định tính: Tổng hợp và hệ thống hóa các cơ sở lý thuyết, mô hình nghiên cứu liên quan đến quy mô và hiệu quả kinh doanh ngân hàng.

• Phân tích định lượng: Sử dụng phần mềm Stata 14 để thực hiện hồi quy dữ liệu bảng không cân bằng. Các phương pháp ước lượng gồm Pooled OLS, Fixed Effect Model (FEM), Random Effect Model (REM) và ưu tiên System GMM nhằm xử lý các vấn đề nội sinh, tự tương quan và phương sai thay đổi.

Quy trình kiểm định mô hình bao gồm kiểm định Breusch-Pagan để phát hiện phương sai thay đổi, kiểm định Wooldridge cho tự tương quan, kiểm định đa cộng tuyến bằng hệ số VIF, kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FEM và REM, và kiểm định Arellano-Bond cho sự tự tương quan bậc một và bậc hai trong phần dư của mô hình GMM.

Phương pháp System GMM được lựa chọn vì khả năng xử lý biến trễ của biến phụ thuộc, biến nội sinh và biến không đổi theo thời gian, giúp cho kết quả ước lượng có độ tin cậy và hiệu quả cao hơn so với các phương pháp truyền thống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô tuyệt đối tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh: Kết quả ước lượng System GMM cho thấy biến quy mô tuyệt đối (logarit tổng tài sản) có hệ số dương và có ý nghĩa thống kê ở mức 1%, khẳng định rằng ngân hàng có quy mô tài sản lớn hơn sẽ đạt hiệu quả kinh doanh cao hơn. Cụ thể, tăng 1% quy mô tuyệt đối tương ứng với mức tăng khoảng 0,15% trong ROA.

2. Quy mô hệ thống cũng có tác động thuận chiều: Biến quy mô hệ thống (tỷ lệ tổng dư nợ trên GDP) có hệ số dương và ý nghĩa thống kê ở mức 5%, cho thấy ngân hàng có quy mô so với nền kinh tế lớn hơn sẽ có hiệu quả kinh doanh tốt hơn. Mức tăng trung bình ROA khoảng 0,1% khi quy mô hệ thống tăng 1%.

3. Các biến kiểm soát có ảnh hưởng đa chiều: Tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động (LTDR) và tỷ lệ tài sản ngoại bảng (OBAA) đều có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến ROA, với hệ số lần lượt khoảng 0,12 và 0,08. Ngược lại, tỷ lệ nợ xấu (NPLL) có tác động tiêu cực rõ rệt, làm giảm ROA trung bình 0,2% khi tăng 1% nợ xấu.

4. Tính chất sở hữu và địa điểm trụ sở chính: Ngân hàng có vốn nhà nước chiếm ưu thế (trên 51%) có hiệu quả kinh doanh cao hơn khoảng 0,05% so với ngân hàng ngoài nhà nước. Ngân hàng có trụ sở chính tại Hà Nội có hiệu quả thấp hơn so với các địa phương khác, phù hợp với thực tế TP. Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế lớn hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định mối quan hệ cùng chiều giữa quy mô hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2017, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế như Demirguc-Kunt & Huizinga (2012) và Bhagat, Bolton & Lu (2012). Việc mở rộng quy mô giúp ngân hàng tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô, giảm chi phí bình quân và đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, từ đó nâng cao lợi nhuận.

Tuy nhiên, tác động tích cực này không đồng nghĩa với việc mở rộng quy mô không có giới hạn. Các ngân hàng cần kiểm soát rủi ro tín dụng và chi phí quản lý để tránh bất lợi kinh tế do quy mô. Kết quả cũng cho thấy tỷ lệ nợ xấu là yếu tố làm giảm hiệu quả kinh doanh, nhấn mạnh vai trò của quản lý chất lượng tài sản.

So với các nghiên cứu trong nước trước đây, luận văn cập nhật dữ liệu đến năm 2017 và sử dụng phương pháp System GMM giúp khắc phục các hạn chế về nội sinh và tự tương quan, từ đó cho kết quả tin cậy hơn. Việc phân tích thêm các biến kiểm soát như tính chất sở hữu và địa điểm trụ sở cũng làm rõ hơn các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng ROA theo quy mô tuyệt đối và quy mô hệ thống, cùng bảng hệ số hồi quy chi tiết các biến giải thích, giúp minh họa rõ ràng mối quan hệ và mức độ ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách mở rộng quy mô có kiểm soát: Các nhà quản trị ngân hàng nên xây dựng kế hoạch mở rộng quy mô tài sản và dư nợ phù hợp với năng lực quản lý và điều kiện thị trường, nhằm tận dụng lợi thế kinh tế nhờ quy mô mà không làm tăng chi phí quản lý quá mức. Mục tiêu tăng trưởng quy mô khoảng 8-10% mỗi năm trong vòng 3-5 năm tới là hợp lý.

2. Nâng cao chất lượng quản lý rủi ro tín dụng: Giảm tỷ lệ nợ xấu thông qua cải thiện quy trình thẩm định, giám sát và xử lý nợ xấu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh. Các ngân hàng cần áp dụng công nghệ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để dự báo và kiểm soát rủi ro tín dụng hiệu quả hơn.

3. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và đa dạng hóa sản phẩm: Tăng cường đầu tư vào công nghệ thông tin, tự động hóa quy trình và phát triển các sản phẩm dịch vụ tài chính mới nhằm nâng cao năng suất lao động và thu hút khách hàng đa dạng, từ đó gia tăng thu nhập và hiệu quả kinh doanh.

4. Chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước: Cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ các NHTM trong việc mở rộng quy mô hoạt động, đồng thời giám sát chặt chẽ các ngân hàng lớn để tránh rủi ro hệ thống và hiện tượng "quá lớn để sụp đổ". Nhà nước nên khuyến khích sáp nhập, hợp nhất có chọn lọc nhằm tạo ra các ngân hàng quy mô tối ưu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng: Giúp hiểu rõ tác động của quy mô đến hiệu quả kinh doanh, từ đó xây dựng chiến lược phát triển quy mô phù hợp, quản lý rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh.

2. Nhà hoạch định chính sách tài chính – ngân hàng: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các chính sách điều tiết quy mô hoạt động của các NHTM, đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

3. Các nhà nghiên cứu kinh tế và tài chính: Là tài liệu tham khảo quan trọng về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng không cân bằng, ứng dụng System GMM trong phân tích tác động quy mô đến hiệu quả kinh doanh ngân hàng tại Việt Nam.

4. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Hỗ trợ nâng cao kiến thức về lý thuyết quy mô, hiệu quả kinh doanh và phương pháp nghiên cứu định lượng trong lĩnh vực ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô hoạt động được đo lường như thế nào trong nghiên cứu này?
   Quy mô được đo bằng hai chỉ tiêu chính: quy mô tuyệt đối (logarit tổng tài sản) và quy mô hệ thống (tỷ lệ tổng dư nợ trên GDP). Cách đo này phản ánh quy mô tài chính và ảnh hưởng của ngân hàng trong hệ thống kinh tế.

2. Tại sao chọn ROA làm chỉ số đo lường hiệu quả kinh doanh?
   ROA phản ánh khả năng sinh lời trên tổng tài sản, loại trừ ảnh hưởng của chính sách thuế và đòn bẩy tài chính, giúp so sánh hiệu quả giữa các ngân hàng có mức độ rủi ro tương đương.

3. Phương pháp System GMM có ưu điểm gì so với các phương pháp khác?
   System GMM xử lý tốt vấn đề nội sinh, tự tương quan và biến không đổi theo thời gian trong dữ liệu bảng động, cho kết quả ước lượng hiệu quả và tin cậy hơn so với Pooled OLS, FEM hay REM.

4. Tác động của nợ xấu đến hiệu quả kinh doanh như thế nào?
   Tỷ lệ nợ xấu cao làm giảm lợi nhuận do ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro, tăng chi phí hoạt động và giảm khả năng sinh lời, ảnh hưởng tiêu cực đến ROA.

5. Ngân hàng có vốn nhà nước chiếm ưu thế có lợi thế gì trong hiệu quả kinh doanh?
   Ngân hàng nhà nước thường được hỗ trợ về vốn, có mạng lưới khách hàng ổn định và được hưởng các chính sách ưu đãi, giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh so với ngân hàng ngoài nhà nước.

Kết luận

• Quy mô hoạt động, cả quy mô tuyệt đối và quy mô hệ thống, có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2017.
• Các yếu tố như tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động, tài sản ngoại bảng, vốn chủ sở hữu và tăng trưởng GDP cũng góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh, trong khi tỷ lệ nợ xấu làm giảm hiệu quả.
• Phương pháp ước lượng System GMM được áp dụng thành công, khắc phục các hạn chế của các phương pháp truyền thống, cho kết quả tin cậy và có giá trị thực tiễn cao.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản trị và nhà hoạch định chính sách trong việc cân nhắc mở rộng quy mô hoạt động nhằm gia tăng hiệu quả kinh doanh và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng.
• Các bước nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào phân tích tác động của các yếu tố công nghệ, quản trị rủi ro và đa dạng hóa sản phẩm đến hiệu quả kinh doanh ngân hàng trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Để nâng cao hiệu quả kinh doanh ngân hàng, các nhà quản trị và nhà hoạch định chính sách cần tiếp tục nghiên cứu, áp dụng các giải pháp quản lý quy mô phù hợp và đổi mới sáng tạo trong hoạt động ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu đến người đọc những nội dung tổng quan về đề tài nghiên cứu, bao gồm: bối cảnh nghiên cứu và tính cấp thiết của đề tài, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, những đóng góp của đề tài và cuối cùng là kết cấu của đề tài. Các nội dung này cho người đọc cái nhìn bao quát về đề tài nghiên cứu. - Chƣơng 2: Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu trƣớc Chương 2 trình bày các lý luận cơ bản và các lý thuyết liên quan đến quy mô hoạt động, mối liên hệ giữa quy mô hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các NHTM. Sau đó, đề tài điểm qua các công trình nghiên cứu trước đây ở cả Việt Nam và nước ngoài có liên quan đến đề tài.

- Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3 giới thiệu về mô hình sử dụng trong nghiên cứu, các biến trong mô 6 hình, các dữ liệu sử dụng. Tiếp theo, các phương pháp ước lượng hồi quy bao gồm phương pháp Pooled OLS, Fixed Effect, Random Effect và các kiểm định lựa chọn mô hình cũng được nêu lên. Bên cạnh đó, sơ lược về phương pháp ước lượng System GMM cùng với các kiểm định cũng sẽ được trình bày để thấy rõ hơn về vai trò cũng như tính ưu việt của phương pháp. - Chƣơng 4: Kết quả nghiên cứu Sau khi chạy mô hình hồi quy, chương 4 trình bày các kết quả nghiên cứu đã đạt được bằng cách thực hiện theo phương pháp nghiên cứu và sử dụng dữ liệu như đã được trình bày trong chương 3.

Trong chương 4, tác giả còn phân tích kết quả nghiên cứu và đưa ra những nhận định. - Chƣơng 5: Kết luận và kiến nghị Trong chương 5, tác giả tổng hợp các kết quả của đề tài nghiên cứu, giải thích câu hỏi nghiên cứu, đề xuất gợi ý chính sách. Bên cạnh đó, đề tài cũng nêu lên những mặt hạn chế và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo cho các nghiên cứu sau này. 7 CHƢƠNG 2 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC Để có cơ sở giúp tác giả giải thích, bình luận và phân tích liên quan đến kết quả nghiên cứu thì nội dung Chương 2 giới thiệu về những lý luận cơ bản và các lý thuyết liên quan đến quy mô hoạt động cũng như mối liên hệ giữa quy mô hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các NHTM.

Sau đó, đề tài giới thiệu và tổng hợp các công trình nghiên cứu trước đây có liên quan đến đề tài, đồng thời phát triển giả thuyết nghiên cứu. Quy mô hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại 2. Định nghĩa Quy mô (Size) hay còn được gọi là quy mô sản xuất hay quy mô hoạt động (Scale of Operation) là các thuật ngữ được sử dụng để chỉ mức độ lớn của công ty hay doanh nghiệp thông qua các chỉ số phản ánh độ lớn của các yếu tố phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh từ khâu đầu vào của quá trình sản xuất cho đến khâu đầu ra (Kimberly, 1976; Kumar et al. Quy mô hoạt động cung cấp các thông tin liên quan đến các khía cạnh khác nhau của doanh nghiệp: tổng giá trị của các nguyên vật liệu, công cụ dụng cụ đầu vào phục vụ cho hoạt động sản xuất, số lượng nhân công hay lao động được sử dụng, tổng giá trị các tài sản và tổng nguồn vốn, tổng vốn chủ sở hữu.

Vì vậy, quy mô hoạt động là một trong những yếu tố quan trọng giúp các nhà quản trị doanh nghiệp thấy được tiềm lực tài chính, năng lực sản xuất và cung ứng sản phẩm dịch vụ cho khách hàng, khả năng cạnh tranh và hội nhập quốc tế, khả năng chịu đựng trước những cú sốc xảy ra đột xuất và bất thường từ bên trong và/hoặc bên ngoài doanh nghiệp, những ưu và nhược điểm của chính doanh nghiệp cũng như của đối thủ cạnh tranh. Từ đó, quy mô hoạt động giúp các nhà quản trị xác định vị trí trên thị trường, phân khúc thị trường để xây dựng chiến lược phát triển hoạt động sản xuất kinh doanh phù hợp với từng thời kỳ phát triển của nền kinh tế cũng như thực hiện các biện pháp quản trị rủi ro để hạn chế những tác động bất lợi của rủi ro đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp (Glasserman & Tangirala, 2015). 8 Ngân hàng thương mại là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt. Giống như các doanh nghiệp, quy mô hoạt động của ngân hàng được phản ánh qua các chỉ số như: nguồn vốn, tài sản, mạng lưới hoạt động, người lao động.

Quy mô hoạt động của ngân hàng cũng thể hiện độ lớn và khả năng cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính ngân hàng cho các cá nhân và doanh nghiệp trong nền kinh tế. Tuy nhiên, các NHTM luôn có quy mô hoạt động lớn hơn rất nhiều so với các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh khi xem xét trên khía cạnh tổng vốn chủ sở hữu và tổng tài sản do các NHTM là các đơn vị hoạt động chủ yếu dựa vào nguồn vốn nhàn rỗi được huy động từ các chủ thể đang thặng dư tạm thời trong chi tiêu để cho vay các chủ thể tạm thời thâm hụt chi tiêu cũng như cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tài chính khác như tư vấn đầu tư, chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, bảo hiểm. và đóng vai trò là các trung gian tài chính quan trọng cho nền kinh tế. Chỉ số quy mô nguồn vốn của ngân hàng là tổng số dư trên các tài khoản tiền gửi, tài khoản phát hành giấy tờ có giá, các tài khoản tiền vay và tài khoản vốn chủ sở hữu (Rose, 2001).

Nguồn vốn của ngân hàng có thể chia làm 2 loại chính: vốn chủ sở hữu và nguồn vốn huy động. Trong đó, vốn chủ sở hữu đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn hoạt động của ngân hàng, bảo vệ lơi ích của người gửi tiền. Chỉ số quy mô tài sản của ngân hàng là tổng số dư trên các tài khoản phản ánh tài sản của ngân hàng (Rose, 2001). Tốc độ tăng trưởng của tài sản càng lớn thì quy mô tài sản của ngân hàng càng gia tăng.

Quy mô tài sản được mở rộng là điều kiện để ngân hàng gia tăng lợi nhuận theo yêu cầu của các chủ sở hữu để tồn tại và phát triển. Các chỉ số đo lƣờng quy mô hoạt động Theo thông lệ quốc tế, các chỉ tiêu thường được sử dụng để đo lường quy mô hoạt động bao gồm: tổng số lượng lao động, số lượng khách hàng, số lượng nhà cung cấp, số vốn đầu tư, doanh số, tổng tài sản, tổng lợi nhuận, tổng sản lượng hàng hóa được sản xuất ra và tổng giá trị của tất cả các yếu tố đầu vào được sử dụng cho quá trình sản xuất kinh doanh (Kimberly, 1976; Kumar et al. Trong đó, chỉ tiêu tổng tài sản và chỉ tiêu tổng sản lượng hàng hóa được sản xuất ra trong năm là hai chỉ tiêu được sử dụng khá phổ biến để phản ánh quy mô hoạt động của doanh nghiệp sản xuất kinh doanh hàng hóa và dịch vụ. Đối với các NHTM nói riêng và các tổ chức tài chính nói chung, các chỉ tiêu được sử dụng phổ biến để đo lường quy mô hoạt động bao gồm: chỉ tiêu tổng số lượng người lao động, tổng số lượng khách hàng giao dịch, tổng doanh số cho vay, tổng giá trị tài sản và nguồn vốn, vốn chủ sở hữu, lợi nhuận trước hoặc sau thuế (Kurshev & Strebulaev, 2007).

Theo Demirguc-Kunt và Huizinga (2012), một ngân hàng được xác định là lớn hay nhỏ theo tiêu chuẩn quốc tế thì cần phải so sánh quy mô hoạt động của ngân hàng đó với quy mô của toàn bộ hệ thống ngân hàng và nền kinh tế. Một ngân hàng được xem là có quy mô hoạt động lớn (ngân hàng lớn) tại quốc gia đang phát triển nhưng chỉ được xem là một ngân hàng nhỏ tại các quốc gia phát triển. Thông tin này sẽ giúp cho các nhà hoạch định chính sách có thể đánh giá đúng hiệu quả hoạt động và xu hướng phát triển của các NHTM. Đồng thời phản ánh mức độ tuân thủ kỷ luật thị trường của các ngân hàng và những hoạt động quản trị rủi ro để đảm bảo an toàn trong quá trình hoạt động để góp phần vào sự phát triển ổn định và bền vững.

Quy mô tuyệt đối (absolute size) là thuật ngữ được sử dụng để chỉ quy mô hoạt động của ngân hàng khi so sánh với quy mô của toàn bộ ngành ngân hàng tại một quốc gia. Quy mô tuyệt đối của một ngân hàng thường cung cấp thông tin liên quan đến sự đánh đổi giữa rủi ro và lợi nhuận. Demirguc-Kunt & Huizinga (2012) đã kết luận rằng quy mô tuyệt đối thông thường có mối quan hệ cùng chiều với tỷ suất sinh lời của ngân hàng (mà cụ thể là tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản - ROA) hay nói một cách khác các NHTM thường nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh thông qua việc mở rộng quy mô hoạt động và thị phần trên thị trường. Điều này cũng góp phần làm gia tăng các rủi ro có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng sự phát triển ổn định và bền vững của toàn hệ thống và nền kinh tế.

Chỉ tiêu này được xác định trên cơ sở giá trị tổng tài sản hoặc tổng nguồn vốn của từng ngân hàng và của 10 toàn bộ hệ thống ngân hàng của một quốc gia (Rose, 2001; Mensi, 2010; Berger & Black, 2011; De Haan & Poghosyan, 2012). Quy mô hệ thống (systemic size) là thuật ngữ được sử dụng để chỉ quy mô hoạt động của ngân hàng khi so sánh với quy mô của toàn bộ nền kinh tế. Thông qua chỉ tiêu này, các nhà hoạch định chính sách và các nhà quản trị ngân hàng có thể kịp thời nắm bắt thực trạng và triển vọng phát triển của nền kinh tế. Demirguc- Kunt & Huizinga (2012) cho rằng tỷ suất sinh lợi có khuynh hướng giảm khi quy mô hệ thống của ngân hàng gia tăng do nhiều khoản mục chi phí phát sinh để đảm bảo ngân hàng tuân thủ kỷ luật thị trường, hoạt động an toàn và hạn chế rủi ro.

Chỉ số này được xác định trên cơ sở sử dụng chỉ số tổng tài sản hoặc nguồn vốn, tổng dư nợ cho vay, tổng thu nhập của ngân hàng và giá trị tổng sản lượng của quốc gia (Gross Domestic Product - GDP). Nhiều công trình nghiên cứu đã xem xét sử dụng chỉ tiêu tổng thu nhập của các ngân hàng để xác định chỉ tiêu quy mô hệ thống của ngân hàng bởi vì thông tin liên quan đến giá trị của các hoạt động ngoại bảng của các NHTM thường không được công bố đầy đủ.