Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sự bùng nổ của ngành thương mại điện tử và dịch vụ logistics trong thập niên gần đây đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của các sàn giao dịch trực tuyến như Shopee, Tiki, và Lazada. Quy mô đơn hàng gia tăng liên tục đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phân loại, luân chuyển và quản lý lưu kho hàng hóa với tốc độ cao và độ chính xác nghiêm ngặt. Tại các nhà máy và tổng kho quy mô lớn, các dây chuyền phân loại tự động hóa hoàn toàn đã được triển khai rộng rãi; tuy nhiên, tại các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, quy trình này phần lớn vẫn phụ thuộc vào phương thức thủ công bằng sức người. Điều này dẫn tới năng suất lao động không đồng đều, chi phí thuê nhân công cao, nguy cơ phát sinh sai sót trong quá trình kiểm đếm và tiềm ẩn tai nạn lao động.

Để giải quyết bài toán tự động hóa quy trình phân loại và lưu trữ với chi phí tối ưu, tác giả đã thực hiện đề tài "Ứng dụng PLC S7-1200 để điều khiển và giám sát phân loại sản phẩm dựa trên mã QR". Hệ thống hướng đến việc ứng dụng camera nhận diện mã vạch hai chiều (QR code) kết hợp cùng bộ điều khiển lập trình logic để tự động hóa khâu phân loại và đưa hàng hóa vào vị trí lưu kho định sẵn.

Nhiệm vụ nghiên cứu của đồ án được xác định cụ thể qua 6 nội dung:

  1. Tìm hiểu ứng dụng của bộ điều khiển lập trình logic (PLC) trong thực tế sản xuất.
  2. Nghiên cứu và tìm hiểu phần mềm lập trình TIA Portal V17 và môi trường phát triển Visual Studio.
  3. Thiết kế và thi công hệ thống phân loại sản phẩm bằng mã QR.
  4. Thiết kế giao diện điều khiển và giám sát vận hành trên máy tính.
  5. Lập trình giao tiếp truyền thông dữ liệu giữa phần mềm Visual Studio và TIA Portal V17.
  6. Đánh giá, nhận xét kết quả hoạt động của mô hình thực nghiệm, từ đó rút ra kết luận và đề xuất hướng phát triển.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là hệ thống cơ điện tử tích hợp bao gồm bộ điều khiển lập trình PLC S7-1200, hệ thống thị giác máy tính (webcam) nhận diện mã QR, phần mềm giám sát trên máy tính, hệ thống băng tải và cơ cấu nâng hạ - lưu kho tự động. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian tập trung vào việc thiết kế, chế tạo và thử nghiệm mô hình thực nghiệm tại phòng thí nghiệm Bộ môn Tự động Điều khiển, Khoa Điện - Điện tử, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Mô hình giới hạn phân loại 3 loại sản phẩm tương ứng với 3 chuỗi dữ liệu mã QR khác nhau, sử dụng cơ cấu nâng hạ điều khiển bởi 3 trục chuyển động. Phạm vi thời gian thực hiện đồ án diễn ra từ ngày 11/09/2024 đến ngày 06/01/2025.


Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết của đồ án được xây dựng từ các lĩnh vực công nghệ nhận dạng quang học, điều khiển tự động và kỹ thuật lập trình phần mềm công nghiệp:

  • Lý thuyết về mã vạch và mã QR: Mã vạch được phát minh năm 1948 bởi Bernard Silver và Norman Joseph Woodland (nhận bằng sáng chế năm 1952) và bắt đầu ứng dụng rộng rãi trong công nghiệp từ năm 1981 với chuẩn mã 39 của Bộ Quốc phòng Mỹ. Đồ án phân loại mã vạch thành hai nhóm: mã vạch 1D (tuyến tính) và mã vạch 2D (ma trận). Trong đó, mã QR (Quick Response Code) được lựa chọn nhờ khả năng lưu trữ mật độ thông tin lớn trong kích thước nhỏ và cấu trúc giải mã đa hướng bao gồm: hoa văn định vị (Finder Pattern), thông tin định dạng (Format Information), vùng dữ liệu (Data), các mô-đun (Module), ký hiệu căn chỉnh (Alignment Pattern), mẫu thời gian (Timing Pattern), thông tin phiên bản (Version Pattern) và vùng tĩnh bao quanh (Quiet Zone).
  • Bộ điều khiển lập trình logic (PLC): Lý thuyết về kiến trúc phần cứng và nguyên lý hoạt động của PLC xuất phát từ dòng Modicon 084 ra đời năm 1969 do Bedford Associates phát triển. Đồ án phân tích cấu trúc phần cứng tiêu chuẩn của PLC gồm bộ xử lý trung tâm (CPU), hệ thống bus truyền dẫn, khối nguồn nuôi, các module ngõ vào/ngõ ra (Input/Output) và giao diện lập trình. Chu kỳ quét của PLC được xác định tuần tự theo 4 giai đoạn: đọc dữ liệu ngõ vào, thực thi chương trình người dùng, xuất dữ liệu điều khiển ra ngõ ra và kiểm tra chẩn đoán hệ thống.
  • Dòng điều khiển Siemens SIMATIC S7-1200: Hệ thống bộ nhớ của S7-1200 bao gồm Load memory (bộ nhớ bất biến lưu chương trình nạp), Work memory (bộ nhớ khả biến thực thi chương trình) và System memory (vùng nhớ lưu trữ dữ liệu duy trì). Tập lệnh cơ bản được khảo sát bao gồm: các lệnh logic tiếp điểm bit, lệnh định thời TON (Timer on Delay), bộ đếm CTU (Count Up), các khối hàm toán học (ADD, SUB, MUL, DIV) và khối chuyển đổi/di chuyển dữ liệu (MOVE).
  • Công cụ phần mềm tích hợp: Phần mềm TIA Portal V17 của Siemens đóng vai trò cấu hình phần cứng, lập trình logic điều khiển cho CPU 1214C; môi trường Microsoft Visual Studio được sử dụng để xây dựng ứng dụng giao diện người - máy (HMI) trên nền tảng Windows Forms và tích hợp thuật toán xử lý ảnh nhận dạng mã QR.

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai bao gồm:

  • Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu kỹ thuật: Nghiên cứu tài liệu hướng dẫn phần cứng, thông số linh kiện từ các nhà sản xuất Siemens, LS, Omron và các chuẩn giao tiếp truyền thông công nghiệp.
  • Phương pháp thiết kế kỹ thuật và mô hình hóa: Ứng dụng phần mềm SolidWorks để thiết kế kết cấu cơ khí 3D cho khung băng tải, hệ thống giá đỡ camera, tủ điện điều khiển và kết cấu cơ cấu chấp hành nâng hạ kho hàng.
  • Phương pháp thực nghiệm chế tạo và ghép nối hệ thống: Gia công cơ khí mô hình từ vật liệu mica, sắt và gỗ ép; đấu nối mạch lực và mạch điều khiển; lập trình nhúng cho PLC và lập trình giao diện giám sát; hiệu chỉnh cảm biến và cơ cấu chấp hành thông qua các lần chạy thử nghiệm thực tế.

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu gồm dữ liệu bảng thông số kỹ thuật (datasheet) của các thiết bị phần cứng, tập lệnh chuẩn IEC của PLC S7-1200 và kết quả đo kiểm tín hiệu điện áp, thời gian đáp ứng thu được trực tiếp trong quá trình vận hành hệ thống thực nghiệm.


Thiết kế và triển khai

Hệ thống phân loại và lưu kho tự động được thiết kế theo cấu trúc module hóa, kết hợp giữa phần cứng cơ điện tử và phần mềm điều khiển trên máy tính.

Kiến trúc hệ thống

Sơ đồ khối của hệ thống bao gồm 6 khối chức năng chính:

  1. Khối nguồn: Cung cấp điện áp một chiều 24VDC từ nguồn tổ ong để nuôi PLC S7-1200, các cảm biến và mạch điều khiển trung gian.
  2. Khối tín hiệu hình ảnh: Sử dụng một Webcam Full HD gắn tại vị trí quét trên băng chuyền để thu nhận hình ảnh mã QR dán trên bề mặt kiện hàng.
  3. Khối xử lý và giám sát Visual Studio: Chạy trên máy tính cá nhân, tiếp nhận luồng dữ liệu hình ảnh từ camera, thực hiện giải mã chuỗi ký tự QR, gửi tín hiệu điều khiển xuống PLC thông qua giao thức truyền thông mạng và hiển thị trạng thái kho hàng.
  4. Khối PLC: Trung tâm điều khiển chính sử dụng CPU S7-1214C DC/DC/DC, tiếp nhận tín hiệu từ các cảm biến, nút nhấn và phần mềm giám sát để thực thi chương trình điều khiển trình tự cơ cấu chấp hành.
  5. Khối nút nhấn và ngõ vào: Gồm các nút nhấn nhả cơ học LA38-11, cảm biến quang hồng ngoại E3F-DS30C4 phát hiện vị trí hàng và cảm biến quang chữ U EE-SX674A xác định giới hạn hành trình chuyển động.
  6. Khối phân loại sản phẩm và lưu kho: Gồm động cơ xoay chiều (AC) 60 KTYZ kéo băng tải, cơ cấu tay gắp/nâng hạ 3 trục dẫn động bằng động cơ bước và động cơ Hybrid Servo 57 (HS57-1M kèm Driver) cùng hệ thống khung kệ kho hàng.
Thiết bị / Linh kiện Mã hiệu / Quy cách Thông số kỹ thuật chính Vai trò trong hệ thống
Bộ điều khiển logic (PLC) Siemens S7-1200 CPU 1214C DC/DC/DC Nguồn 24VDC; 14 DI / 10 DO; 2 AI (0-10V); Bộ nhớ nạp 4 MB, làm việc 75 KB Điều khiển trung tâm toàn bộ mô hình
Động cơ kéo băng tải 60 KTYZ Động cơ xoay chiều AC giảm tốc Kéo băng tải chạy thuận (nhập) và nghịch (xuất)
Động cơ cơ cấu nâng hạ Hybrid Servo HS57-1M & Driver Động cơ bước lai Servo kích thước mặt bích 57 Dẫn động chính xác 3 trục của cơ cấu nâng hạ
Cảm biến phát hiện hàng E3F-DS30C4 Loại NPN, ngõ ra thường mở (NO), khoảng cách phát hiện 10-30 cm Đặt tại vị trí đầu vào (CB IN) và vị trí quét (CB CHECK)
Cảm biến vị trí hành trình EE-SX674A Cảm biến quang chữ U, điện áp 5-24VDC Định vị gốc tọa độ HOME và giới hạn các trục nâng hạ
Thiết bị đóng cắt bảo vệ MCB LS BKN 2P 40A Cầu dao tự động 2 cực, dòng định mức 40A Bảo vệ đóng cắt nguồn điện động lực và điều khiển
Nút nhấn điều khiển LA38-11 Nút nhấn nhả cơ học, tiếp điểm 1NO + 1NC Nhập lệnh điều khiển vận hành bằng tay
Thiết bị thu hình Webcam Full HD Độ phân giải cao, kết nối chuẩn USB Thu nhận hình ảnh mã QR truyền về Visual Studio
Bộ nguồn công nghiệp Nguồn tổ ong 24VDC - 10A Điện áp vào 220VAC, ngõ ra 24VDC dòng định mức 10A Cấp nguồn nuôi cho PLC, cảm biến và rơ-le

Thuật toán và quy trình vận hành

Hệ thống vận hành khép kín theo hai chu trình chính được điều khiển tự động qua lưu đồ thuật toán:

[Chu trình Nhập kho]
Đặt hàng tại CB IN 
  -> Băng tải quay thuận 
  -> Hàng đến CB CHECK (băng tải dừng) 
  -> Camera chụp mã QR 
  -> Visual Studio giải mã ("MIEN NAM" / "TRUNG" / "BAC") 
  -> Kích biến trung gian (xung 100ms) 
  -> PLC điều khiển cơ cấu nâng hạ đưa hàng vào kho (xếp từ phải qua trái) 
  -> Cơ cấu trở về vị trí HOME 
  -> Giao diện cập nhật trạng thái ô kho.

[Chu trình Xuất kho]
Chọn kiện hàng trên giao diện Visual Studio 
  -> Cơ cấu nâng hạ di chuyển đến ô chứa tương ứng lấy hàng 
  -> Đặt hàng lên băng tải tại vị trí CB CHECK 
  -> Trễ để cơ cấu rút về vị trí HOME 
  -> Động cơ đảo chiều quay nghịch 
  -> Băng tải đưa hàng ra vị trí CB IN kết thúc chu trình.
  • Quy trình nhập kho: Sản phẩm được đưa lên đầu băng tải tại vị trí cảm biến IN. Cảm biến tác động chuyển mức logic lên 1, gửi tín hiệu về cổng đầu vào số của PLC. PLC kích hoạt động cơ băng tải quay thuận để di chuyển sản phẩm về vị trí quét mã. Khi sản phẩm chạm đến vị trí cảm biến CHECK, cảm biến lên mức 1, PLC điều khiển dừng băng tải ngay lập tức. Tại đây, camera tiến hành chụp và gửi dữ liệu về phần mềm Visual Studio để giải mã chuỗi QR. Dữ liệu được phân loại thành 3 chuỗi ký tự nhận dạng: MIEN NAM, TRUNG, hoặc BAC. Sau khi giải mã thành công, phần mềm thiết lập mức logic 1 cho biến nhớ trung gian tương ứng trong khoảng trễ 100 ms rồi trở về mức 0. PLC nhận tín hiệu kích hoạt và điều khiển cơ cấu nâng hạ 3 trục gắp sản phẩm, đưa vào ngăn kho tương ứng (sản phẩm được sắp xếp tuần tự từ phải qua trái đến khi đầy kho). Sau khi thả hàng, cơ cấu nâng hạ tự động quay về vị trí chuẩn HOME, đồng thời giao diện Visual Studio hiển thị cập nhật trạng thái lưu kho của sản phẩm.
  • Quy trình xuất kho: Người vận hành thao tác trực tiếp trên giao diện giám sát Windows Forms của Visual Studio để chỉ định kiện hàng cần lấy. Cơ cấu nâng hạ di chuyển đến đúng ngăn chứa đã chọn, gắp kiện hàng ra khỏi kho và đặt xuống băng tải tại vị trí cảm biến CHECK. Khi cảm biến CHECK xác nhận có hàng, hệ thống duy trì một khoảng thời gian trễ an toàn để cơ cấu chấp hành rút lui hoàn toàn về vị trí HOME. Ngay sau đó, PLC kích hoạt mạch động lực đảo chiều động cơ băng tải (quay nghịch), chuyển kiện hàng ngược về vị trí cảm biến IN ban đầu để hoàn tất chu trình xuất kho.

Triển khai thi công và tích hợp thực nghiệm

Quá trình thi công phần cứng được thực hiện tuần tự qua các giai đoạn:

  1. Gia công khung cơ khí: Cắt gọt tấm mica, khung sắt định hình và ván gỗ ép để tạo dựng khung đỡ băng tải, kết cấu giàn nâng hạ 3 trục và giá kệ phân chia ngăn chứa hàng.
  2. Lắp đặt tủ điện điều khiển: Bố trí thanh ray cài đặt PLC S7-1214C, bộ nguồn tổ ong 24VDC, cầu dao MCB BKN 2P, rơ-le trung gian và cầu đấu dây; thực hiện đấu nối sơ đồ điều khiển và mạch động lực cho động cơ AC đảo chiều bằng rơ-le theo thiết kế.
  3. Lắp ráp cơ điện và cảm biến: Định vị động cơ kéo băng tải 60 KTYZ, gắn cố định webcam góc quét vuông góc mặt băng tải, lắp đặt cảm biến quang E3F-DS30C4 tại hai trạm kiểm tra và các cảm biến chữ U EE-SX674A tại các cữ hành trình.
  4. Lập trình và kiểm thử chức năng: Nạp chương trình điều khiển viết trên TIA Portal V17 xuống CPU 1214C; chạy thử nghiệm chuyển động không tải và có tải của động cơ Hybrid Servo 57; thiết lập giao tiếp truyền thông nội bộ giữa Visual Studio và PLC qua cổng Ethernet máy tính.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về phân loại sản phẩm theo mã QR

Chương này phân tích bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và vai trò cốt lõi của kỹ thuật điều khiển tự động trong các ngành công nghiệp chế tạo, lắp ráp và logistics. Tác giả chỉ ra sự mất cân đối công nghệ giữa các nhà máy quy mô lớn và các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ. Từ đó, tác giả xác định mục tiêu tổng quát của đồ án là chế tạo mô hình thực nghiệm phân loại và lưu kho tự động. Giới hạn đề tài được làm rõ: tập trung phân loại 3 nhóm sản phẩm thông qua mã QR, sử dụng camera quét và cơ cấu nâng hạ 3 trục truyền động bằng động cơ bước/servo. Ngoài ra, chương 1 còn tổng kết ý nghĩa thực tiễn của đề tài trong việc giải phóng sức lao động ở các môi trường làm việc độc hại, giảm thiểu tai nạn nghề nghiệp và nâng cao năng suất xử lý đơn hàng.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 cung cấp hệ thống lý thuyết nền tảng phục vụ thiết kế hệ thống:

  • Lý thuyết nhận dạng mã vạch: Trình bày lịch sử phát triển từ mã vạch Morse (1948) đến mã vạch chuẩn hóa (1952, 1981); so sánh sự khác nhau về cấu trúc hình thái học giữa mã vạch 1D tuyến tính và mã vạch ma trận 2D; mô tả chi tiết 8 thành phần hình thái cấu tạo của mã QR.
  • Lý thuyết điều khiển PLC: Lịch sử hình thành từ Modicon 084 (1969); khảo sát các dòng PLC phổ biến trên thị trường gồm Siemens (S7-200, S7-300, S7-400, S7-1200), Omron (CPM, CP1E, CP1L), Mitsubishi (dòng FX, MELSEC iQ) và Delta (AH, AS, AX, DVP). Phân tích 5 ngôn ngữ lập trình theo chuẩn PLC (IL, ST, LD, FBD, SFC). Phân tích cấu trúc phần cứng, vòng quét thực thi chương trình và cơ chế phân vùng bộ nhớ của S7-1200 (Load, Work, System memory).
  • Thông số các dòng CPU Siemens S7-1200: Trình bày bảng so sánh kỹ thuật giữa các phiên bản CPU 1211C, 1212C, 1214C và 1215C về kích thước vật lý, dung lượng bộ nhớ, số lượng kênh I/O tích hợp và tốc độ xử lý lệnh. Khảo sát chi tiết tập lệnh bit logic, khối định thời TON, bộ đếm CTU, các lệnh toán học số học và khối di chuyển dữ liệu MOVE.
  • Giới thiệu công cụ lập trình: Trình bày quy trình 7 bước khởi tạo một dự án mới trên phần mềm Siemens TIA Portal V17; giới thiệu tổng quan môi trường Visual Studio, các đặc tính hỗ trợ đa nền tảng, tích hợp điện toán đám mây và quy trình khởi tạo ứng dụng Windows Forms App.

Chương 3: Thiết kế hệ thống điều khiển

Nội dung chương 3 tập trung toàn bộ vào thiết kế kỹ thuật của hệ thống:

  • Xây dựng sơ đồ khối 6 thành phần của hệ thống phân loại.
  • Thiết kế lưu đồ thuật toán điều khiển tổng quát, lưu đồ xử lý xuất nhập kho và lưu đồ thuật toán quét - giải mã mã QR.
  • Thuyết minh chi tiết logic giải thuật vận hành của chu trình nhập kho và xuất kho dựa trên tương tác giữa các cảm biến (CB IN, CB CHECK), camera và các trục cơ cấu chấp hành.
  • Thiết kế sơ đồ đấu nối dây điều khiển tín hiệu ngõ vào/ngõ ra cho PLC S7-1214C DC/DC/DC.
  • Thiết kế sơ đồ nguyên lý mạch động lực điều khiển đảo chiều quay động cơ xoay chiều AC băng tải.
  • Lập bảng tính toán và lựa chọn thông số kỹ thuật cho toàn bộ danh mục thiết bị phần cứng gồm: PLC S7-1214C, nút nhấn LA38-11, cảm biến E3F-DS30C4, cầu dao LS BKN 2P 40A, camera Webcam Full HD, cảm biến chữ U EE-SX674A, động cơ Hybrid Servo 57 và Driver điều khiển, động cơ kéo 60 KTYZ và bộ nguồn 24VDC - 10A.

Chương 4: Thi công mô hình

Chương 4 mô tả toàn bộ quá trình lắp ráp phần cứng cơ điện và thiết kế giao diện phần mềm:

  • Thi công cơ điện mô hình: Trình bày các bước lắp đặt thực tế tủ điện điều khiển, gá lắp khung băng tải, cố định vị trí camera thu hình và dựng khung giá đỡ hệ thống kho chứa hàng; kiểm tra hoạt động của động cơ Hybrid Servo và cảm biến chữ U trước khi ghép nối tổng thể mô hình hoàn chỉnh.
  • Thiết kế giao diện phần mềm: Xây dựng giao diện điều khiển và giám sát trên Visual Studio sử dụng ngôn ngữ C# với hai màn hình chức năng: Giao diện mở đầu (giao diện đăng nhập, khởi động hệ thống) và Giao diện giám sát (hiển thị trực tiếp hình ảnh camera quét mã, sơ đồ trạng thái các ngăn chứa trong kho hàng, trạng thái kết nối PLC và các nút chức năng điều khiển nhập/xuất kho).

Chương 5: Kết luận và hướng phát triển

Chương 5 đánh giá tổng thể mức độ hoàn thành nhiệm vụ theo đề cương giao ban đầu. Tác giả xác nhận đã chế tạo thành công mô hình vật lý phân loại sản phẩm theo mã QR ứng dụng PLC S7-1200 kết hợp Visual Studio, đảm bảo vận hành ổn định các chu trình tự động. Đồng thời, tác giả đề xuất các hướng mở rộng kỹ thuật nhằm hoàn thiện hệ thống trong các giai đoạn nghiên cứu tiếp theo.


Kết quả và đóng góp

Kết quả đạt được

Đồ án đã chế tạo thành công mô hình thực nghiệm và hoàn thiện thuật toán điều khiển với các kết quả cụ thể:

  • Chế tạo hoàn chỉnh mô hình phần cứng cơ điện gồm khung băng chuyền, tủ điện công nghiệp tích hợp PLC S7-1214C, cơ cấu nâng hạ 3 trục sử dụng động cơ bước/hybrid servo và hệ thống khung kho chứa hàng mô phỏng.
  • Ứng dụng thành công Webcam Full HD kết hợp thư viện xử lý ảnh trên Visual Studio để quét và giải mã chính xác 3 chuỗi ký tự định danh mã QR: MIEN NAM, TRUNG và BAC.
  • Thiết lập thành công kênh truyền thông dữ liệu giữa Visual Studio và TIA Portal V17; thực hiện truyền tín hiệu điều khiển kích hoạt biến trung gian với độ trễ xung chuẩn 100 ms xuống PLC S7-1200 để khởi động cơ cấu nâng hạ.
  • Vận hành chính xác hai chu trình chức năng:
    • Chu trình nhập kho: Tự động nhận diện kiện hàng tại cảm biến đầu vào, dừng băng tải tại trạm quét, nhận diện mã QR, phân loại và đưa sản phẩm vào ngăn kho tương ứng theo thứ tự từ phải sang trái, sau đó tự động đưa cơ cấu nâng hạ về điểm chuẩn HOME.
    • Chu trình xuất kho: Tiếp nhận lệnh chọn hàng từ giao diện máy tính, điều khiển cơ cấu gắp hàng từ kho đặt lên băng tải và đảo chiều động cơ băng tải đưa kiện hàng về vị trí đầu vào.
  • Thiết kế hoàn chỉnh giao diện HMI trên nền tảng Windows Forms gồm màn hình khởi động và màn hình giám sát trực quan, cho phép người dùng quan sát trạng thái ô kho và thao tác điều khiển thiết bị theo thời gian thực.

Đóng góp của đề tài

So với các đồ án phân loại sản phẩm truyền thống thường sử dụng cảm biến màu sắc, cảm biến kim loại hoặc cảm biến chiều cao đơn giản, đồ án này đã ứng dụng giải pháp nhận dạng thông tin bằng mã QR hai chiều, mở rộng khả năng chứa thông tin của sản phẩm (nguồn gốc, chủng loại, điểm đến). Đồng thời, đồ án đã hiện thực hóa giải pháp tích hợp giữa hệ thống thị giác máy tính chi phí thấp trên PC (sử dụng Webcam thông dụng và Visual Studio) với bộ điều khiển lập trình công nghiệp độ tin cậy cao PLC S7-1200. Đây là giải pháp có khả năng ứng dụng thực tế cao cho các cơ sở sản xuất, kho vận quy mô vừa và nhỏ nhằm giảm bớt chi phí đầu tư thiết bị nhận diện chuyên dụng đắt tiền.


Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của hệ thống

Dựa trên phạm vi nghiên cứu và quá trình vận hành mô hình thực nghiệm, đồ án tồn tại một số điểm hạn chế kỹ thuật:

  • Phạm vi phân loại mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên 3 chuỗi dữ liệu mã QR cố định (MIEN NAM, TRUNG, BAC), chưa mở rộng cho bộ dữ liệu mã hóa phức tạp hoặc khối lượng đơn hàng lớn.
  • Khung cơ khí và hệ thống kho chứa được chế tạo từ các vật liệu thử nghiệm (mica, sắt, ván gỗ ép) nên tải trọng nâng hạ bị giới hạn, chưa đáp ứng được các kiện hàng công nghiệp có khối lượng nặng.
  • Hệ thống xử lý hình ảnh dựa trên webcam thông thường phụ thuộc vào điều kiện chiếu sáng của môi trường xung quanh; tốc độ xử lý và góc quét bị ảnh hưởng nếu bề mặt dán mã QR bị nghiêng, mờ hoặc biến dạng.
  • Quá trình xuất nhập kho hiện tại hoạt động dựa trên logic định sẵn của từng ngăn chứa, chưa tích hợp cơ sở dữ liệu lớn để quản lý vòng đời và thông tin chi tiết của hàng hóa.

Hướng nghiên cứu tiếp

Từ các hạn chế nêu trên, tác giả đề xuất các hướng phát triển tiếp theo cho hệ thống:

  • Nâng cấp phần cứng cơ khí bằng các vật liệu chịu lực công nghiệp và sử dụng động cơ công suất lớn hơn nhằm tăng tải trọng nâng hạ và tốc độ vận hành của băng chuyền.
  • Ứng dụng các dòng camera công nghiệp chuyên dụng (Industrial Camera) có tích hợp bộ lọc quang học và đèn chiếu sáng chuyên dụng để đảm bảo độ chính xác khi đọc mã trong điều kiện ánh sáng thay đổi.
  • Mở rộng thuật toán xử lý ảnh, tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và giải thuật xử lý ảnh nâng cao để nhận diện đồng thời nhiều loại mã vạch 1D, 2D bị mờ nhòe hoặc biến dạng ở tốc độ cao.
  • Nâng cấp phần mềm quản lý: kết nối cơ sở dữ liệu quan hệ (SQL Server/MySQL) và tích hợp công nghệ Internet vạn vật (IoT) để đồng bộ dữ liệu quản lý kho lên máy chủ đám mây, phục vụ giám sát và tra cứu thông tin từ xa qua mạng Internet.

Giá trị tham khảo

Báo cáo đồ án tốt nghiệp này mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

  • Sinh viên chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa, Cơ điện tử và Kỹ thuật Điện - Điện tử: Là tài liệu tham khảo hoàn chỉnh về quy trình thiết kế một hệ thống tự động hóa tích hợp từ khâu khảo sát lý thuyết, tính toán chọn thiết bị, thiết kế mạch điện đến lập trình nhúng PLC và chế tạo mô hình cơ điện.
  • Người nghiên cứu các đề tài về thị giác máy tính và phân loại sản phẩm: Cung cấp giải pháp kỹ thuật cụ thể về việc ghép nối giao tiếp giữa phần mềm thị giác chạy trên môi trường C#/Visual Studio với PLC Siemens qua giao thức mạng công nghiệp.

Các phần nội dung đáng tham khảo chuyên sâu trong văn bản gồm:

  • Chương 2: Bảng so sánh cấu hình phần cứng các dòng CPU S7-1200 và hệ thống bảng tra tập lệnh chuẩn (bit logic, timer, counter, hàm toán học và hàm chuyển đổi dữ liệu), hỗ trợ tra cứu nhanh trong lập trình TIA Portal.
  • Chương 3: Bản vẽ thiết kế sơ đồ đấu nối ngõ vào/ngõ ra cho PLC S7-1214C DC/DC/DC, sơ đồ nguyên lý mạch động lực đảo chiều động cơ AC và các lưu đồ thuật toán điều khiển chu trình xuất nhập kho chi tiết.
  • Chương 4: Quy trình bố trí lắp đặt tủ điện điều khiển công nghiệp và cấu trúc thiết kế giao diện HMI điều khiển, giám sát trên nền tảng Windows Forms.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống sử dụng bộ điều khiển PLC và phần mềm lập trình nào để điều khiển trung tâm?
Hệ thống sử dụng bộ điều khiển logic khả trình Siemens SIMATIC S7-1200 với dòng CPU cụ thể là CPU 1214C DC/DC/DC (tích hợp 14 ngõ vào số, 10 ngõ ra số, 2 ngõ vào tương tự). Phần mềm được sử dụng để cấu hình và lập trình cho PLC là Siemens TIA Portal phiên bản V17.

2. Mã QR dán trên sản phẩm được quy định và phân loại thành những nhóm dữ liệu nào?
Trong mô hình thực nghiệm, camera ghi nhận và phần mềm Visual Studio tiến hành giải mã dữ liệu mã QR thành 3 chuỗi ký tự định danh đại diện cho 3 phân vùng giao hàng: MIEN NAM, TRUNG và BAC. Tùy thuộc vào chuỗi ký tự nhận diện được, hệ thống sẽ kích hoạt tín hiệu điều khiển cơ cấu phân loại đưa hàng vào đúng ngăn quy định.

3. Cơ chế giao tiếp giữa phần mềm thị giác máy tính và bộ điều khiển PLC được thực hiện như thế nào?
Webcam thu hình ảnh truyền về máy tính qua cổng USB. Ứng dụng viết trên nền tảng Visual Studio thực hiện thuật toán xử lý ảnh để giải mã chuỗi QR. Khi giải mã thành công một trong ba chuỗi (MIEN NAM, TRUNG, BAC), phần mềm sẽ thiết lập mức logic 1 cho biến trung gian tương ứng, duy trì trạng thái này trong khoảng thời gian trễ 100 ms rồi kéo về mức 0. Tín hiệu này được gửi qua kênh truyền thông máy tính xuống PLC S7-1200 để kích hoạt chu trình điều khiển cơ cấu nâng hạ.

4. Khối phân loại sản phẩm và lưu kho sử dụng những cơ cấu chấp hành nào?
Khối chấp hành gồm có: một động cơ xoay chiều (AC) giảm tốc mã hiệu 60 KTYZ dùng để kéo băng tải hoạt động theo hai chiều thuận (nhập kho) và nghịch (xuất kho); cơ cấu nâng hạ 3 trục dẫn động bằng động cơ bước kết hợp động cơ Hybrid Servo mã hiệu HS57-1M và Driver điều khiển chuyên dụng để định vị chính xác vị trí gắp, thả hàng vào các ngăn kho; cùng hệ thống cảm biến quang chữ U EE-SX674A để xác định cữ hành trình và vị trí gốc HOME.

5. Chu trình nhập kho diễn ra theo trình tự tác động của các cảm biến nào?
Đầu tiên, kiện hàng đặt tại đầu băng tải tác động lên cảm biến hồng ngoại CB IN (mức 1) kích hoạt động cơ băng tải quay thuận. Khi hàng di chuyển đến vị trí quét mã, cảm biến hồng ngoại CB CHECK nhận tín hiệu (mức 1) điều khiển dừng băng tải để camera quét và giải mã mã QR. Sau khi cơ cấu nâng hạ đưa hàng vào ngăn kho thành công và rút về vị trí cảm biến HOME, chu trình nhập kho kết thúc và giao diện giám sát cập nhật trạng thái ô kho.


Kết luận

Đồ án tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Hoàng Phúc (Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM) đã nghiên cứu, thiết kế và thi công hoàn chỉnh mô hình hệ thống phân loại và lưu kho sản phẩm tự động dựa trên công nghệ mã QR dưới sự điều khiển của PLC Siemens S7-1200. Công trình đã kết hợp thành công công nghệ xử lý ảnh trên nền tảng Visual Studio với hệ thống điều khiển công nghiệp TIA Portal V17 để tự động hóa hai chu trình xuất - nhập kho cho 3 nhóm sản phẩm định danh. Mặc dù còn một số giới hạn về quy mô kho chứa và vật liệu chế tạo mô hình phòng thí nghiệm, đồ án đã đáp ứng đầy đủ các nhiệm vụ kỹ thuật được giao và đóng vai trò là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho sinh viên ngành Công nghệ Kỹ thuật Điều khiển và Tự động hóa.