Thể Chế Phi Chính Thức và Sự Phát Triển Tín Dụng Công Nghệ Tài Chính

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu thể chế phi chính thức và sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Diễm Kiều
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Thể Chế Phi Chính Thức và Sự Phát Triển Tín Dụng Công Nghệ Tài Chính
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. ĐỘNG CƠ NGHIÊN CỨU
• 2. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thể Chế Phi Chính Thức và Fintech Tín Dụng

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, các đổi mới công nghệ tài chính (Fintech) đã và đang trở thành trọng tâm của các thay đổi mang tính chất cách mạng trong lĩnh vực tài chính. Sự tham gia của các công ty khởi nghiệp và các công ty công nghệ lớn trong lĩnh vực tài chính được kỳ vọng sẽ dần lấp đầy các khoảng trống mà các trung gian tài chính truyền thống để lại. Bắt đầu từ các dịch vụ thanh toán, chuyển tiền; phạm vi hoạt động của các công ty Fintech dần chuyển sang các dịch vụ tài chính cốt lõi, với sự phát triển nhanh nhất thuộc về các hoạt động cho vay. Sự phát triển bùng nổ của tín dụng công nghệ tài chính trong những năm gần đây đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách. Trong giai đoạn đầu hình thành và phát triển, việc xác định các nhân tố tác động đến tín dụng công nghệ tài chính là đặc biệt cần thiết, cung cấp các thông tin tham khảo hữu ích nhằm hỗ trợ các nhà quản lý, và các nhà hoạch định chính sách trong quá trình điều hành và giám sát hoạt động tín dụng còn mới mẻ này.

1.1. Khái niệm và vai trò của Thể Chế Phi Chính Thức

Thể chế phi chính thức (TCPCT) đề cập đến các quy ước, giá trị, chuẩn mực hành vi, thường là bất thành văn, được cùng chia sẻ và truyền tải lâu dài trong xã hội. So với thể chế chính thức, TCPCT có xu hướng cắm rễ rất sâu, và do đó có khả năng thâm nhập, tác động đến hàng loạt các hoạt động kinh tế - xã hội. Khả năng tác động sâu sắc của TCPCT đến các hoạt động mang tính chất đổi mới, như tín dụng công nghệ tài chính trong giai đoạn hiện tại, đã được nhấn mạnh trong một lượng đáng kể các lý thuyết nền tảng. Theo Pejovich (1999, p. 166), thể chế PCT là “tất cả các chuẩn mực đã vượt qua thử thách của thời gian”.

1.2. Tín Dụng Công Nghệ Tài Chính Fintech là gì

Tín dụng công nghệ tài chính (TD CNTC) là một lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng, tận dụng công nghệ để cung cấp các dịch vụ tín dụng một cách hiệu quả và tiện lợi hơn. Nó bao gồm nhiều hình thức khác nhau, từ cho vay ngang hàng (P2P Lending) đến các nền tảng cho vay trực tuyến sử dụng thuật toán để đánh giá rủi ro tín dụng. Sự phát triển của TD CNTC có tiềm năng mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cho các cá nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) mà trước đây khó tiếp cận các dịch vụ tài chính truyền thống.

II. Thách Thức và Rủi Ro trong Phát Triển Tín Dụng Fintech

Sự phát triển nhanh chóng của tín dụng công nghệ tài chính mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đi kèm với những thách thức và rủi ro đáng kể. Các vấn đề như rủi ro tín dụng, bảo mật dữ liệu, và sự thiếu hụt các quy định pháp lý rõ ràng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho người tiêu dùng và hệ thống tài chính. Việc hiểu rõ và giải quyết những thách thức này là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của tín dụng công nghệ tài chính.

2.1. Rủi Ro Tín Dụng và Đánh Giá Khả Năng Trả Nợ Fintech

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất đối với tín dụng công nghệ tài chính. Các nền tảng cho vay trực tuyến thường sử dụng các thuật toán phức tạp để đánh giá khả năng trả nợ của người vay, nhưng những thuật toán này có thể không hoàn hảo và có thể bỏ qua các yếu tố quan trọng. Ngoài ra, sự thiếu hụt dữ liệu lịch sử tín dụng có thể làm cho việc đánh giá rủi ro trở nên khó khăn hơn, đặc biệt là đối với những người vay mới.

2.2. Bảo Mật Dữ Liệu và Quyền Riêng Tư trong Fintech Tín Dụng

Các nền tảng tín dụng công nghệ tài chính thu thập và xử lý một lượng lớn dữ liệu cá nhân của người dùng, bao gồm thông tin tài chính, lịch sử giao dịch, và thông tin cá nhân khác. Việc bảo vệ dữ liệu này khỏi các cuộc tấn công mạng và lạm dụng là rất quan trọng để duy trì niềm tin của người dùng và đảm bảo sự tuân thủ các quy định về quyền riêng tư. Các biện pháp bảo mật mạnh mẽ và các chính sách bảo vệ dữ liệu rõ ràng là cần thiết để giảm thiểu rủi ro này.

2.3. Thiếu Hụt Quy Định Pháp Lý và Chính Sách Fintech

Sự phát triển nhanh chóng của tín dụng công nghệ tài chính thường vượt xa khả năng của các nhà quản lý trong việc ban hành các quy định pháp lý phù hợp. Sự thiếu hụt các quy định rõ ràng có thể tạo ra sự không chắc chắn cho các công ty Fintech và người tiêu dùng, và có thể dẫn đến các hoạt động gian lận và lạm dụng. Việc thiết lập một khuôn khổ pháp lý toàn diện và linh hoạt là rất quan trọng để thúc đẩy sự phát triển bền vững của tín dụng công nghệ tài chính.

III. Tác Động của Thể Chế Phi Chính Thức Đến Fintech Tín Dụng

Các đặc điểm thể chế phi chính thức, đại diện bởi các khía cạnh văn hóa, có tác động đáng kể đến sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính. Cụ thể, tín dụng công nghệ tài chính được thúc đẩy phát triển hơn tại các nền kinh tế có thể chế phi chính thức đặc trưng bởi định hướng dài hạn hơn trong văn hóa quốc gia. Ngược lại, mức độ e ngại sự không chắc chắn và khoảng cách quyền lực cao tác động ngược chiều đến sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính. Tuy nhiên, các tác động ngược chiều này có thể được giảm thiểu khi các quy định pháp lý cụ thể điều tiết hoạt động tín dụng CNTC được ban hành, và thực thi hiệu quả.

3.1. Ảnh Hưởng của Văn Hóa Kinh Doanh Đến Fintech Tín Dụng

Văn hóa kinh doanh có thể ảnh hưởng đến sự chấp nhận và sử dụng tín dụng công nghệ tài chính. Ví dụ, ở các quốc gia có văn hóa tin tưởng cao, người tiêu dùng có thể sẵn sàng hơn trong việc sử dụng các dịch vụ cho vay trực tuyến. Ngược lại, ở các quốc gia có văn hóa bảo thủ hơn, người tiêu dùng có thể e ngại hơn trong việc chia sẻ thông tin cá nhân và sử dụng các dịch vụ tài chính mới.

3.2. Vai Trò của Mạng Lưới Xã Hội trong Phát Triển Fintech

Mạng lưới xã hội có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính. Thông qua mạng lưới xã hội, người tiêu dùng có thể chia sẻ thông tin về các dịch vụ cho vay trực tuyến và đánh giá độ tin cậy của các nền tảng khác nhau. Ngoài ra, mạng lưới xã hội có thể giúp các công ty Fintech tiếp cận khách hàng mới và xây dựng lòng tin với người tiêu dùng.

3.3. Tác Động của Niềm Tin và Hợp Tác Đến Fintech Tín Dụng

Niềm tin và hợp tác là những yếu tố quan trọng để xây dựng một hệ sinh thái tín dụng công nghệ tài chính lành mạnh. Người tiêu dùng cần tin tưởng rằng các nền tảng cho vay trực tuyến là an toàn và đáng tin cậy, và các công ty Fintech cần hợp tác với nhau để chia sẻ thông tin và phát triển các tiêu chuẩn chung. Sự hợp tác giữa các công ty Fintech, các tổ chức tài chính truyền thống, và các nhà quản lý có thể giúp thúc đẩy sự đổi mới và giảm thiểu rủi ro.

IV. Giải Pháp và Chính Sách Thúc Đẩy Fintech Tín Dụng Bền Vững

Để thúc đẩy sự phát triển bền vững của tín dụng công nghệ tài chính, cần có một loạt các giải pháp và chính sách toàn diện. Điều này bao gồm việc thiết lập một khuôn khổ pháp lý rõ ràng và linh hoạt, tăng cường bảo mật dữ liệu và bảo vệ quyền riêng tư của người tiêu dùng, và thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên liên quan. Ngoài ra, cần có các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức để giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn về các rủi ro và lợi ích của tín dụng công nghệ tài chính.

4.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Lý và Chính Sách Fintech

Việc hoàn thiện quy định pháp lý và chính sách Fintech là rất quan trọng để tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và minh bạch cho các công ty Fintech. Các quy định cần phải cân bằng giữa việc thúc đẩy sự đổi mới và bảo vệ người tiêu dùng, và cần phải được cập nhật thường xuyên để theo kịp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Ngoài ra, cần có các cơ chế giám sát và thực thi hiệu quả để đảm bảo sự tuân thủ các quy định.

4.2. Tăng Cường Bảo Mật Dữ Liệu và Quyền Riêng Tư Fintech

Việc tăng cường bảo mật dữ liệu và quyền riêng tư là rất quan trọng để duy trì niềm tin của người dùng và đảm bảo sự tuân thủ các quy định pháp lý. Các công ty Fintech cần phải áp dụng các biện pháp bảo mật mạnh mẽ để bảo vệ dữ liệu cá nhân của người dùng khỏi các cuộc tấn công mạng và lạm dụng. Ngoài ra, cần có các chính sách bảo vệ dữ liệu rõ ràng và minh bạch để giúp người dùng hiểu rõ hơn về cách dữ liệu của họ được thu thập và sử dụng.

4.3. Thúc Đẩy Hợp Tác và Chia Sẻ Thông Tin Fintech

Việc thúc đẩy hợp tác và chia sẻ thông tin giữa các bên liên quan là rất quan trọng để xây dựng một hệ sinh thái tín dụng công nghệ tài chính lành mạnh. Các công ty Fintech cần hợp tác với nhau để chia sẻ thông tin về các rủi ro và cơ hội, và cần hợp tác với các tổ chức tài chính truyền thống để phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới. Ngoài ra, cần có sự hợp tác giữa các nhà quản lý và các chuyên gia để phát triển các tiêu chuẩn chung và các biện pháp giám sát hiệu quả.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu về Fintech Tín Dụng

Nghiên cứu cho thấy, các đặc điểm thể chế phi chính thức, đại diện bởi các khía cạnh văn hóa, có tác động đáng kể đến sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính. Cụ thể, tín dụng công nghệ tài chính được thúc đẩy phát triển hơn tại các nền kinh tế có thể chế phi chính thức đặc trưng bởi định hướng dài hạn hơn trong văn hóa quốc gia. Ngược lại, mức độ e ngại sự không chắc chắn và khoảng cách quyền lực cao tác động ngược chiều đến sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính. Tuy nhiên, các tác động ngược chiều này có thể được giảm thiểu khi các quy định pháp lý cụ thể điều tiết hoạt động tín dụng CNTC được ban hành, và thực thi hiệu quả.

5.1. Nghiên Cứu Về Tác Động Của Niềm Tin Xã Hội Đến Fintech

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng niềm tin xã hội có thể có tác động đáng kể đến sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính. Ở các quốc gia có mức độ tin tưởng cao, người tiêu dùng có thể sẵn sàng hơn trong việc sử dụng các dịch vụ cho vay trực tuyến và chia sẻ thông tin cá nhân. Điều này có thể giúp các công ty Fintech tiếp cận khách hàng mới và xây dựng lòng tin với người tiêu dùng.

5.2. Phân Tích Ảnh Hưởng Của Văn Hóa Quốc Gia Đến Fintech Tín Dụng

Văn hóa quốc gia có thể ảnh hưởng đến sự chấp nhận và sử dụng tín dụng công nghệ tài chính. Ví dụ, ở các quốc gia có văn hóa cá nhân chủ nghĩa cao, người tiêu dùng có thể quan tâm hơn đến việc sử dụng các dịch vụ cho vay trực tuyến để đáp ứng nhu cầu cá nhân. Ngược lại, ở các quốc gia có văn hóa tập thể cao, người tiêu dùng có thể quan tâm hơn đến việc sử dụng các dịch vụ cho vay trực tuyến để hỗ trợ gia đình và cộng đồng.

5.3. Kết Quả Nghiên Cứu Về Quy Định Pháp Lý và Fintech Tín Dụng

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng quy định pháp lý có thể có tác động đáng kể đến sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính. Các quy định rõ ràng và minh bạch có thể giúp tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và khuyến khích sự đổi mới. Tuy nhiên, các quy định quá khắt khe có thể cản trở sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính và hạn chế khả năng tiếp cận tín dụng của người tiêu dùng.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Fintech Tín Dụng

Nghiên cứu này đã cung cấp những hiểu biết sâu sắc về tác động của thể chế phi chính thức đến sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để đưa ra các khuyến nghị chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của tín dụng công nghệ tài chính và mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng cho các cá nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu để khám phá các khía cạnh khác của thể chế phi chính thức và tác động của chúng đến tín dụng công nghệ tài chính.

6.1. Hàm Ý Chính Sách Cho Phát Triển Fintech Tín Dụng

Các nhà hoạch định chính sách cần xem xét các đặc điểm thể chế phi chính thức khi thiết kế các chính sách để thúc đẩy sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính. Ví dụ, ở các quốc gia có mức độ tin tưởng thấp, cần có các biện pháp để tăng cường niềm tin của người tiêu dùng vào các nền tảng cho vay trực tuyến. Ngoài ra, cần có các chính sách để thúc đẩy sự hợp tác giữa các công ty Fintech, các tổ chức tài chính truyền thống, và các nhà quản lý.

6.2. Giới Hạn Nghiên Cứu và Hướng Phát Triển Tiếp Theo Fintech

Nghiên cứu này có một số giới hạn, bao gồm việc sử dụng dữ liệu thứ cấp và tập trung vào một số khía cạnh nhất định của thể chế phi chính thức. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu sử dụng dữ liệu sơ cấp và khám phá các khía cạnh khác của thể chế phi chính thức. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu để đánh giá tác động của tín dụng công nghệ tài chính đến các kết quả kinh tế và xã hội khác nhau.

6.3. Tương Lai Của Thể Chế Phi Chính Thức và Fintech Tín Dụng

Sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính có thể có tác động đáng kể đến thể chế phi chính thức. Ví dụ, sự gia tăng của các dịch vụ cho vay trực tuyến có thể làm giảm sự phụ thuộc vào các mối quan hệ cá nhân và các chuẩn mực xã hội truyền thống. Trong tương lai, cần có các nghiên cứu để khám phá tác động của tín dụng công nghệ tài chính đến thể chế phi chính thức và cách hai yếu tố này tương tác với nhau.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 9340201) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Diễm Kiều, được thực hiện tại Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo và TS. Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh (năm 2023), mang tiêu đề "Thể chế phi chính thức và sự phát triển của tín dụng công nghệ tài chính" (tên tiếng Anh: Informal Institutions and The Development of Fintech Credit).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, các đổi mới công nghệ trở thành động lực thúc đẩy các thay đổi trong lĩnh vực tài chính. Kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, sự tham gia của các công ty khởi nghiệp công nghệ tài chính (Fintech) và các tập đoàn công nghệ lớn (BigTech) đã mở rộng từ dịch vụ thanh toán, chuyển tiền sang các hoạt động tài chính cốt lõi, trong đó tín dụng công nghệ tài chính (TD CNTC) đạt tốc độ tăng trưởng nhanh nhất. Tuy nhiên, việc giải thích sự không đồng nhất về quy mô và tốc độ phát triển của TD CNTC giữa các quốc gia vẫn còn hạn chế.

Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây chủ yếu tập trung vào các nhân tố thuộc hệ thống ngân hàng truyền thống, trình độ phát triển công nghệ, mức độ phát triển kinh tế và các đặc điểm thể chế chính thức (TCCT). Vai trò của thể chế phi chính thức (TCPCT) – bao gồm các chuẩn mực, quy ước, giá trị văn hóa xã hội cắm rễ sâu và định hình hành vi kinh tế – chưa được xem xét thỏa đáng. Đồng thời, trong bối cảnh các quốc gia đang dần thiết lập các khung pháp lý điều tiết chuyên biệt đối với hoạt động tín dụng mới này, sự tương tác giữa TCCT mới ban hành và TCPCT hiện hữu đối với sự phát triển của TD CNTC vẫn là một khoảng trống nghiên cứu cần được kiểm chứng thực nghiệm thận trọng.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Mục tiêu (a): Phân tích tác động của các đặc điểm TCPCT, đại diện bởi sáu khía cạnh văn hóa quốc gia (VHQG) theo mô hình Hofstede, đến sự phát triển TD CNTC.
2. Mục tiêu (b): Đánh giá tác động của việc ban hành các quy định pháp lý cụ thể điều tiết hoạt động TD CNTC đến mối quan hệ giữa các đặc điểm TCPCT và sự phát triển của loại hình tín dụng này.

Câu hỏi nghiên cứu

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được đánh số và cấu trúc tương ứng với hai mục tiêu:

Nhóm câu hỏi thuộc Mục tiêu (a):

• [a.1] Mức độ e ngại sự không chắc chắn trong VHQG tác động như thế nào đến sự phát triển TD CNTC?
• [a.2] Khoảng cách quyền lực trong VHQG tác động như thế nào đến sự phát triển TD CNTC?
• [a.3] Chủ nghĩa cá nhân trong VHQG tác động như thế nào đến sự phát triển TD CNTC?
• [a.4] Định hướng nam tính trong VHQG tác động như thế nào đến sự phát triển TD CNTC?
• [a.5] Định hướng dài hạn trong VHQG tác động như thế nào đến sự phát triển TD CNTC?
• [a.6] Định hướng tận hưởng trong VHQG tác động như thế nào đến sự phát triển TD CNTC?

Nhóm câu hỏi thuộc Mục tiêu (b):

• [b.1] Việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể tác động như thế nào đến mối quan hệ giữa mức độ e ngại sự không chắc chắn và sự phát triển TD CNTC?
• [b.2] Việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể tác động như thế nào đến mối quan hệ giữa khoảng cách quyền lực và sự phát triển TD CNTC?
• [b.3] Việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể tác động như thế nào đến mối quan hệ giữa chủ nghĩa cá nhân và sự phát triển TD CNTC?
• [b.4] Việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể tác động như thế nào đến mối quan hệ giữa định hướng nam tính và sự phát triển TD CNTC?
• [b.5] Việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể tác động như thế nào đến mối quan hệ giữa định hướng dài hạn và sự phát triển TD CNTC?
• [b.6] Việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể tác động như thế nào đến mối quan hệ giữa định hướng tận hưởng và sự phát triển TD CNTC?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: (1) Mối quan hệ giữa các đặc điểm TCPCT (đại diện bởi các khía cạnh VHQG) và sự phát triển TD CNTC; (2) Ảnh hưởng điều tiết của việc ban hành các quy định pháp lý cụ thể đối với mối quan hệ trên.
• Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 68 nền kinh tế, đại diện cho 98,9% tổng quy mô TD CNTC toàn cầu từ cơ sở dữ liệu ban đầu.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 2013 – 2019. Năm 2013 đánh dấu mốc khởi đầu cho chuỗi tăng trưởng mạnh của TD CNTC và là thời điểm dữ liệu bắt đầu được ghi nhận đầy đủ; năm 2019 là mốc kết thúc căn cứ theo tính sẵn có của dữ liệu tại thời điểm nghiên cứu.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Luận án tổng quan các công trình nghiên cứu thực nghiệm giải thích sự phát triển của TD CNTC theo các nhóm nhân tố vĩ mô và thể chế:

Nhóm nhân tố	Hướng tác động	Các công trình nghiên cứu tiêu biểu
Đặc điểm hệ thống ngân hàng
- Mật độ mạng lưới chi nhánh	(-)	Jagtiani & Lemieux (2018), Hau và cộng sự (2019), Frost và cộng sự (2019), Cornelli và cộng sự (2021)
- Mức độ cạnh tranh thấp	(+)	Claessens và cộng sự (2018), Cornelli và cộng sự (2021), Frost và cộng sự (2019), Bazarbash và cộng sự (2020), Jagtiani & Lemieux (2018)
- Độ phủ tín dụng ngân hàng	(-)/(+)	Hau và cộng sự (2021), Sahay và cộng sự (2020), Claessens và cộng sự (2018), Cornelli và cộng sự (2021), Frost và cộng sự (2019)
Phát triển công nghệ (Độ phủ internet, bảo mật mạng, thuật toán chấm điểm)	(+)	Fuster và cộng sự (2019), Hau và cộng sự (2021), Buchak và cộng sự (2018), Sahay và cộng sự (2020), Oh & Rosenkranz (2020), Kowalewski và cộng sự (2021)
Phát triển kinh tế (GDP bình quân đầu người)	(+)	Jagtiani & Lemieux (2018), Tang (2019), Buchak và cộng sự (2018), Haddad & Hornuf (2019), Claessens và cộng sự (2018), Frost và cộng sự (2019), Cornelli và cộng sự (2021)
Thể chế chính thức
- Chất lượng TCCT hiện có (Pháp quyền, bảo vệ quyền chủ nợ/nhà đầu tư)	(+)	Cornelli và cộng sự (2021), Kowalewski và cộng sự (2021), Rau (2020)
- Ban hành quy định điều tiết TD CNTC và mức độ rõ ràng của quy định	(+)	Rau (2020), Rau (2021), Cornelli và cộng sự (2021)

Về đo lường TCPCT, các nghiên cứu thực nghiệm trong kinh tế học thể chế thường sử dụng hai đại diện:

1. Niềm tin xã hội (Social trust): Được dùng trong các nghiên cứu của Cruz-García & Peiró-Palomino (2019), Kafouros và cộng sự (2022), Li & Filer (2007), Méon & Sekkat (2015), Pathak & Muralidharan (2016). Tuy nhiên, Voigt (2018) chỉ ra rằng niềm tin xã hội chịu sự chi phối mạnh mẽ từ hiệu quả của TCCT, do đó khó phản ánh độc lập bản chất của TCPCT.
2. Văn hóa quốc gia (National culture): Được sử dụng phổ biến trong các nghiên cứu tài chính và đổi mới công nghệ (Holmes và cộng sự, 2013; Block và cộng sự, 2018; Brinkerink & Rondi, 2020; Fuentelsaz và cộng sự, 2020; Papageorgiadis và cộng sự, 2020; Úbeda và cộng sự, 2022).

Khoảng trống nghiên cứu và vị trí của luận án

1. Các nghiên cứu liên quan gần nhất (như Kowalewski và cộng sự, 2021) kiểm định tác động của từng khía cạnh TCPCT một cách riêng rẽ qua các phương trình hồi quy độc lập, bỏ qua tính cấu trúc đan xen giữa TCCT và TCPCT hoặc giữa các khía cạnh văn hóa với nhau. Điều này có thể dẫn đến hiện tượng thiên lệch do thiếu biến và vi phạm các nguyên lý của lý thuyết kinh tế học thể chế mới (North, 1990; Williamson, 2000).
2. Chưa có nghiên cứu thực nghiệm nào kiểm định tác động điều tiết của việc ban hành khung pháp lý chuyên biệt ($RegTech$) cũng như mức độ rõ ràng của các quy định đối với mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC.
3. Thiếu các phân tích bóc tách tác động của TCPCT đối với từng cấu phần cụ thể của TD CNTC, bao gồm tín dụng cho vay ngang hàng (P2P lending), tín dụng do chính nền tảng cho vay (Balance sheet lending), và tín dụng từ các công ty công nghệ lớn (BigTech credit).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án kết hợp bốn lý thuyết nền tảng để xây dựng khung phân tích:

• Lý thuyết Kinh tế học thể chế mới (New Institutional Economics - North, 1990; Williamson, 2000): Thể chế bao gồm các ràng buộc chính thức (luật pháp, hiến pháp, quyền tài sản) và ràng buộc phi chính thức (chuẩn mực hành vi, truyền thống, phong tục, giá trị văn hóa). TCPCT có đặc tính xã hội, chậm thay đổi (theo chu kỳ thế kỷ), và được thực thi thông qua sự công nhận chung của cộng đồng (Helmke & Levitsky, 2004; Pejovich, 1999). Hai hình thức thể chế này tương tác đan xen để định hình chi phí giao dịch và xác định tập hợp lựa chọn kinh tế.
• Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT - Venkatesh và cộng sự, 2003): Giải thích hành vi chấp nhận công nghệ tài chính mới dựa trên kỳ vọng hiệu quả, kỳ vọng nỗ lực, ảnh hưởng xã hội và điều kiện thuận lợi.
• Lý thuyết Chi phí giao dịch (Transaction Cost Theory - Williamson, 1975; Chiles & McMackin, 1996): Môi trường thể chế đóng vai trò giảm thiểu sự không chắc chắn, bất cân xứng thông tin và rủi ro cơ hội trong các giao dịch tín dụng trực tuyến.
• Lý thuyết Hữu dụng kỳ vọng (Expected Utility Theory - von Neumann & Morgenstern, 1947): Quyết định tham gia thị trường tín dụng công nghệ được định hình bởi thái độ đối với rủi ro và các đánh giá xác suất chủ quan trong môi trường văn hóa cụ thể.

Khung đo lường TCPCT sử dụng sáu khía cạnh VHQG của Geert Hofstede (Hofstede, 1980; Hofstede và cộng sự, 2010):

1. Mức độ e ngại sự không chắc chắn (Uncertainty Avoidance Index - UAI)
2. Khoảng cách quyền lực (Power Distance Index - PDI)
3. Chủ nghĩa cá nhân so với chủ nghĩa tập thể (Individualism - IDV)
4. Định hướng nam tính so với nữ tính (Masculinity - MAS)
5. Định hướng dài hạn so với ngắn hạn (Long-term Orientation - LTO)
6. Định hướng tận hưởng so với kiềm chế (Indulgence Versus Restraint - IVR)

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

Mô hình thực nghiệm được xây dựng dưới dạng hồi quy dữ liệu bảng (panel data) cho 68 nền kinh tế trong giai đoạn 2013 – 2019:

Mô hình cơ sở (đánh giá tác động độc lập của TCPCT): $$FTC_{i,t} = \beta_0 + \beta_{1..6} iinst_i + \beta_{reg} RegTech_{i,t-1} + \beta_{for} ForInst_{i,t} + \beta_c contr_{i,t} + \mu_i + \varepsilon_{i,t} \quad (*)$$

Mô hình tương tác (đánh giá vai trò điều tiết của quy định pháp lý): $$FTC_{i,t} = \beta_0 + \beta_{1..6} iinst_i + \beta_{reg} RegTech_{i,t-1} + \beta_{1..6_reg} (iinst_i \times RegTech_{i,t-1}) + \beta_{for} ForInst_{i,t} + \beta_c contr_{i,t} + \mu_i + \varepsilon_{i,t} \quad (**)$$

Định nghĩa các biến trong mô hình:

• $FTC_{i,t}$: Mức độ phát triển TD CNTC tại nền kinh tế $i$ năm $t$, đo lường bằng logarit của tổng quy mô TD CNTC trên GDP (biến đo lường thay thế: logarit tổng TD CNTC bình quân đầu người).
• $iinst_i$: Tập hợp sáu biến VHQG theo Hofstede đại diện cho TCPCT của nền kinh tế $i$ (không đổi theo thời gian).
• $RegTech_{i,t-1}$: Biến giả có giá trị bằng 1 nếu nền kinh tế $i$ đã ban hành quy định pháp lý cụ thể điều tiết TD CNTC tại năm $t-1$, và 0 nếu ngược lại (sử dụng độ trễ một năm theo Kshetri (2018, 2023) để nắm bắt độ trễ hiệu lực chính sách).
• $ForInst_{i,t}$: Biến đo lường chất lượng TCCT tổng thể từ bộ chỉ số Worldwide Governance Indicators (WGI) của Ngân hàng Thế giới.
• $contr_{i,t}$: Tập hợp các biến kiểm soát cấp quốc gia: phát triển kinh tế (logarit GDP bình quân đầu người), phát triển công nghệ (tỷ lệ sử dụng internet), đặc điểm hệ thống ngân hàng (mật độ chi nhánh ngân hàng, mức độ tập trung/cạnh tranh ngân hàng, độ phủ tín dụng tư nhân).
• $\mu_i$: Tác động riêng biệt không quan sát được của từng quốc gia; $\varepsilon_{i,t}$ là sai số ngẫu nhiên; các biến giả năm được đưa vào để kiểm soát tác động cố định theo thời gian.

Kỹ thuật ước lượng và kiểm định:

• Kiểm định Breusch-Pagan phát hiện hiện tượng phương sai thay đổi (heteroskedasticity); kiểm định Wooldridge phát hiện hiện tượng tự tương quan (autocorrelation).
• Do các biến VHQG không thay đổi theo thời gian, mô hình Tác động cố định (Fixed Effects) không thể sử dụng. Luận án áp dụng hai phương pháp ước lượng chính:
  1. Ước lượng bình phương nhỏ nhất có trọng số tác động giữa các quốc gia (Weighted Least Squares Between Effects - WLS BE).
  2. Ước lượng bình phương nhỏ nhất tổng quát tác động ngẫu nhiên (Generalized Least Squares Random Effects - GLS RE).
• Kiểm soát vấn đề nội sinh thông qua phương pháp ước lượng Moment tổng quát hệ thống hai giai đoạn (Two-step System GMM - SGMM) có hiệu chỉnh sai số chuẩn.
• Các biến số được xử lý cắt đuôi (winsorize) ở mức 1% và 99% để loại bỏ ảnh hưởng của các giá trị ngoại lai.
• Kiểm định tính vững: Thay đổi biến phụ thuộc sang logarit TD CNTC bình quân đầu người; thay đổi biến đại diện TCPCT bằng bộ chỉ số văn hóa Hofstede được tái ước tính bởi Tang & Koveos (2008).

Nguồn dữ liệu nghiên cứu

1. Dữ liệu TD từ các nền tảng CNTC (Fintech platforms' credit): Thu thập từ Trung tâm Cambridge về Tài chính thay thế (Cambridge Centre for Alternative Finance - CCAF), Đại học Cambridge.
2. Dữ liệu TD từ các công ty công nghệ lớn (BigTech credit): Thu thập từ công trình của Cornelli và cộng sự (2020) công bố qua Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS).
3. Dữ liệu thể chế phi chính thức: Truy xuất từ cơ sở dữ liệu Hofstede Insights; kiểm định tính vững dùng dữ liệu từ Tang & Koveos (2008).
4. Dữ liệu quy định pháp lý và mức độ rõ ràng: Thu thập từ cơ sở dữ liệu của Rau (2021).
5. Dữ liệu kinh tế vĩ mô, công nghệ và ngân hàng: Thu thập từ cơ sở dữ liệu World Development Indicators (WDI) và Worldwide Governance Indicators (WGI) của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Mở đầu

Chương này giới thiệu bối cảnh thực tiễn và học thuật dẫn đến động cơ nghiên cứu; xác định mục tiêu nghiên cứu tổng quát và hai mục tiêu cụ thể; thiết lập 12 câu hỏi nghiên cứu chi tiết; xác định đối tượng và phạm vi nghiên cứu (68 nền kinh tế, giai đoạn 2013 – 2019); tóm lược khung phương pháp luận, các nguồn dữ liệu chính, các phát hiện cốt lõi, những đóng góp mới của luận án và bố cục kết cấu năm chương của công trình.

Chương 2. Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu liên quan

Chương 2 trình bày có hệ thống cơ sở lý thuyết và tổng quan tài liệu học thuật:

• Khung khái niệm và ba đặc trưng cốt lõi của TD CNTC: chủ thể thực hiện ngoài hệ thống ngân hàng; quy trình tương tác hoàn toàn trực tuyến trên nền tảng số; phương thức sàng lọc và giám sát dựa trên dữ liệu phi truyền thống và thuật toán tự động (Berg và cộng sự, 2022; Claessens và cộng sự, 2018).
• Phân loại TD CNTC thành hai nhánh chính: Tín dụng nền tảng (bao gồm P2P lending, balance sheet lending, invoice trading, debt-based securities) và Tín dụng công ty công nghệ lớn (BigTech credit dựa trên cơ sở dữ liệu khách hàng từ hệ sinh thái phi tài chính sẵn có).
• Phân tích các lợi thế kỳ vọng (mở rộng tài chính toàn diện, rút ngắn thời gian xử lý, giảm thiểu định kiến con người) và các rủi ro (bảo mật dữ liệu, an ninh mạng, bất cân xứng thông tin, tập trung vào phân khúc khách hàng cận biên dưới chuẩn).
• Cơ sở lý thuyết về TCPCT: bản chất, đặc trưng chậm biến đổi, cơ chế tương tác đan xen với TCCT theo trường phái Kinh tế học thể chế mới; thảo luận việc sử dụng VHQG theo mô hình Hofstede làm đại diện cho TCPCT.
• Phát triển hệ thống giả thuyết nghiên cứu về tác động của sáu khía cạnh VHQG đến TD CNTC và vai trò điều chỉnh của việc ban hành quy định pháp lý chuyên biệt.

Chương 3. Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa mô hình thực nghiệm và quy trình phân tích:

• Thiết lập hai phương trình hồi quy bảng (*) và (**).
• Định nghĩa chi tiết các biến phụ thuộc, biến giải thích, biến tương tác và biến kiểm soát vĩ mô.
• Mô tả mẫu nghiên cứu gồm 68 quốc gia và vùng lãnh thổ trong giai đoạn 2013 – 2019.
• Trình bày cơ sở kỹ thuật của các phương pháp ước lượng WLS BE, GLS RE nhằm khắc phục khuyết tật phương sai thay đổi và tự tương quan; thiết lập quy trình ước lượng System GMM hai bước để kiểm soát nội sinh.
• Thiết kế các kịch bản kiểm định tính vững và hai nội dung phân tích mở rộng: phân tách theo hình thức tín dụng (P2P lending, balance sheet lending, BigTech credit) và phân tích theo mức độ rõ ràng của quy định pháp lý.

Chương 4. Kết quả nghiên cứu

Chương 4 báo cáo các kết quả ước lượng thực nghiệm và thảo luận học thuật:

• Thống kê mô tả biến, ma trận tương quan và kết quả các kiểm định chẩn đoán mô hình (Breusch-Pagan, Wooldridge).
• Kết quả ước lượng tác động của TCPCT đến TD CNTC tổng thể: Xác định ba khía cạnh văn hóa có ý nghĩa thống kê bền vững gồm E ngại sự không chắc chắn (UAI) mang hệ số âm, Khoảng cách quyền lực (PDI) mang hệ số âm, và Định hướng dài hạn (LTO) mang hệ số dương. Ba khía cạnh còn lại (IDV, MAS, IVR) không thể hiện tác động có ý nghĩa thống kê trong mô hình tổng thể khi kiểm soát đồng thời các yếu tố thể chế và vĩ mô.
• Kết quả phân tích theo các hình thức TD CNTC thành phần:
  • Đối với tín dụng từ các nền tảng CNTC (cả P2P lending và Balance sheet lending): Tác động của UAI (-), PDI (-) và LTO (+) duy trì nhất quán.
  • Đối với tín dụng từ các công ty công nghệ lớn (BigTech credit): Khía cạnh UAI mất ý nghĩa thống kê; bên cạnh PDI (-) và LTO (+), các khía cạnh Chủ nghĩa cá nhân (IDV) và Định hướng tận hưởng (IVR) thể hiện tác động dương có ý nghĩa thống kê.
• Kết quả ước lượng tác động của việc ban hành quy định điều tiết ($RegTech$): Biến $RegTech_{t-1}$ tác động dương trực tiếp đến sự phát triển TD CNTC; đồng thời các hệ số tương tác chỉ ra rằng việc ban hành quy định giúp giảm thiểu đáng kể tác động tiêu cực của UAI và PDI đến TD CNTC. Không tìm thấy bằng chứng có ý nghĩa về tác động bổ sung của quy định đối với khía cạnh LTO.
• Phân tích mức độ rõ ràng của quy định: Mức độ rõ ràng trong quy định càng cao thì tác động tiêu cực biên của UAI và PDI càng được thu hẹp.

Chương 5. Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 tổng kết các kết quả nghiên cứu chính; đề xuất các hàm ý chính sách chung cho các nhà quản lý tài chính quốc tế và các hàm ý chính sách chuyên biệt đối với Việt Nam trong việc xây dựng khung pháp lý điều tiết và cơ chế thử nghiệm (regulatory sandbox) cho hoạt động TD CNTC; trình bày các hạn chế về dữ liệu và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Những phát hiện và đóng góp mới của luận án

1. Khắc phục hạn chế phương pháp luận của các nghiên cứu trước: Luận án đánh giá tác động của TCPCT trong một mô hình tích hợp đồng thời cả TCCT và TCPCT, tôn trọng tính cấu trúc đan xen của môi trường thể chế theo lý thuyết của North (1990). Khác với các nghiên cứu hồi quy đơn lẻ trước đây kết luận hầu hết các khía cạnh văn hóa đều có tác động, luận án chứng minh rằng khi được kiểm soát đầy đủ, chỉ có ba khía cạnh chi phối cốt lõi đến TD CNTC tổng thể: Định hướng dài hạn (thúc đẩy), E ngại sự không chắc chắn (kiềm hãm) và Khoảng cách quyền lực (kiềm hãm).
2. Phát hiện tính không đồng nhất giữa các hình thức TD CNTC: Luận án là công trình thực nghiệm bóc tách chi tiết tác động của TCPCT đối với từng loại hình tín dụng:
   • Tín dụng nền tảng (P2P lending và Balance sheet lending) chịu sự chi phối chủ yếu bởi LTO (+), UAI (-) và PDI (-).
   • Tín dụng BigTech không bị cản trở bởi mức độ e ngại sự không chắc chắn (UAI), đồng thời được thúc đẩy bởi chủ nghĩa cá nhân (IDV) và xu hướng tận hưởng (IVR), nhờ vào hệ sinh thái dữ liệu số sẵn có và trải nghiệm người dùng tích hợp.
3. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm đầu tiên về vai trò điều chỉnh của quy định pháp lý: Luận án chứng minh bằng thực nghiệm rằng việc ban hành các quy định pháp lý chuyên biệt ($RegTech$) có thể bù đắp khoảng trống thể chế và làm suy giảm đáng kể các rào cản tâm lý - văn hóa bất lợi (UAI cao và PDI cao) đối với việc tiếp nhận tín dụng công nghệ.
4. Xác định vai trò của mức độ rõ ràng trong quy định pháp lý: Mức độ chi tiết và rõ ràng của các quy định ban hành càng cao thì hiệu quả giảm thiểu các tác động biên bất lợi từ văn hóa e ngại rủi ro và khoảng cách quyền lực càng lớn.

Kiến nghị và hàm ý chính sách

• Hàm ý chính sách chung: Các cơ quan quản lý không nên thụ động chờ đợi thị trường tự điều chỉnh mà cần chủ động ban hành các quy định pháp lý cụ thể, rõ ràng cho hoạt động TD CNTC. Việc thiết lập khung pháp lý minh bạch là giải pháp hữu hiệu để giảm thiểu sự không chắc chắn, bảo vệ người tiêu dùng và thúc đẩy sự chấp nhận công nghệ tài chính tại các quốc gia có nền văn hóa e ngại rủi ro cao.
• Hàm ý đối với Việt Nam: Cần nhanh chóng hoàn thiện khung khổ pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandbox) cho hoạt động Fintech; ban hành quy định rõ ràng về quyền hạn, trách nhiệm và chuẩn mực an toàn thông tin cho các nền tảng cho vay ngang hàng; tăng cường cơ chế bảo vệ người đi vay và minh bạch hóa dữ liệu nhằm củng cố niềm tin thị trường.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

• Giới hạn thời gian: Khung thời gian nghiên cứu dừng lại ở năm 2019 do sự sẵn có của dữ liệu TD CNTC toàn cầu tại thời điểm thực hiện luận án, chưa bao quát được các biến động của giai đoạn sau đại dịch COVID-19.
• Đo lường thể chế phi chính thức: Do giới hạn về dữ liệu định lượng đa quốc gia, luận án tập trung đo lường TCPCT thông qua sáu khía cạnh VHQG theo mô hình Hofstede, chưa thể lượng hóa trực tiếp các yếu tố phi chính thức khác như phong tục địa phương, quy ước tôn giáo hoặc các chuẩn mực đạo đức kinh doanh đặc thù.
• Đo lường sự phát triển TD CNTC: Luận án tiếp cận sự phát triển TD CNTC chủ yếu qua quy mô dư nợ (tỷ lệ trên GDP và bình quân đầu người), chưa thể đo lường sâu về chất lượng tín dụng, tỷ lệ nợ xấu, hay hiệu quả vận hành chi tiết của các tổ chức cho vay do thiếu hụt dữ liệu thống kê công khai ở cấp độ quốc gia.

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Mở rộng chuỗi dữ liệu sang các năm sau 2019 nhằm đánh giá tác động của các cú sốc kinh tế vĩ mô và sự hoàn thiện của các khung pháp lý mới ban hành đối với thị trường TD CNTC.
• Khảo sát và bổ sung các thước đo định lượng khác về TCPCT (chẳng hạn như vốn xã hội, chuẩn mực cộng đồng số).
• Đi sâu phân tích chất lượng tín dụng, hành vi vỡ nợ và tính bền vững của các mô hình kinh doanh TD CNTC tại từng nhóm quốc gia cụ thể.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các đối tượng sau:

• Nghiên cứu sinh và học giả kinh tế, tài chính, thể chế: Cung cấp tài liệu tham khảo về khung phân tích kết hợp giữa Kinh tế học thể chế mới, UTAUT và Chi phí giao dịch; tham khảo phương pháp xử lý dữ liệu bảng với các biến không đổi theo thời gian bằng kỹ thuật WLS BE, GLS RE và SGMM hai bước.
• Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính): Cung cấp cơ sở thực nghiệm khẳng định tầm quan trọng của việc ban hành quy định rõ ràng nhằm hóa giải rào cản tâm lý e ngại rủi ro của người dân, hỗ trợ thiết kế cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) và quản lý thị trường tài chính số.
• Các nhà quản trị doanh nghiệp Fintech, BigTech và Ngân hàng thương mại: Cung cấp thông tin về sự khác biệt văn hóa giữa các thị trường quốc gia, hỗ trợ hoạch định chiến lược bản địa hóa sản phẩm tín dụng, thiết kế trải nghiệm người dùng và xây dựng quy trình chấm điểm tín dụng phù hợp với đặc tính của từng nền kinh tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm tín dụng công nghệ tài chính trong luận án được định nghĩa như thế nào?
Luận án áp dụng định nghĩa của BIS-FSB (2017) và Claessens và cộng sự (2018), theo đó TD CNTC bao gồm tất cả các hoạt động tín dụng được thực hiện thông qua các nền tảng điện tử trực tuyến không do các ngân hàng thương mại truyền thống vận hành. TD CNTC gồm hai nhánh: Tín dụng qua nền tảng công nghệ tài chính (Fintech platforms' credit) và Tín dụng từ các công ty công nghệ lớn (BigTech credit).

2. Ba đặc trưng cốt lõi phân biệt TD CNTC với tín dụng ngân hàng truyền thống là gì?
Ba đặc trưng gồm: (1) Chủ thể cho vay ngoài hệ thống ngân hàng thương mại nhận tiền gửi; (2) Quy trình tương tác giữa người vay và người cho vay diễn ra hoàn toàn trực tuyến trên nền tảng số; (3) Quy trình thẩm định, sàng lọc và giám sát khoản vay ứng dụng thuật toán học máy và dữ liệu phi truyền thống (dấu chân điện tử, thông tin mềm).

3. Những khía cạnh văn hóa quốc gia nào tác động có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển TD CNTC tổng thể?
Sau khi kiểm soát các biến thể chế chính thức và vĩ mô, ba khía cạnh có ý nghĩa thống kê bền vững gồm: Định hướng dài hạn (LTO) có tác động tích cực (+); Mức độ e ngại sự không chắc chắn (UAI) và Khoảng cách quyền lực (PDI) có tác động tiêu cực (-).

4. Tác động của văn hóa quốc gia đến BigTech credit có điểm gì khác biệt so với tín dụng nền tảng?
Đối với BigTech credit, khía cạnh E ngại sự không chắc chắn (UAI) không còn tác động tiêu cực có ý nghĩa thống kê; đồng thời Chủ nghĩa cá nhân (IDV) và Định hướng tận hưởng (IVR) thể hiện tác động thúc đẩy dương có ý nghĩa thống kê, bên cạnh tác động tích cực của LTO và tác động tiêu cực của PDI.

5. Việc ban hành quy định pháp lý điều tiết ($RegTech$) đóng vai trò gì đối với tác động của thể chế phi chính thức?
Việc ban hành quy định pháp lý không chỉ thúc đẩy trực tiếp quy mô TD CNTC mà còn đóng vai trò điều chỉnh, làm suy giảm đáng kể các tác động cản trở của văn hóa e ngại sự không chắc chắn (UAI) và khoảng cách quyền lực (PDI). Mức độ quy định càng rõ ràng thì hiệu quả kiềm hãm các tác động bất lợi này càng cao.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Diễm Kiều là công trình nghiên cứu kinh tế lượng thực nghiệm phân tích toàn diện tác động của thể chế phi chính thức (đại diện bởi sáu khía cạnh văn hóa quốc gia theo Hofstede) và vai trò điều chỉnh của khung pháp lý đối với sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính trên mẫu 68 nền kinh tế giai đoạn 2013 – 2019. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng định hướng văn hóa dài hạn thúc đẩy tín dụng công nghệ phát triển, trong khi mức độ e ngại rủi ro và khoảng cách quyền lực cao tạo ra rào cản đối với loại hình tín dụng này. Đồng thời, việc ban hành các quy định pháp lý chuyên biệt với mức độ rõ ràng cao đóng vai trò then chốt trong việc giảm thiểu các rào cản văn hóa bất lợi, cung cấp hàm ý thực tiễn quan trọng cho việc hoàn thiện thể chế tài chính số tại các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ DIỄM KIỀU THỂ CHẾ PHI CHÍNH THỨC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH Luận văn thạc sĩ Kinh tế LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - Năm 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH NGUYỄN THỊ DIỄM KIỀU THỂ CHẾ PHI CHÍNH THỨC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TÍN DỤNG CÔNG NGHỆ TÀI CHÍNH Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng Luận văn thạc sĩ Kinh tế Mã số: 9340201 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 2. Nguyễn Khắc Quốc Bảo 3. Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh TP.

Hồ Chí Minh - Năm 2023 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan Luận án tiến sĩ “Thể chế phi chính thức và sự phát triển tín dụng công nghệ tài chính” là công trình nghiên cứu độc lập của tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Khắc Quốc Bảo và TS. Nguyễn Ngọc Quỳnh Anh. Các kết quả nghiên cứu của luận án được thực hiện một cách nghiêm túc, trung thực, dựa trên nguồn dữ liệu liệu rõ ràng, đáng tin cậy. Các tài liệu tham khảo từ các tác giả khác đã được trích dẫn khách quan, đầy đủ trong luận án.

Nghiên cứu sinh Luận văn thạc sĩ Kinh tế Nguyễn Thị Diễm Kiều ii MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC HÌNH. viii DANH MỤC BẢNG. Động cơ nghiên cứu.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. 7 Luận văn thạc sĩ Kinh tế 1.

Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu. Phương pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu chính. Tính mới và các đóng góp của luận án. Kết cấu luận án. TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN.

Tín dụng công nghệ tài chính. Khung khái niệm và đặc điểm. Phân loại các hình thức tín dụng CNTC. Những lợi thế được kỳ vọng.

Các rủi ro phải đối mặt. Sự phát triển tín dụng CNTC. Các nhân tố tác động đến sự phát triển TD CNTC đã được xác định. Thể chế phi chính thức.

Khung khái niệm. Các đặc trưng của thể chế phi chính thức. Đo lường thể chế phi chính thức. Cơ sở lý thuyết về khả năng tác động của TCPCT đến sự phát triển TD CNTC.

Lý thuyết kinh tế học thể chế mới. Lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ. 45 Luận văn thạc sĩ Kinh tế 2. Lý thuyết chi phí giao dịch.

Lý thuyết hữu dụng kỳ vọng. Cơ sở lý thuyết về tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và TD CNTC. Tác động bổ sung. Tác động điều chỉnh.

Nghiên cứu thực nghiệm về tác động của TCPCT đến sự phát triền TD CNTC. Nghiên cứu sử dụng niềm tin xã hội đại diện cho TCPCT. Nghiên cứu sử dụng văn hóa quốc gia đại diện cho TCPCT. Khoảng trống nghiên cứu.

Phát triển giả thuyết nghiên cứu. Tác động của các đặc điểm TCPCT đến sự phát triển TD CNTC. Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết cụ thể đến mối quan hệ giữa TCPCT và TD CNTC. Khung phân tích tóm lược.

Kết luận Chương. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Mô hình thực nghiệm. Thể chế PCT và sự phát triển TD CNTC.

Tác động của việc ban hành các quy định điều tiết đến mối quan hệ giữa TCPCT và sự phát triển TD CNTC. Sự phát triển tín dụng CNTC. Các đặc điểm thể chế phi chính thức .