Đặt vấn đề Rối loạn thăng bằng (RLTB) hay còn gọi là mất thăng bằng là triệu chứng thường gặp trong cuộc sống hàng ngày. Mọi người thường chủ quan vì có thể chỉ cần nghỉ ngơi một lúc có thể không còn cảm giác mất thăng bằng. RLTB tạo ra cảm giác chóng mặt, lâng lâng, khiến người ta cảm thấy khó giữ thăng bằng và dễ dàng bị ngã. RLTB có thể chỉ là hoạt động sinh lý bình thường, nhưng nếu cảm giác mất thăng bằng bị tái diễn nhiều lần thì đó là nguyên nhân dẫn đến các bệnh lý khác nên cần xác định chính xác để có phương pháp điều trị thích hợp.
Có 3 hệ thống chính trong cơ thể phối hợp với nhau để giữ cân bằng cho cơ thể đó là: thị giác, thính giác (hệ thống tiền đình), hệ thống thần kinh thụ cảm. RLTB có thể là triệu chứng của một số bệnh như hội chứng tiền đình, hội chứng tiểu não, thiểu năng tuần hoàn não, Parkinson hoặc một số bệnh về tim mạch. Vị trí trọng tâm cơ thể là một yếu tố thay đổi đáng kể khi một người bị rối loạn thăng bằng, do đó tôi đã nghiên cứu và thực hiện thiết kế một hệ thống xác định trọng tâm cơ thể để đánh giá tình trạng RLTB, đánh giá quá trình điều trị bệnh nhân mắc bệnh rối loạn tiền đình của các Bác sĩ. Rối loạn tiền đình là gì? Trước tiên, ta hiểu Tiền đình là bộ phận thuộc hệ thần kinh nằm ở phía sau ốc tai hai bên.
Tiền đình có vai trò cân bằng cơ thể, duy trì trạng thái thăng bằng ở các tư thế, trong hoạt động, phối hợp các bộ phận cử động như mắt, tay, chân, thân mình. 1 Rối loạn tiền đình là tình trạng quá trình truyền dẫn và tiếp nhận thông tin của tiền đình bị rối loạn hoặc tắc nghẽn do dây thần kinh số 8 hoặc động mạch nuôi dưỡng não bị tổn thương hay các tổn thương khác ở khu vực tai trong và não. Điều này khiến cho tiền đình mất khả năng giữ thăng bằng, cơ thể loạng choạng, hoa mắt, chóng mặt, quay cuồng, ù tai, buồn nôn. Những triệu chứng này lặp đi lặp lại nhiều lần, xuất hiện đột ngột khiến người bệnh rất khó chịu, ảnh hưởng lớn tới cuộc sống và khả năng lao động của người bệnh.
Phân loại: Có hai loại rối loạn tiền đình là: - Rối loạn tiền đình có nguồn gốc ngoại biên: Do tổn thương hệ tiền đình ngay tại vùng tai trong. Triệu chứng thường rầm rộ bệnh nhân chóng mặt và mất thăng băng nhiều nhưng không nguy hiểm đến tính mạng. Đa số mọi người hay mắc nhóm bệnh này - Rối loạn tiền đình có nguồn gốc trung ương: Rối loạn tiền đình trung ương do các tổn thương nhân tiền đình ở thân não, tiểu não. Nhóm bệnh này ít gặp, triệu chứng không rầm rộ.
Tuy vậy nhóm bệnh này thường nguy hiểm và khó chữa hơn nhóm bệnh tiền đình có nguy ên nhân ngoại biên. Nguyên nhân gây bệnh rối loạn tiền đình là gì? + Nguyên nhân tiền đình ngoại biên: - Viêm đây thần kinh tiền đình: Do virus Zona, thủy đậu, quai bị (chiếm khoảng 5% các trường hợp), gây liệt dây thần kinh tiền đình dẫn đến chóng mặt xuất hiện đột ngột, kéo dài nhiều giờ đến vài tháng nhưng không rối loạn thính lực (khác với hội chứng Meniere – rối loạn thính lực). - Rối loạn chuyển hóa: tiểu đường, tăng ure huyết, suy giáp. Các nhóm nguyên nhân khác: Hội chứng Meniere: Phù nề vùng tai trong Viêm tai giữa cấp và mạn Dị dạng tai trong.
Chấn thương vùng tai trong 2 U dây thần kinh số 8 Sỏi nhĩ. Tác dụng không mong muốn của thuốc (streptomycin, gentamycin.); rượu, ma túy Say tàu xe Nhãn cầu: Nhìn đôi + Nguyên nhân tiền đình trung ương: Thiểu năng tuần hoàn sống nền; Hạ huyết áp tư thế; Hội chứng Wallenberg; Nhồi máu tiểu não; Xơ cứng rải rác; U tiểu não. Nhức đầu Migraine. Bệnh Parkinson; Giang mai thần kinh, Một số yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh rối loạn tiền đình nhƣ: - Tuổi tác: Bất cứ ai dù ở độ tuổi nào cũng có thể mắc bệnh rối loạn tiền đình nhưng người lớn tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn người trẻ.
Ước tính cứ 100 người trên 40 tuổi trở lên thì có khoảng 35 người mắc bệnh rối loạn tiền đình. - Tiền sử bị chóng mặt: Những người đã từng bị chóng mặt có nhiều khả năng bị choáng váng, hoa mắt, mất thăng bằng. trong tương lai. Tăng nguy cơ bị bệnh rối loạn tiền đình.
Đối tƣợng dễ bị mắc bệnh rối loạn tiền đình: - Người lớn tuổi: Các cơ quan suy giảm chức năng nên có nguy cơ mắc bệnh cao hơn so với giới trẻ - Người thiếu máu: Thiếu máu sau sinh ở phụ nữ, bị chấn thương gây mất máu nghiêm trọng dễ khiến bạn mắc bệnh rối loạn tiền đình. 3 - Người chịu nhiều áp lực, căng thẳng: công việc, môi trường và cuộc sống luôn căng thẳng, khó chịu, stress, cuộc sống mất cân bằng cũng dễ khiến bạn mắc bệnh rối loạn tiền đình. - Người bị huyết áp cao hoặc thấp: Gây ảnh hưởng tới các mạch máu, khiến máu tuần hoàn kém, hình thành các mảng sơ vữa khiến lượng máu cung cấp cho não bị giảm. - Người bị nhiễm độc: Do nhiễm độc hóa chất hoặc sử dụng thuốc gây ra tổn thương hệ thần kinh và cơ quan tiền đình.
- Người có nồng độ Cholesterol trong máu cao: Gây ra tình trạng hình thành các mảng xơ vữa, các cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu não. - Người mắc các bệnh thần kinh: Như viêm dây thần kinh, u dây thần kinh, viêm tai giữa… đều ảnh hưởng lớn đến dây thần kinh số 8 gây ra bệnh rồi loạn tiền đình. - Người bị tổn thương xương: Bị viêm xương khớp, thoái hóa đốt sống, thoát vị đĩa đệm… gây ra tình trạng chèn ép mạch máu, làm ảnh hưởng đến lưu thông máu não. - Người sử dụng nhiều chất kích thích: Khiến tình trạng não bộ bị rối loạn và tổn thương dây thần kinh số 8.
Hậu quả mà bệnh rối loạn tiền đình gây ra: - Làm cho người bệnh mất ngủ, hay thức dậy vào ban đêm, gặp ác mộng. - Cảm thấy chao đảo, mất thăng bằng, dễ té ngã. - Lâu ngày khiến cho dây thần kinh số 8 bị tổn thương khiến ta không thể ngồi dậy được, nằm nguyên một tư thế. - Cảm giác buồn nôn, sợ tiếng ồn, sa sút trí tuệ và tinh thần.
- Làm tăng khả năng mắc các bệnh như Parkinson, tai biến mạch máu não, đột quỵ Khảo sát, đánh giá một số lĩnh vực liên quan đến trọng tâm cơ thể nhƣ: 4 Trong y tế, một trong những bệnh điển hình liên quan trực tiếp đến trọng tâm cơ thể là bệnh rối loạn tiền đình. Hiện tượng thường thấy của bệnh rối loạn tiền đình là: hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, ù tai, khi thay đổi tư thế rất khó khăn và người bệnh thường bị mất thăng bằng, đi loạng choạng, dễ ngã… Khi mắc phải hội chứng này, người bệnh sẽ có cảm giác mệt mỏi, năng suất làm việc sẽ giảm và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của bản thân và gia đình. Hội chứng rối loạn tiền đình có thể diễn biến trong vài ba ngày hoặc có thể kéo dài. Chính vì thế mà khi có những dấu hiệu của bệnh rối loạn tiền đình, để biết được nguyên nhân chính xác bị rối loạn tiền đình do đâu người bệnh cần đến khám tại các chuyên khoa tim, mắt, tâm thần, thần kinh và tai, làm những xét nghiệm hình ảnh như CT Scanner hay chụp cộng hưởng từ và chụp X quang.
để Bác sĩ căn cứ đưa ra kết luận và phác đồ điều trị bệnh cho bệnh nhân. Trong thể thao, để nghiên cứu những tư thế, những chuyển động của các vận động viên thì vấn đề trọng tâm là rất quan trọng để đưa ra những động tác tiêu chuẩn. Ví dụ như vận động viên nhảy cao để có thể đạt được những mức xà cao tối đa thì các vận động viên thường nhảy ngửa cong lưng hướng mặt lên trời thay vì nhảy úp mặt song song với mặt đất hay nghiêng một bên cơ thể. Đó là kết quả của nghiên cứu vật lý đặc biệt là sự dao động của trọng tâm cơ thể.
Dick Fosbury là vận động viên đã thay đổi môn nhảy cao mãi mãi, ông là người đầu tiên thực hiện tư thế nhảy quay lưng vào xà và thành tích của ông được cải thiện 15cm lên mức 1. Tại thế vận hội Olympic Mexico 1986 Fosbury đã khiến cả thế giới kinh ngạc với mức xà 2. Hay trong biểu diễn các diễn viên thăng bằng trên dây luôn luôn nhận được sự ngưỡng mộ từ các khán giả vì độ khó và phải mất rất nhiều thời gian luyện tập để có thể biểu diễn thành thạo. Bản chất của việc này là giữ cho trọng tâm cơ thể thẳng đứng và nằm phía trên dây để cơ thể được cân bằng.
Các dụng cụ như: gậy dài và quạt dùng để tác động điều chỉnh lại trọng tâm cơ thể khi cơ thể diễn viên bị nghiêng và trọng tâm tham chiếu bị lệch khỏi dây. 5 Trong điều trị phục hồi chức năng, đối với những bệnh nhân bị chấn thương do tai nạn trong quá trình thi đấu thể thao hay những người bị tai nạn gãy chân, tai biến thì việc phục hồi hoạt động đi lại cho họ là một vấn đề cực kỳ quan trọng và cấp thiết. Nhưng đây là một công việc lâu dài và có nhiều yếu tố khác nhau và trọng tâm cơ thể cũng nằm trong những yếu tố quan trọng đó. Qua việc xác định trọng tâm, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ phục hồi và đưa ra các liệu pháp cho quá trình điều trị.
Để đánh giá bệnh nhân rối loạn tiền đình, hiện nay ở Việt Nam có hai phƣơng pháp chính: - Phương pháp thứ nhất, bệnh nhân được các bác sĩ chẩn đoán mức độ rối loạn tiền đình dựa trên kinh nghiệm cá nhân thông qua thăm khám lâm sàng và phản ánh về mức độ bệnh tình của bệnh nhân. Phương pháp này được áp dụng phổ biến, tuy nhiên đây chỉ là đánh giá chủ quan và có thể gây ra những sai sót khi chẩn đoán bệnh. - Phương pháp thứ hai là bệnh nhân sẽ được kiểm tra trên các thiết bị chuyên dụng để đánh giá sự thay đổi trọng tâm cơ thể - là yếu tố quan trọng trong việc chẩn đoán mức độ rối loạn tiền đình. Phương pháp này có độ chính xác cao, tuy nhiên quy trình thực hiện khá phức tạp, thiết bị hỗ trợ khá đắt đỏ, nên chưa được sử dụng nhiều ở các bệnh viện tuyến dưới.