Chương 1. Tổng quan về tài chính công ty đa quốc gia thiết lập theo nhu cầu của mình là điểm cộng lớn. Tuy nhiên, điểm trừ của hình thức này là doanh nghiệp chưa có sẵn thị trường, do đó công ty cần tốn các chi phí vào việc phát triển thị trường nhiều hơn. Một phương án khác mà công ty đa quốc gia có thể thực hiện là chuyển nhượng giấy phép sản xuất cho một công ty địa phương để sản xuất sản phẩm và thu tiền chuyển nhượng bản quyền.
Ưu điểm của hình thức này là chi phí đầu tư thấp, thời gian xâm nhập thị trường nhanh, rủi ro pháp lý và tài chính cũng ít hơn. Tuy nhiên mức thu nhập của nhượng quyền thấp hơn đáng kể so với lợi nhuận của hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài, đồng thời phát sinh vấn để duy trì tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm. Ngoài ra, sử dụng hợp đồng chuyển nhượng còn có thể dẫn đến việc hình thành đối thủ cạnh tranh ở thị trường nước thứ ba, điều này gây thiệt hại lớn về doanh số, lợi nhuận sau này cho công ty thực hiện nhượng quyền. Đồng thời, bên nhận nhượng quyền ở nước ngoài cũng có thể trở thành một đối thủ cạnh tranh làm cho bên chuyển nhượng gặp khó khăn trong việc thâm nhập thị trường khi hợp đồng chuyển nhượng hết hiệu lực, dẫn đến các tổn thất cho công ty thực hiện nhượng quyền.
MỤC TIÊU CỦA QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH CÔNG TY ĐA QUỐC GIA 1. Mục tiêu 24 Chương 1. Tổng quan về tài chính công ty đa quốc gia Công ty đa quốc gia thực chất cũng là một doanh nghiệp, do vậy mục tiêu cuối cùng của quản trị tài chính công ty đa quốc gia là cũng là tối đa hóa lợi ích, của cải của cổ đông (shareholder wealth maximization), để từ đó gia tăng giá trị doanh nghiệp (Eiterman & ctg, 2013). Để đạt được mục tiêu này, nhà quản trị công ty đa quốc gia sẽ thực hiện ba quyết định cơ bản là quyết định đầu tư, quyết định tài trợ và quyết định quản trị tài sản.
Về mặt cơ bản, quyết định đầu tư liên quan đến phần tài sản dài hạn trên bảng cân đối kế toán, nó liên quan đến việc công ty nên thực hiện quyết định đầu tư như thế nào, nên tiếp tục đầu tư tại nước sở tại hay mở rộng hoạt động đầu tư ra nước ngoài thông qua hình thức đầu tư trực tiếp hay gián tiếp. Quyết định tài trợ liên quan đến các quyết định để trả lời cho câu hỏi nguồn vốn nào được doanh nghiệp sử dụng để tài trợ cho hoạt động đầu tư? Nguồn vốn được sử dụng là nguồn vốn bên trong huy động từ công ty mẹ hay vay mượn từ các công ty con hoặc nguồn vốn bên ngoài thông qua phát hành cổ phiếu hay vay ngân hàng? Khi thực hiện đi vay công ty nên vay nội tệ hay vay ngoại tệ?… Quyết định quản trị tài sản liên quan đến các quyết định trong ngắn hạn như các quyết định về quản lý tiền, quản lý hàng tồn kho, quản lý khoản phải thu,… 1. Nhân tố hạn chế mục tiêu của công ty đa quốc gia 25 Chương 1. Tổng quan về tài chính công ty đa quốc gia Đối với một doanh nghiệp, việc tách biệt giữa quyền quản lý và quyền sở hữu, khiến các nhà quản lý tài chính có thể thực hiện các quyết định trái ngược với mục tiêu tối đa hóa giá trị của cải của cổ đông.
Đối với công ty đa quốc gia bên cạnh sự tách biệt về quyền quản lý và quyền sở hữu, còn có sự khác biệt về mục tiêu quản trị giữa công ty con và công ty mẹ cũng khiến cho việc thực hiện mục tiêu tối đa hóa giá trị cổ đông không thể đạt được. Chẳng hạn, việc thành lập một công ty con tại một quốc gia nhất định có thể là ý muốn của một nhà quản lý nào đó mà không phải vì lợi ích tiềm năng của cổ đông. Hay việc mở rộng công ty con nhằm gia tăng tiền lương cao hơn của người quản lý chứ không phải gia tăng giá trị doanh nghiệp. Xung đột mục tiêu giữa người quản lý công ty và các cổ đông thường xuyên xảy ra được gọi là vấn đề đại diện (Agency problem) (Madura, 2014).
Chi phí để đảm bảo các nhà quản lý theo đuổi mục tiêu tối đa hóa giá trị tài sản của cải cổ đông hay tối đa hóa giá trị doanh nghiệp được xem là chi phí đại diện. Thông thường, so với công ty nội địa, chi phí đại diện của công ty đa quốc gia thường cao hơn so một số nguyên nhân. Một là, các công ty đa quốc gia có các công ty con nằm rải rác khắp thế giới, điều này khiến việc giám sát các nhà quản lý công ty con gặp nhiều khó khăn hơn. Hai là, các nhà quản lý công ty con ở nước ngoài được giáo dục với các nền văn hóa khác nhau có thể không cùng các mục tiêu mà công 26 Chương 1.
Tổng quan về tài chính công ty đa quốc gia ty mẹ đề ra. Ba là, quy mô thường lớn hơn của công ty đa quốc gia có thể tạo nên chi phí đại diện cao hơn. Để giảm bớt chi phí đại diện, công ty mẹ cần thực hiện quản trị vấn đề này bằng một số biện pháp quản lý thích hợp. Thứ nhất, công ty mẹ cần thông báo rõ ràng đến mỗi công ty con tập trung vào mục tiêu tối đa hóa giá trị công ty đa quốc gia hơn là tối đa hóa giá trị của mỗi công ty con riêng biệt.
Công ty mẹ cần thường xuyên quan sát các quyết định của công ty con để kiểm tra xem các nhà quản lý công ty con có hoàn thành các mục tiêu của công ty đa quốc gia hay không. Bên cạnh đó, công ty mẹ có thể thực hiện các kế hoạch trả công bằng cách thưởng cho các nhà quản lý công ty con vì họ đáp ứng được các mục tiêu của công ty đa quốc gia. Chính sách khuyến khích chung tặng các nhà quản lý cổ phiếu hoặc quyền chọn mua cổ phiếu với giá thấp có thể được xem là một phần của chính sách trả công cho họ khi họ thực hiện các quyết định làm nâng cao giá trị của công ty đa quốc gia (Madura, 2014). Chi phí đại diện giữa các công ty đa quốc gia còn bị ảnh hưởng bởi cấu trúc quản trị của các công ty này.
Thông thường, các công ty đa quốc gia có thể thực hiện quản trị tài chính bằng một trong hai kiểu là quản trị tài chính đa quốc gia tập trung và quản trị tài chính đa quốc gia phi tập trung. minh họa các kiểu quản trị của công ty đa quốc gia. Tổng quan về tài chính công ty đa quốc gia Hình 1. Các kiểu quản trị của công ty đa quốc gia Quản trị tài chính đa quốc gia tập trung Quản trị tiền Nhà quản trị tài Quản trị tiền mặt tại công ty chính tại công ty mặt tại công ty con A mẹ con B Quản trị hàng tồn Quản trị hàng tồn kho, khoản phải thu kho, khoản phải thu tại công ty con A tại công ty con B Vấn đề tài trợ Chi đầu tư Chi đầu tư Vấn đề tài trợ tại công ty con tại công ty tại công ty tại công ty A con A con B con B Quản trị tài chính đa quốc gia phi tập trung Quản trị Quản trị tiền mặt tại tiền mặt tại công ty con công ty con A B Nhà quản trị Nhà quản trị tài chính tại tài chính tại Quản trị hàng Quản trị hàng công ty con A công ty con B tồn kho, khoản tồn kho, khoản phải thu tại phải thu tại công ty con B công ty con A Vấn đề tài Chi đầu tư Chi đầu tư Vấn đề tài trợ tại công tại công ty tại công ty trợ tại công ty con A con A con B ty con B Nguồn: Madura (2014) 28 Chương 1.
Tổng quan về tài chính công ty đa quốc gia Mô hình quản trị tài chính tập trung được mô tả phần trên của hình 1.2, mô hình này cho thấy việc quản trị tài chính tại các công ty con được tập trung toàn bộ tại công ty mẹ. Với kiểu quản trị tài chính tập trung, cho phép công ty đa quốc gia giảm được chi phí đại diện vì các nhà quản lý công ty mẹ kiểm soát các công ty con ở nước ngoài và do vậy giảm được quyền lực của các nhà quản lý công ty con. Tuy nhiên, các nhà quản lý công ty mẹ có thể sẽ không hiểu hết tình hình hoạt động của công ty con, do đó một một số thời điểm các nhà quản trị công ty mẹ có thể đưa ra các quyết định không phù hợp cho công ty con. Đồng thời, mô hình quản trị tài chính tập trung chỉ phù hợp với các công ty đa quốc gia có số lượng công ty con ở nước ngoài là hạn chế.
Một sự lựa chọn khác, công ty đa quốc gia có thể áp dụng mô hình quản trị tài chính phi tập trung (phần minh họa phía dưới ở hình 1.2), bằng cách mỗi công ty con tự quản trị tài chính cho chính mình. Mô hình quản trị này thường đưa đến chi phí đại diện cao hơn vì các nhà quản lý công ty con có thể không theo đuổi mục tiêu tối đa hóa giá trị toàn bộ công ty đa quốc gia. Đồng thời, kiểu quản trị này còn trao quyền kiểm soát nhiều hơn cho các nhà quản lý công ty con, những người hiểu rõ nhất về tình hình hoạt động của công ty con. Do vậy, họ có thể đề ra nhiều quyết định phù hợp cho môi trường và văn hóa của công ty.
Kiểu quản trị này sẽ hiệu quả với các công ty đa quốc gia có các nhà quản lý công 29 Chương 1. Tổng quan về tài chính công ty đa quốc gia ty con nhận ra mục tiêu tối đa hóa giá trị toàn bộ công ty đa quốc gia và được trả công hợp lý. Dựa trên các ưu thế về hai mô hình quản trị tài chính tập trung và quản trị tài chính phi tập trung, một số công ty đa quốc gia đã cố gắng để đạt được các lợi thế của cả hai kiểu quản trị này. Đó là, họ cho phép nhà quản lý công ty con thực hiện các quyết định chủ yếu về hoạt động của công ty con, nhưng ban kiểm soát công ty mẹ giám sát các quyết định để đảm bảo họ vì lợi ích của toàn bộ công ty đa quốc gia.