phần mở đầu, ba chƣơng nội dung, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo. Phần nội dung gồm: Chƣơng 1: Lý luận về thực hiện pháp luật thi đua, khen thƣởng. Chƣơng 2: Thực trạng công tác thi đua, khen thƣởng và thực hiện pháp luật về thi đua, khen thƣởng trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội. Chƣơng 3: Giải pháp về bảo đảm thực hiện pháp luật về thi đua, khen thƣởng trên địa bàn huyện Sóc Sơn, thành phố Hà Nội hiện nay.
6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THI ĐUA, KHEN THƢỞNG 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ THI ĐUA, KHEN THƢỞNG 1. Khái niệm thực hiện pháp luật về thi đua, khen thƣởng Trƣớc khi đi vào phân tích, làm rõ vấn đề thực hiện pháp luật trong lĩnh vực thi đua, khen thƣởng, ta cần tìm hiểu thế nào là pháp luật và thực hiện pháp luật nói chung. Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự mang tính bắt buộc chung do Nhà nƣớc ban hành hoặc thừa nhận và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của Nhà nƣớc và phụ thuộc vào các điều kiện kinh tế, xã hội, điều chỉnh các quan hệ xã hội điển hình, phổ biến giữa các chủ thể với nhau, thiết lập trật tự, kỷ cƣơng của xã hội, bảo đảm cho sự phát triển bình thƣờng của xã hội.
[20] Pháp luật là công cụ có hiệu lực nhất để thiết lập trật tự kỷ cƣơng, quản lý mọi mặt của đời sống xã hội, buộc các cá nhân, tổ chức phải tuân theo. Song pháp luật chỉ có thể phát huy đƣợc vai trò và những giá trị của mình trong việc duy trì trật tự và tạo điều kiện cho xã hội phát triển khi nó đƣợc tôn trọng và nghiêm chỉnh thực hiện trong cuộc sống. Vì thế, thực hiện pháp luật là hoạt động không thể thiếu kể từ khi pháp luật xuất hiện. Thực hiện pháp luật trƣớc hết là một trong những hình thức để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nƣớc.
Tất cả các Nhà nƣớc để có thể tổ chức, quản lý đƣợc xã hội đều bắt buộc phải tiến hành xây dựng và ban hành pháp luật. Nhà nƣớc mong muốn sử dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội phục vụ lợi ích và mục đích của Nhà nƣớc và xã hội. Điều đó chỉ có thể đạt đƣợc khi các quy phạm pháp luật do Nhà nƣớc ban hành đƣợc các tổ chức và cá nhân trong xã hội thực hiện một cách nghiêm túc, chính xác, đầy đủ. Thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp của các chủ thể pháp luật.
Pháp luật đƣợc đặt ra là để điều chỉnh hành vi của con ngƣời, nên việc thực 7 hiện pháp luật phải thể hiện ở hành vi pháp luật của con ngƣời. Hành vi đó có thể là hành động hoặc không hành động phù hợp với những quy định của pháp luật. Thực hiện pháp luật là giai đoạn không thể thiếu và vô cùng quan trọng của cơ chế điều chỉnh pháp luật. Thực hiện pháp luật, một mặt nhằm đạt đƣợc những mục đích xã hội mà vì chúng nhà nƣớc đã phải ban hành pháp luật, mặt khác còn cho phép làm rõ những hạn chế, bất cập của hệ thống pháp luật thực định để từ đó có thể đƣa ra những giải pháp hữu hiệu cho việc sửa đổi, bổ sung hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành và cơ chế đƣa pháp luật vào cuộc sống.
Thực hiện pháp luật do nhiều chủ thể khác nhau tiến hành với nhiều cách thức khác nhau. Pháp luật mang tính bắt buộc chung đòi hỏi mọi tổ chức và cá nhân trong xã hội đều phải nghiêm chỉnh thực hiện. Vì vậy, thực hiện pháp luật có thể là hành vi của mỗi cá nhân nhƣng cũng có thể là hoạt động của các cơ quan nhà nƣớc, các tổ chức xã hội… Việc thực hiện pháp luật có thể phụ thuộc ý chí của mỗi chủ thể, nhƣng cũng có thể chỉ phụ thuộc ý chí của nhà nƣớc. Thực hiện pháp luật ở nƣớc ta hiện nay có biểu hiện tƣơng đối tốt.
Thực hiện Đƣờng lối của Đảng cộng sản Việt Nam, chính sách của nhà nƣớc, sự quan tâm chỉ đạo của các cấp lãnh đạo, công tác tuyên truyền pháp luật của các cơ quan chức năng; tất cả những yếu tố đó đã tạo cho ngƣời dân một cái nhìn tổng quan và chính xác nhất về pháp luật. Từ đó, ngƣời dân chấp hành, tuân thủ và thực hiện pháp luật một cách tự giác, chủ động và nghiêm chỉnh. Nhân dân ủng hộ nhiệt tình với các chủ trƣơng của Chính phủ trong việc giải quyết dứt khoát, không tránh né dù đối tƣợng có cƣơng vị, trọng trách cao đến đâu, cũng có nghĩa rằng nhu cầu công bằng xã hội đƣợc dƣ luận xã hội quan tâm, tán thành, ủng hộ. Không chỉ đem lại quyền lợi cho ngƣời dân mà thể hiện tính dân chủ của nhà nƣớc.
Điều này cũng cho thấy nhận thức về pháp luật của ngƣời dân đã đƣợc củng cố và nâng cao. 8 Giáo trình lý luận Nhà nƣớc và pháp luật của Trƣờng Đại học Luật Hà Nội đƣa ra khái niệm: “Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định của pháp luật, làm cho chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật” [20,tr. Căn cứ vào tính chất của hoạt động thực hiện pháp luật, khoa học pháp lý xác định những hình thức thực hiện pháp luật nhƣ sau: Tuân thủ pháp luật; Thi hành pháp luật; Sử dụng pháp luật; Áp dụng pháp luật. Tuân thủ pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật kiềm chế, không tiến hành các hoạt động mà pháp luật cấm.
Thi hành pháp luật (còn gọi là chấp hành pháp luật) là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật chủ động thực hiện các nghĩa vụ của mình. Sử dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể của mình. Áp dụng pháp luật là hình thức thực hiện pháp luật trong đó nhà nƣớc thông qua các cơ quan có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thể pháp luật thực hiện các quy định của pháp luật hoặc ban hành quyết định làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt các quan hệ pháp luật cụ thể. Thực hiện pháp luật Khái niệm: Thực hiện pháp luật là hoạt động có mục đích nhằm hiện thực hóa các quy định Các hình thức thực hiện pháp luật của pháp luật, làm cho chúng đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật.
Sử dụng pháp luật Thi hành pháp luật Tuân thủ pháp luật Áp dụng pháp luật Sơ đồ 1.1: Sơ đồ hóa khái niệm thực hiện pháp luật 9 Trong đời sống Nhà nƣớc, đời sống xã hội, thực hiện pháp luật có tƣ cách nhƣ là phƣơng thức quản lý của Nhà nƣớc đối với xã hội. Thực hiện pháp luật đòi hỏi các chủ thể khi tham gia vào các quan hệ xã hội đƣợc pháp luật điều chỉnh phải nghiêm chỉnh tuân thủ và thực hiện, chính xác, đầy đủ các quy định của pháp luật. Sự chấp hành pháp luật có liên quan trực tiếp đến trình độ văn hóa, ý thức pháp luật của các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật. Khi trình độ hiểu biết pháp luật này đạt đến mức độ nhất định, khi nhận thức pháp luật đến trình độ thống nhất, khi đó việc thực hiện pháp luật đƣợc nâng lên thành quan điểm, tƣ tƣởng chỉ đạo hành vi pháp luật đƣợc thực hiện một cách tự giác.
Những yếu tố này tạo nên bản chất của thực hiện pháp luật. Một xã hội có trật tự, mọi ngƣời sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật là yếu tố quan trọng để củng cố, tăng cƣờng pháp chế xã hội chủ nghĩa. Nhƣng cũng không khẳng định máy móc rằng trong xã hội chủ nghĩa không có vi phạm pháp luật. Do vậy, mọi hành vi vi phạm đều đƣợc phát hiện và xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật là một trong những yếu tố rất quan trọng của việc thực hiện pháp luật.
Trong Điều 96, Luật Thi đua, khen thƣởng quy định: “Người nào gian dối trong việc kê khai thành tích để được khen thưởng thì bị hủy bỏ quyết định khen thưởng và bị thu hồi hiện vật và tiền thưởng đã nhận; tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà còn bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật” [23]. Các quy phạm pháp luật rất phong phú ở các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội thì thực hiện pháp luật có những nội dung đặc trƣng riêng, cụ thể trong lĩnh vực ấy. Vì thế, trong lĩnh vực thi đua, khen thƣởng, thực hiện pháp luật cũng có những nội dung đặc trƣng riêng. Các đặc trƣng đó có ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn trong việc tìm kiếm các giải pháp thực hiện pháp luật về thi đua, khen thƣởng, trong điều kiện xây dựng một xã hội công 10 bằng, dân chủ, văn minh trong nền kinh tế thị trƣờng định hƣớng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nƣớc nhƣ nƣớc ta hiện nay.
Điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong lĩnh vực thi đua, khen thƣởng, do vậy, thực hiện pháp luật trong lĩnh vực này có những đặc điểm khác biệt với thực hiện pháp luật ở các lĩnh vực đời sống xã hội khác. Thực hiện pháp luật trong lĩnh vực thi đua, khen thƣởng không tồn tại độc lập và tách rời hoạt động thực hiện pháp luật nói chung, bởi nhiều loại pháp luật đan xen khó có thể tách bạch rạch ròi, cho nên trong quá trình nghiên cứu thực hiện pháp luật về thi đua, khen thƣởng ta phải đặt nó trong sự thống nhất chung. Để đi đến làm rõ khái niệm thực hiện pháp luật trong lĩnh vực thi đua, khen thƣởng, ta có thể tiếp cận từ các khía cạnh sau: Thứ nhất: Không đƣa khái niệm thực hiện pháp luật vào lĩnh vực thi đua, khen thƣởng vì thực hiện pháp luật là thống nhất. Thực hiện pháp luật trong lĩnh vực thi đua, khen thƣởng là biểu hiện cụ thể của thực hiện pháp luật trong lĩnh vực hoạt động liên quan đến lĩnh vực thi đua, khen thƣởng.