Luận văn thạc sĩ báo chí học vấn đề xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình trên hệ thống truyền hình cáp của đài phát thanh truyền hình hà nội

Chuyên đề nghiên cứu Xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình trên hệ ..., cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia chuyên

• Tác giả: Tô Thị Nhàn
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thị Xuân Hòa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Báo chí học
• Đề tài: Vấn Đề Xã Hội Hóa Sản Xuất Chương Trình Truyền Hình Trên Hệ Thống Cáp Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI HÓA SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH
• 1.1. Các hình thức xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình
• 1.2. Vai trò của hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình
• 1.3. Các tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI HÓA SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH Ở TRUYỀN HÌNH CÁP - ĐÀI PTTH HÀ NỘI
• 2.1. Sự hình thành và phát triển hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình ở Truyền hình Cáp Hà Nội
• 2.2. Khảo sát, phân tích hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình ở Truyền hình Cáp Hà Nội
• 2.3. Đánh giá chung về hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình ở Truyền hình Cáp Hà Nội
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG, HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG XÃ HỘI HÓA SẢN XUẤT CHƯƠNG TRÌNH Ở TRUYỀN HÌNH CÁP - ĐÀI PTTH HÀ NỘI
• 3.1. Yêu cầu từ thực tiễn đối với hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình ở Truyền hình Cáp Hà Nội
• 3.2. Một số giải pháp cụ thể
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình

Hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình đã trở thành một xu hướng tất yếu trong bối cảnh phát triển của ngành truyền hình tại Việt Nam. Xã hội hóa không chỉ giúp tăng cường nguồn lực cho sản xuất mà còn tạo ra sự đa dạng trong nội dung truyền hình. Theo nghiên cứu, việc xã hội hóa đã mang lại nhiều lợi ích cho các đài truyền hình, đặc biệt là trong việc nâng cao chất lượng nội dung chương trình. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, hoạt động này cũng gặp phải nhiều thách thức, như sự xuất hiện của các chương trình kém chất lượng. Điều này đòi hỏi cần có những tiêu chí đánh giá rõ ràng để đảm bảo chất lượng cho các chương trình được sản xuất. Như một chuyên gia trong ngành đã nhận định: "Chất lượng nội dung truyền hình là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của các kênh truyền hình trong thời đại cạnh tranh hiện nay."

1.1. Các hình thức xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình

Các hình thức xã hội hóa trong sản xuất chương trình truyền hình rất đa dạng, từ việc hợp tác với các doanh nghiệp tư nhân đến việc kêu gọi sự tham gia của cộng đồng. Mỗi hình thức đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng. Hợp tác với doanh nghiệp tư nhân có thể mang lại nguồn lực tài chính lớn, nhưng cũng có thể dẫn đến việc chạy theo lợi nhuận, làm giảm chất lượng nội dung chương trình. Ngược lại, việc kêu gọi sự tham gia của cộng đồng có thể tạo ra sự gắn kết và tăng cường tính tương tác, nhưng lại gặp khó khăn trong việc duy trì chất lượng sản xuất. Do đó, cần có một chiến lược rõ ràng để cân bằng giữa lợi ích kinh tế và chất lượng nội dung truyền hình.

1.2. Vai trò của hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình

Hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng và đa dạng hóa nội dung truyền hình. Nó không chỉ giúp các đài truyền hình giảm bớt gánh nặng tài chính mà còn tạo ra cơ hội cho các nhà sản xuất trẻ, các doanh nghiệp nhỏ tham gia vào thị trường. Theo một nghiên cứu, sự tham gia của nhiều đối tác trong sản xuất đã làm phong phú thêm nội dung chương trình, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khán giả. Tuy nhiên, để hoạt động này thực sự hiệu quả, cần có sự quản lý chặt chẽ từ các cơ quan chức năng nhằm đảm bảo chất lượng và tính chuyên nghiệp của các chương trình phát sóng.

II. Thực trạng hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình ở Truyền hình Cáp Hà Nội

Thực trạng hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình tại Truyền hình Cáp Hà Nội cho thấy sự phát triển mạnh mẽ nhưng cũng tồn tại nhiều vấn đề. Từ năm 2010 đến 2013, Truyền hình Cáp Hà Nội đã hợp tác với nhiều doanh nghiệp để sản xuất các chương trình cho 5 kênh phát sóng. Tuy nhiên, chất lượng nội dung chương trình vẫn chưa đáp ứng được kỳ vọng của khán giả. Nhiều chương trình thiếu tính chuyên nghiệp, dẫn đến sự giảm sút lượng khán giả. Một số kênh phải phát lại chương trình cũ để duy trì thời gian phát sóng, điều này không chỉ làm giảm chất lượng mà còn ảnh hưởng đến thương hiệu của kênh. Như một nhà quản lý đã chỉ ra: "Chúng ta cần phải xem xét lại cách thức hợp tác và sản xuất để đảm bảo rằng nội dung truyền hình không chỉ phong phú mà còn chất lượng."

2.1. Sự hình thành và phát triển hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình

Hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình tại Truyền hình Cáp Hà Nội đã bắt đầu từ những năm gần đây, khi nhu cầu về nội dung truyền hình ngày càng tăng cao. Sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân đã tạo ra một làn sóng mới trong sản xuất chương trình, giúp tăng cường nguồn lực và đa dạng hóa nội dung. Tuy nhiên, sự tham gia này cũng đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc đảm bảo chất lượng và tính chuyên nghiệp của các chương trình. Cần có một khung pháp lý rõ ràng để quản lý hoạt động này, nhằm tránh tình trạng sản xuất ồ ạt và kém chất lượng.

2.2. Khảo sát phân tích hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình

Khảo sát cho thấy rằng hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình tại Truyền hình Cáp Hà Nội đã mang lại nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Nhiều chương trình được sản xuất đã thu hút được sự quan tâm của khán giả, nhưng vẫn còn nhiều chương trình thiếu tính hấp dẫn. Việc thiếu sự quản lý chặt chẽ đã dẫn đến tình trạng một số chương trình không đạt yêu cầu về chất lượng. Để cải thiện tình hình, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ nhà sản xuất đến cơ quan quản lý, nhằm đảm bảo rằng nội dung truyền hình không chỉ phong phú mà còn chất lượng.

III. Một số giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng hiệu quả hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng để quản lý hoạt động này, đảm bảo rằng các chương trình được sản xuất đáp ứng được yêu cầu về chất lượng. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo cho đội ngũ sản xuất, giúp họ nâng cao kỹ năng và kiến thức chuyên môn. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ nhà sản xuất đến cơ quan quản lý, nhằm đảm bảo rằng nội dung truyền hình không chỉ phong phú mà còn chất lượng. Như một chuyên gia trong ngành đã nhấn mạnh: "Chất lượng nội dung truyền hình là yếu tố quyết định sự tồn tại và phát triển của các kênh truyền hình trong thời đại cạnh tranh hiện nay."

3.1. Yêu cầu từ thực tiễn đối với hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình

Yêu cầu từ thực tiễn đối với hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình ngày càng cao. Khán giả hiện nay không chỉ mong muốn có nhiều lựa chọn mà còn yêu cầu chất lượng nội dung tốt hơn. Điều này đòi hỏi các đài truyền hình phải có những chiến lược rõ ràng trong việc hợp tác với các đối tác bên ngoài. Cần có sự đánh giá thường xuyên về chất lượng các chương trình được sản xuất, từ đó có những điều chỉnh kịp thời để đáp ứng nhu cầu của khán giả.

3.2. Một số giải pháp cụ thể

Một số giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng hoạt động xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình bao gồm việc xây dựng các tiêu chí đánh giá rõ ràng cho các chương trình, tăng cường đào tạo cho đội ngũ sản xuất, và thiết lập các kênh phản hồi từ khán giả. Việc này không chỉ giúp nâng cao chất lượng nội dung chương trình mà còn tạo ra sự gắn kết giữa nhà sản xuất và khán giả. Như một nhà quản lý đã chỉ ra: "Chúng ta cần phải xem xét lại cách thức hợp tác và sản xuất để đảm bảo rằng nội dung truyền hình không chỉ phong phú mà còn chất lượng."

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường truyền hình trả tiền tại Việt Nam chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ với gần 40 doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ, tạo nên áp lực cạnh tranh gay gắt về nội dung và thời lượng phát sóng 24/24 giờ mỗi ngày. Trước nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng cao của hơn 6,7 triệu người dân Thủ đô (nơi có 96% số hộ gia đình sở hữu máy thu hình theo số liệu thống kê năm 2010), Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội đã đẩy mạnh phương thức hợp tác ngoài công lập nhằm tháo gỡ khó khăn về nhân lực, kỹ thuật và tài chính. Luận văn tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động liên kết sản xuất nội dung mà vẫn giữ vững tôn chỉ, định hướng chính trị của cơ quan báo chí chủ quản.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận về kinh tế báo chí, khảo sát toàn diện thực trạng vận hành 5 kênh truyền hình liên kết gồm HiTV, STTV, TVM, MOV và VNK trên hạ tầng Truyền hình Cáp Hà Nội (HCATV), từ đó đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi cao. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong mốc thời gian từ năm 2010 đến năm 2013 tại địa bàn thành phố Hà Nội. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được lượng hóa rõ rệt khi giải quyết bài toán suy giảm thị phần nghiêm trọng của HCATV: từ mức 5% năm 2010 xuống 3% năm 2011 và chỉ còn 1% vào năm 2012 theo số liệu tổng hợp của Cục Quản lý Cạnh tranh, giúp định hình lại mô hình hợp tác bền vững cho hệ thống phát sóng gồm 75 kênh analog và 105 kênh kỹ thuật số SD/HD.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế học truyền thông kết hợp cùng lý thuyết quản lý tổ chức hiện đại của Henri Fayol với 5 chức năng cơ bản: kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, điều chỉnh và kiểm soát. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp quan điểm quản trị doanh nghiệp của Peter Drucker với nguyên tắc lấy hiệu quả kinh tế thực tế và kết quả đầu ra làm thước đo cốt lõi. Khung lý thuyết xã hội học báo chí của các tác giả Tạ Ngọc Tấn, Đinh Thị Xuân Hòa, G. Andreeva và Neil Smelser cũng được sử dụng để luận giải bản chất sự tương tác giữa cơ quan báo chí, đối tác doanh nghiệp và công chúng tiếp nhận.

Hệ thống khái niệm chính được làm sáng tỏ gồm:

• Xã hội hóa sản xuất chương trình truyền hình: Quá trình huy động các nguồn lực vật chất, tài chính và trí tuệ từ các cá nhân, tổ chức ngoài đài tham gia vào một hoặc nhiều công đoạn sản xuất sản phẩm truyền thông.
• Hợp tác sản xuất chương trình: Phương thức các bên cùng góp vốn, nhân sự, trang thiết bị kỹ thuật để tạo ra tác phẩm và chia sẻ quyền lợi quảng cáo theo thỏa thuận.
• Đặt hàng trọn gói kênh truyền hình: Hình thức cơ quan báo chí chuyển giao toàn bộ quy trình sản xuất nội dung khung kênh cho đối tác tư nhân thực thi, nhà đài chỉ đóng vai trò định hướng format và duyệt duyệt phát sóng.
• Khai thác chất liệu truyền hình và báo chí công dân: Việc thu thập, kiểm định và phát sóng các tư liệu, hình ảnh do công chúng cung cấp nhằm gia tăng tính thời sự và tính đa dạng cho chương trình.

Cơ sở pháp lý của đề tài gắn liền với Nghị quyết số 90/CP năm 1997 của Chính phủ về xã hội hóa các hoạt động văn hóa, giáo dục, y tế; Nghị quyết số 05/2005/NQ-CP; Thông tư số 19/2009/TT-BTTTT của Bộ Thông tin và Truyền thông quy định về liên kết trong sản xuất chương trình phát thanh, truyền hình và Quyết định phê duyệt Quy hoạch phát triển truyền hình Việt Nam đến năm 2020.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2010 - 2013 của Đài Phát thanh và Truyền hình Hà Nội, hồ sơ kinh doanh của Công ty Cổ phần Truyền hình Cáp Hà Nội, văn bản quy phạm pháp luật và các công trình khoa học chuyên ngành. Timeline nghiên cứu tập trung bóc tách các biến động sản xuất trong giai đoạn 2010 - 2013 và cập nhật định hướng chuyển đổi đến năm 2015.

Về nguồn dữ liệu sơ cấp, tác giả triển khai điều tra xã hội học bằng bảng hỏi với cỡ mẫu 500 phiếu khảo sát gửi tới khán giả đang thuê bao dịch vụ HCATV. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo vị trí địa lý được áp dụng tại 5 quận, huyện trọng điểm đại diện cho các khu vực đô thị và nông thôn Hà Nội gồm: Đống Đa, Thanh Xuân, Sơn Tây, Gia Lâm và Long Biên.

Song song với đó, phương pháp phỏng vấn sâu được tiến hành trực tiếp và qua điện thoại với 15 chuyên gia, bao gồm lãnh đạo cơ quan quản lý báo chí Hà Nội, thành viên Hội đồng Ban biên tập HCATV, các đạo diễn, biên tập viên kỳ cựu và đại diện các công ty truyền thông đối tác. Lý do lựa chọn kết hợp phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo cái nhìn đa chiều, đối chứng khách quan giữa năng lực sản xuất thực tế của đối tác tư nhân với mức độ hài lòng của công chúng xem truyền hình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mô hình xã hội hóa tại HCATV mang tính chất đặc thù khi áp dụng 100% hình thức đặt hàng trọn gói cả kênh đối với 5 kênh khảo sát (HiTV, STTV, TVM, MOV, VNK), khác biệt hoàn toàn với hệ thống phát sóng quảng bá của Đài PTTH Hà Nội (năm 2010, kênh H1 tự sản xuất chiếm 79,5%, thời lượng liên kết chỉ chiếm khoảng 20,5%).

Thứ hai, thị phần thuê bao của Truyền hình Cáp Hà Nội bị thu hẹp đột biến trước sức ép từ các nhà mạng viễn thông như Viettel, FPT, VNPT. Theo báo cáo cạnh tranh ngành, thị phần của HCATV sụt giảm từ 5% năm 2010 xuống còn 3% năm 2011 và rơi xuống mức 1% vào năm 2012, kéo theo sự sụt giảm nguồn thu từ phí thuê bao và quảng cáo.

Thứ ba, năng lực duy trì khung chương trình của các đối tác bộc lộ nhiều bất cập. Điển hình như kênh HiTV phát sóng trung bình khoảng 22 đầu mục chương trình mỗi năm, nhưng từ năm 2011 đã buộc phải cắt giảm hoặc dừng sản xuất hàng loạt chương trình trọng điểm như Điểm hẹn Hà Nội, Sức khỏe là số 1, Hà Nội qua các trang báo. Tỷ lệ phát lại các chương trình cũ và phim truyện tăng vọt lên trên 60% thời lượng nhằm lấp sóng, dẫn tới việc một số kênh rơi vào tình trạng thua lỗ, nợ tiền bản quyền và nợ cước phát sóng trên hạ tầng cáp.

Thứ tư, kết quả xử lý 500 phiếu khảo sát cho thấy mức độ nhận diện của khán giả đối với 5 kênh liên kết ở mức rất thấp, tỷ lệ khán giả theo dõi thường xuyên dưới 25%. Nguyên nhân chủ yếu do chất lượng hình ảnh chưa đồng đều, nội dung trùng lặp và thiếu các chương trình chuyên biệt có tính độc quyền.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn tới thực trạng trên xuất phát từ cả hai phía. Về phía đối tác truyền thông, đa số là các doanh nghiệp ngoài công lập có quy mô tài chính hạn chế, đặt nặng mục tiêu khai thác thương mại ngắn hạn. Đội ngũ sản xuất chủ yếu là phóng viên trẻ mới tốt nghiệp, thiếu vốn sống và kỹ năng tác nghiệp truyền hình chuyên nghiệp. Về phía cơ quan chủ quản, HCATV còn thụ động trong công tác giám sát kịch bản tiền kỳ, mờ nhạt trong vai trò điều phối định hướng và chậm trễ trong việc xây dựng cơ chế chia sẻ doanh thu quảng cáo linh hoạt.

Khi so sánh với Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) hay Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh (HTV), các đài lớn thường chỉ liên kết từng format gameshow giải trí ăn khách (như Bước nhảy hoàn vũ, Cặp đôi hoàn hảo phối hợp với Công ty Cát Tiên Sa) nên dễ kiểm soát chất lượng và thu hút tài trợ lớn. Ngược lại, việc HCATV giao khoán toàn bộ thời lượng 24/24 giờ của cả kênh truyền hình cho một đối tác đơn lẻ đã tạo ra gánh nặng tài chính quá lớn cho doanh nghiệp tư nhân, dẫn đến sự suy thoái nội dung khi thị trường biến động.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh mối tương quan trực tiếp giữa chất lượng nội dung tự sản xuất mới và tỷ lệ duy trì thuê bao. Vấn đề này có thể được mô hình hóa sinh động thông qua biểu đồ đường biểu diễn sự sụt giảm thị phần giai đoạn 2010 - 2012 từ 5% xuống 1%, kết hợp bảng ma trận so sánh chi phí vận hành và doanh thu thực tế giữa 5 kênh để làm rõ hiệu quả kinh tế của từng đơn vị liên kết.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện quy trình kiểm duyệt nội dung khép kín gồm 3 bước: thẩm định format kịch bản tiền kỳ, duyệt băng thành phẩm hậu kỳ và hậu kiểm sau phát sóng. Hội đồng Biên tập Đài PTTH Hà Nội phối hợp Ban Giám đốc HCATV triển khai ngay trong 6 tháng đầu năm, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tiền kiểm đạt 100% nhằm triệt tiêu hoàn toàn các sai sót chính trị và hiện tượng thương mại hóa quá đà trên sóng truyền hình.

Thứ hai, tái cấu trúc mô hình kinh tế truyền thông và cơ chế phân chia lợi nhuận giữa nhà đài và đối tác. Phòng Kế hoạch Tài chính HCATV cần áp dụng khung biểu phí thuê kênh linh hoạt gắn liền với chỉ số người xem (rating), đồng thời chia sẻ 30% đến 50% doanh thu quảng cáo khung giờ vàng cho đối tác sản xuất nội dung chất lượng cao, phấn đấu giải quyết dứt điểm tình trạng nợ đọng cước phát sóng trong thời hạn 1 năm tài chính.

Thứ ba, chuẩn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực làm truyền hình liên kết. Phòng Tổ chức Cán bộ chủ trì phối hợp với các cơ sở đào tạo báo chí uy tín tổ chức định kỳ 2 khóa bồi dưỡng nghiệp vụ mỗi năm về đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng sản xuất truyền hình hiện đại và luật báo chí cho 100% phóng viên, biên tập viên của các công ty đối tác.

Thứ tư, đẩy mạnh đầu tư hạ tầng kỹ thuật truyền dẫn theo Đề án số hóa truyền hình truyền dẫn, phát sóng của Chính phủ. Trung tâm Kỹ thuật HCATV khẩn trương nâng cấp hệ thống HeadEnd đặt tại Trung tâm phát sóng Mễ Trì, mở rộng công suất phát sóng lên 160 kênh kỹ thuật số (gồm 40 kênh HD và 120 kênh SD) trên mạng DVB-T2, từng bước mở rộng dịch vụ sang 14 tỉnh đồng bằng sông Hồng trong lộ trình 2 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các đài phát thanh - truyền hình địa phương trên cả nước. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực tiễn về mô hình quản lý, kinh nghiệm xử lý khủng hoảng nội dung và phương thức xây dựng hợp đồng liên kết sản xuất tránh rủi ro pháp lý.

Nhóm 2: Các giám đốc điều hành doanh nghiệp truyền thông, đơn vị sản xuất nội dung ngoài công lập. Tài liệu giúp nhận diện rõ bài toán chi phí vận hành kênh truyền hình 24/24 giờ, tối ưu hóa quy trình sản xuất và xây dựng chiến lược hợp tác công - tư hiệu quả với các cơ quan báo chí nhà nước.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Báo chí học, Truyền thông đại chúng, Kinh tế truyền thông. Công trình đóng vai trò là nguồn tài liệu tham khảo học thuật với hệ thống số liệu thực chứng chi tiết về thị trường truyền hình cáp Việt Nam giai đoạn chuyển đổi số.

Nhóm 4: Chuyên viên hoạch định chính sách tại Bộ Thông tin và Truyền thông, Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử. Luận văn cung cấp bằng chứng thực tiễn phục vụ việc hoàn thiện các thông tư hướng dẫn thi hành Luật Báo chí liên quan đến hoạt động liên kết sản xuất chương trình.

Câu hỏi thường gặp

Xã hội hóa sản xuất truyền hình cáp khác biệt như thế nào so với truyền hình quảng bá? Truyền hình cáp mang bản chất dịch vụ trả tiền, duy trì nguồn sống chủ yếu từ phí thuê bao và doanh thu quảng cáo thương mại. Do đó, áp lực hoàn vốn và thỏa mãn thị hiếu khán giả trên hệ thống cáp lớn hơn nhiều so với kênh quảng bá vốn được ngân sách nhà nước bảo trợ một phần kinh phí hoạt động.

Vì sao Truyền hình Cáp Hà Nội lại lựa chọn mô hình chuyển giao sản xuất trọn gói cả kênh? Do quy mô nhân lực của Đài có hạn trong khi hạ tầng kỹ thuật số cho phép mở rộng hàng trăm kênh phát sóng. Việc chuyển giao trọn gói giúp nhà đài nhanh chóng lấp đầy khung sóng 24/24 giờ của 5 kênh chuyên biệt mà không làm phát sinh chi phí biên chế cố định.

Nguyên nhân chính khiến thị phần HCATV giảm từ 5% xuống 1% giai đoạn 2010 - 2012 là gì? Sự sụt giảm bắt nguồn từ chất lượng nội dung 5 kênh liên kết chưa hấp dẫn, tỷ lệ phát lại chương trình cũ cao trên 60% và sự cạnh tranh khốc liệt từ các tập đoàn viễn thông lớn như Viettel, FPT với hạ tầng Internet băng rộng và truyền hình IPTV giá rẻ.

Luận văn sử dụng phương pháp nào để đo lường mức độ tiếp nhận của công chúng? Tác giả đã triển khai khảo sát bằng bảng hỏi chuẩn hóa trên mẫu 500 khách hàng thuê bao thực tế tại 5 địa bàn đại diện (Đống Đa, Thanh Xuân, Sơn Tây, Gia Lâm, Long Biên), kết hợp kỹ thuật phỏng vấn sâu 15 chuyên gia quản lý và biên tập viên truyền hình.

Làm thế nào để dung hòa mục tiêu thương mại của đối tác với định hướng tư tưởng của Nhà đài? Nhà đài phải nắm giữ quyền duyệt format kịch bản tiền kỳ và quyền quyết định phát sóng cuối cùng, đồng thời áp dụng chính sách khoán doanh thu quảng cáo minh bạch để đối tác yên tâm tái đầu tư vào các chương trình chính luận, văn hóa xã hội chất lượng cao.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và xác lập bộ tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động liên kết sản xuất truyền hình phù hợp với điều kiện kinh tế báo chí tại Việt Nam.
• Công trình phản ánh trung thực bức tranh thực trạng hoạt động của 5 kênh liên kết (HiTV, STTV, TVM, MOV, VNK) trên hệ thống Truyền hình Cáp Hà Nội giai đoạn 2010 - 2013 với đầy đủ dữ liệu thực nghiệm.
• Nghiên cứu chỉ rõ các nút thắt then chốt về công tác quản trị, sự mất cân đối tài chính và hạn chế năng lực nhân sự dẫn đến việc sụt giảm thị phần HCATV xuống mức 1% vào năm 2012.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ kiểm duyệt nội dung, tái cấu trúc tài chính, đào tạo nhân lực đến nâng cấp hạ tầng phát sóng 160 kênh kỹ thuật số tại trung tâm Mễ Trì.
• Khẳng định liên kết sản xuất là xu thế tất yếu nhưng cần được thực thi dưới sự kiểm soát chặt chẽ của cơ quan báo chí chủ quản nhằm đảm bảo hài hòa giữa định hướng tư tưởng và hiệu quả kinh tế.

Các cơ quan báo chí và doanh nghiệp truyền thông có thể vận dụng ngay các kết quả nghiên cứu này để rà soát quy trình hợp tác, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong kỷ nguyên truyền hình số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng lời giới thiệu, nhạ hiệu, ết thú bằng lời hào tạm biệt, đáp ứng y u ầu tuy n truyền ơ qu n báo hí truyền hình nhằm m ng lại hiệu qu o nhất ho hán gi ”[ 65, tr113].TS Tạ Ngọc Tấn trong cuốn “Truyền thông đại chúng”, Nxb Chính trị quốc gia, 2001: “ hương trình truyền hình dùng để hỉ một h y nhiều tá phẩm hoàn hỉnh hoặ ết hợp với một số thông tin tài liệu há đượ tổ hứ theo một h đề ụ thể với hình thứ tương đối nhất quán, thời lượng tương đối ổn định và đượ phát đi theo định ỳ” [57, tr. Nhƣ vậy, có thể thấy, để có đƣợc nh ng thông tin sinh động, hấp dẫn thì khán giả thƣờng phải tiếp nhận nó trong một chƣơng trình cụ thể. Thông tin đó không tồn tại độc lập, thuần khiết mà chúng thƣờng đƣợc kết nối với nhiều nh ng thông tin khác và đƣợc sắp xếp trong một chỉnh thể. Mà nòng cốt trong đó là nh ng thể loại có thể là tin, phóng sự, phỏng vấn kết hợp một cách linh hoạt với nhiều “linh kiện” khác nhƣ hình hiệu, hình cắt ho c MC dẫn để “khâu nối” thành một thông tin, thông điệp hoàn chỉnh có chiều sâu thông qua một hộp là chƣơng trình truyền hình - S n xuất hương trình truyền hình 17 Sản xuất là quá trình làm ra sản phẩm để sử dụng, hay để trao đổi trong thƣơng mại.

Nhƣ vậy, sản xuất chƣơng trình truyền hình có thể hiểu là quá trình làm ra sản phẩm truyền hình để phát sóng nh m đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng. Và theo nhƣ phân tích ở trên, khán giả tiếp nhận đƣợc thông tin từ truyền hình phải thông qua các chƣơng trình truyền hình. Vậy nên, sản phẩm truyền hình ở đây có thể hiểu là nh ng chƣơng trình truyền hình. Để tạo ra đƣợc nh ng chƣơng trình truyền hình cần phải trải qua một quy trình với 2 khâu lớn đó là khâu tiền kỳ và khâu hậu kỳ.

Và với 2 khâu này có thể chia thành nh ng công đoạn cụ thể, chi tiết hơn nhƣ: Tìm hiểu, nghiên cứu thực tế; Xác định đề tài, chủ đề, tƣ tƣởng chủ đề; Thu thập và khai thác thông tin; Thể hiện tác phẩm về nội dung và hình thức; Duyệt; Phát sóng; Lắng nghe thông tin phản hồi Tuy nhiên, trong nh ng hoạt động nêu trên để ra một sản phẩm truyền hình hoàn chỉnh và đem tới phục vụ công chúng thì lại có thể nhóm thành 3 nhóm công việc và ở đó có nh ng thành viên cụ thể chịu trách nhiệm. Đó là: (1) nhóm công việc thứ nhất: tác nghiệp tại hiện trƣờng (thực hiện công việc: nghiên cứu thực tế, lên tƣởng, xây dựng kịch bản, quay phim, phỏng vấn lấy tƣ liệu, thực hiện tác phẩm ), (2) nhóm công việc thứ hai: duyệt chƣơng trình và (3) nhóm công việc thứ ba: phát sóng chƣơng trình. Ba nhóm này tham gia tích cực vào việc sản xuất làm nên chƣơng trình truyền hình. Tuy nhiên, hai nhóm đầu (nhóm tác nghiệp tại hiện trƣờng và nhóm duyệt chƣơng trình) là nh ng nhóm tham gia tích cực nhất và có vai trò quyết định nhất tới nội dung chƣơng trình.

Chất lƣợng một chƣơng trình truyền hình phụ thuộc vào năng lực của m i thành viên trong êkíp, do vậy các thành viên đều cần phải có trách nhiệm trong việc thực hiện chƣơng trình. Bên cạnh yếu tố con ngƣời, nh ng thiết bị phục vụ sản xuất, phát sóng c ng là yếu tố quan trọng và không thể thiếu để làm nên nh ng sản phẩm truyền hình phục vụ công chúng. Tuy nhiên, để có đầy đủ và chất lƣợng các trang thiết bị kỹ thuật cho quá trình sản xuất, phát sóng luôn cần đến một nguồn lực tài chính lớn hơn gấp nhiều lần so với các loại hình báo chí khác để có đƣợc nh ng thiết bị đó. 18 Tóm lại: Sản xuất chƣơng trình truyền hình là quá trình làm ra sản phẩm, chƣơng trình truyền hình.

Để sản xuất ra một chƣơng trình truyền hình cần có 3 yếu tố quan trọng đó là: Con ngƣời, phƣơng tiện kỹ thuật, tài chính. M i yếu tố có vị trí vai trò khác nhau góp phần cùng làm nên sản phẩm truyền hình có chất lƣợng. - X hội h s n xuất hương trình truyền hình Để sản xuất ra một chƣơng trình truyền hình cần một êkíp hoạt động tập thể với nh ng phƣơng tiện kỹ thuật hiện đại cùng nguồn tài chính dồi dào. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhu cầu thông tin của công chúng ngày càng đòi hỏi cao.

Khán giả không chỉ dừng lại ở việc có đƣợc thông tin mà họ ngày càng muốn tiếp nhận nhiều thông tin thật đa dạng và hấp dẫn. Nhƣng để sản xuất số lƣợng lớn các chƣơng trình truyền hình đảm bảo chất lƣợng, trong khi cán bộ phóng viên c ng nhƣ phƣơng tiện kỹ thuật không đổi cùng nguồn tài chính eo h p thì s khó đáp ứng đƣợc nhu cầu thông tin ngày càng cao của công chúng hiện đại. Vậy nên, để giải quyết thực tiễn đó nhà đài cần mở rộng quy mô sản xuất, nhƣng điều này kéo theo chi phí cố định s tăng lên. Thực tế nêu trên đ t ra nhiều thách thức cho các nhà đài, do chi phí mua sắm trang thiết bị kỹ thuật dành cho ngành truyền hình khá đắt, m t khác công nghệ thay đổi liên tục luôn luôn đòi hỏi phải đổi mới công nghệ để bắt kịp xu thế thời đại.

Ch ng hạn, mới đây, Đài THVN thông báo nâng cấp chất lƣợng hình ảnh full HD (tƣơng đƣơng 1K), còn tiêu chuẩn phim đang chiếu tại các rạp chiếu thế giới, Việt Nam là 2K, công nghệ cao nhất hiện nay là 4K,. Để có đƣợc trang thiết bị nhƣ vậy cần đầu tƣ tới hàng trăm thậm chí hàng nghìn tỉ đồng. Đó là một khoản chi rất lớn Đài THVN nói riêng và nhiều đài phát thanh truyền hình địa phƣơng phải tính toán, cân đối thậm chí rất khó có đƣợc. Cùng với nh ng khó khăn về phƣơng tiện kỹ thuật, để có thêm nhiều chƣơng trình truyền hình phát sóng, đội ng nh ng ngƣời làm chƣơng trình truyền hình c ng cần phải “gia tăng” về cả số lƣợng và trình độ tác nghiệp.

Tuy nhiên, nếu nhƣ vậy, điều này s “kéo theo” nguồn kinh phí không nhỏ để chi trả. M t khác, sản phẩm báo chí nói chung, sản phẩm truyền hình nói riêng là một sản phẩm hàng hóa 19 đ c biệt, để có nh ng sản phẩm chất lƣợng, việc tuyển lựa đội ng tác nghiệp chuyên nghiệp c ng không đơn giản. Trƣớc nhu cầu ngày càng cao của công chúng nhƣ vậy để duy trì chƣơng trình phát sóng và để “gi chân”, thu hút thêm khán giả thì việc đầu tƣ cho sản xuất là vấn đề phải tính tới. Một trong nh ng giải pháp có thể giải quyết thực tế này cho các đài là huy động thêm nguồn lực từ bên ngoài xã hội để tham gia vào hoạt động làm nên sản phẩm truyền hình.

Và cách thức này đƣợc gọi là xã hội hóa sản xuất chƣơng trình truyền hình. Trên cơ sở các khái niệm và lập luận nêu trên, xin đƣa ra một khái niệm về xã hội hóa sản xuất chƣơng trình truyền hình nhƣ sau: “X hội h s n xuất hương trình truyền hình là quá trình mở rộng sự th m gi và thu hút nguồn lự x hội thể là á nhân, một tổ hứ h y một do nh nghiệp nào đ vào một h y nhiều hâu trong quy trình s n xuất làm n n á hương trình truyền hình” Với quan niệm nhƣ vậy, có thể hiểu, đối tƣợng tham gia vào hoạt động xã hội hóa sản xuất chƣơng trình truyền hình là tất cả nh ng ai có khả năng, phù hợp với tiêu chí mà đơn vị chủ quản, đài truyền hình đó đƣa ra. Đối tƣợng tham gia xã hội hóa có thể là tập thể, một doanh nghiệp hay một cá nhân nào đó có khả năng. Và họ có thể tham gia vào bất cứ công đoạn nào của quy trình sản xuất để làm nên sản phẩm truyền hình, trừ khâu duyệt nội dung trƣớc khi phát sóng.

Các hình thức xã hội hóa sản xuất chƣơng trình truyền hình 1. Hợp tác sản xuất ch n tr nh Khái niệm hợp tác đƣợc hiểu là quá trình tƣơng tác xã hội, trong đó các cá nhân tự nguyện chung sức h trợ, giúp đỡ lẫn nhau trong một công việc nào đó nh m đạt đƣợc mục đích chung trên cơ sở cùng có lợi [56] Nhƣ vậy, với nội hàm nhƣ trên có thể hiểu, hợp tác sản xuất chƣơng trình truyền hình là các đối tác bên ngoài có thể tham gia phối hợp cùng với đài truyền hình làm nên một hay nhiều sản phẩm truyền hình để phát sóng. Việc tham gia này có thể xếp ở ba mức độ đó là: hợp tác sản xuất một phần chƣơng trình, hợp tác sản xuất trọn v n một chƣơng trình và hợp tác sản xuất nhiều 20 chƣơng trình cho một kênh truyền hình. Dù ở hình thức nào thì các đối tác c ng phải có khả năng nhất định đảm bảo thực hiện đƣợc các yêu cầu mà nhà đài đ t ra.

+ Hợp tá s n xuất một phần hương trình: Chƣơng trình truyền hình là sản phẩm mang tính tập thể đƣợc sáng tạo bởi một quy trình với nhiều công đoạn. Có hai dạng chƣơng trình là chƣơng trình trực tiếp và chƣơng trình có hậu kỳ. Tuy khác nhau ở khâu xử l và đƣa thông tin đến khán giả nhƣng đều phải trải qua các công đoạn chính nhƣ: Lên tƣởng, xây dựng kịch bản, ghi hình, dựng hình, duyệt và phát sóng. Phối hợp tham gia một phần nghĩa là m i bên có thể thực hiện một vài công đoạn nào đó trong một quy trình sáng tạo ra một sản phẩm truyền hình nêu trên.

Ví dụ, đối tác có thể tham gia ở khâu nội dung (tìm đề tài, viết kịch bản, viết lời bình.) ho c ở khâu kỹ thuật (máy quay, âm thanh, ánh sáng. Với hình thức xã hội hóa này, đối tƣợng tham gia thƣờng là nh ng đối tác có quy mô nhỏ ho c c ng có thể là một tập đoàn truyền thông lớn nhƣng có hoạt động kinh doanh ở nhiều lĩnh vực và mảng truyền hình chỉ là một trong nhiều bộ phận của họ. Hình thức hợp tác này có ƣu điểm là góp phần giúp nhà đài có thêm nhiều chƣơng trình để phát sóng.