Khóa luận: Tác động của rủi ro tín dụng đến khả năng sinh lời của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2007-2017

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu 0204 tác động của rủi ro tín dụng đến khả năng sinh lời của các nhtm việt nam khóa luận tài chính, điều tra thực trạng, phân tích số liệu,

• Tác giả: Phạm Thị Minh
• Người hướng dẫn: ThS. Võ Văn Hảo
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Rủi Ro Tín Dụng Đến Khả Năng Sinh Lời Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. KHÁI QUÁT VỀ RỦI RO TÍN DỤNG
• 2.1.1. Các chỉ tiêu đo lƣờng rủi ro tín dụng
• 2.1.1.1. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dƣ nợ - NPLR
• 2.1.1.2. Dự phòng rủi ro tín dụng - LLPR
• 2.1.1.3. Hệ số đòn bẩy tài chính - LEV
• 2.2. KHÁI QUÁT VỀ KHẢ NĂNG SINH LỜI
• 2.2.1. Các chỉ tiêu đo lƣờng khả năng sinh lời
• 2.2.1.1. Tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (Return on Asset)
• 2.2.1.2. Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (Return on Equity)
• 2.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA RỦI RO TÍN DỤNG VÀ KHẢ NĂNG SINH LỜI
• 2.4. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY VỀ TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO TÍN DỤNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA NHTM
• 2.4.1. Các nghiên cứu nƣớc ngoài
• 2.4.2. Các nghiên cứu trong nƣớc
• 3. CHƯƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. XÂY DỰNG CÁC GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. CÁC BIẾN NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Biến phụ thuộc
• 3.3.2. Biến độc lập
• 3.3.2.1. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dƣ nợ - NPLR
• 3.3.2.2. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng - LLPR
• 3.3.2.3. Hệ số đòn bẩy tài chính - LEV
• 3.3.3. Biến kiểm soát
• 3.4. NGUỒN DỮ LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.4.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 3.4.2.1. Phân tích tƣơng quan
• 3.4.2.2. Phân tích hồi quy
• 3.4.2.3. Kiểm định về phân phối chuẩn của phần dƣ
• 3.4.2.4. Kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN TÍCH DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.1.1. Kết quả thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích thống kê mô tả
• 4.2. LỰA CHỌN MÔ HÌNH
• 4.2.1. Hồi quy theo mô hình (1) - Biến phụ thuộc ROA
• 4.2.1.1. Kết quả hồi quy theo Pooled OLS
• 4.2.1.2. Kết quả hồi quy theo FEM
• 4.2.1.3. Kết quả hồi quy theo REM
• 4.2.2. Kết quả hồi quy mô hình (2) - Biến phụ thuộc ROE
• 4.2.2.1. Kết quả hồi quy theo Pooled OLS
• 4.2.2.2. Kết quả hồi quy theo FEM
• 4.2.2.3. Hồi quy theo REM
• 4.3. PHÂN TÍCH TƢƠNG QUAN
• 4.4. KIỂM ĐỊNH CÁC GIẢ ĐỊNH CỦA HỒI QUY
• 4.4.1. Kiểm định hiện tƣợng đa cộng tuyến
• 4.4.2. Kiểm định hiện tƣợng tự tƣơng quan
• 4.4.3. Kiểm định về phân phối chuẩn của phần dƣ
• 4.4.4. Kiểm định phƣơng sai thay đổi
• 4.5. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.5.1. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dƣ nợ
• 4.5.2. Tỷ lệ dƣ nợ trên vốn chủ sở hữu
• 4.5.3. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng
• 4.5.4. Các biến kiểm soát
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1.1. Tỷ lệ nợ xấu
• 5.1.2. Trích lập dự phòng rủi ro tín dụng
• 5.1.3. Hệ số đòn bẩy tài chính
• 5.1.4. Quy mô ngân hàng
• 5.1.5. Tốc độ tăng trƣởng tín dụng
• 5.1.6. Tỷ lệ lạm phát
• 5.1.7. Tốc độ tăng trƣởng GDP
• 5.2. HẠN CHẾ VÀ ĐỀ XUẤT CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của rủi ro tín dụng đến khả năng sinh lời

Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời của các NHTM trong giai đoạn 2007-2017. Việc hiểu rõ tác động của rủi ro tín dụng sẽ giúp các ngân hàng có những chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và vai trò của rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng không thu hồi được khoản vay từ khách hàng. Điều này có thể dẫn đến tổn thất tài chính cho ngân hàng. Rủi ro tín dụng không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính.

1.2. Khả năng sinh lời của ngân hàng thương mại

Khả năng sinh lời của NHTM thường được đo bằng các chỉ số như tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE). Những chỉ số này phản ánh hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng và khả năng tạo ra lợi nhuận từ các nguồn vốn.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rủi ro tín dụng

Quản lý rủi ro tín dụng là một thách thức lớn đối với các NHTM Việt Nam. Tình hình nợ xấu gia tăng và sự biến động của nền kinh tế đã tạo ra áp lực lớn lên khả năng sinh lời của ngân hàng. Việc nhận diện và đánh giá rủi ro tín dụng là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng thương mại

Nợ xấu là một trong những chỉ số quan trọng phản ánh tình hình rủi ro tín dụng. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu đã có xu hướng giảm nhưng vẫn ở mức cao, ảnh hưởng đến khả năng sinh lời của các NHTM.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Các yếu tố như tình hình kinh tế, chính sách tín dụng và quản lý nội bộ của ngân hàng đều có tác động lớn đến rủi ro tín dụng. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp ngân hàng có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của rủi ro tín dụng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời của các NHTM. Dữ liệu được thu thập từ 24 ngân hàng trong giai đoạn 2007-2017, giúp cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời.

3.1. Mô hình hồi quy và các biến nghiên cứu

Mô hình hồi quy được xây dựng dựa trên các biến độc lập như tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng và hệ số đòn bẩy tài chính. Các biến này sẽ giúp đánh giá tác động của rủi ro tín dụng đến khả năng sinh lời.

3.2. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng và Ngân hàng Nhà nước. Phương pháp phân tích thống kê mô tả và hồi quy sẽ được sử dụng để xử lý dữ liệu và đưa ra kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến khả năng sinh lời của các NHTM. Các ngân hàng cần có những biện pháp quản lý rủi ro hiệu quả để cải thiện tình hình tài chính và tăng cường khả năng sinh lời.

4.1. Tác động của tỷ lệ nợ xấu đến khả năng sinh lời

Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ nợ xấu cao sẽ làm giảm tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) của ngân hàng. Điều này cho thấy sự cần thiết phải kiểm soát nợ xấu.

4.2. Đề xuất giải pháp nâng cao khả năng sinh lời

Các ngân hàng cần áp dụng các chiến lược quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, bao gồm việc cải thiện quy trình thẩm định tín dụng và tăng cường dự phòng rủi ro. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao khả năng sinh lời và ổn định tài chính.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng rủi ro tín dụng có ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh lời của các NHTM Việt Nam. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả sẽ giúp các ngân hàng duy trì sự ổn định và phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các yếu tố như tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến khả năng sinh lời. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý rủi ro tín dụng.

5.2. Triển vọng phát triển của ngành ngân hàng

Trong tương lai, ngành ngân hàng cần tiếp tục cải thiện quy trình quản lý rủi ro tín dụng và áp dụng công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động. Điều này sẽ giúp các ngân hàng tăng cường khả năng sinh lời và cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã ngành: 7340201) với đề tài "Tác động của rủi ro tín dụng đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam" do sinh viên Phạm Thị Minh thực hiện tại Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn của ThS. Võ Văn Hảo (thời điểm hoàn thành: tháng 12/2018). Nghiên cứu tập trung giải quyết mối quan hệ giữa rủi ro phát sinh từ hoạt động cấp tín dụng và hiệu quả sinh lời của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam.

Trong hệ thống kinh tế quốc dân, ngân hàng thương mại giữ vai trò trung gian tài chính chủ đạo nhằm luân chuyển vốn và thúc đẩy tăng trưởng. Theo số liệu được tác giả trích dẫn từ Trà Vân (2016), trong giai đoạn 2011 - 2015, khối ngân hàng thương mại đóng góp chính vào tăng trưởng toàn ngành với mức tăng trưởng tổng tài sản bình quân 13,3%/năm và tăng trưởng tín dụng đạt 17,5%/năm. Hoạt động tín dụng vừa là mảng kinh doanh cốt lõi tạo ra nguồn thu chủ yếu, vừa là nơi tích tụ rủi ro lớn nhất đe dọa trực tiếp đến an toàn hệ thống và lợi nhuận ngân hàng.

Thực tiễn nợ xấu tại Việt Nam được tác giả thống kê qua các mốc thời gian cụ thể:

• Đến ngày 31/12/2010, nợ xấu toàn hệ thống theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) là 58.000 tỷ đồng, chiếm 2,52% tổng dư nợ nền kinh tế.
• Giai đoạn 2012 - 2016, nợ xấu có xu hướng giảm dần về mặt tỷ lệ nhưng quy mô tuyệt đối vẫn gia tăng; trong đó tỷ lệ nợ xấu đạt đỉnh vào năm 2012 ở mức 4,12% và giảm xuống mức xấp xỉ 2,46% vào năm 2016.
• Đến cuối năm 2017, theo Báo cáo của Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia, tỷ lệ nợ xấu thực tế toàn hệ thống ghi nhận ở mức 9,5% (cao hơn gấp 3 lần ngưỡng mục tiêu kiểm soát dưới 3%).
• Đến 6 tháng đầu năm 2018, tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống được duy trì ở mức 2,18%, đi kèm mức tăng trưởng lợi nhuận bình quân toàn ngành đạt 53%.

Từ thực tiễn biến động phức tạp của nợ xấu và áp lực tăng trưởng lợi nhuận, nghiên cứu xác lập các mục tiêu và câu hỏi cụ thể:

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Mục tiêu tổng quát: Phân tích thực nghiệm tác động của rủi ro tín dụng đối với khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam; từ đó đề xuất các giải pháp và kiến nghị chính sách nhằm kiểm soát rủi ro và nâng cao hiệu quả sinh lời.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá thực trạng tín dụng và khả năng sinh lời của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2007 - 2017.
   • Đo lường và kiểm định mức độ tác động của rủi ro tín dụng cùng các yếu tố nội tại, vĩ mô đến khả năng sinh lời.
   • Đề xuất nhóm giải pháp và gợi ý chính sách cho NHTM và cơ quan quản lý.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Thực trạng rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2007 - 2017 diễn ra như thế nào?
2. Rủi ro tín dụng được đo lường dựa trên các chỉ tiêu cụ thể nào?
3. Từ kết quả nghiên cứu thực nghiệm, các NHTM và cơ quan quản lý cần thực hiện những giải pháp và chính sách gì để vừa kiểm soát rủi ro vừa nâng cao khả năng sinh lời?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời của các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 24 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu chuỗi thời gian 11 năm, từ năm 2007 đến năm 2017.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thuộc loại hình nghiên cứu định lượng thực nghiệm kinh tế lượng tài chính, sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng (Panel Data) để kiểm định các giả thuyết kinh tế.

Khung lý thuyết và các khái niệm nền tảng

Nghiên cứu tổng hợp các định nghĩa học thuật và văn bản quy phạm pháp luật về rủi ro tín dụng:

• Định nghĩa quốc tế: Rủi ro tín dụng là nguy cơ người vay không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ thanh toán gốc và lãi theo thỏa thuận hợp đồng, gây gián đoạn dòng tiền và tổn thất tài sản (Fitch, 1997; Greuning & Bratanovic, 1999; Coyle, 2000; Basel I, 2000; Basel II, 2006; Jens Hagendorff, 2010; Chen & Pan, 2012). Theo khảo sát của Ernst & Young (2010), 67% lãnh đạo tổ chức tín dụng coi rủi ro tín dụng là mối quan tâm hàng đầu.
• Cơ sở pháp lý tại Việt Nam: Khái niệm rủi ro tín dụng và phân loại nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) được căn cứ trực tiếp theo Thông tư số 02/2013/TT-NHNN ngày 21/01/2013 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về phân loại tài sản có, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro.

Về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời, tác giả phân tích hai trường phái lý thuyết đối lập:

• Trường phái tác động ngược chiều: Rủi ro tín dụng gia tăng làm phát sinh nợ quá hạn, thất thoát vốn, tăng chi phí trích lập dự phòng rủi ro và chi phí xử lý nợ, từ đó làm sụt giảm lợi nhuận ngân hàng (Achou & Tenguh, 2008; Athanasoglou et al., 2008; Alexiou & Sofoklis, 2009; Trujillo-Ponce, 2013).
• Trường phái tác động cùng chiều: Dựa trên lý thuyết đánh đổi rủi ro - lợi nhuận (risk-return tradeoff), khi ngân hàng chấp nhận rủi ro tín dụng cao hơn thì sẽ áp dụng biên lãi suất cho vay cao hơn để bù đắp tổn thất tiềm tàng, qua đó có thể gia tăng tỷ suất sinh lời nếu quản trị tốt danh mục (Maudos & Fernández de Guevara, 2004; Boahene et al., 2012).

Hệ thống chỉ tiêu và mô hình nghiên cứu

Khóa luận xây dựng hai phương trình hồi quy đa biến dựa trên khung mô hình kế thừa từ Million Gizaw và cộng sự (2015), Ali (2015) và Perry (2015):

$$\text{ROA}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{NPLR}{i,t} + \beta_2 \text{LLPR}{i,t} + \beta_3 \text{LEV}{i,t} + \beta_4 \text{SIZE}{i,t} + \beta_5 \text{LG}{i,t} + \beta_6 \text{CPI}{i,t} + \beta_7 \text{GDP}{i,t} + \varepsilon_{i,t} \quad (1)$$

$$\text{ROE}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{NPLR}{i,t} + \beta_2 \text{LLPR}{i,t} + \beta_3 \text{LEV}{i,t} + \beta_4 \text{SIZE}{i,t} + \beta_5 \text{LG}{i,t} + \beta_6 \text{CPI}{i,t} + \beta_7 \text{GDP}{i,t} + \varepsilon_{i,t} \quad (2)$$

Ký hiệu biến	Tên biến và công thức đo lường	Vai trò	Kỳ vọng dấu	Cơ sở tham chiếu
ROA	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản bình quân	Biến phụ thuộc	-	Ali (2015), Perry (2015)
ROE	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu bình quân	Biến phụ thuộc	-	Gizaw et al. (2015), Saeed & Zahid (2016)
NPLR	Nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) / Tổng dư nợ	Biến độc lập	(-)	Thông tư 02/2013/TT-NHNN, Gizaw et al. (2015)
LLPR	Dự phòng rủi ro tín dụng / Tổng dư nợ	Biến độc lập	(+) / (-)	Kolapo et al. (2012), Olawale et al. (2015)
LEV	Tổng dư nợ / Tổng vốn chủ sở hữu	Biến độc lập	(+)	Ali (2015), Samuel et al. (2012), Basel III
SIZE	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản	Biến kiểm soát	(+)	Saeed & Zahid (2016), Indiael & Dickson (2013)
LG	Tỷ lệ tăng trưởng dư nợ tín dụng hàng năm	Biến kiểm soát	(+)	Trà Vân (2016), NHNN
CPI	Tỷ lệ lạm phát hàng năm	Biến kiểm soát	(+)	Liu & Wilson (2010), Safari (2012)
GDP	Tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm	Biến kiểm soát	(+)	Athanasoglou (2008), Salas & Saurina (2002)

Nguồn dữ liệu và quy trình xử lý kinh tế lượng

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của 24 NHTMCP Việt Nam qua 11 năm (2007 - 2017), kết hợp với số liệu thống kê vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước và Tổng cục Thống kê.
• Công cụ xử lý: Phần mềm EViews 8.0.
• Quy trình phân tích:
  1. Thống kê mô tả và phân tích tương quan giữa các biến nhằm nhận diện xu hướng dữ liệu ban đầu.
  2. Ước lượng mô hình qua ba phương pháp: Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình hiệu ứng cố định (Fixed Effects Model - FEM), Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (Random Effects Model - REM).
  3. Kiểm định lựa chọn mô hình tối ưu: Kiểm định tỷ số hợp lý (Likelihood Ratio / F-test) để chọn giữa Pooled OLS và FEM; Kiểm định Hausman để chọn giữa FEM và REM.
  4. Kiểm định các khuyết tật của mô hình: Hiện tượng đa cộng tuyến (ma trận tương quan), kiểm định tự tương quan (Autocorrelation), kiểm định phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity), và kiểm định phân phối chuẩn của phần dư.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam sau giai đoạn khủng hoảng và áp lực nợ xấu tăng cao. Chương này xác định rõ mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu (rủi ro tín dụng và khả năng sinh lời), phạm vi nghiên cứu (24 NHTMCP giai đoạn 2007 - 2017), phương pháp nghiên cứu định lượng dữ liệu bảng và cấu trúc tổng thể gồm 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu

Chương 2 thiết lập nền tảng lý thuyết và tổng hợp 28 công trình nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước:

• Phân tích chi tiết khái niệm, bản chất rủi ro tín dụng và 3 chỉ tiêu đo lường chính: NPLR (Công thức 2.1), LLPR (Công thức 2.2), LEV (Công thức 2.3).
• Phân tích khái niệm khả năng sinh lời và 2 chỉ tiêu đo lường: ROA (Công thức 2.4), ROE (Công thức 2.5).
• Khái quát lý thuyết tác động hai chiều giữa rủi ro tín dụng và lợi nhuận ngân hàng.
• Bảng tổng hợp thực nghiệm (Bảng 2.1) đối chiếu kết quả của các tác giả quốc tế (Miller & Noulas, 1997; Ben-Naceur & Omran, 2008; Athanasoglou, 2008; Honsa et al., 2009; Al-Khouri, 2011; Kolapo, 2012; Gizaw et al., 2015; Ali, 2015; Saeed & Zahid, 2016) và các tác giả tại Việt Nam (Nguyễn Hồng Học, 2013; Phạm Hữu Hồng Thái, 2013; Trần Việt Dũng, 2014; Nguyễn Hữu Quỳnh Như, 2015; Nguyễn Phú Cường, 2016). Phần lớn các công trình đều chỉ ra tác động ngược chiều của nợ xấu đến lợi nhuận.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 thiết lập 7 giả thuyết nghiên cứu ($H_1$ đến $H_7$) tương ứng với các biến trong mô hình:

• Trình bày công thức toán học của 2 phương trình hồi quy phụ thuộc ROA và ROE.
• Định nghĩa biến, cách thức tính toán và giải thích kỳ vọng dấu của từng biến độc lập, biến kiểm soát (Bảng 3.1).
• Danh sách 24 NHTMCP và khung thời gian thu thập dữ liệu thứ cấp (Bảng 3.2).
• Trình bày cơ sở lý thuyết của các phép kiểm định: Likelihood Ratio test, Hausman test, kiểm định phân phối chuẩn phần dư, kiểm định đa cộng tuyến và kiểm định tự tương quan (Bảng 3.3).

Chương 4: Phân tích dữ liệu và kết quả nghiên cứu

Chương 4 thể hiện kết quả phân tích số liệu thực nghiệm thông qua phần mềm EViews 8.0:

• Thống kê mô tả (Bảng 4.1, Biểu đồ 4.1 đến 4.5): Phân tích diễn biến tỷ lệ nợ xấu bình quân giai đoạn 2007 - 2017, tình hình xử lý nợ xấu bán cho Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) năm 2017, tốc độ trích lập dự phòng rủi ro và biến động hệ số đòn bẩy tài chính.
• Ước lượng mô hình (Bảng 4.2 đến 4.11):
  • Mô hình (1) với biến phụ thuộc ROA: Kiểm định Likelihood Ratio cho thấy FEM vượt trội hơn Pooled OLS ($p < 0,05$); kiểm định Hausman xác định mô hình FEM (hoặc REM tùy theo kết quả kiểm định thống kê) là mô hình thích hợp.
  • Mô hình (2) với biến phụ thuộc ROE: Thực hiện tuần tự Pooled OLS, FEM, REM và các kiểm định Likelihood Ratio, Hausman tương ứng.
• Phân tích tương quan và kiểm định chẩn đoán (Bảng 4.12 đến 4.14): Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến, kiểm định hiện tượng tự tương quan và kiểm định phương sai sai số thay đổi.
• Bảng kết quả hồi quy cuối cùng (Bảng 4.15): Tổng hợp hệ số hồi quy và mức ý nghĩa thống kê của các biến độc lập và kiểm soát đối với ROA và ROE.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 đúc kết các phát hiện thực nghiệm và đề xuất hàm ý quản trị, chính sách:

• Đánh giá cụ thể tác động của từng biến: tỷ lệ nợ xấu, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng, hệ số đòn bẩy tài chính, quy mô ngân hàng, tốc độ tăng trưởng tín dụng, lạm phát và tăng trưởng GDP.
• Đề xuất các giải pháp quản trị rủi ro tín dụng cho ban điều hành các NHTMCP.
• Khuyến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ nhằm tăng cường giám sát vĩ mô và hoàn thiện cơ chế xử lý nợ xấu.
• Nêu rõ các hạn chế của đề tài và định hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Từ kết quả hồi quy mô hình dữ liệu bảng của 24 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2007 - 2017 trên EViews 8.0, nghiên cứu ghi nhận các kết quả thực nghiệm sau:

Biến số	Tác động thực nghiệm đến ROA / ROE	Ý nghĩa thống kê	Diễn giải kết quả trong văn bản
NPLR (Tỷ lệ nợ xấu)	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)	Nợ xấu tăng làm giảm trực tiếp khả năng sinh lời do thất thoát vốn gốc/lãi và phát sinh chi phí xử lý.
LLPR (Dự phòng rủi ro)	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)	Chi phí trích lập dự phòng tăng làm giảm thu nhập ròng trong kỳ của ngân hàng.
LEV (Đòn bẩy tài chính)	Ngược chiều (-)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)	Hệ số đòn bẩy cao làm suy giảm khả năng chống đỡ rủi ro tổn thất tín dụng, tác động tiêu cực đến lợi nhuận.
SIZE (Quy mô ngân hàng)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)	Quy mô tổng tài sản lớn giúp ngân hàng tận dụng lợi thế quy mô, đa dạng hóa danh mục cho vay.
LG (Tăng trưởng tín dụng)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)	Tăng trưởng dư nợ tín dụng hợp lý mở rộng quy mô thu nhập lãi thuần cho ngân hàng.
CPI (Lạm phát)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)	Lạm phát phản ánh biến động lãi suất danh nghĩa và mức điều chỉnh biên lãi trong môi trường kinh doanh.
GDP (Tăng trưởng kinh tế)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa ($p < 0,05$)	Kinh tế tăng trưởng tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng trả nợ, kích thích nhu cầu vốn và tăng sinh lời.

Đóng góp của đề tài

1. Về mặt học thuật: Khóa luận kế thừa và khắc phục hạn chế về dữ liệu của các nghiên cứu trước tại Việt Nam thông qua việc mở rộng khung thời gian nghiên cứu lên 11 năm liên tục (2007 - 2017), bao quát đầy đủ giai đoạn trước, trong và sau tái cơ cấu nợ xấu hệ thống ngân hàng. Đồng thời, đề tài bổ sung chỉ tiêu hệ số đòn bẩy tài chính (LEV = Tổng dư nợ / Vốn chủ sở hữu) theo chuẩn mực Basel III và nghiên cứu quốc tế của Ali (2015).
2. Về mặt thực nghiệm và quản trị: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm lượng hóa rõ ràng mức độ suy giảm lợi nhuận khi nợ xấu và chi phí trích lập dự phòng gia tăng; từ đó chứng minh sự cần thiết của việc cân đối giữa mục tiêu mở rộng tín dụng và kiểm soát chất lượng nợ.

Giải pháp và khuyến nghị tác giả đề xuất

• Đối với các ngân hàng thương mại:
  • Nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng, chấm điểm tín dụng nội bộ và kiểm soát chặt chẽ việc cấp tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao.
  • Tối ưu hóa quy trình trích lập và sử dụng dự phòng rủi ro tín dụng đúng quy định Thông tư 02/2013/TT-NHNN nhưng không để ảnh hưởng tiêu cực quá mức đến nguồn vốn kinh doanh.
  • Kiểm soát hệ số đòn bẩy tài chính ở mức an toàn, tăng cường năng lực vốn chủ sở hữu nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn vốn theo định hướng Basel II/Basel III.
  • Phối hợp chặt chẽ với VAMC để đẩy nhanh tiến độ xử lý và thu hồi nợ xấu tồn đọng.
• Đối với Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ:
  • Tăng cường thanh tra, giám sát an toàn vi mô và vĩ mô đối với hoạt động cấp tín dụng của các NHTMCP.
  • Hoàn thiện khung khổ pháp lý về thị trường mua bán nợ, tạo hành lang pháp lý thông thoáng để xử lý tài sản bảo đảm và hỗ trợ các tổ chức tín dụng tái cơ cấu nợ hiệu quả.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số điểm hạn chế dựa trên phạm vi và dữ liệu thực hiện:

• Về mẫu nghiên cứu và nguồn dữ liệu: Mẫu nghiên cứu giới hạn ở 24 NHTMCP tại Việt Nam và dựa hoàn toàn trên số liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính công bố công khai. Một số số liệu nợ xấu thực tế có thể chưa phản ánh toàn diện các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro hoặc nợ đã bán cho VAMC chưa được xử lý dứt điểm.
• Về biến số mô hình: Nghiên cứu tập trung vào 3 biến đại diện rủi ro tín dụng (NPLR, LLPR, LEV) và 4 biến kiểm soát (SIZE, LG, CPI, GDP); chưa bao quát thêm các nhân tố khác như tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), cấu trúc sở hữu, chi phí hoạt động hay rủi ro thanh khoản.
• Hướng mở rộng: Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khung dữ liệu sau năm 2017, áp dụng phương pháp ước lượng GMM (Generalized Method of Moments) để kiểm soát hiện tượng nội sinh tiềm ẩn trong mô hình dữ liệu bảng ngân hàng.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học ứng dụng: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về quy trình xây dựng mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng (Pooled OLS, FEM, REM), phương pháp chạy kiểm định Hausman, Likelihood Ratio và xử lý khuyết tật mô hình trên phần mềm EViews 8.0.
• Người làm nghiên cứu về quản trị rủi ro ngân hàng: Hệ thống bảng tổng quan 28 nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước (Bảng 2.1) cùng danh mục tài liệu tham khảo chi tiết là nguồn tổng hợp lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm đầy đủ về mối quan hệ giữa rủi ro tín dụng và tỷ suất sinh lời (ROA, ROE).
• Chuyên viên phân tích tài chính và quản trị rủi ro tại các NHTM: Tham khảo các phát hiện thực nghiệm về tác động của chỉ tiêu NPLR, LLPR, LEV để xây dựng các ngưỡng cảnh báo sớm và kế hoạch kinh doanh cân đối giữa quy mô dư nợ và an toàn vốn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả sử dụng các chỉ tiêu nào để đo lường rủi ro tín dụng trong mô hình?

Tác giả sử dụng 3 chỉ tiêu độc lập đại diện cho rủi ro tín dụng:

1. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ (NPLR): Đo lường tỷ lệ nợ nhóm 3, 4, 5 trên tổng dư nợ theo quy định tại Thông tư 02/2013/TT-NHNN.
2. Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro tín dụng (LLPR): Đo lường tỷ lệ dự phòng rủi ro (chung và cụ thể) trên tổng dư nợ.
3. Hệ số đòn bẩy tài chính (LEV): Đo lường tỷ lệ Tổng dư nợ / Vốn chủ sở hữu theo cách tiếp cận của Ali (2015) và quy ước Basel III.

2. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ bao nhiêu ngân hàng và trong giai đoạn nào?

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu bảng thu thập từ 24 ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam trong khoảng thời gian 11 năm liên tục, từ năm 2007 đến năm 2017, trích xuất từ báo cáo thường niên, báo cáo tài chính đã kiểm toán và dữ liệu công bố của Ngân hàng Nhà nước.

3. Phương pháp hồi quy và các bước kiểm định lựa chọn mô hình trong khóa luận được thực hiện ra sao?

Khóa luận sử dụng phần mềm EViews 8.0 để ước lượng hồi quy qua ba phương pháp: Pooled OLS, FEM và REM. Sau đó, tác giả sử dụng kiểm định Likelihood Ratio (F-test) để so sánh Pooled OLS với FEM, và kiểm định Hausman để so sánh FEM với REM nhằm lựa chọn mô hình tối ưu. Các kiểm định về đa cộng tuyến, tự tương quan và phương sai sai số thay đổi được thực hiện để đảm bảo tính vững của mô hình.

4. Kết quả hồi quy cho thấy các yếu tố vĩ mô tác động như thế nào đến khả năng sinh lời của NHTM?

Cả hai biến vĩ mô là Tỷ lệ lạm phát (CPI) và Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GDP) đều thể hiện mối quan hệ cùng chiều (+) có ý nghĩa thống kê đối với khả năng sinh lời (cả ROA và ROE) của 24 NHTMCP trong giai đoạn 2007 - 2017.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Minh đã giải quyết trọn vẹn vấn đề lượng hóa tác động của rủi ro tín dụng đến khả năng sinh lời của 24 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 2007 - 2017. Kết quả thực nghiệm bằng mô hình hồi quy dữ liệu bảng trên EViews 8.0 khẳng định tỷ lệ nợ xấu, tỷ lệ trích lập dự phòng và hệ số đòn bẩy tài chính đều có tác động ngược chiều đến tỷ suất sinh lời ROA và ROE, trong khi quy mô ngân hàng, tăng trưởng tín dụng, GDP và CPI có tác động cùng chiều. Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực nghiệm vững chắc để các nhà quản trị ngân hàng thương mại cân đối chính sách tín dụng và hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác kiểm soát an toàn hệ thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã ngành: 7340201 Đề tài: TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO TÍN DỤNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM HVTH : PHẠM THỊ MINH MSHV 030630141497 Lớp : HQ02 - GE02 GVHD : ThS. Hồ Chí Minh, tháng 12/2018 I BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã ngành: 7340201 Đề tài: TÁC ĐỘNG CỦA RỦI RO TÍN DỤNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM HVTH : PHẠM THỊ MINH MSHV 030630141497 Lớp : HQ02 - GE02 GVHD : ThS.

Hồ Chí Minh, tháng 12/2012 II TÓM TẮT The objective of the study was to empirically examine the impact of credit risk on profitability of commercial banks in Vietnam. For the purpose secondary data collected from 24 commercial banks for a 11 years period (2007-2017) were collected from annual reports of respective banks and National Bank of Vietnam. By constructing the regression model in three approaches, the regression model (Ordinary Least Squares -OLS, Fixed Effects Model (FEM) and Random Effects Model (REM), then use Likelihood Ratio and Hausman Test for chose the avaiable model. The regression results of the data show that the factors of non-performing loan ratio, credit risk provision ratio, leverage ratio have the negative effect on profitability.

Inflation, GDP growth, asset size, and credit growth have the same positive impact on profitability. As a result, bank executives can adopt appropriate policies to adjust the factors that affect profitability to achieve the goals set, as well as other relevant agencies that can use it. For the purpose of assessing, managing and supervising effectively in banking business. Chapter 1 Chapter 1 briefly outlines the necessity of the topic, the scientific basis of the research problem; clarify the research objectives and then formulate research questions to answer the research objectives; identification of research objects and scope of research; Research methods and contributions of the project.

Chapter 2 This chapter provides an overview of bank credit risk and profitability, the relationship between bank credit risk and profitability. It also provides a brief overview of previous studies on the impact of credit risk on profitability both at home and abroad. This will serve as the basis for the III study of hypotheses and research models. In the research papers on factors affecting profitability in the operation of the bank, the results largely show that credit risk affects negatively on profitability.

Research on the practical impact of credit risk on profitability most of the dependent variables included in the study are ROE and ROA variables. The profitability of the bank is affected by internal factors of banks and related macro variables. In most research papers, micro-indicators such as bank size, liquidity, equity, operating costs and macro variables such as GDP growth rate and inflation are used. The result of empirical research helps managers and executives to implement policies, regulate management and control risks to overcome negative impacts, thereby improving efficiency in operations, increasing competitiveness and strengthening its position in the economy.

Chapter 3 Chapter 3 details the issues related to the research model, the variables used in the model are well defined and described, and the author also comes up with an expectation sign for the mechanical variables. Department for research hypothesis. At the same time, the author presents data collection from secondary data sources of 24 joint stock commercial banks, compiling table data, as the research database of the topic. Finally, the author presented his research methodology.

To select the most appropriate research model, the author performs step by step, including descriptive statistics, how to select regression models, multi-collinear verification, self- correlation testing, and compliance testing regressioncoefficients. Within the scope of this chapter, the author designs hypotheses on the basis of exploring previous research papers and practical contacts in Vietnam.