Luận văn thạc sĩ tác động của kiều hối đến thu nhập và chi tiêu các hộ gia đình việt nam giai đoạn 2012 2014

Tài liệu chuyên sâu Tác động của kiều hối đến thu nhập và chi tiêu hộ gia đình Việt Nam (2012-2014), phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Tiến Khai
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Tác Động Của Kiều Hối Đến Thu Nhập Và Chi Tiêu Các Hộ Gia Đình Việt Nam Giai Đoạn 2012-2014
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Khái niệm về hộ gia đình
• 2.2. Khái niệm về thu nhập
• 2.2.1. Định nghĩa thu nhập
• 2.2.2. Định nghĩa thu nhập của hộ gia đình
• 2.3. Khái niệm chi tiêu hộ gia đình
• 2.3.1. Vai trò của chi tiêu hộ gia đình
• 2.3.2. Hành vi quyết định chi tiêu của hộ gia đình
• 2.4. Lý thuyết về hành vi tiêu dùng
• 2.4.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến cầu hàng hóa
• 2.4.2. Vấn đề lựa chọn tiêu dùng
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khung phân tích
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp so sánh điểm xu hướng (Propensity Score Matching Method)
• 3.3.2. Phương pháp khác biệt trong khác biệt
• 3.4. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Tổng quan về kiều hối quốc tế ở Việt Nam
• 4.1.1. Tổng quan về di cư và kiều hối ở Việt Nam
• 4.1.2. Vai trò của kiều hối quốc tế đối với nền kinh tế
• 4.1.3. Kiều hối quốc tế tác động đến thu nhập và chi tiêu của các hộ gia đình Việt Nam
• 4.2. Kiều hối và phân tích tác động của kiều hối đến chi tiêu và thu nhập của hộ gia đình
• 4.3. Kết quả ước lượng mô hình
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Những khuyến nghị và đề xuất cơ chế, chính sách
• 5.2. Giới hạn của đề tài nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động của kiều hối đến thu nhập hộ gia đình

Kiều hối đã trở thành một nguồn thu nhập quan trọng cho nhiều hộ gia đình tại Việt Nam. Theo số liệu từ Ngân hàng Thế giới, lượng kiều hối gửi về Việt Nam đã tăng đều qua các năm, từ 10 tỷ USD năm 2012 lên 12 tỷ USD năm 2014. Điều này cho thấy kiều hối không chỉ giúp cải thiện thu nhập hộ gia đình mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước. Nghiên cứu cho thấy, hộ gia đình nhận kiều hối có thu nhập cao hơn đáng kể so với những hộ không nhận. Cụ thể, hộ gia đình nhận kiều hối có thể tăng thu nhập khả dụng lên đến 30%. Điều này cho phép họ có khả năng chi tiêu nhiều hơn cho các nhu cầu thiết yếu và đầu tư vào giáo dục, y tế. Như Adams & Page (2003) đã chỉ ra, kiều hối có tác động tích cực đến việc giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải tất cả các hộ gia đình đều hưởng lợi từ kiều hối, và sự phân hóa thu nhập giữa các hộ gia đình có thể gia tăng.

1.1. Tác động đến thu nhập khả dụng

Kiều hối đã làm tăng thu nhập khả dụng của nhiều hộ gia đình, cho phép họ có thêm nguồn lực để chi tiêu và đầu tư. Theo nghiên cứu, hộ gia đình nhận kiều hối có thể chi tiêu nhiều hơn cho giáo dục và y tế, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều hộ gia đình vẫn đang phải đối mặt với khó khăn về tài chính. Tuy nhiên, sự gia tăng này cũng có thể dẫn đến tình trạng lạm phát, làm giảm sức mua của những hộ không nhận kiều hối. Do đó, cần có các chính sách hỗ trợ để đảm bảo rằng lợi ích từ kiều hối được phân phối công bằng hơn trong xã hội.

II. Tác động của kiều hối đến chi tiêu hộ gia đình

Chi tiêu của hộ gia đình là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá mức sống và sự phát triển kinh tế. Kiều hối đã góp phần làm tăng chi tiêu hộ gia đình, đặc biệt trong các lĩnh vực như giáo dục, y tế và tiêu dùng hàng hóa thiết yếu. Theo số liệu khảo sát, hộ gia đình nhận kiều hối có mức chi tiêu cao hơn từ 20% đến 40% so với hộ không nhận. Điều này cho thấy kiều hối không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là động lực thúc đẩy tiêu dùng. Tuy nhiên, việc gia tăng chi tiêu cũng cần được quản lý để tránh tình trạng tiêu dùng không bền vững. Các hộ gia đình cần được khuyến khích đầu tư vào sản xuất và phát triển bền vững để đảm bảo rằng lợi ích từ kiều hối không chỉ dừng lại ở mức tiêu dùng mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế lâu dài.

2.1. Thay đổi trong cơ cấu chi tiêu

Sự gia tăng chi tiêu hộ gia đình do kiều hối đã dẫn đến những thay đổi trong cơ cấu chi tiêu. Hộ gia đình có xu hướng chi nhiều hơn cho giáo dục và y tế, điều này phản ánh sự quan tâm đến việc nâng cao chất lượng cuộc sống. Theo nghiên cứu, chi tiêu cho giáo dục tăng lên 15% trong các hộ gia đình nhận kiều hối. Điều này cho thấy rằng kiều hối không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn tạo ra cơ hội cho thế hệ trẻ. Tuy nhiên, cần có sự cân nhắc trong việc chi tiêu, tránh tình trạng tiêu dùng quá mức vào hàng hóa không thiết yếu.

III. Tác động xã hội của kiều hối

Kiều hối không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn có tác động sâu sắc đến tác động xã hội. Việc nhận kiều hối đã giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, sự phân hóa giữa các hộ gia đình nhận và không nhận kiều hối có thể dẫn đến những vấn đề xã hội nghiêm trọng. Theo Bracking (2003), những hộ không nhận kiều hối có thể trở nên nghèo hơn do sự gia tăng chi tiêu của những hộ nhận kiều hối. Điều này tạo ra một khoảng cách ngày càng lớn giữa các nhóm trong xã hội. Do đó, cần có các chính sách hỗ trợ để đảm bảo rằng lợi ích từ kiều hối được phân phối công bằng và bền vững.

3.1. Giải pháp chính sách

Để tối ưu hóa lợi ích từ kiều hối, cần có các giải pháp chính sách phù hợp. Chính phủ nên xây dựng các chương trình hỗ trợ cho hộ gia đình không nhận kiều hối, giúp họ có cơ hội tiếp cận các nguồn lực và dịch vụ. Đồng thời, cần khuyến khích các hộ gia đình nhận kiều hối đầu tư vào sản xuất và phát triển bền vững. Việc này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế chung của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2012-2014, kiều hối đã trở thành nguồn lực tài chính quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam, góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện mức sống của các hộ gia đình. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới năm 2015, Việt Nam đứng thứ 11 thế giới về lượng kiều hối nhận được với 13,2 tỷ USD, tăng liên tục từ 10 tỷ USD năm 2012 đến 12 tỷ USD năm 2014. Sự gia tăng này phản ánh xu hướng di cư lao động và sự hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam. Tuy nhiên, tác động của kiều hối đến thu nhập và chi tiêu hộ gia đình vẫn còn nhiều tranh luận, đặc biệt là sự khác biệt giữa khu vực nông thôn và thành thị.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đo lường chính xác tác động của kiều hối đến thu nhập và chi tiêu của các hộ gia đình Việt Nam trong giai đoạn 2012-2014, từ đó đề xuất các chính sách sử dụng hiệu quả nguồn vốn này để giảm nghèo và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ các hộ gia đình trên phạm vi cả nước, sử dụng dữ liệu khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) năm 2012 và 2014. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho các nhà hoạch định chính sách về vai trò của kiều hối trong phát triển kinh tế vi mô và vĩ mô, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính từ kiều hối.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết kinh tế vĩ mô và vi mô liên quan đến kiều hối, thu nhập và chi tiêu hộ gia đình. Lý thuyết Keynes về tác động của cú sốc tăng chi tiêu được áp dụng để giải thích ảnh hưởng của kiều hối đến tổng cầu trong nền kinh tế. Mô hình Mundell-Fleming được sử dụng để phân tích tác động của kiều hối trong bối cảnh nền kinh tế mở với chế độ tỷ giá hối đoái linh hoạt. Ngoài ra, lý thuyết hành vi tiêu dùng của Mas-Colell và cộng sự (1995) giúp giải thích quyết định chi tiêu của hộ gia đình dưới ràng buộc ngân sách, trong đó thu nhập từ kiều hối là một biến số quan trọng ảnh hưởng đến lựa chọn tiêu dùng.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Kiều hối quốc tế: tiền gửi của người lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài gửi về cho gia đình.
• Thu nhập hộ gia đình: tổng thu nhập từ các nguồn hợp pháp trong một năm, bao gồm thu nhập từ lao động, sản xuất kinh doanh và các khoản khác.
• Chi tiêu hộ gia đình: các khoản chi tiêu cho nhu cầu ăn uống, giáo dục, y tế, nhà ở và các dịch vụ khác trong một năm.
• Ngưỡng nghèo: tiêu chuẩn thu nhập bình quân đầu người để phân biệt hộ nghèo và không nghèo theo chuẩn đa chiều của Chính phủ Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ bộ khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) năm 2012 và 2014 với tổng cỡ mẫu khoảng 9.399 hộ gia đình mỗi năm, trong đó khoảng 4,2% hộ nhận kiều hối. Phương pháp phân tích chính là hồi quy đa biến kết hợp kỹ thuật So sánh điểm xu hướng (PSM) và Khác biệt trong khác biệt (DID) nhằm kiểm soát các yếu tố nhiễu và đánh giá chính xác tác động của kiều hối đến thu nhập và chi tiêu hộ gia đình.

Quy trình phân tích gồm:

• Ước lượng điểm xu hướng nhận kiều hối dựa trên các đặc điểm hộ gia đình như tuổi, giới tính chủ hộ, quy mô hộ, trình độ học vấn, khu vực sinh sống.
• Tạo nhóm đối chứng phù hợp từ các hộ không nhận kiều hối có điểm xu hướng tương tự.
• Áp dụng phương pháp DID để so sánh sự thay đổi thu nhập và chi tiêu giữa nhóm nhận và không nhận kiều hối trong hai năm 2012 và 2014.
• Sử dụng phần mềm Stata để xử lý dữ liệu và kiểm định các giả thuyết thống kê.

Phương pháp này giúp loại bỏ sai số do sự khác biệt cơ bản giữa các nhóm và biến động theo thời gian, từ đó đưa ra kết luận có độ tin cậy cao về tác động của kiều hối.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiều hối làm tăng thu nhập bình quân đầu người: Kết quả hồi quy cho thấy, các hộ gia đình nhận kiều hối có mức thu nhập bình quân đầu người tăng trung bình khoảng 15-20% so với nhóm không nhận, với mức ý nghĩa thống kê cao (p < 0.01).
2. Tác động tích cực đến tổng chi tiêu hộ gia đình: Chi tiêu bình quân đầu người của nhóm nhận kiều hối tăng khoảng 10-12% so với nhóm đối chứng, trong đó chi tiêu cho giáo dục và y tế tăng lần lượt 8% và 6%.
3. Sự khác biệt giữa khu vực nông thôn và thành thị: Tác động của kiều hối đến thu nhập và chi tiêu ở khu vực nông thôn mạnh hơn khu vực thành thị, với mức tăng thu nhập khoảng 18% ở nông thôn so với 12% ở thành thị. Chi tiêu giáo dục và y tế cũng tăng cao hơn ở nông thôn.
4. Kiều hối góp phần giảm nghèo và bất bình đẳng: Tỷ lệ hộ nghèo trong nhóm nhận kiều hối giảm khoảng 7% so với nhóm không nhận, đồng thời chỉ số bất bình đẳng thu nhập cũng có xu hướng giảm nhẹ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các phát hiện trên là do kiều hối tăng thu nhập khả dụng của hộ gia đình, từ đó thúc đẩy chi tiêu tiêu dùng và đầu tư vào các dịch vụ thiết yếu như giáo dục và y tế. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu thực nghiệm tại các nước đang phát triển và các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam. Sự khác biệt giữa nông thôn và thành thị phản ánh mức độ phụ thuộc vào kiều hối và điều kiện kinh tế xã hội khác nhau giữa hai khu vực.

Tuy nhiên, mức tăng chi tiêu cho giáo dục và y tế tuy có ý nghĩa nhưng không quá lớn, cho thấy một phần kiều hối được sử dụng cho tiết kiệm hoặc đầu tư sản xuất. Ngoài ra, tác động tích cực của kiều hối còn bị hạn chế bởi các yếu tố như biến động tỷ giá, chi tiêu cho hàng hóa nhập khẩu tăng, và nguy cơ hiệu ứng "bệnh Hà Lan" làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa trong nước.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh mức thu nhập và chi tiêu bình quân đầu người giữa nhóm nhận và không nhận kiều hối, cũng như bảng phân tích chi tiết theo khu vực nông thôn và thành thị để minh họa rõ ràng hơn các kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích sử dụng kiều hối vào đầu tư sản xuất và phát triển kinh tế: Các cơ quan chức năng cần xây dựng chính sách ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính để các hộ gia đình nhận kiều hối có thể đầu tư vào sản xuất kinh doanh, nâng cao thu nhập bền vững. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính.
2. Tăng cường giáo dục tài chính cho người nhận kiều hối: Tổ chức các chương trình đào tạo, tư vấn về quản lý tài chính, tiết kiệm và đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng kiều hối, giảm chi tiêu không cần thiết. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, các tổ chức phi chính phủ.
3. Phát triển hệ thống tài chính vi mô và tín dụng cho hộ gia đình nhận kiều hối: Mở rộng các dịch vụ tài chính phù hợp để hỗ trợ vay vốn đầu tư, giúp tăng khả năng sinh lời từ nguồn kiều hối. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng.
4. Xây dựng chính sách hỗ trợ đặc thù cho khu vực nông thôn: Tập trung phát triển hạ tầng, dịch vụ giáo dục và y tế tại nông thôn để tận dụng tối đa tác động tích cực của kiều hối, giảm khoảng cách phát triển với thành thị. Thời gian: 5 năm; Chủ thể: Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND các tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách kinh tế: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế vùng, chính sách hỗ trợ người nhận kiều hối nhằm tăng hiệu quả sử dụng nguồn vốn này.
2. Các tổ chức tài chính và ngân hàng: Áp dụng các phân tích về hành vi chi tiêu và thu nhập để thiết kế sản phẩm tài chính phù hợp với nhóm khách hàng nhận kiều hối.
3. Các nhà nghiên cứu kinh tế phát triển: Tham khảo phương pháp luận và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về tác động của kiều hối và các nguồn thu nhập khác đến hộ gia đình.
4. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức quốc tế: Dựa trên kết quả nghiên cứu để triển khai các chương trình hỗ trợ tài chính, đào tạo quản lý tài chính cho người nhận kiều hối, đặc biệt tại khu vực nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

1. Kiều hối có tác động như thế nào đến thu nhập hộ gia đình?
   Kiều hối làm tăng thu nhập bình quân đầu người của hộ gia đình khoảng 15-20%, giúp cải thiện khả năng chi tiêu và đầu tư của các hộ nhận tiền gửi từ nước ngoài.

2. Tác động của kiều hối có khác biệt giữa nông thôn và thành thị không?
   Có, tác động ở khu vực nông thôn mạnh hơn do mức độ phụ thuộc vào kiều hối cao hơn và điều kiện kinh tế còn hạn chế hơn so với thành thị.

3. Kiều hối ảnh hưởng đến chi tiêu giáo dục và y tế như thế nào?
   Kiều hối làm tăng chi tiêu cho giáo dục khoảng 8% và y tế khoảng 6%, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển nguồn nhân lực.

4. Có rủi ro nào khi sử dụng kiều hối không?
   Rủi ro bao gồm chi tiêu không hiệu quả, tăng chi tiêu cho hàng nhập khẩu, và nguy cơ làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa trong nước do biến động tỷ giá.

5. Làm thế nào để sử dụng kiều hối hiệu quả hơn?
   Cần có chính sách hỗ trợ đầu tư, giáo dục tài chính, phát triển dịch vụ tín dụng và ưu tiên phát triển hạ tầng tại khu vực nông thôn để tận dụng tối đa nguồn lực này.

Kết luận

• Kiều hối đóng vai trò quan trọng trong việc tăng thu nhập và chi tiêu của các hộ gia đình Việt Nam giai đoạn 2012-2014.
• Tác động tích cực rõ nét hơn ở khu vực nông thôn, góp phần giảm nghèo và bất bình đẳng thu nhập.
• Chi tiêu cho giáo dục và y tế tăng lên nhưng chưa đạt mức tối ưu, cho thấy tiềm năng sử dụng kiều hối cho phát triển con người còn lớn.
• Cần có các chính sách hỗ trợ đầu tư và quản lý tài chính nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng kiều hối.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các nghiên cứu tiếp theo về tác động dài hạn của kiều hối và các giải pháp phát triển bền vững.

Để tiếp tục phát huy vai trò của kiều hối, các nhà quản lý và nghiên cứu nên phối hợp triển khai các chính sách đồng bộ, đồng thời theo dõi sát sao các biến động kinh tế vĩ mô và xu hướng di cư lao động quốc tế. Hành động kịp thời sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa nguồn lực quan trọng này cho sự phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu nghiên cứu là phần trình bày vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và cấu trúc luận văn. Chương 2: Cơ sở lý thuyết: Trình bày các quan niệm liên quan đến các biến được sử dụng trong nghiên cứu , các cơ sở lý luận liên quan đến thu nhập, chi tiêu, nghèo đói, kiều hối và lược khảo các nghiên cứu trước đây. Chương 3: Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu: Trình bày phương pháp nghiên cứu, mô hình và dữ liệu nghiên cứu. 123doc 4 Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận: Trình bày kết quả và phân tích kết quả nghiên cứu , xác định mối quan hệ giữa kiều hối với thu nhập và chi tiêu các hộ gia đình Việt Nam.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách: Tóm tắt lại kết quả nghiên cứu, từ đó đưa ra các khuyến nghị về phân phối thu nhập, chi tiêu và xóa đói giảm nghèo. Đưa ra một số hạn chế và các hướng nghiên cứu tiếp theo. 123doc 5 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Khái niệm về hộ gia đình Theo Liên hợp quốc: Hộ là những người cùng sống chung dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ. Năm 1981, Harris (Anh) cho rằng :” Hộ là một đơn vị tự nhiên tạo nguồn lao động” và trên góc độ này, nhóm các đại biểu thuộc trường phái “ Hệ thống thế giới” (Mỹ) là Smith, Martin (1985) và Beiltell (1987) bổ sung thêm “Hộ là một đơn vị đảm bảo quá trình tái sản xuất nguồn lao động thông qua việc tổ chức nguồn thu nhập chung”.

Tại Hội thảo quốc tế lần 2 về quản lý nông trại tại Hà Lan (1980) các đại biểu nhất trí cho rằng: “ Hộ là đơn vị cơ bản của xã hội có liên quan đến sản xuất, tiêu dùng, xem như là một đơn vị kinh tế”. Ở Việt Nam, hộ gia đình là các thành viên có tài sản chung, cùng góp công sức để phát triển hoạt động kinh tế chung trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất kinh doanh khác do pháp luật quy định, là chủ thể khi tham gia quan hệ pháp luật dân sự thuộc lĩnh vực này. Pháp luật coi hộ gia đình là một chủ thể của quan hệ dân sự. Mỗi hộ gia đình có sổ đăng ký hộ khẩu, ghi rõ số nhân khẩu, người chủ hộ và quan hệ của từng thành viên với chủ hộ.

Đây là hồ sơ mang tính pháp lý để chính quyền địa phương thực hiện vai trò quản lý nhà nước đối với gia đình (Điều 106 của Bộ Luật Dân Sự). Hộ gia đình là nguồn cung cấp lao động, tài nguyên, vốn và quản lý để nhận các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền lãi và lợi nhuận. Hộ gia đình cũng đồng thời là người tiêu dùng các hàng hóa và dịch vụ. Hộ nhất thiết là một đơn vị kinh tế (chủ thể kinh tế) có nguồn lao động và phân công lao động chung, có vốn và chương trình, kế hoạch sản xuất kinh doanh chung, là đơn vị vừa sản xuất vừa tiêu dùng, có ngân quỹ chung và được phân công lợi ích theo thỏa thuận có tính chất gia đình.

Hộ không phải là một thành phần kinh tế thống nhất, mà hộ có thể thuộc thành phần kinh tế cá thể, tư nhân, tập thể, nhà nước. Hộ không đồng nhất với gia đình mặc dù cùng chung huyết thống bởi vì hộ là một đơn vị kinh tế riêng, còn gia đình có thể không phải là một đơn vị kinh tế.2 Khái niệm về thu nhập 2.1 Định nghĩa thu nhập: Theo Samuelson và Nordhause (1997), thu nhập là số tiền thu được hay tiền mặt mà một người hay hộ gia đình kiếm được trong một khoảng thời gian nhất định (thường là 1 năm). Theo Tổng Cục Thống kê (2010) định nghĩa thu nhập là tổng số tiền mà một người hay một gia đình kiếm được trong 1 ngày, 1 tuần hay 1 tháng, hay nói cụ thể hơn là tất cả những gì mà người ta thu được khi bỏ công sức lao động chính đáng được gọi là thu nhập. Thu nhập bình quân đầu người trong 1 tháng được tính bằng cách chia tổng thu nhập trong năm của hộ gia đình cho số nhân khẩu của hộ và chia cho 12 tháng.2 Định nghĩa thu nhập của hộ gia đình: Theo Singh và Strauss (1986) cho rằng thu nhập của hộ gia đình gồm thu nhập chính từ nông nghiệp và thu nhập từ phi nông nghiệp.

Theo Tổng cục Thống kê (2010) định nghĩa: Thu nhập của Hộ gia đình là toàn bộ số tiền và giá trị hiện vật quy thành tiền sau khi đã trừ chi phí sản xuất mà hộ gia đình và các thành viên của hộ nhận được trong một khoảng thời gian nhất định, thường là 1 năm, bao gồm: thu từ tiền công, tiền lương; thu từ sản xuất nông lâm ngư nghiệp (đã trừ chi phí và thuế sản xuất); thu từ ngành nghề phi nông nghiệp (đã trừ chi phí và thuế sản xuất) và các khoản thu nhập khác (không tính tiền rút tiết kiệm, bán tài sản, vay thuần túy, thu nợ và các khoản chuyển nhượng vốn nhận được).3 Khái niệm chi tiêu hộ gia đình Chi tiêu của hộ gia đình bao gồm các khoản chi cho các nhu cầu ăn uống và ngoài ăn uống trong một thời gian nhất định, thường là 1 năm. Các khoản chi tiêu gồm: lương thực, thực phẩm, đồ uống, quần áo và giày dép, nhà ở, điện, ga, nước và nhiên liệu khác, đồ đạc, thiết bị gia đình, và bảo dưỡng thông thường, y tế, vận tải, truyền thông, giải trí và văn hóa, giáo dục, nhà hàng khách sạn, chi khác cho tiêu dùng. Chi tiêu của hộ gia đình trong kỳ không bao gồm chi phí sản xuất kinh doanh, 123doc 7 thuế sản xuất kinh doanh, gửi tiết kiệm, cho vay, trả nợ, hoàn tạm ứng và những khoản chi tương tự. Chi tiêu bình quân một người trong một tháng (1.000 đồng) bằng tổng số tiền và trị giá hiện vật trong hộ gia đình chi cho tiêu dùng bình quân một tháng chia cho tổng số nhân khẩu của hộ.

Đây là chỉ tiêu phản ánh mức và cơ cấu chi tiêu của các tầng lớp dân cư để đánh giá mức sống, phân hóa giàu nghèo, tính tỷ lệ nghèo, làm cơ sở cho hoạch định chính sách nhằm nâng cao mức sống của nhân dân, xóa đói giảm nghèo.1 Vai trò của chi tiêu hộ gia đình: Chi tiêu hộ gia đình là thành phần quan trọng trong tổng sản phẩm quốc nội. Dựa trên cơ sở tiếp cận từ khái niệm chi tiêu, GDP của nền kinh tế được tính theo công thức: GDP= C+I+G+(X-M) Trong đó: C= Chi phí tiêu dùng cá nhân (hộ gia đình). I=Tổng đầu tư cá nhân quốc nội (tất cả các doanh nghiệp đầu tư trên lãnh thổ 1 nước). G= Chi phí tiêu dùng của Chính phủ.

X= Kim ngạch xuất khẩu các hàng hóa và dịch vụ. M= Kim ngạch nhập khẩu của hàng hóa và dịch vụ. Vì vậy muốn kích thích tăng trưởng kinh tế thì việc gia tăng chi tiêu là một đóng góp quan trọng. Chênh lệch chi tiêu giữa các hộ gia đình là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội ngày càng tăng.

Vì vậy, hạn chế sự chênh lệch này là điều hết sức cần thiết từ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.2 Hành vi quyết định chi tiêu của hộ gia đình Hành vi tiêu dùng của hộ gia đình phần lớn bắt nguồn từ quyết định mua hàng của hộ gia đình, theo đó quyết định này được thực hiện từ một hay một số cá nhân hoặc tất cả thành viên của hộ (Sheth, J. Hộ gia đình sẽ dùng phần thu nhập có được để chi tiêu cho một số hàng hóa nhằm tối đa hóa hữu dụng, trong đó giáo dục 123doc 8 được xem là hàng hóa tiêu dùng trong hiện tại và tương lai nên chi tiêu giáo dục được hộ gia đình xem xét là kênh đầu tư cho tương lai thế hệ trẻ. Một trong các phương pháp đo lường cho phân tích chi phí và lợi ích của giáo dục là số tiền tiêu dùng cho giáo dục, trong đó chi phí giáo dục của tư nhân bao gồm chi phí trực tiếp cho sách vở, học phí.và chi phí gián tiếp như thu nhập bị bỏ qua trong quá trình học, bên cạnh là lợi ích có được ở hiện tại và tương lai từ giáo dục mang lại. Như vậy, chi tiêu giáo dục của hộ gia đình là một trong những hình thức tiêu dùng và đầu tư của hộ thông qua sự cân nhắc có hay không và đến mức độ nào trong tổng số tiền chi tiêu giáo dục nhằm thỏa mãn tối đa hữu dụng.4 Lý thuyết về hành vi tiêu dùng 2.1 Các yếu tố ảnh hƣởng đến cầu hàng hóa Cầu hàng hóa là số lượng hàng hóa dịch vụ mà người tiêu dùng sẵn lòng mua tại những mức giá khác nhau tại một thời điểm nhất định.

Đường cầu hàng hóa sẽ thay đổi khi chịu tác động của những yếu tố sau: - Thu nhập là yếu tố xác định khả năng mua của người tiêu dùng. Khi thu nhập gia tăng, họ sẽ sẵn lòng chi tiêu cho một loại hàng hóa- dịch vụ với số lượng nhiều hơn trước. - Sở thích, thị hiếu của người tiêu dùng đại diện cho sự yêu thích, ưu tiên cho một loại hàng hóa- dịch vụ. Người tiêu dùng yêu thích một loại hàng hóa- dịch vụ nào đó càng nhiều, tiêu dùng hàng hóa- dịch vụ đó càng nhiều.

- Cầu của một loại hàng hóa- dịch vụ không chỉ phụ thuộc vào giá cả của chính bản thân nó mà còn phụ thuộc vào giá cả của hàng hóa liên quan. Theo đó thì cầu của một loại hàng hóa- dịch vụ sẽ tăng khi giá cả hàng hóa thay thế cho chính hàng hóa- dịch vụ đó tăng. Ngược lại, cầu của một hàng hóa- dịch vụ sẽ giảm nếu giá cả hàng hóa- dịch vụ bổ sung cho nó tăng. - Quy mô thị trường càng lớn thì cầu của hàng hóa- dịch vụ càng nhiều.

- Những dự đoán giá cả tương lai sẽ ảnh hưởng đến cầu hàng hóa ở thời điểm hiện tại. Cầu hàng hóa- dịch vụ sẽ tăng nếu như người tiêu dùng dự đoán trong tương lai, giá cả của hàng hóa này sẽ tăng. Và ngược lại, cầu hàng hóa sẽ giảm nếu 123doc 9 người tiêu dùng dự đoán giá cả hàng hóa- dịch vụ này trong tương lai sẽ giảm hơn giá cả hiện tại.2 Vấn đề lựa chọn tiêu dùng (Mas-collet và cộng sự, 1995) Lý thuyết tiêu dùng thể hiện những quyết định lựa chọn tiêu dùng mang tính chất duy lý của người tiêu dùng cho các loại hàng hóa.