1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG BÁN LẺ CỦA NHTM TẠI VIỆT NAM 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHTM 1. Khái niệm NHTM và phân loại NHTM 1. Khái niệm MHTM: Ngân hàng là một loại hình tổ chức có vai trò quan trọng với nền kinh tế nói chung và đối với từng cộng đồng địa phương nói riêng.
Tuy nhiên một định nghĩa đầy đủ cho khái niệm thế nào là ngân hàng cũng đã rất phức tạp và nhiều người có thể nhầm lẫn ngân hàng và các tổ chức phi ngân hàng khác. Đối với Việt Nam, ngân hàng được định nghĩa (theo luật tổ chức tín dụng số: 47/2010/QH12 ngày 01/01/2011) là loại hình tổ chức tín dụng có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm ngân hàng thương mại, ngân hàng chính sách, ngân hàng hợp tác xã. Theo đó, NHTM được định nghĩa là “loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận”.
Qua các khái niệm trên chúng ta có thể rút ra một số nhận xét sau: NHTM là một loại hình doanh nghiệp vì nó có cơ cấu, tổ chức bộ máy, cấu trúc tài chính giống như một doanh nghiệp. Bên cạnh đó, hoạt động của NHTM là hoạt động kinh doanh vì mục tiêu cuối cùng là lợi nhuận. Tuy nhiên, NHTM là một doanh nghiệp đặc biệt bởi vì: - Lĩnh vực kinh doanh của NH là tiền tệ, tín dụng và dịch vụ NH. Đây là lĩnh vực rất nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến tất cả các ngành cũng như mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội.
- Chất liệu kinh doanh của NH là tiền tệ - một công cụ được nhà nước sử dụng để quản lý vĩ mô nền kinh tế và quyết định đến sự phát triển hay suy thoái của nền kinh tế nên được nhà nước kiểm soát rất chặt chẽ. 2 - Nguồn vốn chủ yếu NH sử dụng là vốn từ bên ngoài. Tỷ trọng vốn riêng trong tổng nguồn vốn kinh doanh rất thấp. - Hoạt động kinh doanh của NH chịu sự chi phối rất lớn bởi chính sách tiền tệ của NH trung ương.
- NHTM là một một trung gian tín dụng, đóng vai trò một tổ chức trung gian huy động các nguồn tiền nhàn rỗi trong nền kinh tế rồi biến nguồn vốn đó để cấp tín dụng đáp ứng các nhu cầu vốn cho kinh doanh, đầu tư và tiêu dùng của nền kinh tế.2 Phân loại NHTM Việc phân loại NHTM có thể dựa vào nhiều tiêu chí khác nhau, trong đó có thể dựa vào hình thức sở hữu hoặc dựa vào chiến lược kinh doanh của ngân hàng. - Phân loại dựa vào hình thức sở hữu: Ngân hàng thƣơng mại nhà nƣớc: Ngân hàng thương mại nhà nước được thành lập, tổ chức dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ. Ngân hàng thƣơng mại cổ phần: Ngân hàng thương mại cổ phần được thành lập dưới hình thức công ty cổ phần do các doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng, các tổ chức khác và các cá nhân cùng góp vốn theo quy định của Ngân hàng nhà nước. Ngân hàng liên doanh: Ngân hàng liên doanh là Ngân hàng được thành lập bằng vốn góp của bên Việt Nam và bên nước ngoài trên cơ sở hợp đồng liên doanh.
Ngân hàng liên doanh là một pháp nhân Việt Nam, có trụ sở chính tại Việt Nam, hoạt động theo giấy phép thành lập và theo các quy định liên quan của pháp luật. Chi nhánh ngân hàng nƣớc ngoài: là đơn vị phụ thuộc của ngân hàng nước ngoài, không có tư cách pháp nhân, được ngân hàng nước ngoài bảo đảm chịu trách nhiệm về mọi nghĩa vụ, cam kết của chi nhánh tại Việt Nam. - Phân loại dựa vào chiến lƣợc kinh doanh Ngân hàng bán buôn: là ngân hàng chỉ giao dịch cung ứng dịch vụ cho đối tương khách hàng doanh nghiệp và không giao dịch với khách hàng cá 3 nhân. Khách hàng của ngân hàng chủ yếu là các công ty, các tổng công ty, doanh nghiệp, các tập đoàn kinh tế có quy mô lớn.
Trước đây, các chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động chủ yếu theo loại hình này, nhưng hiện nay các chi nhánh ngân hàng nước ngoài đã được phép giao dịch và cung ứng dịch vụ ngân hàng bán lẻ. Ngân hàng bán lẻ: là loại hình ngân hàng chuyên giao dịch và cung ứng dịch vụ cho khách hàng cá nhân, đôi khi là các doanh nghiệp có quy mô nhỏ và vừa. Hoạt động của Ngân hàng bán lẻ chủ yếu là cung cấp các sản phẩm dịch vụ tới từng cá nhân riêng lẻ, có thể gồm các doanh nghiệp vừa và nhỏ (tùy theo chiến lược của từng ngân hàng xác định loại hình doanh nghiệp nhỏ và vừa có thuộc đối tượng khách hàng bán lẻ hay không), số lượng sản phẩm, dịch vụ cung cấp cho đối tượng khách hàng này rất nhiều, rất lớn nhưng giá trị của từng sản phẩm, dịch vụ không lớn, tuy nhiên lợi ích mang lại không nhỏ. Hiện nay có rất nhiều khái niệm, định nghĩa khác nhau về NHBL nhưng tựu chung có thể hiểu hoạt động NHBL là hoạt động ngân hàng hướng tới khách hàng là cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ, và trong một số trường hợp thì có thể bao gồm cả các doanh nghiệp vừa và nhỏ tuỳ theo chiến lược phát triển cụ thể của mỗi ngân hàng.
Ngân hàng vừa bán buôn vừa bán lẻ: là loại hình ngân hàng giao dịch và cung ứng dịch vụ cho cả khách hàng là doanh nghiệp và cá nhân. Hiện nay, hầu hết các ngân hàng đều thuộc loại hình ngân hàng này, nhất là các chi nhánh ngân hàng nước ngoài ngày nay phát triển rất mạnh mẽ về mảng dịch vụ ngân hàng bán lẻ. SẢN PHẨM DỊCH VỤ NHTM VÀ PHÂN LOẠI DỊCH VỤ NHTM 1.1 Sản phẩm dịch vụ NHTM Sản phẩm dịch vụ NHTM là những sản phẩm, dịch vụ mà NHTM cung cấp cho khách hàng là thể nhân và pháp nhân. Sản phẩm dịch vụ ngân hàng ngày càng phát triển đa dạng phục vụ từ những dịch vụ truyền thống cho đến những sản phẩm sử dụng công nghệ hiện đại, bao gồm một số dịch vụ cơ bản sau: 4 + Dịch vụ truyền thống của ngân hàng, gồm: Dịch vụ trao đổi ngoại tệ; Dịch vụ chiết khấu thương phiếu và cho vay thương mại; Dịch vụ nhận tiền gửi; Dịch vụ bảo quản vật có giá, cho thuê két sắt; Tài trợ các hoạt động của Chính phủ; Dịch vụ cung cấp các tài khoản giao dịch; Dịch vụ ngân quỹ; Dịch vụ ủy thác.
+ Dịch vụ ngân hàng mới phát triển: Dịch vụ cho vay tiêu dùng (Cho vay bảo đảm bằng lương, Cho vay hỗ trợ du học, Cho vay cầm cố chứng khoán, Cho vay người lao động đi làm việc ở nước ngoài…); Dịch vụ thẻ (thẻ tín dụng, thẻ thanh toán); Dịch vụ tư vấn tài chính; Dịch vụ quản lý tiền mặt; Dịch vụ cho thuê tài chính; Dịch vụ bảo hiểm, môi giới đầu tư chứng khoán; Dịch vụ bao thanh toán; Dịch vụ ngân hàng điện tử (Internet banking, SMS banking, Mobile banking, Home banking); Dịch vụ thiết lập và thẩm định tài trợ dự án; Dịch vụ cung cấp các kế hoạch hưu trí; Dịch vụ thanh lý tài sản theo di chúc của khách hàng. vv Hiện nay danh mục dịch vụ ngân hàng tăng lên nhanh chóng. Nhiều loại hình tín dụng và tài khoản tiền gửi mới đang được phát triển, các loại dịch vụ mới như giao dịch qua internet, thẻ thông minh (Smart card) đang được mở rộng và các dịch vụ mới (như bảo hiểm, kinh doanh chứng khoán) được tung ra hàng năm. Nhìn chung, danh mục các dịch vụ đầy ấn tượng do ngân hàng cung cấp tạo ra một sự thuận lợi rất lớn hơn cho khách hàng.
Khách hàng có thể hoàn toàn thỏa mãn tất cả các nhu cầu dịch vụ tài chính của mình thông qua một ngân hàng và tại một địa điểm.2 Phân loại dịch vụ NHTM Trước đây, Ngân hàng chỉ tập trung cung cấp sản phẩm dịch vụ cho những đối tượng là khách hàng doanh nghiệp, rất hạn chế cung ứng dịch vụ cho khách hàng là những cá nhân nhỏ lẻ. Tuy nhiên, với tốc độ phát triển kinh tế hiện nay, thu nhập cũng như nhận thức và nhu cầu của người dân đã phát triển nhanh chóng, các NHTM đã chuyển sang cung cấp nhiều sản phẩm dịch vụ cho các đối tượng khách hàng này. Đây cũng là chiến lược phát triển của ngân hàng hiện đại. Trên cơ sở 5 nhắm đến các đối tượng khách hàng phục vụ của các NHTM, có thể phân loại sản phẩm dịch vụ ngân hàng như sau: - Dịch vụ ngân hàng bán buôn: Là những sản phẩm, DVNH cung cấp cho những pháp nhân có quy mô lớn.
Khách hàng của ngân hàng chủ yếu là các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn, Tổng công ty trong và ngoài nước. - Dịch vụ ngân hàng bán lẻ: là cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng tới từng cá nhân riêng lẻ hoặc các doanh nghiệp vừa và nhỏ (tùy theo chiến lược của từng ngân hàng có thể không xem đối tượng doanh nghiệp vừa và nhỏ là khách hàng bán lẻ).3 DỊCH VỤ NHBL TẠI VIỆT NAM VÀ SỰ CẦN THIẾT PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ NHBL 1.1 Khái niệm dịch vụ NHBL - Theo các chuyên gia kinh tế của Học viện Công nghệ Châu Á – AIT : DVNH bán lẻ là cung ứng sản phẩm, DVNH tới từng cá nhân riêng lẻ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh, khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm và dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện điện tử viễn thông và công nghệ thông tin. Thị trường bán lẻ là một cách nhìn hoàn toàn mới về thị trường tài chính, qua đó, phần đông những người lao động nhỏ lẻ sẽ được tiếp cận với các sản phẩm DVNH, tạo ra một thị trường tiềm năng đa dạng, năng động và phong phú. - Theo Tổ chức thương mại Thế giới (WTO): DVNH bán lẻ là loại hình dịch vụ điển hình của ngân hàng, khách hàng là cá nhân có thể đến giao dịch tại các điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như gửi tiền, vay tiền, thanh toán, kiểm tra tài khoản, dịch vụ thẻ.
Đối với các NHTM, DVNH bán lẻ giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị phần, mang lại nguồn thu ổn định và chất lượng cho các ngân hàng.