Luận văn thạc sĩ thực trạng quản lý ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy các môn khoa học tự nhiên ở một số trường trung học phổ thông tại thành phố cần thơ

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học khoa học tự nhiên tại các trường trung học phổ thông Cần Thơ.

• Tác giả: Võ Minh Lợi
• Người hướng dẫn: PGS. Đoàn Văn Điều
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý Giáo dục
• Đề tài: Thực Trạng Quản Lý Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Vào Dạy Các Môn Khoa Học Tự Nhiên Ở Một Số Trường Trung Học Phổ Thông Tại Thành Phố Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Một số lý luận về dạy học, quản lý dạy học và ứng dụng CNTT bậc THPT
• 1.3.1. Khái niệm hoạt động dạy (hoạt động dạy học)
• 1.3.2. Chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình GD phổ thông
• 1.3.3. Khái quát về trường THPT
• 1.3.3.1. Nhiệm vụ, quyền hạn trường THPT
• 1.3.3.2. Mục tiêu GD THPT
• 1.3.3.3. Nội dung GD THPT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học Khoa Học Tự Nhiên

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, việc ứng dụng công nghệ vào dạy học khoa học tự nhiên tại các trường trung học phổ thông đang trở thành một yêu cầu cấp thiết. Công nghệ thông tin không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Việc áp dụng công nghệ trong giáo dục giúp học sinh tiếp cận với nguồn tri thức phong phú và đa dạng, từ đó phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hành.

1.1. Lợi Ích Của Việc Ứng Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học mang lại nhiều lợi ích như tăng cường sự tương tác giữa giáo viên và học sinh, giúp học sinh dễ dàng tiếp cận thông tin và tài liệu học tập. Hơn nữa, công nghệ còn hỗ trợ giáo viên trong việc thiết kế bài giảng sinh động và hấp dẫn hơn.

1.2. Tình Hình Ứng Dụng Công Nghệ Tại Cần Thơ

Tại thành phố Cần Thơ, nhiều trường trung học phổ thông đã bắt đầu áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần vượt qua để tối ưu hóa hiệu quả của việc ứng dụng này.

II. Thách Thức Trong Việc Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Mặc dù việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học khoa học tự nhiên mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức lớn. Các trường học cần phải đối mặt với vấn đề về cơ sở vật chất, đào tạo giáo viên và sự chấp nhận của học sinh đối với công nghệ.

2.1. Thiếu Cơ Sở Vật Chất

Nhiều trường học tại Cần Thơ vẫn chưa được trang bị đầy đủ thiết bị công nghệ cần thiết cho việc dạy học. Điều này gây khó khăn cho giáo viên trong việc triển khai các bài giảng có sử dụng công nghệ thông tin.

2.2. Đào Tạo Giáo Viên Chưa Đầy Đủ

Giáo viên cần được đào tạo bài bản về cách sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy. Tuy nhiên, hiện tại, nhiều giáo viên vẫn chưa được trang bị đủ kỹ năng cần thiết để áp dụng công nghệ một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học khoa học tự nhiên, các trường cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc kết hợp giữa công nghệ và phương pháp dạy học hiện đại sẽ giúp cải thiện chất lượng giáo dục.

3.1. Sử Dụng Phần Mềm Dạy Học

Việc sử dụng các phần mềm dạy học hiện đại sẽ giúp giáo viên tạo ra các bài giảng sinh động và hấp dẫn hơn. Các phần mềm này cũng hỗ trợ học sinh trong việc tự học và nghiên cứu.

3.2. Tích Hợp Học Trực Tuyến

Học trực tuyến là một phương pháp hiệu quả để học sinh có thể tiếp cận với kiến thức mọi lúc mọi nơi. Việc tích hợp công nghệ thông tin vào học trực tuyến sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng tự học.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học khoa học tự nhiên đã mang lại những kết quả tích cực. Học sinh có sự hứng thú hơn trong việc học tập và đạt được kết quả cao hơn trong các kỳ thi.

4.1. Kết Quả Từ Các Trường Học

Các trường học tại Cần Thơ đã ghi nhận sự cải thiện rõ rệt trong kết quả học tập của học sinh khi áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy. Học sinh có khả năng tiếp thu kiến thức tốt hơn và phát triển kỹ năng thực hành.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh

Học sinh đã có những phản hồi tích cực về việc học tập qua công nghệ. Nhiều em cho rằng việc học trở nên thú vị và dễ dàng hơn khi có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Ứng Dụng Công Nghệ Trong Giáo Dục

Tương lai của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học khoa học tự nhiên tại các trường trung học phổ thông là rất hứa hẹn. Với sự phát triển không ngừng của công nghệ, việc cải tiến phương pháp dạy học sẽ ngày càng trở nên cần thiết.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Công Nghệ Giáo Dục

Xu hướng phát triển công nghệ giáo dục sẽ tiếp tục mở ra nhiều cơ hội cho việc cải thiện chất lượng giáo dục. Các trường cần nhanh chóng cập nhật và áp dụng các công nghệ mới vào giảng dạy.

5.2. Định Hướng Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học

Định hướng đổi mới phương pháp dạy học sẽ giúp giáo viên và học sinh có thể tận dụng tối đa lợi ích của công nghệ thông tin. Việc này không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thế kỷ XXI với sự bùng nổ của tri thức và công nghệ, việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) vào giáo dục trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Tại thành phố Cần Thơ, với hơn 20 trường trung học phổ thông (THPT), việc quản lý ứng dụng CNTT vào dạy các môn khoa học tự nhiên (KHTN) đang được chú trọng nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Nghiên cứu này khảo sát thực trạng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy các môn KHTN tại 10 trường THPT công lập và chuyên thuộc thành phố Cần Thơ trong giai đoạn 2008-2010. Mục tiêu chính là đánh giá hiệu quả công tác quản lý của hiệu trưởng (HT) trong việc triển khai ứng dụng CNTT, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hành của học sinh (HS). Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ ngành giáo dục thành phố Cần Thơ thực hiện các chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) về đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng CNTT, đồng thời góp phần thu hẹp khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa các trường trong khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết quản lý giáo dục và ứng dụng CNTT trong dạy học. Trước hết, quan điểm hệ thống – cấu trúc được áp dụng để xem công tác quản lý ứng dụng CNTT là một thành tố trong hệ thống quản lý nhà trường, có mối quan hệ hỗ tương với các thành tố khác. Thứ hai, quan điểm lịch sử – logic giúp phân tích quá trình quản lý ứng dụng CNTT trong bối cảnh cụ thể về không gian, thời gian và điều kiện thực tiễn. Thứ ba, quan điểm thực tiễn nhấn mạnh việc nghiên cứu trên các đối tượng thực tế nhằm đề xuất giải pháp phù hợp.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Quản lý nhà trường: Tác động có kế hoạch của chủ thể quản lý (HT, PHT) đến đối tượng quản lý (GV, HS) nhằm đạt mục tiêu giáo dục.
• Ứng dụng CNTT trong dạy học: Sử dụng các thiết bị, phần mềm, mạng internet để đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả học tập.
• Chuẩn kiến thức, kỹ năng: Tiêu chí đánh giá chất lượng dạy học, làm cơ sở xây dựng kế hoạch và kiểm tra đánh giá.
• Quản lý chuyên môn: Bao gồm quản lý kế hoạch dạy học, soạn bài, giờ lên lớp, kiểm tra đánh giá, bồi dưỡng GV, đổi mới phương pháp và ứng dụng CNTT.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn.

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ khảo sát 319 HS, 205 GV, 45 cán bộ quản lý (CBQL) tại 10 trường THPT ở Cần Thơ; các văn bản chỉ đạo của Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT; báo cáo tổng kết năm học; phỏng vấn sâu với lãnh đạo Sở, HT, PHT, tổ trưởng chuyên môn.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn ngẫu nhiên 9 trường THPT công lập và 1 trường chuyên, đảm bảo đại diện cho các loại hình trường trong thành phố.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS for Windows để xử lý số liệu khảo sát, phân tích thống kê mô tả, so sánh trung bình, kiểm định ý nghĩa thống kê giữa các nhóm đối tượng.
• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong năm học 2009-2010, tập trung khảo sát thực trạng và phân tích dữ liệu trong vòng 6 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Công tác phổ biến, tuyên truyền chủ trương, chính sách về CNTT được đánh giá ở mức khá với điểm trung bình (TB) từ 3,72 đến 4,16. Tuy nhiên, việc cập nhật thông tin về xu thế ứng dụng CNTT trên thế giới còn hạn chế (TB=3,74).
2. Quản lý chương trình, kế hoạch dạy học có ứng dụng CNTT của HT đạt mức trung bình (TB khoảng 3,3), trong đó việc phối hợp với PHT chuyên môn được đánh giá cao nhất (TB=3,56), còn xử lý GV không thực hiện đúng kế hoạch thấp nhất (TB=2,93).
3. Quản lý soạn bài và chuẩn bị tiết dạy có ứng dụng CNTT cũng ở mức trung bình (TB từ 3,18 đến 3,43), với việc kiểm tra giáo án định kỳ thấp nhất. GV chủ yếu sử dụng PowerPoint và internet để soạn bài, chưa khai thác sâu các phần mềm chuyên môn hay e-learning.
4. Quản lý giờ dạy và hồ sơ chuyên môn có ứng dụng CNTT được đánh giá khá (TB từ 3,22 đến 3,83), đặc biệt kiểm tra lịch báo giảng và sử dụng phòng máy tính được thực hiện tốt. Tuy nhiên, việc quy định các loại phần mềm, nguồn tư liệu tham khảo còn hạn chế (TB=3,40).
5. Quản lý dự giờ, đánh giá giờ dạy có ứng dụng CNTT đạt mức khá (TB từ 3,20 đến 3,84), nhưng dự giờ đột xuất còn ít được thực hiện.
6. Quản lý hoạt động ứng dụng CNTT của tổ chuyên môn chủ yếu ở mức trung bình (TB từ 2,23 đến 3,70), trong đó xây dựng kho tư liệu điện tử dùng chung và trang web tổ bộ môn được đánh giá thấp (TB dưới 3,0).
7. Quản lý phần mềm, thiết bị CNTT và điều kiện hỗ trợ được đánh giá khá về quản lý phòng máy và thiết bị (TB trên 3,5), nhưng việc xây dựng thư viện điện tử, mua phần mềm bản quyền và phổ biến phần mềm mã nguồn mở còn yếu (TB dưới 3,0).
8. Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập bằng CNTT còn nhiều hạn chế, đặc biệt việc sử dụng mail, internet để thông tin với phụ huynh thấp nhất (TB=2,49).
9. Xây dựng tiêu chuẩn khoa học về ứng dụng CNTT và tổ chức bồi dưỡng GV đều ở mức trung bình (TB khoảng 3,0), chưa có hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá chính thức.
10. So sánh đánh giá giữa CBQL, GV và Sở GD&ĐT cho thấy sự đồng thuận cao, chỉ có một số nội dung như khen thưởng GV sáng tạo, chất lượng kết nối internet và xây dựng trang web tổ bộ môn có sự khác biệt nhỏ về đánh giá.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy công tác quản lý ứng dụng CNTT vào dạy các môn KHTN tại các trường THPT ở Cần Thơ đã có những bước tiến nhất định, đặc biệt trong việc phổ biến chính sách, quản lý giờ dạy và sử dụng thiết bị CNTT. Tuy nhiên, nhiều nội dung quản lý còn ở mức trung bình, phản ánh sự thiếu đồng bộ về cơ sở vật chất, phần mềm, cũng như hạn chế về năng lực CNTT của GV và CBQL. Việc thiếu các tiêu chuẩn đánh giá chất lượng bài giảng có ứng dụng CNTT và chưa có hệ thống bồi dưỡng chuyên sâu cho GV là nguyên nhân chính khiến hiệu quả ứng dụng CNTT chưa cao.

So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này tương đồng với thực trạng chung của nhiều địa phương khi mới bắt đầu triển khai ứng dụng CNTT trong giáo dục phổ thông. Việc quản lý còn mang tính hình thức, thiếu sự đầu tư bài bản và chưa khai thác hết tiềm năng của CNTT trong đổi mới phương pháp dạy học. Các biểu đồ so sánh điểm đánh giá giữa các nhóm đối tượng có thể minh họa rõ sự đồng thuận và khác biệt trong nhận thức về công tác quản lý CNTT.

Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ các điểm mạnh, điểm yếu trong quản lý ứng dụng CNTT, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, góp phần đổi mới giáo dục theo hướng hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Cần Thơ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phổ biến, cập nhật thông tin về CNTT trong giáo dục: Tổ chức các hội thảo, tập huấn định kỳ cho HT, PHT và GV về xu thế ứng dụng CNTT trong nước và quốc tế nhằm nâng cao nhận thức và tầm nhìn chiến lược. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; chủ thể: Sở GD&ĐT phối hợp với các trường.
2. Xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá bài giảng có ứng dụng CNTT: Phát triển bộ tiêu chuẩn khoa học, phù hợp với đặc điểm các môn KHTN, làm cơ sở cho đánh giá, khen thưởng và thi đua. Thời gian: 12 tháng; chủ thể: Sở GD&ĐT, các chuyên gia giáo dục.
3. Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và phần mềm hỗ trợ dạy học: Mở rộng phòng máy tính, trang bị phần mềm bản quyền, xây dựng thư viện điện tử và kho tư liệu điện tử dùng chung cho các tổ chuyên môn. Thời gian: 1-2 năm; chủ thể: Sở GD&ĐT, UBND thành phố, các trường.
4. Tăng cường bồi dưỡng, nâng cao năng lực CNTT cho GV và CBQL: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ năng sử dụng phần mềm, thiết bị CNTT, ngoại ngữ phục vụ khai thác tài liệu trên internet. Thời gian: liên tục hàng năm; chủ thể: Sở GD&ĐT, các trường.
5. Xây dựng và triển khai kế hoạch ứng dụng CNTT đồng bộ, có chiến lược dài hạn: Mỗi trường cần xây dựng kế hoạch phát triển CNTT riêng, phù hợp với điều kiện thực tế, có sự phối hợp chặt chẽ giữa HT, PHT, tổ chuyên môn và GV. Thời gian: 6 tháng để xây dựng, triển khai liên tục; chủ thể: các trường THPT.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng các trường THPT: Nắm bắt thực trạng và các giải pháp quản lý ứng dụng CNTT, từ đó nâng cao hiệu quả công tác quản lý chuyên môn và đổi mới phương pháp dạy học.
2. Giáo viên các môn khoa học tự nhiên: Hiểu rõ vai trò của CNTT trong đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao kỹ năng soạn bài và tổ chức giờ học có ứng dụng CNTT.
3. Cán bộ quản lý giáo dục tại Sở GD&ĐT và các phòng giáo dục quận/huyện: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch phát triển CNTT trong giáo dục địa phương.
4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Quản lý giáo dục, Công nghệ giáo dục: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo hoặc ứng dụng trong thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc ứng dụng CNTT vào dạy các môn KHTN lại quan trọng?
   Ứng dụng CNTT giúp đổi mới phương pháp dạy học, tăng tính tương tác, phát huy tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hành của HS, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục phù hợp với xu thế phát triển xã hội hiện đại.

2. Hiệu trưởng có vai trò gì trong quản lý ứng dụng CNTT?
   HT là người xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra và đánh giá việc ứng dụng CNTT trong nhà trường, đảm bảo các hoạt động này phù hợp với chính sách của ngành và đáp ứng nhu cầu thực tế của GV, HS.

3. Những khó khăn chính trong quản lý ứng dụng CNTT hiện nay là gì?
   Bao gồm thiếu đồng bộ về cơ sở vật chất, phần mềm, hạn chế về năng lực CNTT của GV và CBQL, thiếu tiêu chuẩn đánh giá chất lượng bài giảng có ứng dụng CNTT, cũng như thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực kỹ thuật.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả quản lý ứng dụng CNTT trong trường THPT?
   Cần xây dựng hệ thống tiêu chuẩn đánh giá, tăng cường bồi dưỡng GV, đầu tư cơ sở vật chất, phổ biến thông tin cập nhật, và xây dựng kế hoạch phát triển CNTT đồng bộ, có chiến lược dài hạn.

5. Ứng dụng CNTT ảnh hưởng thế nào đến kết quả học tập của học sinh?
   Khi được sử dụng đúng cách, CNTT giúp HS tiếp cận nguồn tri thức phong phú, phát triển kỹ năng tự học, nâng cao thái độ tích cực và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó cải thiện kết quả học tập.

Kết luận

• Quản lý ứng dụng CNTT vào dạy các môn KHTN tại các trường THPT ở Cần Thơ đã đạt được một số thành tựu nhưng còn nhiều hạn chế về cơ sở vật chất, tiêu chuẩn đánh giá và năng lực GV.
• Công tác phổ biến chính sách, quản lý giờ dạy, sử dụng thiết bị CNTT được thực hiện khá tốt, trong khi quản lý xây dựng tiêu chuẩn, bồi dưỡng GV và đổi mới kiểm tra đánh giá còn yếu.
• Sự đồng thuận giữa CBQL, GV và Sở GD&ĐT về thực trạng quản lý là cơ sở để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả ứng dụng CNTT.
• Các giải pháp trọng tâm bao gồm tăng cường bồi dưỡng, đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng tiêu chuẩn đánh giá và kế hoạch phát triển CNTT đồng bộ.
• Nghiên cứu đề xuất lộ trình triển khai các giải pháp trong 1-2 năm tới, kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp quản lý, nhà trường và GV nhằm nâng cao chất lượng giáo dục theo hướng hiện đại.

Hành động ngay hôm nay để đổi mới quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học các môn khoa học tự nhiên, góp phần xây dựng nền giáo dục thành phố Cần Thơ phát triển bền vững và hội nhập quốc tế!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Hoạt động dạy là hoạt động trung tâm của nhà trường phổ thông. Đổi mới phương pháp dạy bằng CNTT là một chủ đề lớn đã được UNESCO chính thức đưa ra thành chương trình trước ngưỡng cửa của thế kỷ XXI. Từ sau những năm 1980, với sự xuất hiện của nền kinh tế tri thức, hình thành xã hội thông tin và xu thế toàn cầu hóa đã tạo nên “một làn sóng đổi mới cải cách GD trên thế giới lần thứ ba” [13, tr 14]. Các nước trên thế giới trong chiến lược, mục tiêu GD của mình đều chú trọng đến việc ứng dụng CNTT vào GD phổ thông nhằm tạo sự bình đẳng về cơ hội học tập, tìm kiếm các giải pháp GD dành cho những nhóm dân cư đặc biệt.

Hướng ưu tiên chủ yếu là cung cấp dịch vụ thông tin quản lý và học tập dựa vào CNTT hiện đại (mạng tri thức- knowledge networks, mạng GD – education webs; học tập trực tuyến – online learning, học từ xa qua các phương tiện viễn thông –TV, vệ tinh, internet, thư viện điện tử (electronic libraries)…). Người ta đã kết luận rằng: nếu không phát triển công nghệ mạng và internet thì không thể tiến tới xã hội học tập và nền kinh tế tri thức bởi vì mạng thông tin toàn cầu chứa đựng những nguồn tri thức khổng lồ, vô cùng đa dạng và mới mẻ nhất. Không có công cụ nào hỗ trợ mạnh và nhanh chóng hơn công nghệ mạng và internet trong sự phát triển quy mô và hiệu quả GD ngày nay. Bước vào thế kỷ XXI, CNTT đang tạo cơ hội lớn cho việc học tập và làm giàu tiềm năng của mỗi người, xóa bỏ sự ngăn cách giữa thành thị và nông thôn.

Nhìn chung, hầu hết các nước trên thế giới đều ưu tiên cho việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT vào GD nói chung, dạy học nói riêng. Tại Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách quan trọng: - Chỉ thị số 58-CT/TW của Ban Chấp hành Trung ương chỉ đạo “… Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác GD&ĐT ở các cấp học, bậc học, ngành học…” [10, tr 7]. - Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010 của Chính phủ chỉ rõ “…nhanh chóng áp dụng CNTT vào GD để đổi mới phương pháp GD và quản lý” [9 , tr 27]. - Nghị định số 64/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan nhà nước “Trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về hoạt động ứng dụng CNTT trong lĩnh vực, địa phương và tổ chức, cơ quan mình” [8, tr 15].

Thực hiện chỉ đạo của Đảng và Nhà nước, nhiều năm qua, Bộ GD&ĐT đã đẩy mạnh triển khai ứng dụng CNTT vào GD, cụ thể như sau: Giai đoạn 1988-1990, do máy vi tính có giá rất cao (khoảng 1.500 USD/máy AT286) nên mục tiêu đầu tiên và duy nhất mà Bộ GD&ĐT đặt ra chỉ ở mức độ giảng dạy tin học cho mọi người một cách đơn giản. Trong chương trình thí điểm chuyên ban THPT, Bộ GD&ĐT đã cho tiến hành thí điểm đưa môn tin học vào dạy chính khóa. Năm 1996, chương trình chuyên ban bị tạm dừng, môn tin học thí điểm tạm ngừng. Năm 1998, dự án Professional Development Laboratory (PDL) được ký kết giữa Bộ GD&ĐT với hãng máy tính IBM để ứng dụng tin học phục vụ chủ trương đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy trong trường phổ thông.

Trong năm này, internet được chính thức mở ra tại Việt Nam, sử dụng công nghệ quay số điện thoại. Tháng 4/2004, cả nước bắt đầu sử dụng ADSL để truy cập internet. - Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT yêu cầu “…Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong GD&ĐT ở tất cả các cấp học”. Giai đoạn từ 2001-2008, Bộ GD&ĐT liên tiếp tổ chức các Hội nghị về ứng dụng CNTT và truyền thông trong GD hàng năm.

Một số Sở GD&ĐT ở các địa phương: Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng,… liên tục tổ chức các hội nghị về ứng dụng CNTT vào đổi mới phương pháp giảng dạy, quản lý. - Tháng 4 năm 2006, Dự án hỗ trợ đổi mới quản lý giáo dục (SREM) theo kết quả của Hiệp định tài chính AIDCO/VNM/2004/016-841 giữa Cộng đồng Châu Âu và Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, được ký kết tại Brussel ngày 18/07/2005 và ký kết tại Hà Nội ngày 01/09/2005 bắt đầu được thực hiện. Dự án triển khai xây dựng hệ thống CNTT tích hợp cho công tác quản lý ở khối GD phổ thông. - Năm học 2006-2007, Tin học là môn học chính khóa được dạy ở các trường THPT.

- Năm 2007, Bộ GD&ĐT tăng cường chỉ đạo và đầu tư trang bị cơ sở vật chất để ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục: + Triển khai chương trình công nghệ GD; xây dựng hệ thống các công cụ tạo lập và quản lý bài giảng điện tử, hệ thống e-Learning, qui trình soạn bài giảng, các phần mềm hỗ trợ dạy học, phần mềm thí nghiệm ảo; xây dựng các nguồn tài nguyên GD và học liệu điện tử để chia sẻ dùng chung qua website của Bộ, thư viện đề thi, thư viện sách giáo khoa điện tử; tổ chức chủ đề “CNTT đổi mới phương pháp dạy và học” trên website, tổ chức GV tham gia diễn đàn GD để giao lưu và trao đổi kinh nghiệm, hỗ trợ, tháo gỡ những khó khăn của GV, khuyến khích GV soạn giáo án trên máy tính và chia sẻ, tham khảo giáo án qua mạng. + …Các đơn vị, cơ sở GD cần triển khai ngay các phần mềm mã nguồn mở trong công tác dạy học chính thức trong trường phổ thông và công tác quản lý. [3, tr 2] - Ngày 4/1/2008, Tổng công ty viễn thông quân đội Viettel ký văn bản hợp tác với Cục CNTT Bộ GD&ĐT về triển khai mạng GD: Viettel cung cấp dịch vụ kết nối internet băng thông rộng, kết nối kênh thuê riêng qua đường cáp quang cho tất cả trường học, cơ quan quản lý giáo dục. - Năm học 2008-2009 được Bộ GD&ĐT chỉ đạo là “Năm học đẩy mạnh ứng dụng CNTT… đẩy mạnh việc đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập và ứng dụng CNTT một cách thiết thực và hiệu quả trong công tác quản lý của nhà trường” [6, tr 1].

“Nhiều trường đại học, cao đẳng, các tổ chức và cá nhân đã tiến hành triển khai thử nghiệm và vận hành các hệ thống e-Learning. Nhiều công cụ tạo bài giảng điện tử, công cụ tạo câu hỏi đã được phát triển” [4, tr 8]. - Năm học 2009-2010, Bộ GD&ĐT tiếp tục chỉ đạo “đẩy mạnh việc đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập và ứng dụng CNTT một cách thiết thực và hiệu quả trong công tác quản lý của nhà trường và công tác đào tạo nguồn nhân lực về CNTT” [7, tr 1]. Ngành GD&ĐT thành phố Cần Thơ đã triển khai ứng dụng CNTT vào dạy và quản lý trong tất cả cơ sở giáo dục theo các chỉ đạo của Đảng, Nhà nước và Bộ GD&ĐT.

Một số lý luận về dạy học, quản lý dạy học và ứng dụng CNTT bậc THPT. Khái niệm hoạt động dạy (hoạt động dạy học). Dưới góc độ của GD học: “ Dạy học là hoạt động trí tuệ của thầy và trò, một quá trình vận động và phát triển liên tục trong trí tuệ và nhân cách của HS…Bản chất của quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của người HS…Quá trình dạy học là quá trình hoạt động của hai chủ thể, trong đó dưới sự tổ chức, hướng dẫn và điều khiển của GV, HS nhận thức lại nền văn minh nhân loại và rèn luyện hình thành kỹ năng hoạt động, tạo lập thái độ sống tốt đẹp” [31, tr 57, 58]. Mục đích của dạy là “làm cho người học học đúng cách, làm cho người học biết cách học và cách đó là khả thi” [29, tr 221].

“Dạy và học gắn bó với nhau một cách mật thiết và mối quan hệ này có thể thiết kế được” [29, tr 222]. Trong hoạt động dạy, GV đóng vai trò là chủ thể “tổ chức mọi hoạt động học tập của HS. Người quyết định chất lượng giáo dục” [31, tr 54]. Đối tượng và hoạt động của GV là hệ thống kiến thức và sự phát triển trí tuệ, nhân cách của HS.

Hoạt động học là quá trình tự điều khiển tối ưu sự chiếm lĩnh khái niệm khoa học, qua đó hình thành cấu trúc tâm lý mới, phát triển nhân cách. HS là chủ thể của hoạt động học tập, có ý thức chủ động, tích cực và sáng tạo trong nhận thức và rèn luyện nhân cách. “Người học vừa phải chủ động và sáng tạo trong học tập, vừa phải tiếp thu sự chỉ dẫn, dạy bảo từ phía thầy giáo. Người học quyết định chất lượng học tập của mình” [31, tr 56].

Chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình GD phổ thông. Chuẩn là những yêu cầu, tiêu chí (gọi chung là yêu cầu) tuân thủ những nguyên tắc nhất định, được dùng để làm thước đo đánh giá hoạt động, công việc, sản phẩm của lĩnh vực nào đó. Yêu cầu là sự cụ thể hóa, chi tiết, tường minh chuẩn, chỉ ra những căn cứ để đánh giá chất lượng. Yêu cầu có thể được đo thông qua chỉ số thực hiện.

Yêu cầu được xem như những “chốt kiểm soát” để đánh giá chất lượng đầu vào, đầu ra cũng như quá trình thực hiện. [27, tr 5] Việc chỉ đạo dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn kiến thức, kỹ năng sẽ tạo nên sự thống nhất, làm hạn chế tình trạng dạy học quá tải, đưa thêm nhiều nội dung nặng nề, quá cao so với chuẩn kiến thức, kỹ năng vào dạy học, kiểm tra, đánh giá, là cơ sở quan trọng để đánh giá việc dạy của GV khi ứng dụng CNTT vào quá trình dạy của họ. Trong trường THPT, chuẩn kiến thức kỹ năng được sử dụng để xác định mục tiêu bài học, giúp GV sáng tạo về phương pháp dạy học để phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác học tập của HS; rèn luyện các kỹ năng, năng lực hành động, vận dụng kiến thức, thực hành và gắn với thực tiễn cuộc sống; giúp GV chú trọng đến việc sử dụng có hiệu quả phương tiện, thiết bị dạy học, đặc biệt là trong việc ứng dụng CNTT trong dạy học; đa dạng nội dung, các hình thức đánh giá và tăng cường hiệu quả việc đánh giá.