Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam: Luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Liễu Hoanh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu 0163 tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại việt nam luận văn thạc sĩ tcnh phạm thị liễu hoanh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Liễu Hoanh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Sáng
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Tỷ Giá Đến Cán Cân Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TỶ GIÁ VÀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI
• 2.1. Lý thuyết liên quan đến tỷ giá
• 2.1.1. Khái niệm tỷ giá
• 2.1.2. Phân loại tỷ giá
• 2.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá
• 2.1.4. Các học thuyết liên quan đến tỷ giá
• 2.2. Lý thuyết liên quan đến cán cân thương mại
• 2.2.1. Khái niệm cán cân thương mại
• 2.2.2. Các yếu tố tác động đến cán cân thương mại
• 2.2.3. Cán cân thương mại và tác động của hiệu ứng phá giá
• 2.2.4. Hệ số co giãn xuất nhập khẩu và điều kiện Marshall – Lenner
• 2.2.5. Mô hình lý thuyết
• 2.2.6. Các nghiên cứu thực nghiệm trước về tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại
• 2.3. Các nghiên cứu thực nghiệm nước ngoài về tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại
• 2.4. Các nghiên cứu thực nghiệm trong nước về tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại
• 2.5. Tóm tắt các công trình nghiên cứu trước về tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại
• 2.6. Điểm mới của nghiên cứu so với các nghiên cứu trước
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu và mô tả các biến sử dụng để nghiên cứu tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam
• 3.2. Mô hình nghiên cứu tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam
• 3.3. Kiểm định tính dừng
• 3.4. Kiểm định đồng liên kết
• 3.5. Mô hình ARDL
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 4.1. Thống kê mô tả các biến trong nghiên cứu tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam
• 4.2. Biến cán cân thương mại Việt Nam (TB)
• 4.3. Biến tỷ giá thực đa phương (REER)
• 4.4. Biến tổng sản phẩm quốc nội Việt Nam (GDPVN)
• 4.5. Biến tổng sản phẩm quốc nội các nước đối tác (GDPW)
• 4.6. Các kiểm định thực hiện trong nghiên cứu tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam
• 4.6.1. Kiểm định tính dừng của mô hình theo phương pháp ADF test đối với các biến CCTM (LnTB); tỷ giá thực đa phương (LnREER); GDP Việt Nam (LnGDPVN) và GDP các nước đối tác (LnGPDW)
• 4.6.2. Kiểm định tính dừng của mô hình theo phương pháp PP test đối với các biến CCTM (LnTB); tỷ giá thực đa phương (LnREER); GDP Việt Nam (LnGDP VN) và GDP các nước đối tác (LnGPDW)
• 4.6.3. Kiểm định đồng liên kết Johansen Cointegration Test
• 4.7. Phân tích tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam thông qua mô hình ARDL
• 4.7.1. Kết quả kiểm định F – test cho các biến thêm vào dựa vào mức trễ của mô hình
• 4.7.2. Xác định mức trễ tối ưu của mô hình và kết quả hồi quy mô hình ARDL của sai phân bậc nhất các biến
• 4.7.3. Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại trong ngắn hạn
• 4.7.4. Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại trong dài hạn
• 4.7.5. Các kiểm định khác liên quan đến mô hình ARDL
• 4.7.5.1. Kiểm định tính giải thích của mô hình
• 4.7.5.2. Kiểm định hiện tượng tương quan của mô hình
• 4.7.5.3. Kiểm định sự phù hợp của mô hình
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA TỶ GIÁ ĐẾN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM
• 5.1. Kết luận về tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam
• 5.2. Các khuyến nghị để hoàn thiện cơ chế tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
• 5.2.1. Về cơ chế tỷ giá
• 5.2.2. Về biện pháp điều hành tỷ giá
• 5.2.3. Khuyến nghị một số chính sách để cải thiện cán cân thương mại Việt Nam dưới tác động của tỷ giá
• 5.2.3.1. Chính sách tỷ giá đảm bảo ngang giá sức mua đồng tiền nội tệ so với rổ tiền tệ
• 5.2.3.2. Sự cần thiết của việc kết hợp giữa thả nổi và quản lý tỷ giá ở Việt Nam
• 5.2.3.3. Hoàn thiện cơ chế quản lý và thúc đẩy thị trường ngoại hối phát triển
• 5.3. Hạn chế nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam
• 5.3.1. Hạn chế trong nghiên cứu tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam

Tỷ giá là một yếu tố quan trọng trong nền kinh tế, ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân thương mại của Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc hiểu rõ tác động của tỷ giá sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các quyết định hợp lý nhằm cải thiện tình hình cán cân thương mại.

1.1. Khái niệm và vai trò của tỷ giá trong kinh tế

Tỷ giá là giá trị của một đồng tiền so với đồng tiền khác. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc xác định giá cả hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu, từ đó ảnh hưởng đến cán cân thương mại của một quốc gia.

1.2. Tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu

Sự thay đổi của tỷ giá có thể làm tăng hoặc giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Khi tỷ giá tăng, hàng hóa xuất khẩu trở nên đắt đỏ hơn, dẫn đến giảm xuất khẩu và tăng nhập khẩu.

II. Vấn đề và thách thức trong việc quản lý tỷ giá tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý tỷ giá, đặc biệt là trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu. Việc duy trì một tỷ giá ổn định là rất quan trọng để bảo vệ cán cân thương mại và ổn định nền kinh tế.

2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá tại Việt Nam

Các yếu tố như lạm phát, chính sách tiền tệ và tình hình kinh tế toàn cầu đều có tác động lớn đến tỷ giá. Sự biến động của các yếu tố này có thể gây ra những thay đổi lớn trong tỷ giá, ảnh hưởng đến cán cân thương mại.

2.2. Hệ quả của việc quản lý tỷ giá không hiệu quả

Nếu tỷ giá không được quản lý hiệu quả, có thể dẫn đến tình trạng thâm hụt cán cân thương mại. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế mà còn làm giảm niềm tin của nhà đầu tư.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để phân tích tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam. Mô hình ARDL được áp dụng để đo lường mối quan hệ giữa các biến trong dài hạn và ngắn hạn.

3.1. Dữ liệu và mô hình nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn chính thức như Ngân hàng Nhà nước và Tổng cục Thống kê. Mô hình ARDL cho phép phân tích mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại một cách chính xác.

3.2. Phân tích kết quả nghiên cứu

Kết quả phân tích cho thấy tỷ giá có tác động đáng kể đến cán cân thương mại. Sự thay đổi của tỷ giá thực đa phương có thể làm thay đổi đáng kể hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tác động của tỷ giá

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc điều chỉnh tỷ giá có thể cải thiện tình hình cán cân thương mại. Các chính sách tỷ giá cần được thiết kế để hỗ trợ xuất khẩu và hạn chế nhập khẩu.

4.1. Các chính sách tỷ giá hiệu quả

Các chính sách tỷ giá cần linh hoạt và phù hợp với tình hình kinh tế. Việc áp dụng các biện pháp như thả nổi có kiểm soát có thể giúp ổn định cán cân thương mại.

4.2. Kết quả nghiên cứu và khuyến nghị

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có các biện pháp cụ thể để cải thiện cán cân thương mại. Các khuyến nghị chính sách sẽ giúp tăng cường sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về tác động của tỷ giá

Nghiên cứu đã làm rõ mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại Việt Nam. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục tập trung vào việc cải thiện các chính sách tỷ giá nhằm hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc đánh giá tác động của các chính sách tỷ giá trong bối cảnh toàn cầu hóa. Điều này sẽ giúp Việt Nam có những bước đi đúng đắn trong quản lý tỷ giá.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai nên xem xét các yếu tố mới ảnh hưởng đến tỷ giá và cán cân thương mại. Việc áp dụng công nghệ và dữ liệu lớn trong nghiên cứu sẽ mang lại những kết quả chính xác hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới, tỷ giá hối đoái trở thành một nhân tố quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân thương mại (CCTM). Giai đoạn 2008 – 2018 chứng kiến nhiều biến động về tỷ giá và cán cân thương mại của Việt Nam, với mức thâm hụt thương mại từng lên tới khoảng 15,4 tỷ USD vào năm 2009, sau đó dần cải thiện và chuyển sang thặng dư nhẹ từ năm 2012, đạt mức thặng dư kỷ lục 6 tỷ USD vào năm 2018. Tỷ giá thực đa phương (REER) và tốc độ tăng trưởng GDP của Việt Nam cùng các đối tác thương mại được xem là các yếu tố kinh tế vĩ mô chủ chốt tác động đến CCTM.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng mô hình định lượng đo lường tác động của tỷ giá đến CCTM Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2018, đồng thời đề xuất các hàm ý chính sách nhằm cải thiện cán cân thương mại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào dữ liệu chuỗi thời gian của Việt Nam và các đối tác thương mại chính, sử dụng mô hình tự hồi quy phân phối trễ (ARDL) để phân tích mối quan hệ ngắn hạn và dài hạn. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và thương mại điều chỉnh cơ chế tỷ giá, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và thúc đẩy phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế vĩ mô về tỷ giá và cán cân thương mại, bao gồm:

• Lý thuyết ngang giá sức mua (PPP): Tỷ giá hối đoái phản ánh sự chênh lệch mức giá giữa các quốc gia, tỷ lệ thay đổi tỷ giá tương ứng với chênh lệch lạm phát giữa hai đồng tiền trong dài hạn.
• Hiệu ứng đường cong tuyến J: Phá giá đồng nội tệ ban đầu làm xấu đi cán cân thương mại trong ngắn hạn do hiệu ứng giá cả, nhưng cải thiện trong dài hạn nhờ hiệu ứng khối lượng xuất nhập khẩu.
• Điều kiện Marshall-Lerner: Để phá giá đồng nội tệ có tác động tích cực đến cán cân thương mại, tổng độ co giãn của xuất khẩu và nhập khẩu theo giá phải lớn hơn 1.
• Mô hình ARDL (Auto Regressive Distributed Lags): Phân tích mối quan hệ đồng liên kết giữa tỷ giá thực đa phương, GDP Việt Nam, GDP các nước đối tác và cán cân thương mại, cho phép ước lượng tác động ngắn hạn và dài hạn.

Các khái niệm chính bao gồm tỷ giá thực đa phương (REER), cán cân thương mại (tỷ lệ xuất khẩu trên nhập khẩu), tốc độ tăng trưởng GDP Việt Nam (GDPVN) và GDP các nước đối tác (GDPW).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu chuỗi thời gian từ năm 2008 đến 2018. Cỡ mẫu gồm các quan sát hàng năm về tỷ giá, GDP và cán cân thương mại của Việt Nam và 10 đối tác thương mại lớn. Dữ liệu được thu thập từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, IMF và các nguồn chính thức khác.

Quy trình phân tích gồm:

• Kiểm định tính dừng của các biến bằng phương pháp ADF và PP để tránh hiện tượng hồi quy giả mạo.
• Kiểm định đồng liên kết Johansen nhằm xác định mối quan hệ dài hạn giữa các biến.
• Ước lượng mô hình ARDL để phân tích tác động ngắn hạn và dài hạn của tỷ giá thực đa phương, GDP Việt Nam và GDP các nước đối tác đến cán cân thương mại.
• Kiểm định các giả thiết về sự phù hợp, tự tương quan và ổn định của mô hình.

Phần mềm STATA 14 được sử dụng để xử lý và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động dài hạn của tỷ giá thực đa phương (REER) đến cán cân thương mại: Kết quả mô hình ARDL cho thấy hệ số hồi quy của REER dương và có ý nghĩa thống kê, cho thấy khi đồng nội tệ mất giá (REER tăng), cán cân thương mại Việt Nam được cải thiện. Cụ thể, tăng 1% REER làm tăng tỷ lệ xuất khẩu trên nhập khẩu khoảng 0,5% trong dài hạn.

2. Ảnh hưởng của tốc độ tăng trưởng GDP Việt Nam (GDPVN): Tăng trưởng GDP Việt Nam có tác động âm đến cán cân thương mại, với hệ số khoảng -0,3, phản ánh xu hướng nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu khi nền kinh tế phát triển.

3. Ảnh hưởng của tốc độ tăng trưởng GDP các nước đối tác (GDPW): Tăng trưởng GDP các đối tác thương mại có tác động tích cực đến cán cân thương mại Việt Nam, với hệ số dương khoảng 0,4, cho thấy khi đối tác tăng trưởng, nhu cầu nhập khẩu hàng Việt Nam tăng lên.

4. Hiệu ứng ngắn hạn và hiệu ứng đường cong tuyến J: Trong ngắn hạn, phá giá đồng nội tệ làm cán cân thương mại xấu đi do hiệu ứng giá cả chi phối, nhưng sau khoảng 2-3 năm, hiệu ứng khối lượng xuất nhập khẩu giúp cải thiện cán cân thương mại, phù hợp với lý thuyết đường cong tuyến J.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước trước đây, khẳng định vai trò quan trọng của tỷ giá trong điều tiết cán cân thương mại. Tác động tích cực của phá giá đồng nội tệ trong dài hạn giúp nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, tác động tiêu cực trong ngắn hạn đòi hỏi các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu hợp lý.

Ảnh hưởng âm của tăng trưởng GDP nội địa phản ánh nhu cầu nhập khẩu tăng cao khi thu nhập người dân và doanh nghiệp tăng, làm gia tăng áp lực lên cán cân thương mại. Ngược lại, tăng trưởng GDP các nước đối tác thúc đẩy xuất khẩu Việt Nam, tạo điều kiện cải thiện cán cân thương mại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường cong tuyến J minh họa sự biến động cán cân thương mại theo thời gian sau khi phá giá đồng nội tệ, cũng như bảng hệ số hồi quy ARDL thể hiện mức độ tác động của từng biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Điều hành chính sách tỷ giá linh hoạt: Ngân hàng Nhà nước cần duy trì cơ chế tỷ giá thả nổi có quản lý, điều chỉnh tỷ giá thực đa phương phù hợp để tăng cường khả năng cạnh tranh xuất khẩu, đồng thời hạn chế biến động quá lớn gây bất ổn thị trường.

2. Tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu: Chính phủ và các cơ quan liên quan nên triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và thị trường nhằm giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường xuất khẩu.

3. Kiểm soát nhập khẩu hợp lý: Áp dụng các biện pháp thuế quan, hạn ngạch và kiểm tra chất lượng nhằm hạn chế nhập khẩu các mặt hàng không cần thiết, giảm áp lực lên cán cân thương mại và bảo vệ sản xuất trong nước.

4. Phát triển thị trường ngoại hối và dự trữ ngoại tệ: Hoàn thiện cơ chế quản lý thị trường ngoại hối, tăng cường dự trữ ngoại tệ để có thể can thiệp kịp thời, ổn định tỷ giá và hỗ trợ chính sách tiền tệ vĩ mô.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 1-3 năm tới, với sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Công Thương và các tổ chức doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và thương mại: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách tỷ giá và thương mại nhằm ổn định cán cân thương mại và thúc đẩy phát triển kinh tế.

2. Các nhà quản lý ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ tác động của tỷ giá đến hoạt động xuất nhập khẩu, từ đó xây dựng chiến lược quản lý rủi ro tỷ giá hiệu quả.

3. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Cung cấp thông tin về xu hướng biến động tỷ giá và cán cân thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc hoạch định kế hoạch kinh doanh và phòng ngừa rủi ro.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng, kinh tế quốc tế: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nghiên cứu tiếp theo về mối quan hệ giữa tỷ giá và cán cân thương mại trong bối cảnh kinh tế hội nhập.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ giá thực đa phương (REER) là gì và tại sao quan trọng?
   REER là chỉ số đo lường sức mua tương đối của đồng nội tệ so với rổ tiền tệ các đối tác thương mại, điều chỉnh theo chênh lệch lạm phát. REER phản ánh mức độ cạnh tranh giá của hàng hóa trong nước trên thị trường quốc tế, ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân thương mại.

2. Hiệu ứng đường cong tuyến J có ý nghĩa gì trong nghiên cứu này?
   Hiệu ứng tuyến J mô tả hiện tượng phá giá đồng nội tệ ban đầu làm xấu đi cán cân thương mại do giá cả thay đổi, nhưng sau một thời gian dài hạn, sản lượng xuất khẩu tăng và nhập khẩu giảm giúp cải thiện cán cân thương mại. Nghiên cứu xác nhận hiệu ứng này tại Việt Nam trong giai đoạn 2008-2018.

3. Tại sao tăng trưởng GDP Việt Nam lại có tác động tiêu cực đến cán cân thương mại?
   Khi GDP tăng, thu nhập và nhu cầu tiêu dùng trong nước tăng lên, dẫn đến nhập khẩu hàng hóa nhiều hơn, trong khi xuất khẩu không tăng tương ứng, làm cán cân thương mại bị ảnh hưởng tiêu cực.

4. Mô hình ARDL có ưu điểm gì trong phân tích này?
   ARDL cho phép phân tích mối quan hệ đồng liên kết giữa các biến có tính dừng khác nhau, đồng thời ước lượng tác động ngắn hạn và dài hạn trong cùng một mô hình, phù hợp với dữ liệu chuỗi thời gian kinh tế phức tạp.

5. Các chính sách điều hành tỷ giá nên được thực hiện như thế nào để cải thiện cán cân thương mại?
   Chính sách nên duy trì tỷ giá linh hoạt có quản lý, kết hợp với các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu, đồng thời phát triển thị trường ngoại hối và dự trữ ngoại tệ để ổn định tỷ giá và giảm thiểu rủi ro.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định rõ tác động tích cực của phá giá đồng nội tệ (REER tăng) đến cải thiện cán cân thương mại Việt Nam trong dài hạn.
• Tăng trưởng GDP nội địa có xu hướng làm xấu đi cán cân thương mại do nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu.
• Tăng trưởng GDP các nước đối tác thúc đẩy xuất khẩu Việt Nam, góp phần cải thiện cán cân thương mại.
• Hiệu ứng đường cong tuyến J được xác nhận, với tác động tiêu cực ngắn hạn và tích cực dài hạn của tỷ giá đến cán cân thương mại.
• Đề xuất các chính sách điều hành tỷ giá linh hoạt, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu, kiểm soát nhập khẩu và phát triển thị trường ngoại hối nhằm ổn định và cải thiện cán cân thương mại trong 1-3 năm tới.

Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo về tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô khác đến cán cân thương mại Việt Nam. Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý và kinh doanh trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả đã khái quát được lý do mà tác giả muốn chọn để làm vấn đề nghiên cứu đó là “Tác động của tỷ giá đến cán cân thương mại Việt Nam”. Đồng thời tác giả đã nêu được các mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu cũng như các đóng góp của đề tài mà tác giả hướng đến. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TỶ GIÁ VÀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI 2. Lý thuyết liên quan đến tỷ giá 2.

Khái niệm tỷ giá Tỷ giá hối đoái theo Krugman và cộng sự (2012) được xem là giá của đồng tiền tại một quốc gia đang xét tới với giá của một đồng tiền tại một quốc gia khác, hay nó được xem là tỷ lệ quy đổi của một đồng tiền tại quốc gia này so với đồng tiền tại quốc gia khác, hay là lượng ngoại tệ được dùng để quy đổi một đồng nội tệ. Lê Phan Thị Diệu Thảo và cộng sự (2015) cho rằng “tỷ giá là giá của một đơn vị tiền tệ này được biểu thị thông qua một số lượng đơn vị tiền tệ khác”. Ví dụ, tại một thời điểm, tỷ giá giữa hai đồng tiền USD và VND đang được giao dịch ở mức USD1=VND22,800 và tỷ giá giữa hai đồng tiền EUR và USD đang được giao dịch ở mức EUR1=USD1.2560; trong ví dụ này, tỷ giá USD1=VND22,800 cho biết giá của 01 USD là 22,800VND, còn tỷ giá EUR1=USD1.2560 cho biết giá của 01 EUR là 1. Đối với chế độ bản vị vàng, quan hệ so sánh chênh lệch 2 đồng tiền vàng của 2 nước với nhau hoặc là so sánh chênh lệch hàm lượng vàng của 2 đồng tiền 2 nước với nhau được coi là tỷ giá hối đoái.

Ví dụ: 1 bảng Anh được quy đổi xấp xỉ 2.488 gram vàng, 1 đô la Mỹ thì là 0.889 gram vàng vì vậy chúng ta có thể lấy sự quy đổi đó lấy chênh lệch quy đổi ra tỷ giá so sánh giữa bảng Anh và đô la Mỹ như sau: 1 bảng Anh = 2. Vì vậy, trong chế độ tính bản vị hối đoái thì tỷ giá hối đoái được xem là giá cả của đơn vị tiền tệ của quốc gia được tính so với một quốc gia khác hay có thể xem là mối quan hệ so sánh giữa giá cả của 2 quốc gia khác nhau. Ta có hai cách để yết giá đó là yết giá trực tiếp và yết giá gián tiếp: Yết giá trực tiếp là cách yết mà tỷ giá đồng ngoại tệ sẽ được tính theo đơn vị của đồng nội tệ. Ví dụ tỷ giá đô la Mỹ/ Việt Nam đồng vào ngày 10/11/2020 là 23,370 Việt Nam đồng, ở đây tính là giá trị 1 đô la Mỹ được thể hiện trực tiếp bằng đồng Việt Nam.

8 Yết giá gián tiếp là cách yết mà tỷ giá đồng nội tệ sẽ được tính theo đơn vị của đồng ngoại tệ. Ví dụ tại ngân hàng ở Anh thì ngân hàng yết giá 1 bảng Anh = 1.823 đô la Mỹ, ở đây tính là giá trị đồng nội tệ bảng Anh được yết gián tiếp thông qua đồng đô la Mỹ là đồng ngoại tệ. Trong khi yết tỷ giá thì đồng tiền nào đứng trước gọi là đồng yết giá hay đồng tiền đơn vị, đồng tiền đứng sau gọi là đồng định giá là một số đơn vị tiền tệ phụ thuộc vào sự thay đổi của đồng yết giá. Lê Phan Thị Diệu Thảo và cộng sự (2015) cũng cho rằng “tỷ giá biểu thị tương quan giá trị giữa hai đồng tiền cấu thành tỷ giá”.

Trong nghiên cứu này thì tác giả sử dụng cách yết lấy đồng ngoại tệ quy đổi ra đồng nội tệ, điều này có nghĩa là nếu tỷ giá tăng lên sẽ làm mất giá đồng nội tệ và ngoại tệ lên giá hay ngược lại. Phân loại tỷ giá Theo Krugman và cộng sự (2012) thì tỷ giá cũng được phân loại theo các tiêu thức đó là kỳ hạn, tính chất tỷ giá, phương thức thanh toán, hoạt động thanh toán ngoại thương và chế độ tỷ giá. Căn cứ vào tiêu thức thời điểm thanh toán, tỷ giá được chia thành 2 loại: Tỷ giá giao ngay Tỷ giá kỳ hạn Đây là loại tỷ giá được sử dụng cho các Đây là loại tỷ giá được sử dụng cho hoạt động giao dịch thương mại trong các hợp đồng ngoại thương có tính ngày hoặc là ngày làm việc chậm sau chất thời hạn, thời hạn của các hợp hai ngày tuy nhiên sẽ loại trừ những đồng này được tính bắt đầu từ ngày ký ngày nghỉ cuối tuần và những ngày hợp đồng đến ngày hiệu lực của tiền nghỉ hàng tuần tại các quốc gia Hồi trong khoảng thời gian 1, 3, 6, 9 hay giáo. 9 Căn cứ vào tiêu thức tính chất của tỷ giá, tỷ giá được chia thành 2 loại: Tỷ giá danh nghĩa Tỷ giá thực tế Đây là loại tỷ giá được Đây là loại tỷ giá danh nghĩa đã được tính toán tính toán dựa trên giá trị theo giá tương đối của các quốc gia trong đó đã danh nghĩa của đồng tiền, tính đến yếu tố sức mua trong thực tế và sự cạnh tỷ giá này hoàn toàn tranh hàng hóa của các quốc gia.

Đối với các không thể hiện sự cạnh phương tiện thông tin quảng bá rộng lớn thì tỷ giá tranh của các loại sản này là tỷ giá được công bố rộng rãi. Công thức để phẩm, hàng hóa trong tính tỷ giá thực tế: Tỷ giá thực tế = Tỷ giá danh nước tại các giao dịch nghĩa * chênh lệch của mức giá nước ngoài / thương mại XNK quốc tế. mức giá trong nước. Căn cứ vào tiêu thức phương tiện thanh toán, tỷ giá được chia thành 2 loại: Tỷ giá điện hối Tỷ giá thư hối Đây là loại tỷ giá ngoại hối chuyển Đây là loại tỷ giá chuyển ngoại hối bằng điện được xem là cơ sở để tính thông qua thư.

toán các loại tỷ giá khác. Căn cứ vào tiêu thức cơ chế quản lý ngoại hối, tỷ giá được chia thành 2 loại: Đối với các quốc gia chưa phát triển hoặc phát triển kém thì tại thị trường ngoại hối xuất hiện tình trạng thị trường chợ đen, lúc này tỷ giá lại được chia thành hai loại một là loại do ngân hàng nhà nước quy định; hai là tỷ giá tại chợ đen do sự quan hệ mật thiết cầu và cung tiền tệ chi phối. Căn cứ vào tiêu thức hoạt động thanh toán ngoại thương, tỷ giá được chia thành 2 loại: 1 Tỷ giá xuất khẩu Tỷ giá nhập khẩu Đây là loại tỷ giá được tính dựa trên giá Đây là loại tỷ giá được tính dựa trên cả hàng hóa đem XK với điều kiện giao tỷ số giữa giá bán buôn của hàng NK lên tàu (FOB) bằng giá ngoại tệ với giá tại cảng bến theo đồng nội tệ với giá buôn của doanh nghiệp cộng thêm thuế NK tính bằng đồng ngoại tệ. XK tính dựa trên đồng nội tệ.

Tỷ giá NK và tỷ giá XK là hai khái niệm chính xác hơn khái niệm tỷ suất phí giữa hoạt động NK và hoạt động XK. Đối với các doanh nghiệp XNK thì để tối đa hóa lãi thì tỷ giá XK < tỷ giá chính thức < tỷ giá NK. Căn cứ vào tiêu thức chế độ tỷ giá hối đoái, tỷ giá được chia thành 3 loại: Tỷ giá thả nổi có Tỷ giá hối đoái cố định Tỷ giá thả nổi hoàn toàn quản lý Đây là loại tỷ giá được nhà Đây là loại tỷ giá được xét Đây là loại tỷ giá nước quản lý, chỉ đạo niêm dựa vào việc thông qua được sử dụng phổ yết cố định quan hệ giữa quan hệ cung cầu trên thị biến nhất vì nó là đồng ngoại tệ và nội tệ. trường ngoại hối.

phối hợp của tỷ giá hối đoái cố định và tỷ giá thả nổi hoàn toàn tuy nhiên nó được điều chỉnh để cải thiện những khuyết điểm của hai loại tỷ giá trên. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá  Các yếu tố thuộc về dài hạn Tương quan lạm phát giữa hai đồng tiền Theo Krugman và cộng sự (2012) thì tỷ giá giữa hai đồng tiền phải biến động để phản ánh tương quan lạm phát giữa chúng theo lý thuyết ngang giá sức mua có công thức như sau: 𝗌− 𝗌∗ ∆𝑬 = ∗ 𝟏𝟎𝟎% (2.1) 𝟏+ 𝗌∗ Trong đó: ∆𝐸 gọi là tỷ lệ thay đổi tỷ giá qua một năm Tỷ lệ lạm phát tính theo một năm trong nước là 𝜀 Tỷ lệ lạm phát tính theo một năm ở nước ngoài là 𝜀∗ Trong ngắn hạn thì tỷ lệ lạm phát trong nước và nước ngoài có sự thay đổi không đáng kể tuy nhiên trong dài hạn thì sự thay đổi có xu thế thường xuyên và rõ rệt. Do đó, sự tương quan lạm phát sẽ được tính đến trong xu hướng dài hạn. Vì vậy, tỷ giá thay đổi hay biến động do yếu tố lạm phát hay chênh lệch lạm phát giữa hai đồng tiền thì quốc gia nào có tỷ lệ lạm phát cao hơn thì sức mua của đồng tiền tại quốc gia đó sẽ giảm đi (Krugman và cộng sự, 2012).

Xét về góc độ lý thuyết thì ngoại hối cũng là một loại hàng hóa rất đặc biệt vì thế ngoại hối có tính chất được định giá. Giá của ngoại hối cũng được nhiều yếu tố tác động và nó cũng biến động theo các yếu tố đó ví dụ như lạm phát, giảm phát hay quan hệ cung cầu ngoại hối trong thị trường. theo các nghiên cứu thì tỷ lệ lạm phát là một yếu tố ảnh hưởng rất nhiều đến tỷ giá hối đoái, cụ thể là tỷ giá thực vì tỷ giá này được tính dựa trên tỷ giá danh nghĩa và tỷ lệ lạm phát. Vì vậy, chính phủ khi đưa ra các công cụ để quản lý giá thì lạm phát là yếu tố không thể bỏ qua và cần được phân tích kĩ lưỡng để phòng tránh những rủi ro có thể xảy ra với yếu tố này.

Giá cả hàng hóa thế giới XK hay NK lần lượt tăng hay giảm đều có tác động trong việc cải thiện CCTM, nó tác động làm cho cung tăng, cầu giảm về ngoại tệ hay khiến 1 tỷ giá giảm xuống. Điều này ngược lại giá cả hàng hóa thế giới XK hay NK lần lượt giảm hay tăng đều có tác động trong việc CCTM sẽ xấu đi, nó tác động làm cho cung giảm, cầu tăng về ngoại tệ hay khiến tỷ giá tăng lên. Thu nhập thực của người không cư trú và người cư trú Xét về thu nhập thực của người không cư trú và người cư trú theo Krugman và cộng sự (2012) thì thu nhập thực của người không cư trú thấp hơn so với người cư trú nhiều, điều này tác động làm NK ròng tăng lên, cầu ngoại tệ tăng lên tác động làm tăng tỷ giá lên.