Khóa luận tốt nghiệp ảnh hưởng của các chất điều tiết sinh trưởng và điều kiện ánh sáng trong việc tạo callus của lan thạch hộc dendrobium officinale từ thân cây và nhân nhanh giống lan thạch hộc trong điều kiện phòng thí nghiệm

Tổng hợp kiến thức Ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng và ánh sáng ..., tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong hóa học

• Tác giả: Ngô Vân Long
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Phú Long
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Nông học
• Đề tài: Ảnh hưởng của các chất điều tiết sinh trưởng và điều kiện ánh sáng trong việc tạo callus của Lan Thạch Hộc (Dendrobium officinale) từ thân cây và nhân nhanh giống Lan Thạch Hộc trong điều kiện phòng thí nghiệm
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. LỜI CẢM ƠN
• 1.2. DANH MỤC BẢNG
• 1.3. DANH MỤC HÌNH
• 1.4. DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1.5. TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
• 1.5.1. Mục đích và yêu cầu của đề tài
• 1.5.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.5.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.5.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.6. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.6.1. Giới thiệu chung về Lan Thạch Hộc (Dendrobium officinale)
• 1.6.2. Phân loại
• 1.6.3. Đặc điểm hình thái
• 1.6.4. Phân bố
• 1.6.5. Giá trị của cây Lan Thạch Hộc
• 1.6.5.1. Làm thuốc
• 1.6.5.2. Làm thực phẩm
• 1.6.6. Thực trạng khai thác và phát triển cây Lan Thạch Hộc (Dendrobium officinale) tại Việt Nam
• 1.6.7. Nhân giống nuôi cấy mô in vitro
• 1.7. PHẦN III: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.7.1. Địa điểm, thời gian và vật liệu nghiên cứu
• 1.7.1.1. Địa điểm nghiên cứu
• 1.7.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 1.7.1.3. Vật liệu nghiên cứu
• 1.7.2. Nội dung nghiên cứu
• 1.7.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.3.1. Phương pháp đánh giá kết quả và xử lý số liệu
• 1.7.3.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 1.7.3.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.8. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 1.8.1. Kết quả thí nghiệm cảm ứng tạo chồi in vitro từ vật liệu khởi đầu (cây bố mẹ) sau 30 ngày
• 1.8.2. Sự phát triển của nốt sần ở giai đoạn nhân nhanh
• 1.8.3. Giai đoạn hình thành và phát triển của chồi mầm từ cụm PLB sau 30 ngày nuôi cấy
• 1.8.4. Giai đoạn sinh trưởng và phát triển chồi Lan Thạch Hộc
• 1.8.5. Phát triển cân bằng rễ thân lá cho cây con
• 1.9. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chất điều tiết sinh trưởng và ánh sáng trong tạo callus

Nghiên cứu tập trung vào ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng và điều kiện ánh sáng trong quá trình tạo callus từ thân cây Dendrobium officinale. Các chất điều tiết sinh trưởng như 6-BA và NAA được sử dụng để kích thích sự hình thành callus. Kết quả cho thấy, nồng độ 6-BA từ 1.0 đến 1.5 ppm kết hợp với NAA 0.5 ppm mang lại hiệu quả cao nhất. Điều kiện ánh sáng cũng đóng vai trò quan trọng, với việc nuôi cấy trong điều kiện tối giúp tăng tỷ lệ tạo callus.

1.1. Vai trò của chất điều tiết sinh trưởng

Chất điều tiết sinh trưởng như 6-BA và NAA được sử dụng để kích thích sự phân chia tế bào và hình thành callus. Nghiên cứu chỉ ra rằng, sự kết hợp giữa 6-BA và NAA ở nồng độ thích hợp giúp tăng hiệu quả tạo callus. Đặc biệt, 6-BA ở nồng độ 1.0-1.5 ppm kết hợp với NAA 0.5 ppm cho kết quả tối ưu.

1.2. Ảnh hưởng của điều kiện ánh sáng

Điều kiện ánh sáng là yếu tố quan trọng trong quá trình tạo callus. Nghiên cứu cho thấy, nuôi cấy trong điều kiện tối giúp tăng tỷ lệ tạo callus so với điều kiện sáng. Điều này chứng tỏ rằng, ánh sáng có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của tế bào thực vật trong giai đoạn đầu.

II. Nhân giống lan thạch hộc Dendrobium officinale

Nghiên cứu cũng tập trung vào kỹ thuật nhân giống Dendrobium officinale thông qua phương pháp nuôi cấy mô. Quá trình sinh trưởng của cây được theo dõi qua các giai đoạn từ tạo callus, hình thành chồi, đến phát triển rễ và thân lá. Kết quả cho thấy, môi trường nuôi cấy phù hợp và chất điều tiết sinh trưởng đóng vai trò quyết định trong việc nhân giống thành công.

2.1. Quá trình sinh trưởng và phát triển

Quá trình sinh trưởng của Dendrobium officinale được chia thành các giai đoạn: tạo callus, hình thành chồi, và phát triển rễ. Nghiên cứu chỉ ra rằng, chất điều tiết sinh trưởng và môi trường nuôi cấy ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cây. Giai đoạn tạo callus cần được thực hiện trong điều kiện tối để đạt hiệu quả cao.

2.2. Kỹ thuật nhân giống in vitro

Kỹ thuật nhân giống in vitro được áp dụng để nhân giống Dendrobium officinale. Phương pháp này giúp tạo ra số lượng lớn cây giống trong thời gian ngắn, đồng thời đảm bảo chất lượng và sự đồng nhất về mặt di truyền. Tuy nhiên, cần lưu ý đến hiện tượng biến dị tế bào soma có thể xảy ra trong quá trình nuôi cấy.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Nghiên cứu có ý nghĩa khoa học lớn trong việc hiểu rõ ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng và ánh sáng đến quá trình sinh trưởng của Dendrobium officinale. Đồng thời, nghiên cứu cũng mang lại ý nghĩa thực tiễn trong việc bảo tồn và phát triển loài lan quý hiếm này, đáp ứng nhu cầu thị trường và góp phần bảo vệ nguồn gen.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu giúp làm rõ ảnh hưởng của chất điều tiết sinh trưởng và ánh sáng đến quá trình sinh trưởng của Dendrobium officinale. Kết quả nghiên cứu góp phần hoàn thiện quy trình nhân giống và bảo tồn loài lan quý hiếm này.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc nhân giống và phát triển Dendrobium officinale. Phương pháp nuôi cấy mô giúp tạo ra số lượng lớn cây giống sạch bệnh, đáp ứng nhu cầu thị trường và góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Lan Thạch Hộc (Dendrobium officinale) là loài phân bố chủ yếu ở một số vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Trung Quốc. Đây là thảo dược chuyên dụng để điều trị bệnh tiểu đường và một số bệnh nan y. Thạch Hộc tía (hay còn gọi là Thạch Hộc thiết bì) có hoạt tính tăng cường Insulin, giảm đường huyết giúp cho máu hoạt động bình thường, xúc tiến tuần hoàn, giãn huyết quản,giảm cholesterol và tri-glyceride mà còn có khả năng tiêu diệt một số tế bào ác tính của ung thư phổi, ung thư buồng trứng, bệnh máu trắng với hoạt tính kháng ung thư tương đối mạnh. Được dùng chữa những bệnh sốt nóng, khô cổ, khát nước, không muốn ăn, mắt kém, khớp xương sưng đau.

Thạch Hộc có khả năng phát triển rộng rãi ở các vùng miền của nước ta, đem lợi ích đáng kể cho nông dân, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xuất khẩu đem về ngoại tệ cho đất nước. Theo Đặng Văn Đông (2004) hiện nay giá của một cây Thạch Hộc có thể từ 100. Điều làm nên giá trị dược liệu của loài này chính là hợp chất polysaccharide và alkaloid. Nhu cầu của Trung Quốc và các nước trên thế giới về Thạch Hộc rất lớn, có giá cao, đem lại siêu lợi nhuận cho những người trồng và chế biến Thạch Hộc.

Hiện nay Thạch Hộc nằm trong danh mục Đỏ của cuốn “Sách đỏ Việt Nam” năm 2007. Để bảo tồn và phát triển loài Thạch Hộc quý hiếm nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng cần phải nghiên cứu nuôi trồng chúng. Xuất phát từ lợi ích và nhu cầu thực tế hiện nay, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Ảnh hưởng của các chất điều tiết sinh trưởng và điều kiện ánh sáng trong việc tạo callus của Lan Thạch Hộc (Dendrobium officinale) từ thân cây và nhân nhanh giống Lan Thạch Hộc trong điều kiện phòng thí nghiệm”. Mục đích và yêu cầu của đề tài 1.

Mục đích Đánh giá được ảnh hưởng của yếu tố ánh sáng và các chất điều tiết sinh trưởng NAA và 6BA đến sự sinh trưởng và phát triển của Lan Thạch Hộc (Dendrobium officinale) thông qua phương pháp nhân giống nuôi cấy mô thực vật. Từ đó có thể đạt được kết quả nhân giống hiệu quả hơn, nhằm góp phần bảo vệ loài dược liệu quý hiếm của Việt Nam tránh khỏi nguy cơ bị tuyệt chủng. Yêu cầu Qua các kết quả nghiên cứu của các tác giả và từ mục đích của đề tài nghiên cứu ta cần tập trung giải quyết một số vấn đề sau: - Nghiên cứu cải tiến môi trường nuôi cấy nhằm tạo nhanh callus từ thân cây nuôi cấy, tìm được môi trường thích hợp nhất cho hệ số nhân cao và chất lượng chồi tốt. - Xây dựng quy trình nhân nhanh in vitro giống Lan Thạch Hộc đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của thị trường.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Đánh giá được sự ảnh hưởng của yếu tố sinh trưởng, ánh sáng đến sự sinh trưởng phát triển của Lan Thạch Hộc trong giai đoạn đầu của nuôi cấy mô. Tạo điều kiện nuôi cấy phù hợp nhất góp phần xây dựng, hoàn thiện nên quy trình nhân giống, hỗ trợ đắc lực trong quá trình nhân rộng sản xuất và phát triển cây dược liệu quý hiếm mà trước đó chúng ta chỉ khai thác trong tự nhiên; trên cơ sở đó bảo tồn nguồn gen quý hiếm đang có nguy cơ bị tuyệt chủng. Còn giúp giữ được phẩm chất đồng nhất về mặt di truyền cho cây giống, tránh những đột biến và phân ly không mong muốn.

Ý nghĩa thực tiễn Dendrobium officinale là nguồn gen quý hiếm của Việt Nam đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, nhân giống Lan Thạch Hộc là nhằm bảo tồn đưa vào trồng trọt và phát triển nguồn gen quý hiếm này. Tạo ra được nguồn cây giống với số lượng và sạch bệnh theo mong muốn, giá cả phù hợp, tạo nguồn nguyên liệu quý cho ngành Dược với khả năng nhân giống số lượng lớn trong thời gian ngắn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu chung về Lan Thạch Hộc (Dendrobium officinale) Sở dĩ nó được đặt cho cái tên Thạch Hộc là do loại cây này thường mọc ra từ trong các kẽ đá.

Lan Thạch Hộc thuộc chi Thạch Hộc, họ Lan (Orchidaceae) phân bố tự nhiên chủ yếu ở vùng rừng có độ cao 1.400m so với mực nước biển, thường phụ sinh vào cây gỗ hoặc vách đá có mọc rêu dưới tán rừng. Trong điều kiện môi trường tự nhiên độ ẩm 70%, nhiệt độ không khí bình quân năm 12 - 18oC, lượng mưa 900 - 1.500mm, thường tập trung sống ở phần dốc núi râm mát, độ ẩm cao và vách núi đá. Cây Thạch Hộc tía phân bố ở Việt Nam, Lào, Trung Quốc, Myanmar và nhiều nước nhiệt đới, cận nhiệt đới. Cây Lan Thạch Hộc (Dendrobium officinale) 4 2.

Phân loại Lan Thạch Hộc có tên khoa học là: Dendrobium officinale Tên gọi khác: Thạch Hộc tía, Thiết bì, Thạch Hộc rỉ sắt Chi: Thạch Hộc (Dendrobium) Họ: Phong Lan (Orchidaceae) Bộ: Phong Lan (Orchidales) 2. Đặc điểm hình thái Thạch Hộc sống phụ sinh trên thân cây gỗ hoặc ở những vách đá. Chúng thường mọc thành khóm và chỉ cao khoảng 30 - 50cm. Thân cây Lan Thạch Hộc Thân của cây Thạch Hộc không tròn và có hình hơi dẹt, có những rãnh dọc xuất hiện trên thân, thân dưới mỏng hơn phần thân phía trên.

Ngoài ra, trên thân có những đốt dài khoảng 2, 5 - 3cm, có vân dọc. Tùy vào từng dạng Thạch Hộc mà màu thân cũng khác nhau. Nếu là Thạch Hộc tía, thân của chúng sẽ có màu tím. Còn với các dạng Thạch Hộc khác, thân của chúng có màu xanh.

Lá cây Lan Thạch Hộc Lá rộng khoảng 2 - 3 cm, dài khoảng 12cm. Nó có hình thuôn dài mọc so le và tạo thành dây đều 2 bên thân. Trên mặt lá Thạch Hộc có 5 gân dọc và gần như không có cuống, đầu của lá hơi cuộn lại thành hình cái móng. Hoa nhỏ, có 2 - 4 cánh hình bầu dục hoặc nhọn cuốn thành phễu, mọc ở kẽ lá.

Nó có màu hồng, nhưng trong họng hoa sẽ xuất hiện các chấm màu tím. Chúng không mọc riêng lẻ mà mọc thành chùm trên các cuống dài. Quả nang có hình hơi thoi, nó sẽ tự nở ra khi khô. Trong quả có rất nhiều hạt nhỏ như bụi phấn.

Thông thường, hoa sẽ nở vào khoảng tháng 2 - 4, mùa quả là vào tháng 4 - 6. Loại cây này có thể mọc hoang nhưng cũng có thể được dùng làm cảnh. Phân bố Hiện nay trên khắp thế giới có khoảng 1400 loài Lan, ở Trung Quốc có khoảng 81 loài. Trong chi Thạch Hộc cũng có rất nhiều loài được dùng để chữa bệnh.

Tại Trung Quốc, chi Thạch Hộc có khoảng 12 loài phụ và 14 loài chính, trong đó có tới 11 loài được xem là dược liệu quý. Đặc biệt, Thạch Hộc tía là loài được đánh giá cao nhất và cũng có giá trị kinh tế lớn nhất. Tại Việt Nam cũng có nhiều loài Lan. Chúng được phân bố rộng rãi, trải dài từ Bắc vào Nam.

Có nhiều loại sắp hoặc đã bị tuyệt chủng, một số khác thì 6 đang được liệt vào sách Đỏ cần phải được bảo tồn. Trong số những loài này, chúng ta cần kể đến loài Lan Thạch Hộc. Nó phân bố chủ yếu ở vùng trung du và miền núi phía Bắc, được nghiên cứu nhân giống nhằm mục đích làm thuốc. Giá trị của cây Lan Thạch Hộc Lan Thạch Hộc đứng đầu trong sách Thần Nông, công trình dược học đầu tiên của Trung Hoa cổ đại về các cây thuốc quý, được coi là thứ đứng đầu trong chín loại tiên dược trong kinh điển Đạo gia từ 1000 năm trước.

Nó cũng được ghi trong Dược điển Trung Quốc 2010; giá trị sản lượng của Thạch Hộc thiết bì đạt hàng tỷ NDT năm 2011. Thạch Hộc thiết bì được chế biến thành phong đấu (Tie-pi Feng-dou) là một trong những thực phẩm chức năng được sản xuất và bán nhiều nhất ở Trung Quốc. Hình ảnh phong đấu Theo y học cổ truyền Trung Quốc, Thạch Hộc thiết bì tốt cho bổ âm sinh dịch, chữa chứng hỏa hư, trị đau dạ dày, đau thượng vị, bồi bổ đôi mắt. Ngoài ra, nó còn có tác dụng chống ung thư, chống lão hóa, tăng sức đề kháng của cơ thể, làm dãn mạch máu và kháng đông máu, được sử dụng rộng rãi trong lâm sàng, làm các bài thuốc và đặc biệt là chữa bệnh tiểu đường, cao huyết áp.

Giá trị của Thạch Hộc có 2 loại công năng chủ yếu: 7 - Làm thuốc: Thạch Hộc tía có giá trị độc đáo và công năng bảo vệ sức khỏe, đã trở thành sản phẩm bổ dưỡng từ lâu đời. Nghiên cứu về dược lý hiện đại, Thạch Hộc tía có tác dụng chống ung thư, chống lão hóa, tăng sức đề kháng của cơ thể, làm dãn mạch máu và kháng đông máu, được sử dụng rộng rãi trong lâm sàng và làm các bài thuốc. Thạch Hộc tía có thể dùng đơn độc hoặc phối trộn với các dược liệu khác, đã có hơn 100 bài thuốc từ Thạch Hộc được thị trường đón nhận. Trong dược điển có đề cập đến nhiều loài Thạch Hộc nhưng tốt nhất vẫn là Thạch Hộc tía.

- Làm thực phẩm: Cách sử dụng làm thực phẩm có nhiều cách như nấu súp với hồng sâm, với bách sa sâm lợi phổi sinh tân. Ngoài ra có thể nấu cháo Thạch Hộc, trà Thạch Hộc và nhiều món ăn khác. Những năm gần đây công năng làm thực phẩm chức năng đã được khám phá thêm, là sản phẩm thiên nhiên an toàn và bổ dưỡng. Thạch Hộc tía có vị hơi ngọt hơi đắng vào 3 kinh phế, vị, thận, công năng tư âm, thanh nhiệt, chỉ khát, hư hao, gầy yếu, miệng khô.

Dưới đây xin giới thiệu những phương thuốc chữa bệnh từ cây Lan Thạch Hộc : - Bài thuốc giảm háo khát và chữa ho + Chuẩn bị: Thiên môn, trần bì, Thạch Hộc và tỳ bà diệp. + Thực hiện: Đem sắc uống. - Bài thuốc thanh nhiệt và giảm đau nhức xương + Chuẩn bị: Sa sâm, ngưu tất, đẳng sâm, đỗ trọng và câu kỷ. + Thực hiện: Đem sắc uống và dùng mỗi ngày.

- Bài thuốc giúp răng chắc khỏe và điều trị viêm nha chu + Chuẩn bị: Thăng ma, ngọc trúc, sâm, sinh địa, kỷ tử, quy bản, huyền sâm và Thạch Hộc mỗi thứ 12g, bạch thược 8g và kim ngân hoa 16g. + Thực hiện: Đem sắc và lấy khoảng 200ml. Chia thành 2 phần, 1 phần uống còn 1 phần dùng để ngậm. 8 - Bài thuốc chữa thổ huyết, nóng trong người gây háo khát + Chuẩn bị: Sinh địa, sa sâm, thiên môn, thạch hộc, thục địa, đan sâm và ngưu tất mỗi thứ 16g và ngũ vị tử 3g.

+ Thực hiện: Đem sắc uống.