Khóa luận tốt nghiệp tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đến vấn đề bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trong pháp luật việt nam

Hiệp định thương mại tự do ảnh hưởng thế nào đến bảo hộ bí mật kinh doanh tại Việt Nam? Tìm hiểu tác động và giải pháp trong bài viết chi tiết.

• Tác giả: Lê Thị Mỹ
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Giang Nam
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Tác Động Của Hiệp Định Thương Mại Tự Do Đến Bảo Hộ Bí Mật Kinh Doanh Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI BÍ MẬT KINH DOANH TRONG CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO THẾ HỆ MỚI
• 1.1. Khái quát chung về các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới
• 1.1.1. Khái niệm “Hiệp định thương mại tự do – FTA”
• 1.1.2. “Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới – FTA thế hệ mới”
• 1.1.3. Mối liên hệ giữa các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và vấn đề bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp
• 1.2. Khái quát chung về bí mật kinh doanh và bảo hộ quyền sở hữu bí mật kinh doanh
• 1.2.1. Khái niệm bí mật kinh doanh và quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh
• 1.2.2. Sự hình thành và phát triển của pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trên thế giới và Việt Nam
• 1.3. Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh theo các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới
• 1.3.1. Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh theo Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)
• 1.3.2. Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh theo Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU
• 2. CHƯƠNG 2: BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI BÍ MẬT KINH DOANH TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 2.1. Điều kiện bảo hộ đối với bí mật kinh doanh
• 2.2. Xác lập và chấm dứt quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh
• 2.2.1. Xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với BMKD
• 2.2.2. Chấm dứt quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh
• 2.3. Nội dung quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh
• 2.3.1. Quyền của chủ sở hữu đối với bí mật kinh doanh
• 2.3.2. Giới hạn quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh
• 2.4. Bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh
• 2.4.1. Các dạng hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh
• 2.4.2. Phương thức xác định hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh
• 2.4.3. Phương thức bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA CÁC HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO THẾ HỆ MỚI ĐẾN VIỆC BẢO HỘ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI BÍ MẬT KINH DOANH TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM
• 3.1. Tác động của các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với việc xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trong pháp luật Việt Nam
• 3.2. Tác động của các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trong pháp luật Việt Nam
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đến bảo hộ bí mật kinh doanh

Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, như CPTPP và EVFTA, đã tạo ra những thay đổi quan trọng trong việc bảo hộ bí mật kinh doanh tại Việt Nam. Những hiệp định này không chỉ thúc đẩy tác động kinh tế mà còn ảnh hưởng đến các quy định pháp lý về quyền sở hữu công nghiệp. Cụ thể, các FTA này đã nâng cao nhận thức về vai trò của bảo vệ thông tin doanh nghiệp, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho việc duy trì và bảo vệ bí mật kinh doanh. Theo một nghiên cứu, việc tham gia vào các hiệp định này đã giúp các doanh nghiệp Việt Nam cải thiện khả năng cạnh tranh bằng cách bảo vệ tốt hơn các thông tin nhạy cảm của mình.

1.1. Tác động đến việc xác lập quyền sở hữu công nghiệp

Hiệp định CPTPP và EVFTA đã đưa ra những quy định rõ ràng về việc xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp cần phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế trong việc bảo vệ thông tin của mình. Một số điều khoản trong các hiệp định này yêu cầu các quốc gia thành viên phải thiết lập các cơ chế pháp lý chặt chẽ để bảo vệ bí mật kinh doanh. Điều này không chỉ giúp ngăn chặn hành vi xâm phạm mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc bảo vệ tài sản trí tuệ của mình.

1.2. Tác động đến việc bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp

Sự ra đời của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đã làm tăng cường các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh. Các hiệp định này yêu cầu các quốc gia thành viên phải thiết lập các quy định pháp lý để bảo vệ thông tin doanh nghiệp một cách hiệu quả hơn. Theo đó, việc bảo vệ bí mật kinh doanh không chỉ dựa vào các quy định nội bộ mà còn phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này đã tạo ra một thách thức lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam trong việc điều chỉnh các hoạt động của mình để phù hợp với các yêu cầu mới từ các hiệp định thương mại.

II. Thực trạng bảo hộ bí mật kinh doanh trong pháp luật Việt Nam

Mặc dù Việt Nam đã có những bước tiến trong việc bảo vệ bí mật kinh doanh, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi các quy định này. Các quy định pháp luật hiện hành vẫn chưa đủ mạnh để bảo vệ thông tin doanh nghiệp một cách hiệu quả. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc bảo vệ bí mật kinh doanh. Theo một khảo sát, chỉ một phần nhỏ doanh nghiệp có các biện pháp bảo vệ thông tin nhạy cảm của mình. Điều này dẫn đến việc các doanh nghiệp dễ dàng trở thành nạn nhân của các hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.

2.1. Điều kiện bảo hộ bí mật kinh doanh

Các điều kiện để bảo hộ bí mật kinh doanh trong pháp luật Việt Nam bao gồm việc thông tin phải có tính chất bí mật, có giá trị thương mại và được bảo vệ bằng các biện pháp hợp lý. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp này, dẫn đến việc thông tin bị lộ ra ngoài. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có chiến lược rõ ràng trong việc bảo vệ thông tin của mình, điều này tạo ra rủi ro lớn cho họ trong môi trường cạnh tranh hiện nay.

2.2. Các dạng hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp

Hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ việc đánh cắp thông tin đến việc sử dụng trái phép thông tin của đối thủ. Các doanh nghiệp cần nhận thức rõ về các dạng hành vi này để có thể đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Việc tăng cường nhận thức và đào tạo cho nhân viên về bảo vệ bí mật kinh doanh là một trong những giải pháp cần thiết để giảm thiểu rủi ro xâm phạm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong quá trình sản xuất và kinh doanh, các tri thức, phương pháp và bí quyết riêng biệt tích lũy được đóng vai trò là lợi thế cạnh tranh của thương nhân. Bước vào thời đại kinh tế số và công nghệ phát triển, tính di động của người lao động tăng cao và nguy cơ đánh cắp dữ liệu lưu trữ điện tử gia tăng, trong khi phạm vi bảo hộ bằng sáng chế bị hạn chế về thời hạn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải củng cố cơ chế bảo hộ bí mật kinh doanh. Sự ra đời của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới với phạm vi điều chỉnh rộng và mức độ cam kết sâu hơn so với các khuôn khổ đa phương truyền thống đã tác động trực tiếp đến hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ của Việt Nam.

Khóa luận được thực hiện nhằm làm rõ nội hàm các chuẩn mực quốc tế mới và đánh giá mức độ tương thích của pháp luật quốc gia, qua đó xác định cụ thể hai nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Tiếp cận và hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh;
2. Phân tích, đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với pháp luật Việt Nam trong vấn đề bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh, từ đó kết luận về mức độ tương thích của hệ thống pháp luật hiện hành.

Đối tượng nghiên cứu của công trình là các vấn đề lý luận và quy định pháp lý về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới tiêu biểu cùng các quy định tương ứng trong pháp luật Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai văn kiện quốc tế: Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) và Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu (EVFTA); đối chiếu với Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), Bộ luật Dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành liên quan tính đến năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, quan điểm của Đảng và Nhà nước về sở hữu công nghiệp, cùng các lý thuyết khoa học pháp lý thuộc chuyên ngành Luật Dân sự và Luật Sở hữu trí tuệ.

Hệ thống khung pháp lý và điều ước quốc tế được sử dụng gồm:

• Điều ước quốc tế: Công ước Paris về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp năm 1883 (Điều 10bis); Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ năm 1994 (TRIPs - Điều 39); Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ năm 2000 (BTA - Điều 2 Chương 2); Hiệp định CPTPP (Chương 18); Hiệp định EVFTA (Chương 12).
• Văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam: Pháp lệnh Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp năm 1989; Bộ luật Dân sự các năm 1995, 2005, 2015; Luật Doanh nghiệp năm 2014; Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009); Nghị định số 54/2000/NĐ-CP; Nghị định số 103/2006/NĐ-CP; Nghị định số 105/2006/NĐ-CP; Nghị định số 106/2006/NĐ-CP; Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp bao gồm: phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp duy vật lịch sử, phương pháp lịch sử cụ thể, phương pháp thống kê, phương pháp luật học so sánh, phương pháp phân tích - tổng hợp và phương pháp điều tra xã hội học. Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo đàm phán của Bộ Công Thương, ấn phẩm của Trung tâm WTO (VCCI), sách chuyên khảo và các bài báo khoa học chuyên ngành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới

Chương 1 hệ thống hóa khái niệm và đặc điểm của các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, được định vị là các hiệp định "WTO cộng" nhờ bao quát cả các lĩnh vực phi thương mại (lao động, môi trường, mua sắm chính phủ, doanh nghiệp nhà nước) và nâng cao chuẩn mực bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Tính đến năm 2018, Việt Nam đã tham gia và đang xử lý 16 FTA (11 FTA đã ký kết, 01 FTA kết thúc đàm phán và 04 FTA đang đàm phán).

Về mặt lý luận, bí mật kinh doanh mang bốn đặc trưng pháp lý cơ bản:

• Dựa trên sự độc quyền thực tế của chủ thể đối với tập hợp tri thức;
• Có tính chất tổng hợp cao (bao gồm quy trình sản xuất, công thức, dữ liệu tài chính, danh sách khách hàng);
• Không bị giới hạn về thời hạn bảo hộ nếu duy trì được điều kiện mật;
• Được xác lập quyền theo cơ chế bảo hộ tự động mà không cần qua thủ tục đăng ký văn bằng bảo hộ.

Lịch sử pháp luật Việt Nam ghi nhận sự phát triển từng bước: từ Nghị định 855/HĐBT và 200/HĐBT năm 1988, Pháp lệnh năm 1989, Bộ luật Dân sự năm 1995, đến Nghị định số 54/2000/NĐ-CP (văn bản đầu tiên công nhận trực tiếp bí mật kinh doanh theo cam kết BTA) và hoàn thiện tại Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005.

Chương này đi sâu phân tích hai FTA thế hệ mới tiêu biểu:

Tiêu chí so sánh	Hiệp định CPTPP (Ký 09/3/2018)	Hiệp định EVFTA (Kết thúc đàm phán 04/8/2015)
Vị trí điều chỉnh	Chương 18 (Mục F và các điều khoản thực thi)	Chương 12 (Điều 9 và các điều khoản thực thi)
Thuật ngữ sử dụng	Undisclosed Test or Other Data (Kết quả thử nghiệm bí mật hoặc dữ liệu bí mật khác)	Undisclosed information and data / Confidential information and data
Bảo hộ dữ liệu nông hóa	Tối thiểu 10 năm kể từ ngày cấp phép lưu hành (Điều 18.47)	Thời gian hợp lý, thông thường không dưới 05 năm (Điều 9)
Bảo hộ dữ liệu dược phẩm/sinh phẩm	Quy định độc quyền dữ liệu thử nghiệm tại Điều 18.51	Thời hạn bảo hộ thông thường không dưới 05 năm (Điều 9)
Cơ chế thực thi & chế tài	Bắt buộc quy định thủ tục tố tụng và hình phạt hình sự đối với hành vi truy cập, biển thủ, tiết lộ qua hệ thống máy tính (Điều 18.78)	Tập trung vào các biện pháp dân sự: lệnh tạm thời, thu giữ tài sản, thu hồi và tiêu hủy hàng hóa xâm phạm (Điều 14, Điều 17)

Chương 2: Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trong pháp luật Việt Nam

Chương 2 phân tích thực trạng pháp luật thực định Việt Nam theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2009):

• Điều kiện bảo hộ (Điều 84): (1) Không phải là hiểu biết thông thường và không dễ dàng có được; (2) Tạo ra lợi thế kinh doanh (về chất lượng, giá thành, cơ hội kinh doanh hoặc thị phần) cho người nắm giữ so với đối thủ; (3) Được chủ sở hữu bảo mật bằng các biện pháp cần thiết. Điều 85 quy định các đối tượng không được bảo hộ gồm: bí mật nhân thân, quản lý nhà nước, quốc phòng, an ninh và thông tin phi kinh doanh.
• Xác lập quyền (Điều 6.3.c và Nghị định 103/2006/NĐ-CP): Xác lập tự động trên cơ sở hợp pháp thông qua 5 căn cứ: đầu tư sáng tạo; hợp đồng chuyển nhượng; thừa kế (Bộ luật Dân sự 2015); kế thừa khi tổ chức lại pháp nhân (Luật Doanh nghiệp 2014); góp vốn thành lập doanh nghiệp (Điều 25 Luật Doanh nghiệp 2014).
• Chấm dứt quyền: Chấm dứt khi không còn đáp ứng đủ 3 điều kiện bảo hộ; chuyển nhượng toàn bộ quyền (hợp đồng li-xăng độc quyền); chủ sở hữu từ bỏ (chấm dứt biện pháp bảo mật, công khai hóa); hoặc tài liệu bí mật bị tiêu hủy do sự kiện khách quan.
• Nội dung và giới hạn quyền (Điều 123, 124, 125, 140, 144): Chủ sở hữu có quyền sử dụng, cho phép người khác sử dụng, ngăn cấm người khác sử dụng bất hợp pháp và định đoạt. Giới hạn quyền áp dụng cho người chiếm hữu ngay tình, người độc lập tạo ra bí mật kinh doanh và người tìm ra thông tin thông qua phân tích ngược (reverse engineering).
• Bảo vệ quyền (Điều 127): Nhận diện các hành vi xâm phạm gồm tiếp cận/thu thập thông tin bất hợp pháp bằng cách vượt qua các biện pháp bảo mật; bộc lộ bất hợp pháp thông tin khi có nghĩa vụ bảo mật; và sử dụng bất hợp pháp bí mật kinh doanh.

Chương 3: Tác động của các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đến việc bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trong pháp luật Việt Nam

Chương 3 chỉ ra các tác động cốt lõi của CPTPP và EVFTA đối với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp luật Việt Nam trên hai phương diện:

1. Về xác lập quyền và bảo hộ dữ liệu thử nghiệm: Pháp luật Việt Nam chịu sức ép phải nâng mức bảo hộ độc quyền dữ liệu thử nghiệm bí mật phục vụ cấp phép lưu hành sản phẩm nông hóa lên thời hạn 10 năm theo CPTPP và ít nhất 5 năm đối với dược phẩm theo EVFTA. Điều này đòi hỏi cơ quan cấp phép phải thiết lập quy trình kiểm soát chặt chẽ, ngăn chặn bên thứ ba dựa vào dữ liệu đã nộp để xin cấp phép lưu hành sản phẩm tương tự.
2. Về bảo vệ và thực thi quyền: Hiệp định CPTPP (Điều 18.78) tạo tác động lớn nhất khi buộc Việt Nam phải hình sự hóa các hành vi cố ý truy cập, biển thủ hoặc tiết lộ bí mật kinh doanh trái phép thông qua hệ thống máy tính. Trước đây, pháp luật Việt Nam chủ yếu xử lý qua biện pháp dân sự, hành chính hoặc chế tài cạnh tranh không lành mạnh; quy định mới đòi hỏi sửa đổi các quy định tố tụng hình sự và cấu thành tội phạm trong Bộ luật Hình sự. Đồng thời, các biện pháp dân sự khẩn cấp tạm thời (phong tỏa tài khoản, kê biên tài sản theo EVFTA) cần được chuẩn hóa để nâng cao hiệu lực bảo vệ thực tế.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể dựa trên số liệu và dữ kiện pháp lý:

• Hệ thống hóa toàn bộ tiến trình điều chỉnh pháp luật về bí mật kinh doanh tại Việt Nam từ năm 1988 đến 2018, khẳng định mốc chuyển biến từ Nghị định số 54/2000/NĐ-CP đến Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005.
• Xác định sự khác biệt về chuẩn mực bảo hộ dữ liệu bí mật: CPTPP yêu cầu bảo hộ dữ liệu thử nghiệm nông hóa 10 năm (Điều 18.47) và quy định chế tài hình sự (Điều 18.78), trong khi EVFTA đặt ngưỡng thời gian bảo hộ dữ liệu nông hóa và dược phẩm thông thường từ 05 năm trở lên (Điều 9) và chú trọng chế tài dân sự.
• Khóa luận là một trong những công trình nghiên cứu sớm ở cấp độ khóa luận tốt nghiệp đánh giá tác động tổng hợp của Hiệp định CPTPP (vừa ký tháng 3/2018) và EVFTA (kết thúc đàm phán) đối với chế định bảo hộ bí mật kinh doanh trong pháp luật Việt Nam.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện tại thời điểm Hiệp định CPTPP vừa ký kết và EVFTA mới hoàn tất đàm phán, chưa có thực tiễn áp dụng và xét xử tranh chấp cụ thể tại Việt Nam; phạm vi tập trung chủ yếu vào văn bản quy phạm và các cam kết lý thuyết.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Đánh giá thực tiễn thi hành sau khi các hiệp định có hiệu lực; phân tích chi tiết việc nội luật hóa chế tài hình sự đối với hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh trên không gian mạng và nghiên cứu trách nhiệm pháp lý của pháp nhân thương mại.

Giá trị tham khảo

Nghiên cứu có giá trị tham khảo cho sinh viên, học viên và giảng viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ và Luật Thương mại quốc tế. Các nội dung phân tích điều kiện xác lập quyền tự động, phân tích hành vi xâm phạm theo Điều 127 Luật Sở hữu trí tuệ, cùng các bảng đối chiếu cam kết quốc tế tại Chương 1 và Chương 3 là tài liệu hữu ích cho việc nghiên cứu hoàn thiện pháp luật sở hữu công nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Hiệp định CPTPP quy định thời hạn bảo hộ kết quả thử nghiệm bí mật đối với sản phẩm hóa nông mới là bao lâu?
Khoản 1 Điều 18.47 Hiệp định CPTPP quy định bên tiếp nhận dữ liệu không được cho phép người thứ ba sử dụng các kết quả thử nghiệm và dữ liệu bí mật liên quan đến an toàn, hiệu quả để kinh doanh sản phẩm tương tự trong thời gian ít nhất là 10 năm kể từ ngày cấp phép lưu hành sản phẩm hóa nông mới.

Văn bản nào lần đầu tiên công nhận và bảo hộ trực tiếp bí mật kinh doanh trong pháp luật Việt Nam?
Nghị định số 54/2000/NĐ-CP ngày 03/10/2000 của Chính phủ về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh là văn bản đầu tiên ghi nhận bảo hộ trực tiếp đối tượng này.

Theo Hiệp định CPTPP, những hành vi xâm phạm bí mật kinh doanh nào bắt buộc phải áp dụng thủ tục tố tụng và hình phạt hình sự?
Khoản 2 Điều 18.78 CPTPP yêu cầu áp dụng chế tài hình sự đối với: (a) truy cập vào bí mật kinh doanh trong hệ thống máy tính một cách cố tình và trái thẩm quyền; (b) biển thủ bí mật kinh doanh có sự trợ giúp của hệ thống máy tính; (c) tiết lộ gian lận, cố tình và trái thẩm quyền bí mật kinh doanh qua hệ thống máy tính.

Pháp luật Việt Nam quy định những trường hợp nào quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh bị giới hạn?
Theo Điều 125 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, chủ sở hữu không có quyền ngăn cấm người khác sử dụng trong ba trường hợp: (1) bộc lộ/sử dụng bởi người tiếp cận ngay tình; (2) người độc lập tạo ra bí mật kinh doanh; (3) người tìm ra bí mật kinh doanh thông qua phân tích ngược sản phẩm lưu thông hợp pháp trên thị trường.

Việc xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh tại Việt Nam có cần đăng ký không?
Không. Theo Khoản 3 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và Khoản 4 Điều 6 Nghị định 103/2006/NĐ-CP, quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh được xác lập tự động trên cơ sở có được thông tin hợp pháp và áp dụng các biện pháp bảo mật mà không cần thực hiện thủ tục đăng ký với cơ quan nhà nước.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Mỹ đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh theo pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế. Công trình phân tích rõ các chuẩn mực nâng cao trong Hiệp định CPTPP và EVFTA, đặc biệt là nghĩa vụ bảo hộ độc quyền dữ liệu thử nghiệm và áp dụng chế tài hình sự đối với hành vi xâm phạm qua hệ thống công nghệ thông tin. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học phục vụ quá trình rà soát, sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ nhằm bảo đảm tính tương thích với các cam kết thương mại tự do thế hệ mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kì đổi mới của dân tộc ta thì pháp luật về SHTT mới bắt đầu được quan tâm. Cụ thể là sự ra đời của một số văn bản pháp luật như Nghị định 855/HĐBT ngày 13/5/1988 ban hành Điều lệ về kiểu 20 Điều 10bis, Công ước Paris về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, NXb Thống kê, Hà Nội, 2000 21 Khoản 1, Điều 39, Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ, Nxb Thống Kê, 2000 14 dáng công nghiệp, Nghị định 200/HĐBT ngày 28/12/1988 ban hành Điều lệ về giải pháp hữu ích.22 Tiếp sau đó, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, cũng như việc hội nhập toàn cầu, pháp luật thế giới, đặc biệt là các hiệp định, các điều ước quốc tế có tầm ảnh hưởng lớn đối với sự hình thành, phát triển của pháp luật sở hữu trí tuệ nói chung và pháp luật về quyền sở hữu công nghiệp đối với BMKD nói riêng. Bắt đầu từ việc pháp điển hóa, cho ra đời Pháp lệnh bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp ban hành ngày 28/01/1989, thuật ngữ “quyền sở hữu công nghiệp” được sử dụng về mặt pháp lý, tuy nhiên trong văn bản này vẫn chưa có quy định liên quan đến bí mật kinh doanh. Tiếp đến, Bộ luật Dân sự năm 1995 ra đời, thuật ngữ “quyền sở hữu trí tuệ” đã được hiểu bao gồm quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp.

Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ được đàm phán, yêu cầu Việt Nam phải ban hành luật về bảo vệ BMKD chậm nhất là 18 tháng sau khi Hiệp định có hiệu lực. Do vậy mà đến 3/10/2000, Chính phủ đã ban hành nghị định số 54/2000/NĐ-CP về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với BMKD, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến sở hữu công nghiệp.23Từ nghị định này thì BMKD lần đầu tiên được công nhận bảo hộ một cách rõ ràng, trực tiếp trong pháp luật Việt Nam. Bộ luật Dân sự năm 2005 ra đời thay thế cho Bộ luật Dân sự năm 1995, cùng với một số thay đổi liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, đặt ra những điều khoản “bản lề” cho những quy định cụ thể chi tiết khác. 22 Trương Thị Thanh Tuyết, Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh theo pháp luật Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, 2011, tr 27, 28 23 Lê Nết, Quyền sở hữu trí tuệ, Nxb Đại học Quốc gia thành phồ Hồ Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh, 2006, tr.

153 15 Ngày 29/11/2005, Luật Sở hữu trí tuệ được Quốc hội khóa XI, kì họp thứ 8 thông qua, có hiệu lực từ ngày 1/7/2006. Đây là đạo luật đầu tiên được ban hành để điều chỉnh riêng về các quan hệ xã hội trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Các quy định được đưa ra để điều chỉnh quyền sở hữu công nghiệp đối với BMKD trong đạo luật này tương đối đầy đủ và hoàn chỉnh. Sau khi Luật Sở hữu trí tuệ được ban hành, Chính phủ lần lượt cho ra đời các Nghị định hướng dẫn thi hành như: Nghị định số 103/2006/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ; Nghị định 105/2006/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; Nghị định 106/2006/NĐ-CP quy định các hành vi vi phạm hành chính về sở hữu công nghiệp, hình thức mức phạt, thẩm quyền, thủ tục xử phạt và biện pháp khắc phục hiệu quả.

Ngoài ra, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư số 01/2007/TT-BKHCN hướng dẫn thi hành Nghị định số 103/2006/NĐ-CP. Ngày 19/6/2009, tại kì họp thứ 5, Quốc hội khóa XII đã thông qua Luật số 36/2009/QH12 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, Luật này có hiệu lực từ ngày 01/01/2010. Việc sửa đổi, bổ sung luật sở hữu trí tuệ đã góp phần vào việc thúc đẩy sự phát triển của các quan hệ xã hội trong lĩnh vực này, đặc biệt tiến tới hoàn thiện hơn nữa pháp luật về SHTT nói chung và pháp luật về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với BMKD nói riêng trong bối cảnh Việt Nam đang ngày càng hội nhập sâu rộng.3 Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh theo các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới Theo báo cáo của Chính phủ do Bộ trưởng Bộ Công thương ký gửi Thường vụ Quốc hội liên quan đến Nghị quyết số 1052/NQ-UBTVQH13 về một số định hướng, nhiệm vụ và giải pháp thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế 16 quốc tế, tính đến nay Việt Nam đã ký kết và thực thi 11 FTA, kết thúc đàm phán 01 FTA và đang đàm phán 4 FTA khác.24 Trong 11 FTA đã kí kết, có tới 06 FTA Việt Nam ký kết dưới tư cách là thành viên ASEAN, bao gồm: AFTA, 05 FTA giữa ASEAN với các đối tác Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Úc và Niu-di-lân; 05 FTA được ký dưới tư cách là thành viên độc lập, bao gồm: FTA với Chi Lê, Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh Á-Âu và Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương. FTA đã kết thúc đàm phán là Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu.

Bốn FTA đang được đàm phán bao gồm: Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP), FTA ASEAN – Hồng Kông, FTA với Israel và FTA với khối thương mại tự do Châu Âu (EFTA). Trong tất cả các FTA đã được kí kết, đàm phán và đang tiến hành đàm phán thì hai hiệp định được xem là tiêu biểu nhất điều chỉnh các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ, sở hữu công nghiệp nói chung và bảo hộ bí mật kinh doanh nói riêng bao gồm: Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vừa được kí kết ngày 09/3/2018 tại thủ đô Santiago (Chi Lê) và Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu (EU- FTA) đã kết thúc đàm phán.1 Bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh theo Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) 1.1 Khái quát về Hiệp định CPTPP CPTPP là một hiệp định mới, thay thế cho Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) do sự rút lui của Mỹ khi chính quyền Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền. CPTPP được xem là một Hiệp định thương 24 Tư Hoàng, Việt Nam đã và đang tham gia 16 FTA, Thời báo Sài Gòn, https://vietnambiz.vn/viet-nam-da- va-dang-tham-gia-16-fta-10697.html, 21/12/2016 25 Tổng hợp từ trang web http://www.vn/wto/wto-vietnam 17 mại tự do thế hệ mới có kế thừa những nội dung trong Hiệp định TPP. Đây là kết quả đàm phán của 11 quốc gia, bao gồm: Bờ-ru-nây, Chi Lê, Niu-di-lân, Sing-ga-po, Úc, Pê Ru, Việt Nam, Ma-lay-si-a, Mê-xi-cô, Nhật Bản và Ca-na- da.26 Một số nước như: Cô-lôm-bi-a, Phi-lip-pin, Thái Lan, In-dô-nê-si-a, Hàn Quốc, Đài Loan đang ngỏ ý muốn tham gia trong tương lai.

Về nội dung của hiệp định, với phạm vi điều chỉnh rộng, bao gồm nhiều lĩnh vực như: Thương mại, đầu tư, môi trường, lao động, sở hữu trí tuệ. CPTPP hứa hẹn sẽ củng cố mối liên kết cùng có lợi giữa các nền kinh tế thành viên cũng như thúc đẩy thương mại, đầu tư và tăng trưởng kinh tế ở khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời cũng tạo nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp, người tiêu dùng, hộ gia đình, nông dân và người lao động. Một trong những vấn đề đáng quan tâm đó là những quy định của CPTPP về bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp. Sự điều chỉnh cụ thể của Hiệp định về lĩnh vực này cũng là một trong những lí do khiến nó được xem là một trong những FTA thế hệ mới tiêu biểu.2 Quyền sở hữu công nghiệp đối với BMKD trong Hiệp định CPTPP Sở hữu trí tuệ được quy định tại Chương 18 của Hiệp định, bao gồm 11 mục, trong đó tại Mục F quy định về Bằng sáng chế và kết quả thử nghiệm bí mật hoặc các thông tin bí mật khác (Patents and Undisclosed Test or Other Data).

Theo Hiệp định CPTPP, Sở hữu trí tuệ bao gồm các đối tượng sở hữu trí tuệ từ mục 1 đến mục 7 phần II của Hiệp định TRIPs27 (bao gồm: bản quyền và các quyền liên quan; nhãn hiệu hàng hóa; chỉ dẫn địa lý; kiểu dáng công nghiệp; patent; thiết kế bố trí mạch tích hợp; bảo hộ thông tin bí mật). 26 Nguyễn Quỳnh, VOV.vn, https://vov.vn/kinh-te/hiep-dinh-cptpp-mo-ra-nhieu-co-hoi-moi-cho-viet-nam- 736263.1, Hiệp định CPTPP, “intellectual property refers to all categories of intellectual property that are the subject of Sections 1 through 7 of Part II of the TRIPS Agreement” 18 Về mục tiêu, Hiệp định CPTPP khẳng định, việc bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ đóng góp vào việc thúc đẩy đổi mới công nghệ, chuyển giao và phổ biến công nghệ, vào việc tạo thuận lợi qua lại của các nhà sản xuất và người sử dụng kiến thức công nghệ, có lợi cho phúc lợi kinh tế xã hội, và tạo ra cân bằng giữa quyền và nghĩa vụ28. Về nguyên tắc, hiệp định CPTPP nêu ra những nguyên tắc như: Các bên có thể xây dựng hoặc sửa đổi luật pháp của mình nhằm thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ sức khỏe và dinh dưỡng cộng đồng, thúc đẩy các lợi ích công cộng trong các lĩnh vực có vai trò tối quan trọng đối với phát triển công nghệ và phát triển kinh tế-xã hội của nước mình, với điều kiện các biện pháp đó phù hợp với các quy định của Chương 18 về SHTT; Các biện pháp thích hợp cần thiết, miễn là chúng phù hợp với các quy định của Chương này, nhằm ngăn chặn việc lạm dụng quyền sở hữu trí tuệ của chủ sở hữu hay việc sử dụng các biện pháp không cần thiết nhằm hạn chế thương mại hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến chuyển giao công nghệ quốc tế29. Về thuật ngữ, Hiệp định CPTPP dùng thuật ngữ Undisclosed Test or Other Data (kết quả thử nghiệm bí mật hoặc dữ liệu bí mật khác) để chỉ các thông tin bí mật cần được bảo mật đối với sản phẩm hóa nông, sản phẩm dược hay sinh phẩm.

Về các quy định, Hiệp định CPTPP điều chỉnh việc xác lập và bảo vệ, thực thi quyền sở hữu công nghiệp đối với BMKD thông qua các điều khoản. Cụ thể như sau: 1.1 Xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh trong hiệp định CPTPP 28 Điều 18.2, Hiệp định CPTPP, 2018 29 Điều 18.3, Hiệp định CPTPP, 2018 19 Hiệp định CPTPP quy định về việc xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với BMKD dựa trên những tiêu chuẩn tối thiểu của hiệp định TRIPs.