Nghiên cứu về tác động của viễn thông đối với tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Chuyên đề nghiên cứu Tác động của viễn thông đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia kinh tế

• Tác giả: Phan Nguyễn Như Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thanh Loan
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Tác Động Của Viễn Thông Đến Tăng Trưởng Kinh Tế Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Bố cục của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC
• 2.1. Khái niệm về viễn thông
• 2.2. Lý thuyết tăng trưởng
• 2.3. Lý thuyết về mối quan hệ giữa viễn thông và tăng trưởng kinh tế
• 2.4. Vai trò của viễn thông trong tăng trưởng kinh tế
• 2.5. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 5.1. Khuyến nghị chính sách
• 5.1.1. Chính sách quản lý dịch vụ điện thoại cố định
• 5.1.2. Chính sách quản lý dịch vụ điện thoại di động
• 5.1.3. Chính sách quản lý dịch vụ internet
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Giới thiệu về viễn thông và tăng trưởng kinh tế

Ngành viễn thông đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Theo nghiên cứu, viễn thông không chỉ là công cụ kết nối mà còn là động lực cho sự phát triển của nhiều lĩnh vực khác như giáo dục, thương mại và y tế. Sự phát triển của công nghệ thông tin đã tạo ra những thay đổi tích cực trong cách thức hoạt động của các doanh nghiệp, từ đó nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, ngành viễn thông cũng đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm việc bảo mật thông tin và an ninh mạng. Do đó, việc nghiên cứu tác động của viễn thông đến tăng trưởng kinh tế là cần thiết để đưa ra các chính sách phù hợp.

1.1. Tác động tích cực của viễn thông

Nghiên cứu cho thấy rằng viễn thông có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế thông qua việc giảm chi phí giao dịch và tăng cường khả năng tiếp cận thông tin. Các dịch vụ như điện thoại di động và internet đã giúp kết nối người dân với thị trường, tạo ra cơ hội kinh doanh mới. Theo một nghiên cứu của Kenney (1995), sự phát triển của viễn thông đã làm tăng năng suất lao động và thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế khác. Điều này cho thấy rằng đầu tư vào viễn thông không chỉ mang lại lợi ích cho ngành này mà còn cho toàn bộ nền kinh tế.

1.2. Tác động tiêu cực của viễn thông

Mặc dù viễn thông mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có những tác động tiêu cực không thể bỏ qua. Việc sử dụng internet và các dịch vụ viễn thông có thể dẫn đến việc lạm dụng thông tin cá nhân và các vấn đề về an ninh mạng. Ngoài ra, sự phát triển nhanh chóng của viễn thông có thể tạo ra sự chênh lệch giữa các khu vực, khi mà những vùng nông thôn vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ với các dịch vụ này. Điều này có thể dẫn đến tình trạng bất bình đẳng trong phát triển kinh tế giữa các vùng miền.

II. Phân tích tác động của viễn thông đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng viễn thông có tác động mạnh mẽ đến tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016. Dữ liệu từ 63 tỉnh thành cho thấy rằng dịch vụ điện thoại di động và internet có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế, trong khi dịch vụ điện thoại cố định lại có tác động tiêu cực. Điều này cho thấy rằng sự chuyển đổi từ dịch vụ truyền thống sang dịch vụ hiện đại hơn là cần thiết để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các yếu tố như tỷ lệ chi ngân sách địa phương và tỷ lệ tăng trưởng dân số cũng có tác động đến tăng trưởng kinh tế, cho thấy rằng cần có sự kết hợp giữa đầu tư vào viễn thông và các chính sách kinh tế vĩ mô khác.

2.1. Tác động của dịch vụ điện thoại di động

Dịch vụ điện thoại di động đã chứng minh được vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Theo nghiên cứu, khi số lượng thuê bao điện thoại di động tăng lên, tăng trưởng kinh tế cũng theo đó gia tăng. Điều này cho thấy rằng viễn thông không chỉ là công cụ kết nối mà còn là động lực cho sự phát triển kinh tế. Việc sử dụng điện thoại di động giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin, từ đó tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh và nâng cao chất lượng cuộc sống.

2.2. Tác động của dịch vụ internet

Dịch vụ internet đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống kinh tế xã hội. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng internet giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp, đồng thời tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới. Internet cũng giúp cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cần có các chính sách quản lý phù hợp để đảm bảo rằng sự phát triển của internet không dẫn đến các vấn đề về an ninh mạng và bảo mật thông tin.

III. Khuyến nghị chính sách

Để phát huy tối đa tác động tích cực của viễn thông đến tăng trưởng kinh tế, cần có các chính sách quản lý hiệu quả. Chính phủ cần đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng viễn thông, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và miền núi, nơi mà dịch vụ này còn hạn chế. Bên cạnh đó, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân về việc sử dụng viễn thông một cách an toàn và hiệu quả. Các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ thông tin và viễn thông cũng cần được triển khai để tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của ngành này.

3.1. Đầu tư vào hạ tầng viễn thông

Đầu tư vào hạ tầng viễn thông là cần thiết để đảm bảo rằng tất cả người dân đều có thể tiếp cận các dịch vụ này. Chính phủ cần có các chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng viễn thông tại các khu vực khó khăn. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại các địa phương.

3.2. Nâng cao nhận thức về an toàn thông tin

Việc nâng cao nhận thức về an toàn thông tin là rất quan trọng trong bối cảnh viễn thông phát triển mạnh mẽ. Chính phủ cần triển khai các chương trình giáo dục và đào tạo về an toàn thông tin cho người dân, giúp họ hiểu rõ hơn về các rủi ro và cách bảo vệ thông tin cá nhân. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các vấn đề liên quan đến an ninh mạng và bảo mật thông tin trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành viễn thông tại Việt Nam đã trải qua quá trình phát triển nhanh chóng trong hơn hai thập kỷ qua, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế quốc gia. Từ năm 2006 đến 2016, với hơn 130 triệu thuê bao điện thoại di động và cố định, cùng sự gia tăng mạnh mẽ của thuê bao Internet, viễn thông đã trở thành một trong những ngành dịch vụ phát triển nhanh nhất trong khu vực. Mật độ thuê bao điện thoại di động đạt khoảng 140 thuê bao trên 100 dân, tăng gấp 8 lần so với năm 2005, trong khi thuê bao Internet băng rộng di động và cố định tăng bình quân lần lượt 46,9% và 25% mỗi năm. Tuy nhiên, tác động thực tế của các dịch vụ viễn thông đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam vẫn chưa được nghiên cứu sâu sắc và toàn diện.

Luận văn thạc sĩ này nhằm phân tích mức độ tác động của các dịch vụ viễn thông gồm điện thoại cố định, điện thoại di động và Internet đến tăng trưởng kinh tế tại 63 tỉnh, thành phố Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016. Mục tiêu cụ thể là đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng loại dịch vụ viễn thông đến tỷ lệ tăng trưởng tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) bình quân đầu người theo giá cố định, đồng thời kiểm tra chiều tác động giữa viễn thông và tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng với tổng số 693 quan sát, áp dụng phương pháp hồi quy tác động cố định kết hợp kiểm định đa dạng nhằm đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp viễn thông trong việc điều chỉnh chiến lược phát triển ngành phù hợp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý dịch vụ viễn thông tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế phát triển và tăng trưởng kinh tế, trong đó có lý thuyết tân cổ điển của Solow và mô hình Kaldor. Lý thuyết tân cổ điển nhấn mạnh vai trò của vốn và lao động trong tăng trưởng, đồng thời đề cập đến giả thuyết hội tụ kinh tế giữa các vùng miền trong một quốc gia. Mô hình Kaldor mở rộng quan điểm này bằng cách đưa yếu tố phát triển kỹ thuật và trình độ công nghệ, trong đó có viễn thông, vào làm nhân tố quyết định tăng trưởng kinh tế.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Viễn thông: Theo Luật Viễn thông 2009, bao gồm các dịch vụ điện thoại cố định, điện thoại di động, Internet và các dịch vụ giá trị gia tăng khác.
• Tăng trưởng kinh tế: Đo lường bằng tỷ lệ tăng trưởng GRDP bình quân đầu người theo giá cố định, phản ánh sự gia tăng về số lượng và chất lượng nền kinh tế.
• Mối quan hệ giữa viễn thông và tăng trưởng kinh tế: Các nghiên cứu quốc tế cho thấy viễn thông có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn đầu phát triển, nhưng có thể gây tác động ngược khi mức độ phát triển viễn thông vượt ngưỡng nhất định.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng thu thập từ 63 tỉnh, thành phố Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016, với tổng số 693 quan sát. Dữ liệu kinh tế vĩ mô như GRDP, dân số, chi tiêu ngân sách, đầu tư cố định được lấy từ Tổng cục Thống kê, trong khi dữ liệu viễn thông được tổng hợp từ các Sở Thông tin và Truyền thông địa phương và các doanh nghiệp viễn thông.

Phương pháp phân tích chính là hồi quy tác động cố định (Fixed Effects - FE) kết hợp với kiểm định đa cộng tuyến (VIF), kiểm định phương sai thay đổi (Wald test), kiểm định tự tương quan (Wooldridge test) và sử dụng sai số chuẩn mạnh (Robust Standard Errors) để đảm bảo tính chính xác của mô hình. Mô hình hồi quy bao gồm biến phụ thuộc là tỷ lệ tăng trưởng GRDP bình quân đầu người, các biến độc lập gồm mật độ thuê bao điện thoại cố định, điện thoại di động, Internet, cùng các biến kiểm soát như tỷ lệ chi tiêu ngân sách, tỷ lệ đầu tư cố định, tỷ lệ tăng trưởng dân số và mức độ mở cửa hội nhập.

Ngoài ra, nghiên cứu còn kiểm tra chiều tác động giữa viễn thông và tăng trưởng kinh tế bằng cách sử dụng biến trễ của các biến viễn thông trong mô hình hồi quy nhằm xác định mối quan hệ nhân quả một chiều hay hai chiều.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tác động của dịch vụ điện thoại cố định: Kết quả hồi quy cho thấy mật độ thuê bao điện thoại cố định có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế với hệ số -0,528 (ý nghĩa thống kê 1%). Tuy nhiên, hệ số bình phương của biến này lại mang dấu dương (+0,00563), cho thấy việc duy trì đầu tư phát triển thuê bao điện thoại cố định vẫn cần thiết, đặc biệt ở các địa phương có GRDP cao như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

2. Tác động của dịch vụ điện thoại di động: Dịch vụ điện thoại di động có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn đầu phát triển, nhưng khi mật độ thuê bao tăng lên gấp đôi, tác động này chuyển sang tiêu cực. Điều này phản ánh hiệu ứng lợi nhuận giảm dần của đầu tư viễn thông, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế.

3. Tác động của dịch vụ Internet: Thuê bao Internet cũng có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên, tương tự điện thoại di động, khi mật độ thuê bao Internet tăng quá mức, tác động này giảm dần và có thể trở nên tiêu cực.

4. Ảnh hưởng của các yếu tố kinh tế vĩ mô: Tỷ lệ chi tiêu ngân sách địa phương và tỷ lệ tăng trưởng dân số có tác động tiêu cực đến tăng trưởng GRDP, trong khi mức độ mở cửa hội nhập có tác động tích cực rõ rệt. Cụ thể, khi tỷ lệ chi ngân sách tăng 1 điểm %, tỷ lệ tăng trưởng GRDP giảm 0,172 điểm %; tỷ lệ tăng trưởng dân số tăng 1 điểm % làm giảm tăng trưởng GRDP 3,3 điểm %; mức độ mở cửa tăng 1 điểm % làm tăng tăng trưởng GRDP 1,382 điểm %.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy viễn thông đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam, nhưng hiệu quả của từng loại dịch vụ viễn thông không đồng đều và có xu hướng giảm khi mức độ phát triển vượt ngưỡng nhất định. Điện thoại cố định, mặc dù có tác động tiêu cực chung, vẫn giữ vai trò quan trọng trong các khu vực phát triển cao, có thể do tính ổn định và độ phủ sóng rộng của dịch vụ này. Ngược lại, điện thoại di động và Internet, mặc dù thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn đầu, nhưng khi phát triển quá mức có thể gây ra các tác động tiêu cực như quá tải hạ tầng, giảm hiệu quả sử dụng và các vấn đề xã hội liên quan.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả phù hợp với các nghiên cứu tại Trung Quốc, Singapore và các nước đang phát triển khác, cho thấy hiệu ứng lợi nhuận giảm dần của đầu tư viễn thông là hiện tượng phổ biến. Ngoài ra, tác động tiêu cực của chi tiêu ngân sách và tăng trưởng dân số cũng phù hợp với các lý thuyết kinh tế về hiệu quả sử dụng nguồn lực và áp lực dân số lên phát triển kinh tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện mối quan hệ tuyến tính giữa các biến viễn thông và tăng trưởng GRDP, cũng như bảng hệ số hồi quy chi tiết để minh họa mức độ và ý nghĩa thống kê của các biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa đầu tư phát triển hạ tầng viễn thông: Các cơ quan quản lý cần điều chỉnh chính sách đầu tư nhằm cân bằng giữa phát triển điện thoại cố định, di động và Internet, tránh đầu tư quá mức vào các dịch vụ có hiệu quả giảm dần, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững trong vòng 3-5 năm tới.

2. Tăng cường quản lý và kiểm soát chất lượng dịch vụ viễn thông: Đẩy mạnh kiểm soát các hiện tượng tiêu cực như thuê bao ảo, tin nhắn rác, quảng cáo lừa đảo để bảo vệ người tiêu dùng và nâng cao chất lượng dịch vụ, góp phần tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, thực hiện trong 1-2 năm đầu tiên, do Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì.

3. Khuyến khích phát triển dịch vụ Internet băng thông rộng và công nghệ mới: Đẩy mạnh phát triển Internet di động chất lượng cao, công nghệ 4G, 5G để tăng năng suất lao động và thúc đẩy thương mại điện tử, góp phần tăng trưởng kinh tế số, thực hiện trong 3 năm tới, phối hợp giữa doanh nghiệp viễn thông và các địa phương.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ các địa phương có GRDP thấp: Tập trung hỗ trợ phát triển viễn thông tại các vùng nông thôn, miền núi nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển kinh tế vùng miền, đồng thời thúc đẩy hội nhập kinh tế, thực hiện trong 5 năm, do Chính phủ và các bộ ngành liên quan phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển ngành viễn thông phù hợp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững, đồng thời kiểm soát các tác động tiêu cực.

2. Doanh nghiệp viễn thông: Áp dụng các phân tích về tác động của từng loại dịch vụ để tối ưu hóa chiến lược đầu tư, phát triển sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ, từ đó tăng cường hiệu quả kinh doanh.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế phát triển và công nghệ thông tin: Tham khảo phương pháp nghiên cứu và kết quả để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về mối quan hệ giữa công nghệ và tăng trưởng kinh tế.

4. Các tổ chức tài chính và đầu tư: Dựa trên phân tích tác động của viễn thông đến tăng trưởng kinh tế để đánh giá tiềm năng đầu tư vào ngành viễn thông và các dự án liên quan tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Viễn thông có tác động như thế nào đến tăng trưởng kinh tế Việt Nam?
   Viễn thông đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua việc giảm chi phí giao dịch, nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy thương mại điện tử. Tuy nhiên, tác động này có thể giảm khi mức độ phát triển viễn thông vượt ngưỡng nhất định.

2. Tại sao dịch vụ điện thoại cố định lại có tác động tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế?
   Điện thoại cố định có tác động tiêu cực chung do sự thay thế bởi các công nghệ mới như điện thoại di động và Internet, nhưng vẫn giữ vai trò quan trọng ở các khu vực phát triển cao nhờ tính ổn định và độ phủ sóng rộng.

3. Có tồn tại mối quan hệ hai chiều giữa viễn thông và tăng trưởng kinh tế không?
   Nghiên cứu cho thấy chiều tác động chủ yếu chạy từ viễn thông đến tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên, trong một số trường hợp, tăng trưởng kinh tế cũng thúc đẩy nhu cầu sử dụng dịch vụ viễn thông.

4. Làm thế nào để khắc phục hiện tượng lợi nhuận giảm dần trong đầu tư viễn thông?
   Cần tối ưu hóa đầu tư, tập trung vào các công nghệ mới, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển đồng bộ hạ tầng viễn thông để duy trì hiệu quả đầu tư.

5. Các yếu tố kinh tế vĩ mô nào ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế ngoài viễn thông?
   Tỷ lệ chi tiêu ngân sách địa phương và tỷ lệ tăng trưởng dân số có tác động tiêu cực, trong khi mức độ mở cửa hội nhập có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế.

Kết luận

• Viễn thông là nhân tố quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 2006-2016, với tác động khác biệt giữa các loại dịch vụ.
• Dịch vụ điện thoại cố định có tác động tiêu cực chung nhưng vẫn cần duy trì đầu tư tại các địa phương phát triển cao.
• Điện thoại di động và Internet thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn đầu nhưng hiệu quả giảm khi mật độ thuê bao tăng cao.
• Các yếu tố kinh tế vĩ mô như chi tiêu ngân sách, dân số và mở cửa hội nhập cũng ảnh hưởng đáng kể đến tăng trưởng kinh tế.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh chính sách phát triển viễn thông nhằm tối ưu hóa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế bền vững.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 3-5 năm tới và tiếp tục nghiên cứu mở rộng về tác động của công nghệ viễn thông mới như 5G và Internet vạn vật (IoT) đến kinh tế Việt Nam. Các nhà quản lý và doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả phát triển ngành viễn thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu. Giới thiệu sự cần thiết nghiên cứu; mục tiêu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. Chương 5: Kết luận và các khuyến nghị. 123doc 5 Chương 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2.

Khái niệm về viễn thông Theo Luật Viễn thông 2009 thì “Viễn thông là việc gửi, truyền, nhận và xử lý ký hiệu, tín hiệu, số liệu, chữ viết, hình ảnh, âm thanh hoặc dạng thông tin khác bằng đường cáp, sóng vô tuyến điện, phương tiện quang học và phương tiện điện từ khác” (Luật số 41/2009/QH12). Do đó, có thể hiểu viễn thông bao gồm các dịch vụ cơ bản sau: dịch vụ điện thoại cố định và di động, dịch vụ phát thanh – truyền hình, dịch vụ Internet. Tổ chức thương mại thế giới (WTO) đã giới hạn viễn thông gồm hai gói dịch vụ chính là dịch vụ viễn thông cơ bản và dịch vụ giá trị gia tăng. Trong đó, liệt kê dịch vụ viễn thông cơ bản gồm: Dịch vụ thoại; Dịch vụ fax; Dịch vụ truyền số liệu; Dịch vụ truyền hình ảnh; Dịch vụ nhắn tin; Dịch vụ hội nghị truyền hình; Dịch vụ kênh thuê riêng; Dịch vụ kết nối Internet và các dịch vụ viễn thông cơ bản khác theo quy định của Bộ Thông tin và Truyền thông.

Dịch vụ giá trị gia tăng bao gồm: Dịch vụ thư điện tử; Dịch vụ thư thoại; Dịch vụ fax gia tăng giá trị; Dịch vụ truy nhập Internet và các dịch vụ viễn thông giá trị gia tăng khác theo quy định của Bộ Thông tin và Truyền thông (Nghị định 25/2011/NĐ-CP của Chính phủ), Như vậy, trong bài nghiên cứu này, phạm vi ngành viễn thông Việt Nam sẽ bao gồm các hoạt động cung cấp dịch vụ viễn thông (dịch vụ cơ bản và dịch vụ giá trị gia tăng). Lý thuyết tăng trưởng Tăng trưởng kinh tế là một phần quan trọng của lý thuyết về phát triển kinh tế. Tăng trưởng kinh tế bao gồm tăng cả mặt số lượng lẫn chất lượng. Tăng trưởng kinh tế phản ánh mức tăng lên hay giảm đi của nền kinh tế ở năm này so với năm trước hoặc của thời kỳ này so với thời kỳ trước.

Mức tăng trưởng phản ánh sự tăng lên hay giảm đi nhiều hay ít, còn tốc độ tăng trưởng được sử dụng với ý nghĩa so sánh 123doc 6 tương đối và phản ánh sự gia tăng nhanh hay chậm của nền kinh tế giữa các năm hay giữa các thời kỳ. Để đo lường tăng trưởng kinh tế của từng khu vực tỉnh thành trong một nước người ta thường dùng hai chỉ số chủ yếu: phần tăng, giảm quy mô của nền kinh tế (tính theo GRDP BQĐN), hoặc tốc độ tăng trưởng kinh tế (tính theo GRDP BQĐN) cùng với các chỉ số kinh tế vĩ mô khác như đầu tư cố định, đầu tư giao thông và viễn thông, chi tiêu chính phủ, vốn nhân lực, tăng dân số, thương mại… Ngoài ra, để xem xét tác động của viễn thông đến tăng trưởng kinh tế trong trường hợp của Việt Nam giai đoạn 2006-2016, bài nghiên cứu đã xem xét giả thuyết hội tụ trong lý thuyết tân cổ điển của Solow. Giả thuyết này lập luận có 03 lý do dẫn đến hiện tượng hội tụ kinh tế giữa các vùng miền trong một quốc gia: Thứ nhất, giả thuyết cho rằng các vùng miền trong một quốc gia sẽ hội tụ về đường tăng trưởng cân bằng của nó; Thứ hai, tỷ lệ sinh lời của vốn sẽ thấp hơn ở các vùng miền có tỷ lệ vốn trên lao động cao hơn; Thứ ba, sẽ có sự khác biệt về thu nhập giữa các vùng miền nếu có khoảng cách về trình độ công nghệ sản xuất. Lý thuyết về mối quan hệ giữa viễn thông và tăng trưởng kinh tế Trong khi lý thuyết Tân cổ điển cho rằng nguồn gốc tăng trưởng phụ thuộc vào hai yếu tố đầu vào vốn (K) và lao động (L) thì mô hình Kaldor lại cho rằng tăng trưởng kinh tế phụ thuộc vào việc phát triển kỹ thuật và trình độ công nghệ, trong đó bao gồm cả viễn thông.

GDPi,t =  + MVAi,t + zt + εi,t Trong đó: GDP là tốc độ tăng trưởng, MVA là giá trị làm gia tăng sản xuất, chỉ số i xác định tỉnh thành, chỉ số t xác định khoảng thời gian và z biểu thị các hiệu ứng thời gian (tức là, các hiệu ứng cụ thể có thể ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa GDP-MVA theo thời gian). Vai trò của viễn thông trong tăng trưởng kinh tế Kenney (1995) đã từng nói rằng “Thay vì nhìn vào quá khứ để tìm hiểu viễn 123doc 7 thông làm phát triển kinh tế hay phát triển kinh tế làm tăng trưởng viễn thông, hãy nhìn vào tương lai tình hình kinh tế xã hội của các quốc gia sẽ như thế nào nếu không có phương tiện lưu trữ và truyền tải thông tin một cách nhanh chóng, cho thấy bản chất tuyệt đối của ngành viễn thông.” Đầu tư phát triển viễn thông rõ ràng là một điều cần thiết để tăng hiệu quả các hoạt động kinh tế, thương mại, hành chính, làm giảm chi phí giao dịch, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Một nghiên cứu khác của LAM, Pun-Lee; SHIU, Alice (2010) cho thấy các quốc gia ở Trung và Đông Âu đã đạt được mức tăng trưởng năng suất nhân tố tổng hợp viễn thông cao hơn nhờ chính sách cạnh tranh và tư nhân hóa ngành viễn thông, đặc biệt là các dịch vụ viễn thông di động. Gần đây nhất, BERTSCHEK, Irene; NIEBEL, Thomas (2016) đã khẳng định việc sử dụng Internet di động giúp làm tăng năng suất lao động ở các công ty Đức một cách đáng kể.

Tuy nhiên, sai lầm trong lựa chọn phương thức quản lý viễn thông được cảnh báo là một trong những nguyên nhân khiến cho việc tăng trưởng kinh tế không đạt được bước tiến thần tốc như mong đợi được đề cập trong nghiên cứu của Alleman, James và cộng sự (1994), của Aker, Jenny C. Mbiti (2010) hay của Erumban, Abdul A.; DAS, Deb Kusum (2016) cho thấy điện thoại di động không thể là “viên đạn bạc” cho sự phát triển ở vùng hạ Sahara Châu Phi, ở các quốc gia phát triển Nam Phi, Cộng hòa Nam Phi hay Ấn Độ do thiếu các chính sách tiếp thị, các chính sách phân phối sản phẩm công nghệ thông tin và truyền thông, các chính sách kích thích hiệu ứng lan truyền về lợi ích của viễn thông đến người dân từ các nhà cầm quyền địa phương. Một nguyên nhân khác có thể kể đến là do chính phủ các quốc gia này lo sợ việc phát triển viễn thông sẽ làm suy yếu địa vị của họ trong xã hội. Bên cạnh đó, các quốc gia có sự phát triển kinh tế thần kỳ cũng đưa ra những cảnh báo cho thấy đầu tư viễn thông đang giảm dần lợi nhuận ở Trung Quốc (Ding, Lei, and Kingsley Haynes, 2006), ở Singapore (Vu, Khuong M, 2013).

Điều này hàm ý phát triển viễn thông trong giai đoạn sớm hơn có thể thu được lợi nhuận 123doc 8 nhiều hơn và ngược lại. Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy rằng hầu hết các khoản đầu tư viễn thông đều ảnh hưởng thuận lợi đến nền kinh tế theo nhiều cách. Thứ nhất, nó làm giảm chi phí sản xuất và tăng doanh thu tái đầu tư của các doanh nghiệp. Thứ hai, việc sử dụng công nghệ điện thoại làm tăng năng suất của tất cả các ngành công nghiệp.

Cuối cùng, một số tài liệu gần đây cho thấy Internet đã thay đổi thị trường bằng cách cho phép tìm kiếm thông tin hiệu quả hơn. Như vậy, có thể thấy, các quốc gia đầu tư vào viễn thông sẽ làm tăng nhu cầu sử dụng hàng hóa và dịch vụ, từ đó làm tăng tổng sản lượng quốc gia. Ảnh hưởng của viễn thông đến tăng trưởng lần đầu tiên được tìm thấy bởi Kavesh, Garbade và Silber (1978) khi kết quả nghiên cứu cho thấy điện báo và đường dây cáp xuyên Đại Tây Dương giúp cho việc kinh doanh, trao đổi hàng hóa ở khắp mọi nơi trở nên dễ dàng do thu hẹp chênh lệch giá cả giữa các thị trường. Andrew Hardy (1980) cũng cho ra kết quả rằng mật độ điện thoại bình quân đầu người có tác động tích cực đến tăng trưởng GDP của các nước phát triển và đang phát triển.

Bayes và cộng sự (1999) cho thấy một nửa số cuộc gọi điện thoại liên quan đến các mục đích kinh tế như thảo luận về cơ hội việc làm, giá cả hàng hóa, giao dịch đất đai, kiều hối và các mặt hàng kinh doanh khác. Bayes và cộng sự (1999) cũng lưu ý rằng, giá trung bình của hàng hóa nông nghiệp ở các khu vực có điện thoại cao hơn ở các khu vực không có điện thoại. Eggleston và cộng sự (2002), cho thấy cơ sở hạ tầng viễn thông cơ bản có thể tạo ra “hiệu ứng kỹ thuật số” thông qua việc phổ biến thông tin cho người dân địa phương và cải thiện mức sống của người nghèo trên thế giới. Tại Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông đã khẳng định viễn thông đóng vai trò quan trọng là ngành dịch vụ, kinh tế - kỹ thuật, hạ tầng kinh tế - xã hội; là tiền đề cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế; thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu ngành kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ, góp phần đẩy mạnh tỷ trọng dịch vụ lên cao nhất trong giai đoạn 2005-2016 như Hình 2.

Ngoài ra, viễn thông 123doc 9 còn là cánh tay nối dài trong công tác quản lý nhà nước, góp phần phát triển văn hóa xã hội, bảo vệ tài nguyên môi trường. Tuy nhiên, tầm quan trọng của ngành viễn thông đối với nền kinh tế vẫn chưa được chính phủ nhà nước Việt Nam công nhận một cách đầy đủ nên việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng vẫn chưa được xem trọng, cụ thể tỷ trọng vốn đầu tư viễn thông từ ngân sách nhà nước vẫn ở mức thấp, chiếm 0.7% tổng GDP cả nước giai đoạn 2005-2016 (Nguồn: Tổng Cục Thống kê).1 Tỷ trọng tổng sản phẩm trong nước của Việt Nam phân theo khu vực kinh tế giai đoạn 2005 - 2016 Nguồn: Tổng Cục thống kê năm 2016. Tổng quan các nghiên cứu trước Các nghiên cứu về tăng trưởng viễn thông thường đề cập đến mối quan hệ hai chiều giữa tăng trưởng kinh tế và nhu cầu về dịch vụ viễn thông. Nghĩa là khi sức mua gia tăng sẽ làm tăng nhu cầu đối với các dịch vụ viễn thông và khi dịch vụ viễn thông phát triển sẽ thúc đẩy nhu cầu mua sắm tiêu dùng.

Chatterjee và cộng sự (1998) chỉ ra rằng các mô hình thu nhập quyết định mức thu nhập dùng một lần như mua điện thoại để sử dụng các dịch vụ viễn thông.