Luận văn thạc sĩ vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học mĩ thuật tại trường tiểu học vĩnh thành a huyện chợ lách tỉnh bến tre

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy mỹ thuật tại trường tiểu học Vĩnh Thành, huyện Chợ Lách, Bến Tre.

• Tác giả: Phạm Thanh Hằng
• Người hướng dẫn: PGS TS Trần Đình Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Nghệ Thuật Trung Ương
• Chuyên ngành: Mỹ thuật
• Đề tài: Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Môn Mỹ Thuật Tại Trường Tiểu Học Vĩnh Thành, Bến Tre
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT VỀ TRƯỜNG TIỂU HỌC VĨNH THÀNH A, HUYỆN CHỢ LÁCH, TỈNH BẾN TRE
• 1.1. Những vấn đề chung về dạy học Mĩ thuật ở tiểu học
• 1.1.1. Dạy học và dạy học Mĩ thuật ở trường tiểu học
• 1.1.2. Một số lưu ý trong quá trình sử dụng phương pháp dạy học tích cực
• 1.2. Dạy học phát huy tính tích cực học tập của học sinh trong môn Mĩ thuật ở tiểu học
• 1.2.1. Một số phương pháp dạy học Mĩ thuật hiện hành
• 1.2.2. Một số phương pháp dạy học tích cực trong dạy học môn Mĩ thuật
• 1.3. Mục tiêu môn học và vai trò của môn học
• 1.3.1. Mục tiêu môn học và vai trò của môn học
• 1.3.2. Sự phát triển đặc điểm tâm sinh lí của học sinh ở cấp tiểu học
• 1.4. Thực trạng dạy học Mĩ thuật ở Trường Tiểu học Vĩnh Thành A
• 1.4.1. Thực trạng dạy học Mĩ thuật ở Trường Tiểu học Vĩnh Thành A
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC VÀO PHÂN MÔN “VẼ TRANH VÀ THƯỜNG THỨC MĨ THUẬT” Ở LỚP 4 TẠI TRƯỜNG TIỂU HỌC VĨNH THÀNH A, HUYỆN CHỢ LÁCH, TỈNH BẾN TRE
• 2.1. Nguyên tắc vận dụng
• 2.2. Khai thác ưu điểm của phương pháp dạy học truyền thống; vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực
• 2.3. Vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào phân môn Vẽ tranh và Thường thức Mĩ thuật ở lớp 4 Trường Tiểu học Vĩnh Thành A
• 2.4. Đánh giá hiệu quả sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong dạy học Mĩ thuật ở trường tiểu học
• 2.4.1. Mục tiêu, nhiệm vụ thực nghiệm
• 2.4.2. Đối tượng thực nghiệm
• 2.4.3. Nội dung, kế hoạch tổ chức thực nghiệm
• 2.4.4. Kết quả thực nghiệm
• 2.4.5. Bảng kết quả học tập của lớp thực nghiệm - lớp 5/1
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Mĩ Thuật Tiểu Học

Trong bối cảnh giáo dục đang không ngừng đổi mới, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực (PPDH) đã trở thành một xu hướng tất yếu. PPDH tích cực không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức một chiều, mà còn tạo điều kiện để học sinh chủ động khám phá, sáng tạo và phát triển tư duy. Điều này đặc biệt quan trọng trong môn Mĩ thuật, nơi sự sáng tạo và cảm xúc cá nhân được đề cao. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo (2015), việc đổi mới phương pháp dạy học cần hướng đến việc phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm từng môn học.

1.1. Bản Chất Của Dạy Học Mỹ Thuật Tích Cực Ở Tiểu Học

Dạy học mỹ thuật tích cực ở tiểu học là quá trình giáo viên tạo ra môi trường học tập mà ở đó, học sinh được khuyến khích tham gia một cách chủ động vào các hoạt động khám phá, thực hành và sáng tạo nghệ thuật. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách thụ động, mà còn được khuyến khích đặt câu hỏi, thử nghiệm các kỹ thuật khác nhau và thể hiện cá tính riêng của mình thông qua các tác phẩm nghệ thuật. Điều này giúp các em phát triển tư duy sáng tạo, khả năng quan sát và cảm thụ cái đẹp trong cuộc sống.

1.2. Vai Trò Của Giáo Viên Trong Phương Pháp Dạy Học Mĩ Thuật

Trong phương pháp dạy học mĩ thuật tích cực, giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, tạo điều kiện và hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức, mà còn khuyến khích học sinh tự khám phá, tìm tòi và sáng tạo. Giáo viên cần tạo ra một môi trường học tập an toàn, thân thiện và khuyến khích sự hợp tác giữa các học sinh. Đồng thời, giáo viên cũng cần có khả năng đánh giá và phản hồi một cách xây dựng để giúp học sinh phát triển kỹ năng và kiến thức của mình.

II. Thực Trạng Dạy và Học Mỹ Thuật Tiểu Học Tại Vĩnh Thành

Tại trường Tiểu học Vĩnh Thành, huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre, việc dạy và học mỹ thuật tiểu học vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Mặc dù nhà trường đã có những nỗ lực nhất định trong việc đổi mới phương pháp dạy học, nhưng việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực vẫn chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Một số giáo viên vẫn còn sử dụng phương pháp dạy học truyền thống, tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều, ít chú trọng đến việc phát huy tính chủ động và sáng tạo của học sinh.

2.1. Hạn Chế Trong Cơ Sở Vật Chất và Trang Thiết Bị Dạy Học

Một trong những hạn chế lớn nhất trong việc dạy và học mỹ thuật tiểu học tại Vĩnh Thành là sự thiếu thốn về cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học. Phòng học mỹ thuật còn thiếu các dụng cụ, vật liệu cần thiết cho việc thực hành và sáng tạo nghệ thuật. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động học tập đa dạng và phong phú, đồng thời hạn chế khả năng sáng tạo của học sinh.

2.2. Năng Lực và Kinh Nghiệm Của Giáo Viên Mỹ Thuật

Một số giáo viên mỹ thuật tại trường Tiểu học Vĩnh Thành còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn về phương pháp dạy học tích cực. Việc bồi dưỡng và nâng cao năng lực cho giáo viên mỹ thuật là một yêu cầu cấp thiết để đảm bảo chất lượng dạy và học môn mỹ thuật. Giáo viên cần được trang bị những kiến thức và kỹ năng cần thiết để có thể áp dụng các phương pháp dạy học mới một cách hiệu quả.

2.3. Nhận Thức Của Phụ Huynh Về Vai Trò Của Môn Mỹ Thuật

Một số phụ huynh vẫn chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của môn mỹ thuật trong việc phát triển toàn diện cho học sinh. Họ thường coi môn mỹ thuật là môn phụ, không quan trọng bằng các môn học khác như Toán, Tiếng Việt. Điều này dẫn đến việc học sinh ít được khuyến khích và tạo điều kiện để tham gia vào các hoạt động mỹ thuật.

III. Vận Dụng Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Vẽ Tranh Lớp 4

Để khắc phục những hạn chế trên, việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào môn Vẽ tranh lớp 4 tại trường Tiểu học Vĩnh Thành là một giải pháp hiệu quả. Phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo và hứng thú trong học tập. Giáo viên cần lựa chọn các phương pháp và kỹ thuật dạy học phù hợp với đặc điểm của môn học và trình độ của học sinh.

3.1. Sử Dụng Phương Pháp Trực Quan Trong Dạy Vẽ Tiểu Học

Phương pháp trực quan là một trong những phương pháp dạy học hiệu quả trong môn Vẽ tranh. Giáo viên sử dụng các hình ảnh, vật thật, video clip để minh họa cho bài giảng, giúp học sinh dễ dàng hình dung và nắm bắt kiến thức. Ví dụ, khi dạy về chủ đề phong cảnh, giáo viên có thể cho học sinh xem các bức tranh phong cảnh đẹp hoặc đưa học sinh ra ngoài trời để quan sát trực tiếp cảnh vật.

3.2. Tổ Chức Hoạt Động Nhóm và Thảo Luận Trong Lớp Học

Hoạt động nhóm và thảo luận là một cách hiệu quả để khuyến khích sự hợp tác và chia sẻ kiến thức giữa các học sinh. Giáo viên chia lớp thành các nhóm nhỏ và giao cho mỗi nhóm một nhiệm vụ cụ thể. Các thành viên trong nhóm cùng nhau thảo luận, tìm tòi và giải quyết vấn đề. Sau đó, các nhóm trình bày kết quả của mình trước lớp.

3.3. Khuyến Khích Học Sinh Sáng Tạo và Thể Hiện Cá Tính

Giáo viên cần tạo điều kiện để học sinh tự do sáng tạo và thể hiện cá tính của mình thông qua các tác phẩm nghệ thuật. Giáo viên không nên áp đặt khuôn mẫu cho học sinh, mà nên khuyến khích học sinh thử nghiệm các kỹ thuật khác nhau và tìm ra phong cách riêng của mình. Giáo viên cũng cần đánh giá cao sự sáng tạo và nỗ lực của học sinh, thay vì chỉ tập trung vào kỹ thuật vẽ.

IV. Đánh Giá Hiệu Quả Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Mĩ Thuật

Việc đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực trong môn Mĩ thuật là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng dạy và học. Giáo viên cần sử dụng các phương pháp đánh giá đa dạng và phù hợp để đánh giá một cách toàn diện sự tiến bộ của học sinh. Các phương pháp đánh giá có thể bao gồm đánh giá quá trình, đánh giá sản phẩm và tự đánh giá.

4.1. Đánh Giá Quá Trình Học Tập Của Học Sinh

Đánh giá quá trình là việc theo dõi và đánh giá sự tiến bộ của học sinh trong suốt quá trình học tập. Giáo viên quan sát và ghi chép lại những hoạt động, thái độ và kỹ năng của học sinh trong lớp học. Giáo viên cũng có thể sử dụng các bài kiểm tra ngắn, bài tập thực hành để đánh giá kiến thức và kỹ năng của học sinh.

4.2. Đánh Giá Sản Phẩm Nghệ Thuật Của Học Sinh

Đánh giá sản phẩm là việc đánh giá chất lượng của các tác phẩm nghệ thuật mà học sinh tạo ra. Giáo viên cần xây dựng các tiêu chí đánh giá rõ ràng và cụ thể, dựa trên các yếu tố như kỹ thuật vẽ, bố cục, màu sắc, ý tưởng và sự sáng tạo. Giáo viên cũng cần đưa ra những nhận xét và phản hồi mang tính xây dựng để giúp học sinh cải thiện kỹ năng của mình.

4.3. Khuyến Khích Học Sinh Tự Đánh Giá Bản Thân

Tự đánh giá là việc học sinh tự đánh giá khả năng và sự tiến bộ của mình. Giáo viên khuyến khích học sinh tự nhận xét về những điểm mạnh, điểm yếu của mình và đề xuất những giải pháp để cải thiện. Tự đánh giá giúp học sinh phát triển khả năng tự nhận thức và tự chịu trách nhiệm về việc học tập của mình.

V. Kinh Nghiệm Dạy Mỹ Thuật Tích Cực Tại Trường Tiểu Học

Từ thực tế giảng dạy tại trường Tiểu học Vĩnh Thành, có thể rút ra một số kinh nghiệm quan trọng trong việc dạy mỹ thuật tích cực. Những kinh nghiệm này không chỉ giúp giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy, mà còn tạo ra một môi trường học tập thú vị và bổ ích cho học sinh.

5.1. Xây Dựng Mối Quan Hệ Tốt Đẹp Với Học Sinh

Mối quan hệ tốt đẹp giữa giáo viên và học sinh là yếu tố quan trọng để tạo ra một môi trường học tập tích cực. Giáo viên cần tạo sự tin tưởng, tôn trọng và gần gũi với học sinh. Giáo viên cũng cần lắng nghe và thấu hiểu những khó khăn, vướng mắc của học sinh trong quá trình học tập.

5.2. Tạo Ra Môi Trường Học Tập Thân Thiện và Hợp Tác

Môi trường học tập thân thiện và hợp tác giúp học sinh cảm thấy thoải mái và tự tin hơn trong việc tham gia vào các hoạt động học tập. Giáo viên cần khuyến khích sự hợp tác và chia sẻ kiến thức giữa các học sinh. Giáo viên cũng cần tạo ra một không khí vui vẻ và thoải mái trong lớp học.

5.3. Sử Dụng Đa Dạng Các Phương Pháp và Kỹ Thuật Dạy Học

Việc sử dụng đa dạng các phương pháp và kỹ thuật dạy học giúp học sinh không cảm thấy nhàm chán và hứng thú hơn trong học tập. Giáo viên cần lựa chọn các phương pháp và kỹ thuật dạy học phù hợp với đặc điểm của môn học và trình độ của học sinh. Giáo viên cũng cần linh hoạt thay đổi các phương pháp và kỹ thuật dạy học để phù hợp với từng bài học và từng đối tượng học sinh.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Dạy Học Mỹ Thuật Tiểu Học

Việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực vào môn Mĩ thuật tại trường Tiểu học Vĩnh Thành là một hướng đi đúng đắn và cần được tiếp tục phát triển. Phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo và hứng thú trong học tập, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng dạy và học môn Mĩ thuật. Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực phù hợp với đặc điểm của môn Mĩ thuật và trình độ của học sinh tiểu học.

6.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Dạy Học

Để nâng cao chất lượng dạy và học môn Mĩ thuật, cần có những giải pháp đồng bộ từ phía nhà trường, giáo viên và phụ huynh. Nhà trường cần đầu tư cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học, đồng thời tạo điều kiện cho giáo viên được bồi dưỡng và nâng cao năng lực chuyên môn. Giáo viên cần tích cực đổi mới phương pháp dạy học, khuyến khích sự sáng tạo và thể hiện cá tính của học sinh. Phụ huynh cần nhận thức đầy đủ về vai trò của môn Mĩ thuật và tạo điều kiện cho con em tham gia vào các hoạt động mỹ thuật.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Phương Pháp Dạy Học Mĩ Thuật

Trong tương lai, cần có những nghiên cứu sâu hơn về các phương pháp dạy học mĩ thuật phù hợp với đặc điểm của từng vùng miền và từng đối tượng học sinh. Các nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học mới và đề xuất những giải pháp để cải thiện chất lượng dạy và học môn Mĩ thuật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống giáo dục tiểu học hiện đại, môn Mĩ thuật đóng vai trò cốt lõi trong việc hình thành và phát triển toàn diện bốn yếu tố Đức, Trí, Thể, Mĩ cho học sinh. Theo chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, thời lượng môn Mĩ thuật được ấn định 35 tiết trên một năm học với thời gian từ 35 đến 40 phút cho mỗi tiết. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy tại nhiều cơ sở giáo dục vẫn mang nặng tính áp đặt, truyền thụ một chiều, khiến hơn 60% học sinh rơi vào trạng thái tiếp thu thụ động và hạn chế năng lực sáng tạo cá nhân. Nhằm giải quyết triệt để vấn đề này, đề tài nghiên cứu tập trung vào việc hệ thống hóa và vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực vào phân môn Vẽ tranh đề tài và Thường thức Mĩ thuật.

Mục tiêu cụ thể của công trình là xây dựng quy trình giảng dạy lấy người học làm trung tâm, kích hoạt tối đa năng lực quan sát, tư duy tạo hình và khả năng biểu đạt cảm xúc thẩm mĩ cho học sinh khối 4 và khối 5. Nghiên cứu được triển khai toàn diện tại Trường Tiểu học Vĩnh Thành A, huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2019. Địa bàn nghiên cứu thuộc xã nông thôn mới có diện tích tự nhiên 1.613,64 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 1.199 ha, với hệ thống gồm 18 lớp học và 567 học sinh học tập 2 buổi trên ngày. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được khẳng định qua việc nâng cao chất lượng tiết dạy mĩ thuật, giúp hơn 85% học sinh chủ động hoàn thành bài vẽ sáng tạo và cung cấp giải pháp sư phạm khả thi để nhân rộng cho các trường tiểu học trên toàn tỉnh Bến Tre.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý luận dạy học tích cực hiện đại và quan điểm sư phạm tiến bộ, lấy học sinh làm chủ thể trung tâm của quá trình nhận thức. Đề tài vận dụng định hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Chỉ thị số 15 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo của người học. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp mô hình dạy học Mĩ thuật theo phương pháp Đan Mạch với 7 quy trình sáng tạo cốt lõi, bao gồm: vẽ cùng nhau và sáng tác câu chuyện, vẽ biểu cảm, trang trí và vẽ tranh qua âm nhạc, xây dựng cốt truyện, tạo hình 3D tiếp cận theo chủ đề, điêu khắc nghệ thuật không gian, và tạo hình con rối biểu diễn.

Hệ thống lý thuyết của đề tài xoay quanh bốn khái niệm then chốt:

• Phương pháp dạy học tích cực: Tập hợp các phương pháp, kỹ thuật sư phạm nhằm kích thích người học tích cực, chủ động tìm tòi và kiến tạo tri thức.
• Năng lực thẩm mĩ: Khả năng tiếp nhận, cảm thụ, phân tích, đánh giá cái đẹp trong tự nhiên, cuộc sống và tác phẩm nghệ thuật.
• Hợp tác nhóm nhỏ: Hình thức tổ chức dạy học phân chia lớp thành các nhóm từ 4 đến 6 học sinh để cùng thực hiện nhiệm vụ chung qua phân công trách nhiệm rõ ràng.
• Thường thức mĩ thuật: Phân môn trang bị hiểu biết cơ bản về lịch sử mĩ thuật, di sản văn hóa dân tộc và phát triển kỹ năng thuyết trình, giao tiếp nghệ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập trong suốt khóa đào tạo 2017 - 2019. Tổng thể nghiên cứu bao gồm toàn bộ 567 học sinh thuộc 18 lớp học và đội ngũ 27 giáo viên của Trường Tiểu học Vĩnh Thành A (trong đó 100% giáo viên đạt chuẩn chuyên môn và 96,3% đạt trình độ trên chuẩn với 18 cử nhân đại học và 01 thạc sĩ). Cỡ mẫu thực nghiệm được lựa chọn có chủ đích gồm 32 học sinh lớp 5/1 làm nhóm thực nghiệm và 31 học sinh lớp 5/2 làm nhóm đối chứng tương đương về điều kiện học tập.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên có kiểm soát được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cho học sinh tiểu học vùng đồng bằng sông Cửu Long. Phương pháp phân tích dữ liệu kết hợp định tính (quan sát hành vi, phỏng vấn sâu mức độ yêu thích) và định lượng (thống kê kết quả đánh giá sản phẩm tạo hình, phân tích phương sai điểm số trước và sau tác động). Lý do lựa chọn cách tiếp cận hỗn hợp này là để đo lường chính xác cả sự chuyển biến về năng lực tạo hình cụ thể lẫn mức độ hưng phấn, kỹ năng mềm và thái độ tương tác thẩm mĩ của học sinh trong không gian lớp học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình tổ chức thực nghiệm sư phạm tại Trường Tiểu học Vĩnh Thành A đã mang lại những kết quả tích cực, thể hiện qua 4 phát hiện quan trọng:

• Phát hiện thứ nhất: Vận dụng kỹ thuật trò chơi học tập như "Ai nhanh, ai khéo" hay "Ghép quy trình trang trí đầu báo tường" giúp mức độ hứng thú học tập của học sinh tăng vọt. Tỷ lệ học sinh hào hứng tham gia phát biểu và thực hành đạt 87,5% ở lớp thực nghiệm, so với chỉ 45,2% tại các lớp dạy theo phương pháp truyền thụ một chiều.
• Phát hiện thứ hai: Kỹ năng tạo hình và bố cục bài vẽ của học sinh lớp thực nghiệm 5/1 có sự vượt trội rõ nét. Tỷ lệ bài vẽ đạt mức hoàn thành xuất sắc (loại A+) đạt 62,5% (20 trên 32 học sinh), tăng 34,4% so với giai đoạn trước thực nghiệm. Trong khi đó, lớp đối chứng chỉ đạt tỷ lệ xuất sắc 32,3% (10 trên 31 học sinh).
• Phát hiện thứ ba: Hình thức dạy học hợp tác nhóm nhỏ giúp giảm thiểu tối đa hiện tượng học sinh lúng túng hoặc bỏ dở bài tập. Tỷ lệ học sinh cần giáo viên can thiệp trực tiếp giảm từ 65,6% xuống còn 12,5%, khẳng định tinh thần tự giác và năng lực hỗ trợ đồng đẳng giữa các thành viên trong nhóm.
• Phát hiện thứ tư: Phương pháp đóng vai trong các chủ đề như "Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11" hay "Lễ hội mùa xuân" giúp 90,6% học sinh tự tin trình bày ý tưởng thẩm mĩ và biểu đạt trọn vẹn cảm xúc nhân văn trước tập thể lớp.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của nhóm thực nghiệm bắt nguồn từ việc giáo viên chuyển đổi vai trò từ người truyền thụ kiến thức thuần túy sang người thiết kế, tổ chức và định hướng hoạt động học tập. Tâm sinh lý học sinh lứa tuổi 9 đến 11 tuổi (lớp 4 và 5) có sự phát triển mạnh mẽ về trí tưởng tượng, năng lực quan sát hiện thực và mong muốn khẳng định cá tính sáng tạo. Khi được giải phóng khỏi các khuôn mẫu cứng nhắc của sách giáo khoa truyền thống, học sinh tự do khai thác các chất liệu tạo hình sẵn có tại địa phương Chợ Lách như vỏ sò, lá cây khô, hạt hoa kiểng, xơ dừa và đất sét để hoàn thiện tác phẩm.

Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm có thể được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh kết quả học tập giữa lớp thực nghiệm 5/1 và lớp đối chứng 5/2. Trục tung thể hiện tỷ lệ phần trăm phân loại bài vẽ (Hoàn thành tốt, Hoàn thành, Chưa hoàn thành) và trục hoành biểu thị các mốc đánh giá định kỳ qua 35 tiết học. Bảng tổng hợp đối sánh cũng chỉ ra rằng mức độ tự tin thuyết trình của học sinh thực nghiệm đạt điểm trung bình 8,8 trên 10, cao hơn đáng kể so với mức 5,9 của lớp đối chứng. Kết quả này tương đồng với các công bố khoa học trong khuôn khổ Dự án Hỗ trợ Giáo dục Mĩ thuật Tiểu học (SEMP) do Đan Mạch tài trợ, đồng thời chứng minh tính tương thích cao khi áp dụng phương pháp dạy học tích cực tại các trường tiểu học nông thôn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy bền vững hiệu quả giảng dạy môn Mĩ thuật, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

• Thứ nhất, thiết kế lại cấu trúc bài học tích hợp linh hoạt 100% các phương pháp dạy học tích cực (trò chơi mở đầu, sắm vai tình huống, thảo luận nhóm) vào 35 tiết học hàng năm. Giáo viên bộ môn Mĩ thuật cần đóng vai trò chủ trì, hoàn thành việc xây dựng giáo án tích hợp trong khung thời gian 3 tháng đầu năm học, phấn đấu đạt mục tiêu 100% tiết học diễn ra sôi nổi, không còn tình trạng giảng chay.
• Thứ hai, cải tạo cơ sở vật chất và kiến tạo góc không gian nghệ thuật mở tại từng lớp học. Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp cùng Ban đại diện cha mẹ học sinh đầu tư trang thiết bị trực quan, giá vẽ di động và tận dụng 43,4% diện tích sân bãi của trường để tổ chức các tiết vẽ ngoài trời, hoàn thành trong vòng 6 tháng.
• Thứ three, phát động phong trào sưu tầm và tái chế các vật liệu thiên nhiên sẵn có tại huyện Chợ Lách (vỏ hạt giống, xơ dừa, đất phù sa, giấy báo cũ) để phục vụ cho các bài tạo hình không gian 3D. Chỉ tiêu đặt ra là mỗi học sinh tự chuẩn bị ít nhất 3 nguồn vật liệu thay thế cho màu vẽ thông thường trước mỗi học kỳ.
• Thứ tư, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện Chợ Lách cùng Tổ chuyên môn Mĩ thuật cần tổ chức định kỳ 2 đợt sinh hoạt chuyên đề cấp huyện mỗi năm học. Hoạt động này nhằm bồi dưỡng kỹ năng sư phạm tích cực cho toàn bộ 100% giáo viên mĩ thuật trên địa bàn, đồng thời xây dựng ngân hàng ngữ liệu bài giảng điện tử dùng chung trong thời hạn 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng sau:

• Giáo viên dạy Mĩ thuật tại các trường tiểu học: Nắm bắt phương pháp thiết kế trò chơi học tập, kỹ thuật phân nhóm ngẫu nhiên và cách thức điều hành 7 quy trình mĩ thuật Đan Mạch để áp dụng trực tiếp vào 35 tiết giảng dạy chính khóa hàng tuần.
• Cán bộ quản lý giáo dục và Ban Giám hiệu trường tiểu học: Sử dụng số liệu thực nghiệm và khung đánh giá chất lượng tiết dạy làm căn cứ chỉ đạo đổi mới phương pháp giảng dạy, bố trí kinh phí và tối ưu hóa diện tích khuôn viên trường học phục vụ hoạt động nghệ thuật.
• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Sư phạm Nghệ thuật: Tiếp cận một công trình nghiên cứu ứng dụng có phương pháp luận chặt chẽ, hệ thống số liệu khảo sát từ 18 lớp học và quy trình thực nghiệm sư phạm mẫu để phục vụ việc viết khóa luận, luận văn thạc sĩ.
• Chuyên viên phụ trách khối tiểu học tại các Phòng và Sở Giáo dục và Đào tạo: Tham khảo mô hình can thiệp sư phạm tại Trường Tiểu học Vĩnh Thành A để làm bài học kinh nghiệm trong việc xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn cho hơn 20 trường tiểu học trên địa bàn toàn tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

• Làm thế nào để áp dụng phương pháp dạy học tích cực khi thời lượng môn Mĩ thuật chỉ có 35 phút mỗi tiết? Giáo viên cần tinh gọn phần truyền thụ lý thuyết xuống dưới 7 phút, sử dụng trò chơi khởi động ngắn từ 3 đến 5 phút để tạo tâm thế hứng khởi, sau đó dành trọn vẹn 20 đến 25 phút cho học sinh thực hành nhóm hoặc cá nhân, kết thúc bằng 5 phút nhận xét nhanh.

• Việc tổ chức thảo luận nhóm trong giờ Mĩ thuật có gây mất trật tự và ảnh hưởng đến các lớp học xung quanh không? Khi giáo viên giao nhiệm vụ rõ ràng, quy định thời gian cụ thể và phân công vai trò rành mạch cho từng học sinh, không khí lớp học sẽ chuyển thành sự tương tác tích cực. Thực nghiệm tại 18 lớp học cho thấy tiếng ồn mang tính trao đổi học thuật và hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát của giáo viên.

• Trường học vùng nông thôn thiếu phòng chức năng chuyên biệt có thể thực hiện thành công phương pháp này không? Hoàn toàn có thể thực hiện hiệu quả bằng cách kê lại bàn ghế thành từng cụm 4 đến 6 học sinh ngay tại lớp học truyền thống, kết hợp tận dụng sân trường và các nguồn vật liệu địa phương giá rẻ như lá cây, xơ dừa, bìa carton tái chế.

• Đánh giá sản phẩm mĩ thuật theo phương pháp tích cực khác gì so với phương pháp truyền thống? Phương pháp tích cực đánh giá dựa trên sự tiến bộ, ý tưởng sáng tạo độc đáo và năng lực biểu đạt cảm xúc thẩm mĩ của học sinh, thay vì chỉ chấm điểm dựa trên độ chính xác của đường nét hoặc mức độ giống mẫu thực tế.

• Phương pháp dạy học Mĩ thuật Đan Mạch có làm quá tải chương trình học của học sinh lớp 4 và lớp 5 không? Quy trình Đan Mạch được tích hợp linh hoạt theo từng chủ đề kéo dài từ 2 đến 4 tiết, giúp giảm bớt số lượng bài tập đơn lẻ, tạo điều kiện cho hơn 90% học sinh hoàn thành sản phẩm có chiều sâu mà không gặp áp lực quá tải.

Kết luận

• Luận văn đã tổng kết toàn diện cơ sở lý luận về phương pháp dạy học tích cực và đánh giá khách quan thực trạng giảng dạy môn Mĩ thuật tại Trường Tiểu học Vĩnh Thành A với quy mô 567 học sinh.
• Công trình đã thiết kế và thử nghiệm thành công hệ thống các giải pháp sư phạm đột phá gồm kỹ thuật trò chơi, phương pháp đóng vai và mô hình dạy học hợp tác nhóm nhỏ cho học sinh khối 4 và khối 5.
• Kết quả thực nghiệm tại lớp 5/1 khẳng định tính ưu việt của phương pháp mới khi nâng tỷ lệ bài vẽ đạt loại hoàn thành tốt lên mức 62,5%, đồng thời giảm 53,1% tỷ lệ học sinh tiếp thu thụ động.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi ngành giáo dục địa phương tiếp tục hoàn thiện cơ sở vật chất, bồi dưỡng định kỳ cho 100% giáo viên mĩ thuật và chuẩn hóa ngân hàng học liệu trong giai đoạn 2019 - 2021.
• Các cơ sở giáo dục tiểu học cần nhanh chóng triển khai đồng bộ phương pháp dạy học tích cực môn Mĩ thuật để đánh thức tiềm năng sáng tạo và ươm mầm thẩm mĩ cho thế hệ học sinh tương lai.