Tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam

Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các… 102 trang · Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Nguyễn Thị Vương Nga
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Hiếu
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng Thương mại cổ phần Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục của khóa luận
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Tổng quan về rủi ro tín dụng của các ngân hàng
• 2.2. Khái niệm về rủi ro tín dụng của các ngân hàng
• 2.3. Chỉ tiêu đo lường rủi ro tín dụng của các ngân hàng
• 2.4. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.4.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.4.2. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.5. Cơ sở lý thuyết về tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.5.1. Giả thuyết đặc thù ngân hàng (Banking specificities hypothesis)
• 2.5.2. Thuyết chi phí giao dịch (Transaction cost theory)
• 2.5.3. Giả thuyết kém may mắn và quản lý kém (Bad luck theory and Bad management theory)
• 2.6. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.6.1. Các nghiên cứu nước ngoài có liên quan về tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại
• 2.6.2. Các nghiên cứu trong nước có liên quan về tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình và giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.2. Mẫu nghiên cứu
• 3.3.3. Thống kê mô tả dữ liệu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp ước lượng mô hình hồi quy
• 3.4.2. Kiểm định các khuyết tật của mô hình hồi quy
• 3.4.3. Phương pháp GMM (Generalized Method of Moments – GMM)
• 3.4.4. Kiểm định tính phù hợp của phương pháp GMM
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích tương quan giữa các biến
• 4.2. Kiểm định các khuyết tật của mô hình hồi quy
• 4.3. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.4. Kiểm định tự tương quan
• 4.5. Kết quả hồi quy theo phương pháp GMM
• 4.6. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 4.7. Tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng Thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.8. Các yếu tố khác tác động đến hiệu quả hoạt động của các Ngân hàng Thương mại cổ phần Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận của đề tài
• 5.2. Khuyến nghị đối với các ngân hàng thương mại cổ phần và cơ quan quản lý Nhà nước
• 5.3. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3.1. Hạn chế của đề tài
• 5.3.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả ngân hàng Việt Nam

Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Theo nghiên cứu của Athanasoglou và cộng sự (2005), một ngân hàng có lợi nhuận tốt có khả năng kháng cự tốt với các tác động xấu từ rủi ro tín dụng. Việc nghiên cứu tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả ngân hàng không chỉ giúp các ngân hàng cải thiện hoạt động mà còn góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế.

1.1. Khái niệm về rủi ro tín dụng trong ngân hàng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng một khách hàng không thực hiện nghĩa vụ tài chính với ngân hàng. Điều này có thể gây thiệt hại lớn cho ngân hàng về mặt tài chính và danh tiếng. Theo Basel Committee on Banking Supervision, rủi ro tín dụng là rủi ro lớn nhất mà các ngân hàng phải đối mặt.

1.2. Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại

Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại thường được đo lường qua các chỉ số như tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE). Những chỉ số này phản ánh khả năng sinh lời và quản lý tài sản của ngân hàng.

II. Vấn đề và thách thức liên quan đến rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng mà còn đặt ra nhiều thách thức cho các nhà quản lý. Tình hình nợ xấu gia tăng có thể dẫn đến khủng hoảng tài chính, ảnh hưởng đến sự ổn định của toàn bộ hệ thống ngân hàng. Theo báo cáo của NHNN (2022), tỷ lệ nợ xấu trong hệ thống ngân hàng vẫn ở mức an toàn nhưng có dấu hiệu gia tăng ở một số ngân hàng nhỏ.

2.1. Tác động của nợ xấu đến hiệu quả ngân hàng

Nợ xấu cao có thể làm giảm khả năng sinh lời của ngân hàng, dẫn đến việc tăng chi phí vốn và giảm khả năng cho vay. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Các yếu tố như tình hình kinh tế, chính sách tín dụng và quản lý rủi ro nội bộ đều có thể tác động đến mức độ rủi ro tín dụng mà ngân hàng phải đối mặt. Việc quản lý hiệu quả các yếu tố này là rất quan trọng để giảm thiểu rủi ro.

III. Phương pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả cho ngân hàng

Để giảm thiểu tác động của rủi ro tín dụng, các ngân hàng cần áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro hiệu quả. Việc xây dựng hệ thống quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ sẽ giúp ngân hàng phát hiện sớm các dấu hiệu rủi ro và có biện pháp xử lý kịp thời.

3.1. Xây dựng hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng

Hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng cần được thiết lập để theo dõi và phân tích các khoản vay. Việc này giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan về tình hình rủi ro và đưa ra quyết định cho vay hợp lý.

3.2. Đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro

Đào tạo nhân viên về các phương pháp quản lý rủi ro tín dụng là rất cần thiết. Nhân viên cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để nhận diện và xử lý các tình huống rủi ro một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rủi ro tín dụng

Nghiên cứu cho thấy rằng rủi ro tín dụng có tác động tiêu cực đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam. Cụ thể, tỷ lệ nợ xấu (NPLR) có mối quan hệ ngược chiều với hiệu quả hoạt động, trong khi tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLPR) có mối quan hệ cùng chiều.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các ngân hàng thương mại

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao thường có hiệu quả hoạt động thấp hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý nợ xấu để duy trì hiệu quả hoạt động.

4.2. Các khuyến nghị cho ngân hàng

Các ngân hàng cần thực hiện các biện pháp quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ hơn, bao gồm việc tăng cường dự phòng rủi ro và cải thiện quy trình cho vay để giảm thiểu nợ xấu.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về rủi ro tín dụng

Nghiên cứu về tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả ngân hàng là rất cần thiết trong bối cảnh hiện tại. Các ngân hàng cần phải liên tục cải thiện phương pháp quản lý rủi ro để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục mở rộng để tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các mô hình quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả hơn, nhằm giúp các ngân hàng ứng phó tốt hơn với các biến động của thị trường.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu mới

Các nghiên cứu trong tương lai có thể xem xét tác động của các yếu tố vĩ mô như lạm phát và tăng trưởng kinh tế đến rủi ro tín dụng, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho các ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) giữ vai trò huyết mạch trong việc cung ứng và phân bổ nguồn vốn cho nền kinh tế. Hiệu quả hoạt động (HQHĐ) của hệ thống này quyết định trực tiếp đến mức độ ổn định tài chính và tăng trưởng kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, hoạt động cấp tín dụng luôn đi kèm với rủi ro tín dụng (RRTD) – loại rủi ro trọng yếu có thể làm gia tăng chi phí vốn, bào mòn vốn chủ sở hữu và ảnh hưởng tiêu cực đến năng lực sinh lời của các ngân hàng.

Tại Việt Nam, tính đến cuối năm 2022, tỷ lệ nợ xấu (NPLR) nội bảng toàn hệ thống theo công bố của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) được duy trì ở mức 1,92%. Mặc dù các NHTM có chất lượng tài sản tốt như VCB, TCB, ACB kiểm soát NPLR dưới 1%, nhiều ngân hàng quy mô nhỏ hơn ghi nhận nợ xấu gia tăng mạnh (VPBank đạt 4,73%, Saigonbank tăng từ 1,97% lên 2,12%, VIB tăng từ 2,32% lên 2,45%). Bối cảnh này chịu tác động từ việc Thông tư 14/2021/TT-NHNN về cơ cấu lại thời hạn trả nợ do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 hết hiệu lực vào ngày 30/06/2022, cùng với áp lực thanh khoản bị thắt chặt và thị trường trái phiếu doanh nghiệp, bất động sản gặp nhiều biến động (FiinRatings, 2023).

Các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới và tại Việt Nam chưa đạt được sự đồng thuận tuyệt đối về chiều hướng tác động của RRTD đến HQHĐ. Một số tác giả ghi nhận tác động ngược chiều (Kolapo và cộng sự, 2012; Huỳnh Thị Hương Thảo, 2018), trong khi các nghiên cứu khác chỉ ra mối quan hệ cùng chiều (Saeed & Zahid, 2016; Nguyễn Thành Đạt và cộng sự, 2021). Xuất phát từ thực tiễn và khoảng trống tranh luận học thuật, đề tài tập trung làm rõ mức độ và chiều hướng tác động của RRTD đến HQHĐ của các NHTM cổ phần (NHTMCP) Việt Nam giai đoạn 2013 – 2022.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu chung: Tìm hiểu tác động của RRTD đến HQHĐ của các NHTMCP Việt Nam.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Kiểm chứng tác động của RRTD đến HQHĐ của các NHTMCP Việt Nam.
  2. Đo lường tác động của RRTD đến HQHĐ của các NHTMCP Việt Nam.
  3. Phân tích và đánh giá tác động của RRTD đến HQHĐ của các NHTMCP Việt Nam.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. RRTD có tác động đến HQHĐ của các NHTMCP Việt Nam hay không?
2. Mức độ tác động của RRTD đến HQHĐ của các NHTMCP Việt Nam như thế nào?
3. Dựa vào kết quả nghiên cứu, những kết luận về tác động của RRTD đến HQHĐ là gì?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của RRTD đến HQHĐ của các NHTMCP Việt Nam, đặt trong mối quan hệ với các biến kiểm soát nội bộ (đòn bẩy tài chính, quy mô ngân hàng, kém hiệu quả chi phí hoạt động) và biến vĩ mô (tăng trưởng kinh tế GDP, lạm phát INF).
• Phạm vi không gian: 26 NHTMCP tại Việt Nam đáp ứng tiêu chí hoạt động liên tục đến hết năm 2022 và công bố đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán (loại trừ 5 ngân hàng thiếu dữ liệu: PVcombank, BaoViet Bank, DongA Bank, Vietbank, NCB).
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm từ 2013 đến 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên 3 khung lý thuyết nền tảng để giải thích cơ chế tác động của RRTD đến HQHĐ ngân hàng:

1. Giả thuyết đặc thù ngân hàng (Banking specificities hypothesis): Phát triển bởi Pruteanu-Podpiera và cộng sự (2008), Halling & Hayden (2006), nhấn mạnh sự tồn tại của thông tin bất cân xứng trong thị trường cạnh tranh không hoàn hảo, dẫn đến vấn đề lựa chọn nghịch (Adverse selection) và rủi ro đạo đức (Moral hazard), làm gia tăng chi phí giám sát và ảnh hưởng đến lợi nhuận.
2. Thuyết chi phí giao dịch (Transaction cost theory): Coase (1937) và Williamson (1985) lý giải rằng thông tin bất đối xứng giữa người cho vay và người đi vay làm phát sinh chi phí tìm kiếm, đàm phán, thẩm định và xử lý vi phạm hợp đồng, trực tiếp ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của ngân hàng.
3. Giả thuyết kém may mắn và quản lý kém (Bad luck theory & Bad management theory): Berger & DeYoung (1997) chỉ ra rằng các cú sốc bên ngoài làm gia tăng RRTD khiến ngân hàng tốn thêm chi phí trích lập dự phòng và xử lý tài sản đảm bảo (kém may mắn); đồng thời, năng lực quản trị rủi ro yếu kém trong khâu chấm điểm tín dụng và thẩm định tài sản sẽ dẫn đến nợ xấu tăng cao và lợi nhuận sụt giảm (quản lý kém).

Hệ thống biến số trong mô hình nghiên cứu:

Nhóm biến	Ký hiệu	Tên biến số	Cách đo lường / Công thức	Kỳ vọng dấu	Nghiên cứu tham chiếu
Biến phụ thuộc	$ROA$	Tỷ lệ lợi nhuận trên tổng tài sản	$\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Tổng tài sản}}$	-	Husni (2011), Alshatti (2015), Gizaw và cs (2015)
	$ROE$	Tỷ lệ lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu	$\frac{\text{Lợi nhuận sau thuế}}{\text{Vốn chủ sở hữu}}$	-	Athanasoglou và cs (2008), Hamza (2017), Okoro và cs (2020)
Biến độc lập	$NPLR$	Tỷ lệ nợ xấu	$\frac{\text{Nợ xấu (Nhóm 3, 4, 5)}}{\text{Tổng dư nợ cho vay}}$	$(-)$	Kayode và cs (2015), Norman và cs (2015), Hamza (2017)
	$LLPR$	Tỷ lệ dự phòng RRTD	$\frac{\text{Dự phòng RRTD}}{\text{Tổng dư nợ cho vay}}$	$(-)$	Alshatti (2015), Đặng Văn Hiệp và cs (2020), Gizaw và cs (2015)
Biến kiểm soát	$EFF$	Kém hiệu quả chi phí hoạt động	$\frac{\text{Chi phí hoạt động}}{\text{Tổng thu nhập hoạt động}}$	$(-)$	Athanasoglou và cs (2006), Nguyễn Quốc Anh (2016)
	$LEV$	Tỷ lệ đòn bẩy tài chính	$\frac{\text{Tổng nợ}}{\text{Tổng tài sản}}$	$(+)$	Saeed & Zahid (2016), Trịnh Quốc Trung & Nguyễn Văn Sang (2013)
	$SIZE$	Quy mô ngân hàng	$\ln(\text{Tổng tài sản})$	$(+)$	Husni (2011), Hamza (2017), Huỳnh Thị Hương Thảo (2018)
	$GDP$	Tốc độ tăng trưởng kinh tế	Tốc độ tăng GDP hàng năm	$(+)$	Athanasoglou và cs (2008), Saeed & Zahid (2016)
	$INF$	Tỷ lệ lạm phát	Tỷ lệ lạm phát hàng năm	$(-)$	Husni (2011), Nguyễn Quốc Anh (2016)

Mô hình hồi quy dạng động:

$$ROA_{i,t} = \alpha + \beta_1 ROA_{i,t-1} + \beta_2 NPLR_{i,t} + \beta_3 LLPR_{i,t} + \sum \beta_j X_{i,t} + v_i + \varepsilon_{i,t}$$

$$ROE_{i,t} = \alpha + \beta_1 ROE_{i,t-1} + \beta_2 NPLR_{i,t} + \beta_3 LLPR_{i,t} + \sum \beta_j X_{i,t} + v_i + \varepsilon_{i,t}$$

Trong đó: $X_{i,t}$ là vector các biến kiểm soát ($EFF_{i,t}, LEV_{i,t}, SIZE_{i,t}, GDP_t, INF_t$); $v_i$ là sai số đặc thù cá thể không quan sát được; $\varepsilon_{i,t}$ là sai số ngẫu nhiên.

Phương pháp ước lượng và xử lý dữ liệu:

• Phương pháp hồi quy: Sử dụng phương pháp tổng quát hóa dựa trên moment (Generalized Method of Moments – GMM) để xử lý các khuyết tật của dữ liệu bảng động: hiện tượng nội sinh giữa HQHĐ và nợ xấu (Messai & Jouini, 2013), tương quan phần dư và tính quán tính của biến phụ thuộc dạng trễ ($ROA_{i,t-1}, ROE_{i,t-1}$).
• Kiểm định chẩn đoán: Kiểm định đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai (VIF); kiểm định phương sai sai số thay đổi (Modified Wald test); kiểm định tự tương quan (Wooldridge test); kiểm định tính phù hợp của biến công cụ (Sargan test/Hansen test) và kiểm định tự tương quan sai số bậc 2 (Arellano-Bond AR(2) test).
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu bảng cân bằng gồm 260 quan sát (26 ngân hàng $\times$ 10 năm), thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán, báo cáo thường niên công bố trên website ngân hàng, Vietstock, Tổng cục Thống kê và ADB Indicators; xử lý trên phần mềm Stata 16 và Microsoft Excel.

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU VỀ NGHIÊN CỨU

Chương 1 thiết lập khung tổng thể của đề tài:

• Trình bày tính cấp thiết của việc kiểm soát RRTD nhằm nâng cao HQHĐ trong hệ thống NHTMCP Việt Nam, đặc biệt là giai đoạn chuyển tiếp hậu đại dịch Covid-19 khi các chính sách giãn, hoãn nợ kết thúc.
• Xác định mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể và 3 câu hỏi nghiên cứu làm kim chỉ nam cho toàn bộ phân tích thực nghiệm.
• Giới hạn phạm vi nghiên cứu tại 26 NHTMCP Việt Nam trong chuỗi thời gian 2013 – 2022.
• Nêu rõ các đóng góp học thuật và thực tiễn, phác thảo kết cấu 5 chương của khóa luận.

CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

Chương 2 hệ thống hóa các nền tảng lý luận và thực nghiệm:

• Định nghĩa RRTD theo chuẩn mực Basel, Yurdakul (2014), NHNN Việt Nam và Phan Thị Thu Hà (2007); phân tích hai chỉ tiêu đo lường chính là NPLR (theo định nghĩa IMF, BCBS) và LLPR (Ashour, 2011; Fisher và cộng sự, 2000).
• Làm rõ bản chất HQHĐ ngân hàng theo quan điểm ECB (2010), Berger & Mester (1997), Trương Quang Thông (2012); chuẩn hóa công thức tính hai biến đại diện $ROA$ và $ROE$.
• Trình bày 3 lý thuyết kinh tế giải thích mối quan hệ giữa RRTD và HQHĐ: Giả thuyết đặc thù ngân hàng, Thuyết chi phí giao dịch, Giả thuyết kém may mắn & Quản lý kém.
• Tổng thuật 9 nghiên cứu quốc tế (Athanasoglou và cs, 2008; Husni, 2011; Alshatti, 2015; Gizaw và cs, 2015; Kayode và cs, 2015; Norman và cs, 2015; Saeed & Zahid, 2016; Hamza, 2017; Okoro và cs, 2020) và 4 nghiên cứu tại Việt Nam (Trịnh Quốc Trung & Nguyễn Văn Sang, 2013; Nguyễn Quốc Anh, 2016; Huỳnh Thị Hương Thảo, 2018; Đặng Văn Hiệp và cs, 2020) để nhận diện các kết quả trái chiều và xác định khoảng trống nghiên cứu.

CHƯƠNG 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương 3 xây dựng quy trình nghiên cứu thực nghiệm 7 bước:

• Quy trình gồm: (1) Xác định vấn đề nghiên cứu; (2) Lược khảo cơ sở lý thuyết; (3) Thiết kế mô hình và xây dựng giả thuyết ($H_1$ đến $H_7$); (4) Thu thập và tiền xử lý dữ liệu từ 26 NHTMCP; (5) Phân tích hồi quy bằng GMM; (6) Kiểm định tính phù hợp mô hình qua Sargan và AR(2); (7) Thảo luận kết quả và đề xuất khuyến nghị.
• Trình bày danh sách 26 NHTMCP và kết quả thống kê mô tả 260 quan sát trong giai đoạn 2013 – 2022:

Biến	Số quan sát	Giá trị trung bình	Độ lệch chuẩn	Giá trị nhỏ nhất	Giá trị lớn nhất	Ghi chú cực trị
ROA	260	0,0098	0,0074	0,0008	0,0659	Min: Bản Việt (2016); Max: Techcombank (2021)
ROE	260	0,1156	-	0,0008	0,3033	Min: Bản Việt (2016); Max: VIB (2021)
NPLR	260	0,0209	-	0,0047	0,2058	Min: Techcombank (2020); Max: Bản Việt (2018)
LLPR	260	0,0135	-	0,0066	0,1147	Min: Nam Á (2013); Max: Bản Việt (2018)
LEV	260	0,9127	-	0,7616	0,9594	Min: Saigonbank (2013); Max: BIDV (2017)
SIZE	260	18,8256	1,1239	16,5023	21,4749	Min: Saigonbank (2013); Max: BIDV (2022)
EFF	260	0,5193	0,1439	0,2271	0,9274	Min: SHB (2022); Max: NCB (2013)
GDP	260	0,0595	-	0,0258	-	Min: Năm 2021 (Covid-19)
INF	260	0,0320	-	0,0063	-	Min: Năm 2015

• Luận giải cơ sở toán học của GMM nhằm khắc phục hiện tượng biến nội sinh, tự tương quan và tính trễ so với các mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM).

CHƯƠNG 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Chương 4 kiểm định khuyết tật và phân tích kết quả ước lượng GMM:

• Phân tích ma trận tương quan và hệ số VIF cho thấy không có hiện tượng đa cộng tuyến nghiêm trọng. Các kiểm định trên mô hình OLS/FEM/REM phát hiện phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, khẳng định việc sử dụng GMM là bắt buộc và phù hợp.
• Kiểm định AR(2) và Sargan/Hansen xác nhận mô hình không bị tự tương quan sai số bậc hai và các biến công cụ sử dụng hoàn toàn hợp lệ.
• Phân tích chi tiết tác động của từng biến: NPLR có tương quan nghịch có ý nghĩa thống kê đối với ROA và ROE; LLPR có tương quan thuận có ý nghĩa thống kê đối với HQHĐ; LEV và GDP có tác động cùng chiều; SIZE và EFF có tác động ngược chiều (trong đó EFF chỉ có ý nghĩa thống kê trong mô hình ROA); biến INF không có ý nghĩa thống kê trong mẫu khảo sát.

CHƯƠNG 5. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Chương 5 đúc kết kết quả và hàm ý chính sách:

• Tổng hợp các kết luận chính về chiều hướng tác động của các yếu tố nội tại và vĩ mô đến HQHĐ của NHTMCP Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống giải pháp phân cấp cho ban điều hành các NHTMCP và cơ quan quản lý Nhà nước (NHNN).
• Thẳng thắn chỉ ra các hạn chế về quy mô mẫu và biến số, từ đó định hướng các hướng nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm

Ước lượng mô hình hồi quy GMM trên tập dữ liệu bảng 26 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2013 – 2022 cho kết quả kiểm định giả thuyết như sau:

Giả thuyết	Mối quan hệ kỳ vọng	Kết quả hồi quy GMM	Trạng thái giả thuyết	Diễn giải kinh tế
H1: NPLR $\rightarrow$ HQHĐ	Âm $(-)$	Tác động ngược chiều $(-)$, có ý nghĩa thống kê	Chấp nhận	Nợ xấu tăng làm tăng chi phí xử lý nợ và giảm thu nhập lãi, bào mòn ROA và ROE (phù hợp lý thuyết Quản lý kém).
H2: LLPR $\rightarrow$ HQHĐ	Âm $(-)$	Tác động cùng chiều $(+)$, có ý nghĩa thống kê	Bác bỏ (kết quả ngược kỳ vọng)	Trích lập dự phòng được các ngân hàng sử dụng như công cụ điều tiết thu nhập hoặc vùng đệm an toàn giúp gia tăng HQHĐ dài hạn (Gizaw và cs, 2015).
H3: EFF $\rightarrow$ HQHĐ	Âm $(-)$	Tác động ngược chiều $(-)$ (chỉ có ý nghĩa với ROA)	Chấp nhận một phần	Tỷ lệ chi phí trên thu nhập tăng cao thể hiện sự kém hiệu quả trong vận hành, làm giảm trực tiếp khả năng sinh lời trên tài sản.
H4: LEV $\rightarrow$ HQHĐ	Dương $(+)$	Tác động cùng chiều $(+)$, có ý nghĩa thống kê	Chấp nhận	Đòn bẩy tài chính cao giúp ngân hàng mở rộng tài sản sinh lời và khuếch đại tỷ suất sinh lời vốn chủ sở hữu trong giới hạn an toàn.
H5: SIZE $\rightarrow$ HQHĐ	Dương $(+)$	Tác động ngược chiều $(-)$, có ý nghĩa thống kê	Bác bỏ (kết quả ngược kỳ vọng)	Quy mô mở rộng quá nhanh vượt qua năng lực kiểm soát quản trị, phát sinh chi phí quản lý quan liêu (phù hợp Hamza, 2017).
H6: GDP $\rightarrow$ HQHĐ	Dương $(+)$	Tác động cùng chiều $(+)$, có ý nghĩa thống kê	Chấp nhận	Tăng trưởng kinh tế tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, gia tăng nhu cầu tín dụng và khả năng trả nợ của khách hàng.
H7: INF $\rightarrow$ HQHĐ	Âm $(-)$	Không có ý nghĩa thống kê	Không xác nhận	Biến động lạm phát tại Việt Nam trong giai đoạn 2013 – 2022 được kiểm soát tương đối ổn định nên chưa thể hiện tác động rõ nét.

Đề xuất giải pháp và khuyến nghị

1. Đối với các Ngân hàng Thương mại Cổ phần:

   • Kiểm soát tỷ lệ nợ xấu (NPLR): Nâng cao chất lượng thẩm định tín dụng ban đầu, chuẩn hóa quy trình xếp hạng tín nhiệm nội bộ; tăng cường giám sát sau cấp tín dụng để nhận diện sớm dấu hiệu rủi ro; đẩy nhanh tiến độ xử lý và thu hồi tài sản bảo đảm.
   • Tối ưu hóa chính sách trích lập dự phòng (LLPR): Xây dựng quỹ dự phòng rủi ro tín dụng hợp lý, vừa đáp ứng yêu cầu an toàn thanh khoản, vừa tránh tình trạng lạm dụng trích lập để thao túng lợi nhuận ngắn hạn.
   • Kiểm soát chi phí hoạt động (EFF) và quy mô (SIZE): Tinh gọn bộ máy quản trị, đẩy mạnh chuyển đổi số để giảm chi phí vận hành; mở rộng mạng lưới và tài sản song hành với việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro, tránh mở rộng quy mô cơ học làm suy giảm hiệu quả.
   • Cân đối đòn bẩy tài chính (LEV): Quản trị cấu trúc vốn tối ưu, đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR) theo chuẩn mực Basel II/Basel III nhằm phát huy tác động tích cực của đòn bẩy mà không gây rủi ro mất khả năng thanh toán.

2. Đối với Cơ quan quản lý Nhà nước (Ngân hàng Nhà nước):

   • Hoàn thiện hành lang pháp lý về phân loại nợ, trích lập dự phòng rủi ro và xử lý nợ xấu phù hợp với bối cảnh kinh tế biến động sau đại dịch.
   • Tăng cường công tác thanh tra, giám sát từ xa đối với các ngân hàng quy mô nhỏ có tốc độ tăng trưởng tín dụng nóng hoặc tỷ lệ nợ xấu tiềm ẩn cao.
   • Duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt nhằm hỗ trợ khả năng hấp thụ vốn và trả nợ của nền kinh tế.

Đóng góp của đề tài

• Về mặt học thuật: Khóa luận bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tác động của RRTD đến HQHĐ tại thị trường tài chính mới nổi như Việt Nam; khắc phục được hiện tượng nội sinh và tự tương quan tồn tại trong các nghiên cứu trước nhờ phương pháp ước lượng GMM trên dữ liệu bảng động.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp cơ sở định lượng cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc thiết lập chính sách tín dụng và quản trị chi phí; hỗ trợ cơ quan quản lý hoạch định chính sách tiền tệ và giám sát an toàn hệ thống.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài:
  1. Quy mô mẫu: Mới chỉ khảo sát 26 NHTMCP, chưa bao quát toàn bộ 31 NHTMCP do 5 ngân hàng (PVcombank, BaoViet Bank, DongA Bank, Vietbank, NCB) không công bố đầy đủ số liệu kiểm toán liên tục trong 10 năm; chưa bao gồm các NHTM Nhà nước hoặc ngân hàng liên doanh, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
  2. Phạm vi biến số: Đề tài chỉ tập trung đo lường RRTD qua 2 chỉ số ($NPLR$, $LLPR$) mà chưa kết hợp đồng thời các loại rủi ro trọng yếu khác của ngân hàng (rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường, rủi ro lãi suất); các biến vĩ mô mới dừng lại ở GDP và INF.
• Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo:
  1. Mở rộng mẫu nghiên cứu sang toàn bộ hệ thống tổ chức tín dụng tại Việt Nam (bao gồm các NHTM có vốn Nhà nước chi phối) và kéo dài chuỗi thời gian cập nhật.
  2. Bổ sung các biến độc lập phản ánh các loại rủi ro khác như tỷ lệ an toàn vốn ($CAR$), tỷ lệ dư nợ trên vốn huy động ($LDR$), hoặc các biến cấu trúc sở hữu ngân hàng vào mô hình định lượng.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo cho:

• Sinh viên và học viên cao học ngành Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế học: Tham khảo quy trình nghiên cứu định lượng chuẩn tắc, phương pháp xây dựng mô hình hồi quy bảng động GMM trên phần mềm Stata 16, cũng như kỹ thuật thực hiện các kiểm định Sargan và Arellano-Bond AR(2).
• Các nhà nghiên cứu về rủi ro ngân hàng: Tiếp cận hệ thống lược khảo lý thuyết toàn diện (Giả thuyết đặc thù, Thuyết chi phí giao dịch, Giả thuyết kém may mắn & Quản lý kém) và tổng hợp kết quả của 13 nghiên cứu thực nghiệm trong nước và quốc tế.
• Chuyên viên phân tích và nhà quản trị rủi ro tại các NHTMCP: Vận dụng các kết luận định lượng về mối quan hệ giữa $NPLR$, $LLPR$, $EFF$, $SIZE$ đối với $ROA, ROE$ để hoạch định chiến lược kinh doanh và kiểm soát rủi ro tín dụng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tác giả lựa chọn phương pháp GMM thay vì các mô hình Pooled OLS, FEM hoặc REM?

Dữ liệu nghiên cứu tồn tại hiện tượng nội sinh (nghiệp vụ ngân hàng cho thấy HQHĐ có thể tác động ngược lại tỷ lệ nợ xấu), có sự xuất hiện của biến trễ biến phụ thuộc ($ROA_{i,t-1}, ROE_{i,t-1}$ do quán tính lợi nhuận), đồng thời xảy ra hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan. Khi đó, các phương pháp Pooled OLS, FEM, REM sẽ cho ước lượng bị chệch và không nhất quán; phương pháp GMM (Generalized Method of Moments) được lựa chọn vì xử lý triệt để các khuyết tật này thông qua hệ thống biến công cụ nội tại.

2. Có bao nhiêu NHTMCP được đưa vào mẫu nghiên cứu và những ngân hàng nào bị loại bỏ?

Mẫu nghiên cứu bao gồm 26 NHTMCP tại Việt Nam hoạt động liên tục trong giai đoạn 2013 – 2022 (tổng cộng 260 quan sát). Có 5 NHTMCP bị loại bỏ khỏi mẫu phân tích do không công bố đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán và dữ liệu liên tục trong suốt 10 năm nghiên cứu, gồm: PVcombank, BaoViet Bank, DongA Bank, Vietbank và NCB.

3. Tỷ lệ nợ xấu (NPLR) và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLPR) tác động như thế nào đến hiệu quả hoạt động trong nghiên cứu này?

Kết quả hồi quy GMM cho thấy tỷ lệ nợ xấu ($NPLR$) có tác động ngược chiều (âm) có ý nghĩa thống kê đối với cả $ROA$ và $ROE$, đúng với giả thuyết nghiên cứu ban đầu. Ngược lại, tỷ lệ dự phòng RRTD ($LLPR$) lại có tác động cùng chiều (dương) có ý nghĩa thống kê đối với HQHĐ, phản ánh rằng khoản trích lập dự phòng đóng vai trò như một vùng đệm an toàn hoặc công cụ điều tiết thu nhập trong quản trị ngân hàng.

4. Những biến kiểm soát nào có ý nghĩa thống kê và biến nào không có ý nghĩa thống kê trong mô hình?

• Các biến có ý nghĩa thống kê: Đòn bẩy tài chính ($LEV$) và tăng trưởng kinh tế ($GDP$) có tác động cùng chiều; quy mô ngân hàng ($SIZE$) có tác động ngược chiều đối với cả $ROA$ và $ROE$; biến kém hiệu quả chi phí hoạt động ($EFF$) có tác động ngược chiều nhưng chỉ có ý nghĩa thống kê trong mô hình $ROA$.
• Biến không có ý nghĩa thống kê: Tỷ lệ lạm phát ($INF$) chưa tìm thấy ý nghĩa thống kê trong mô hình nghiên cứu đối với mẫu 26 NHTMCP giai đoạn 2013 – 2022.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Vương Nga đã cung cấp một phân tích định lượng thực nghiệm chặt chẽ về tác động của rủi ro tín dụng đến hiệu quả hoạt động của 26 NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2013 – 2022) bằng phương pháp hồi quy bảng động GMM. Kết quả nghiên cứu xác nhận tỷ lệ nợ xấu làm suy giảm năng lực sinh lời của ngân hàng, trong khi tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng, đòn bẩy tài chính và tăng trưởng kinh tế có mối tương quan thuận với hiệu quả hoạt động. Các phát hiện thực nghiệm này là căn cứ khoa học quan trọng để đề xuất các giải pháp kiểm soát chất lượng tín dụng, tối ưu hóa chi phí vận hành cho các NHTMCP và hỗ trợ Ngân hàng Nhà nước trong công tác điều hành chính sách an toàn hệ thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 của khóa luận trình bày lý do lựa chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Chương này cũng giới thiệu về phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong bài nghiên cứu để đạt được mục tiêu ban đầu mà nghiên cứu đã đặt ra, từ đó chỉ ra được ý nghĩa và đóng góp của đề tài mang lại cho hệ thống NH nói riêng và toàn bộ nền kinh tế nói chung. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan 7 Chương 2 trình bày nội dung các lý thuyết cơ bản về RRTD, HQHĐ và tác động của RRTD đến HQHĐ của NH. Bên cạnh đó, tác giả đã tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan trong nước và ngoài nước để tìm hiểu mối quan hệ của RRTD và HQHĐ.

Những kết quả này được sử dụng để làm nền tảng xây dựng mô hình nghiên cứu của bài nghiên cứu. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 3 thể hiện tiến trình nghiên cứu và dựa vào cơ sở lý thuyết được trình bày ở Chương 2 cũng như kế thừa từ các công trình nghiên cứu trước, tác giả đề xuất ra mô hình nghiên cứu. Đồng thời, tác giả còn trình bày cách thu thập dữ liệu, giải thích cách lựa chọn các biến trong mô hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu của đề tài. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 4 của khóa luận thực hiện phân tích dữ liệu dựa trên mô hình đã được đề xuất trong Chương 3.

Thông tin được lấy từ 26 NHTMCP Việt Nam để tiến hành các bước kiểm định cơ bản và ước lượng các biến thông qua phần mềm Stata 16. Sau đó, tác giả thảo luận về kết quả thu được từ nghiên cứu và so sánh với các giả thuyết đã đưa ra ở Chương 3. Chương 5: Kết luận và khuyến nghị Chương 5 đánh giá kết quả nghiên cứu của đề tài và đưa ra những gợi ý, khuyến nghị, gợi ý cho các NHTMCP Việt Nam cũng như NHNN nhằm giảm ảnh hưởng của RRTD đến HQHĐ của NH. Ngoài ra, chương này còn nêu lên những hạn chế của đề tài nghiên cứu và hướng nghiên cứu mở rộng sau này.

TÓM TẮT CHƢƠNG 1 Trong chương này, tác giả đã trình bày những vấn đề cơ bản của khóa luận và đề cập những vấn đề về tác động của RRTD đến HQHĐ đã xảy ra trên thế giới và ở Việt Nam. Tác giả đã làm rõ mục tiêu nghiên cứu và giải quyết vấn đề đặt ra 8 thông qua việc trả lời các câu hỏi nghiên cứu. Ngoài ra, tác giả cũng xác định đối tượng của nghiên cứu và giới hạn phạm vi nghiên cứu liên quan đến thời gian và không gian. Sau đó, trình bày tóm tắt nguồn dữ liệu và phương pháp được sử dụng trong bài nghiên cứu thông qua mô hình hồi quy bằng phương pháp GMM và khẳng định ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

Kết thúc chương này, tác giả đã trình bày một cách khái quát về cấu trúc của đề tài bao gồm 5 chương nội dung. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2. Tổng quan về rủi ro tín dụng của các ngân hàng 2. Khái niệm về rủi ro tín dụng của các ngân hàng Có rất nhiều khái niệm khác nhau về RRTD, cụ thể như theo định nghĩa của Ủy ban giám sát Basel thì RRTD xảy ra khi khách hàng vay hoặc một bên đối tác của NH không thể hoàn thành các nghĩa vụ theo các điều khoản đã thỏa thuận với NH.

Còn theo Yurdakul (2014) đưa ra khái niệm về RRTD là khả năng xảy ra tổn thất của NH khi khách hàng đi vay không có khả năng trả nợ đúng hạn hoặc không hoàn thành nghĩa vụ hợp đồng với NH. Tại Việt Nam, theo quan điểm của NHNN Việt Nam, RRTD trong hoạt động NH của TCTD là khả năng gây tổn thất trong hoạt động NH của TCTD do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết. Ngoài ra, Phan Thị Thu Hà (2007) định nghĩa RRTD là những tổn thất ngoài dự kiến có thể xảy ra đối với NH vì lý do khách hàng không trả đúng hạn vay, hoặc không trả cho NH đầy đủ vốn và lãi. Dựa vào các quan điểm trên, tác giả đưa ra nhận định rằng RRTD là một loại rủi ro phát sinh trong quá trình cấp tín dụng của NH, do khách hàng vay không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ (bao gồm lãi vay và gốc) hoặc không trả nợ đúng hạn như đã cam kết trong hợp đồng vay.

RRTD là một trong những rủi ro chủ yếu trong HĐKD của NH và có thể gây ảnh hưởng đến lợi nhuận cũng như HQHĐ của NH. Chỉ tiêu đo lƣờng rủi ro tín dụng của các ngân hàng Hiện nay trên thế giới đã có nhiều nhà nghiên cứu tìm hiểu các chỉ tiêu dùng để đánh giá RRTD, cụ thể như Kargi (2011) đã sử dụng NPLR và tỷ lệ giữa tổng dư nợ chia cho tổng vốn huy động để đo lường mức độ tác động của RRTD. Samuel (2012) thì lại dựa vào NPLR và tỷ lệ lợi nhuận trước dự phòng trên tổng dư nợ. Như vậy, từ những trích dẫn trên có thể thấy rằng có rất nhiều cách để đánh giá, đo lường RRTD.

Việc lựa chọn chỉ tiêu, phương pháp nào để đánh giá RRTD phụ thuộc vào đặc điểm của các NH tại các quốc gia trong từng giai đoạn, đặc điểm của nền kinh tế của quốc gia và quan điểm của mỗi nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, trong phạm vi của nghiên cứu này, chỉ dùng hai chỉ tiêu là NPLR và tỷ lệ dự phòng RRTD để đánh giá bởi vì hai chỉ tiêu này được nhiều nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như tại Việt Nam lựa chọn để đại diện cho RRTD. Tỷ lệ nợ xấu (Non – Performing Loan Ratio – NPLR) Dựa vào các nghiên cứu của Salas và Saurina (2002), Das và Ghosh (2007), Phạm Hữu Hồng Thái (2014) thì RRTD của các NH có thể được đo lường thông qua NPLR. Trong các lý thuyết cũng như các nghiên cứu trên thế giới, có nhiều cách định nghĩa về nợ xấu.

Theo định nghĩa của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), nợ xấu là khoản vay khi quá hạn thanh toán gốc và/hoặc lãi từ 90 ngày trở lên; hoặc các khoản mà khách hàng phải thanh toán đã quá hạn dưới 90 ngày nhưng có thể nhận thấy những dấu hiệu rõ ràng rằng khách hàng không thể trả nợ đầy đủ. Còn theo Ủy ban Basel về Giám sát ngân hàng (BCBS) thì một khoản nợ được coi là nợ xấu khi nó thỏa một trong hai hoặc cả hai tiêu chí sau: NH nhận thấy rằng khách hàng không có khả năng để trả đầy đủ nợ cho NH hoặc khoản nợ mà khách hàng đi vay đã quá hạn trả nợ hơn 90 ngày. NPLR được xác định tại từng thời điểm theo công thức sau 10 NHTM có NPLR càng cao thì chất lượng tín dụng càng thấp, càng có nguy cơ RRTD tăng nhanh do không thể thu hồi được nợ vay, từ đó ảnh hưởng đến HQHĐ của NH. Bên cạnh đó, nợ xấu còn là một trong những nguyên nhân chính gây cản trở sự tăng trưởng kinh tế vì mỗi khoản cho vay bị suy giảm trong lĩnh vực tài chính sẽ gây khó khăn cho công ty và mất khả năng sinh lời (Hou, 2007).

Theo Ngân hàng thế giới, NPLR ở dưới mức 5% là có thể chấp nhận được. Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (Loan Loss Provision Ratio – LLPR) Theo Ashour (2011), dự phòng RRTD là các khoản chi phí được trích trước và tính vào CPHĐ của NH nhằm bù đắp cho những tổn thất khi mà các khoản cho vay không thể thu hồi được. Dự phòng RRTD được ghi nhận vào CPHĐ của NH và có tác động trực tiếp đến lợi nhuận của NH. Trích lập dự phòng là một phương thức kiểm soát các tổn thất tín dụng, giúp phát hiện và bù đắp RRTD.

Dự phòng rủi ro được tính trên số dư nợ gốc của khách hàng bao gồm dự phòng cụ thể và dự phòng chung. Dự phòng cụ thể là số tiền được trích lập để dự phòng cho những tổn thất có thể xảy ra đối với từng khoản nợ theo tỷ lệ cụ thể. Dự phòng chung là số tiền được trích lập để dự phòng cho những tổn thất có thể xảy ra nhưng chưa xác định được khi trích lập dự phòng. Fisher và cộng sự (2000) đã chỉ ra rằng dự phòng RRTD có mối quan hệ đồng biến với NPLR.

Do đó, khi mức độ dự phòng RRTD tăng thì chất lượng khoản vay sẽ giảm và làm cho RRTD tăng. Từ đó, thước đo này trở nên phổ biến và được sử dụng nhiều trong các nghiên cứu liên quan đến RRTD. Công thức tính tỷ lệ trích lập dự phòng RRTD được xác định như sau Khi NH có LLPR cao nghĩa là NH đang có các khoản nợ xấu và có khả năng chuyển thành các khoản nợ mất vốn. Bên cạnh đó, Hasan và Wall (2003) cho rằng 11 khi LLPR càng tăng thì điều này cho thấy mức độ RRTD của NH đang ở mức cao và có nguy cơ mất vốn.

Hiệu quả hoạt động của ngân hàng thƣơng mại 2. Khái niệm hiệu quả hoạt động của ngân hàng thƣơng mại Có nhiều quan điểm khác nhau về HQHĐ của NHTM, cụ thể theo như NH Trung Ương Châu Âu (ECB) (2010), HQHĐ đươc định nghĩa là khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững. Lợi nhuận thu được đầu tiên dùng dự phòng cho các khoản lỗ bất ngờ và tăng cường vị thế về vốn, rồi cải thiện lợi nhuận thu được trong tương lai bằng cách đầu tư từ các khoản lợi nhuận giữ lại. Còn theo Berger và Mester (1997) cho rằng HQHĐ của các NHTM được thể hiện thông qua mối quan hệ giữa doanh thu đầu ra và chi phí sử dụng nguồn lực đầu vào hay chính là khả năng chuyển đổi các nguồn lực đầu vào thành các đầu ra tốt nhất trong HĐKD của các NHTM.

Tại Việt Nam, Trương Quang Thông (2012) có quan điểm rằng dưới góc độ kinh doanh của NH, HQHĐ có thể được đánh giá dựa trên lợi nhuận thu được từ HĐKD của NH trong một khoảng thời gian nhất định. Bên cạnh đó, Nguyễn Khắc Minh (2004) cho rằng HQHĐ trong kinh tế định nghĩa là thành tựu của các nhà sản xuất hoặc NH trong cấp phát các nguồn lực đầu vào một cách tối đa hóa để đạt được đầu ra tốt nhất. Từ những định nghĩa trên có thể rút ra được rằng HQHĐ của NHTM trong kinh doanh là việc có thể tối thiểu hóa chi phí và tối đa hóa lợi nhuận đạt được. Đó là mục tiêu kinh doanh của các doanh nghiệp nói chung và NHTM nói riêng.