CHƯƠNG I. 31 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA GIAO DỊCH NGOẠI BẢNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH. 31 CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM.
Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống NHTM Việt Nam. Cấu trúc tài chính của hệ thống NHTM. Phân tích hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM Việt Nam. Khả năng sinh lời.
Rủi ro tài chính. Vai trò của hệ thống NHTM Việt Nam. Các hoạt động nội bảng tổng kết tài sản. THỰC TRẠNG GIAO DỊCH NGOẠI BẢNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM.
Các cam kết bảo lãnh. Các cam kết thư tín dụng L/C và cam kết cho vay không hủy ngang. Các giao dịch phái sinh và cam kết giao dịch hối đoái. MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA GIAO DỊCH NGOẠI BẢNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.
Tác động của giao dịch ngoại bảng đến lợi nhuận của ngân hàng. Mô tả mô hình. Kết quả về tác động của ngoại bảng đến thu nhập ngoài lãi. Kết quả về tác động của ngoại bảng đến lợi nhuận của ngân hàng thương mại.
Tác động của giao dịch ngoại bảng đến rủi ro của ngân hàng. Mô tả mô hình. Kết quả về tác động đến rủi ro ngoại bảng. Tác động đến rủi ro tín dụng của các NHTM.82 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.
87 CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. ĐỊNH HƯỚNG VỀ GIAO DỊCH NGOẠI BẢNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Định hướng phát triển hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Định hướng về các giao dịch ngoại bảng trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.
CÁC KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Khuyến nghị chính sách chuyển dịch cơ cấu thu nhập từ thu nhập từ lãi sang thu nhập phi lãi. Khuyến nghị chính sách làm giảm rủi ro từ hoạt động ngoại bảng.102 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .104 PHỤ LỤC 1: Danh mục các NHTM trong mẫu nghiên cứu. Kết quả và các kiểm định của mô hình tác động đến thu nhập phi lãi của ngân hàng.
Kết quả và các kiểm định của mô hình tác động của ngoại bảng đến lợi nhuận của ngân hàng tại NHTM .114 PHỤ LỤC 4: Kết quả và các kiểm định của mô hình tác động đến rủi ro ngoại bảng của ngân hàng .118 PHỤ LỤC 5: Kết quả và các kiểm định của mô hình tác động đến rủi ro tín dụng của ngân hàng .122 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 1991-2019 .2: Tỷ lệ NIM của các NHTM giai đoạn 2013-2018.3: Tài sản ngoại bảng và nội bảng của các NHTM Việt Nam tính đến thời điểm 31/12/2019 .4: Tỷ lệ tài sản ngoại bảng trên nội bản của các NHTM nhà nước chiếm cổ phần chi phối tại Việt Nam giai đoạn 2010-2019 .5: Các tài sản ngoại bảng của NHTM Việt Nam tính đến 31/12/2019 .6: Hoạt động Cam kết thư tín dụng (L/C) và Cam kết giao dịch hối đoái của các NHTM Việt nam tính đến ngày 31/12/2019 .7: Thống kê các biến số trong mô hình .8: Tác động của ngoại bảng đến thu nhập phi lãi của .68 các ngân hàng thương mại Việt Nam .9: Tác động của ngoại bảng đến lợi nhuận của .73 các ngân hàng thương mại Việt Nam .10: Thống kê các biến số trong mô hình .11: Tác động của hoạt động ngoại bảng đến rủi ro ngoại bảng của .80 các ngân hàng thương mại Việt Nam .12: Tác động của hoạt động ngoại bảng đến rủi ro tín dụng của .84 các ngân hàng thương mại Việt Nam .84 1 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ/HÌNH Biểu đồ 2.1: Quy mô tài sản và vốn của hệ thống NHTM giai đoạn 2012 đến nay.2: Hiệu quả hoạt động của hệ thống các NHTM qua các năm .3 : Rủi ro tín dụng tại các NHTM giai đoạn từ 2010-2019 .4: Lãi suất tiền gửi và cho vay 2011-2018 .5: Diến biến tỷ giá VND/USD trong những năm gần đây .6: Lượng tiền gửi của khách hàng tại các NHTM giai đoạn 2010-2019 .7: Quy mô huy động vốn các NHTM qua các năm .8: Lượng tiền gửi của các TCTD khác tại NHTM năm 2010 – 2019 .9: Lượng vốn huy động thông qua phát hành giấy tờ có giá của các NHTM .10: Lượng vốn cho vay của các NHTM năm 2010 – 2019 .11: Lượng tiền mặt tại NHTM năm 2010 – 2019 .12: Lượng tiền gửi của NHTM tại các TCTD khác năm 2010 -2019 .13: Lượng tiền gửi của NHTM tại NHNN năm 2010 – 2019 .14: Lượng vốn đầu tư vào thị trường chứng khoán của các NHTM .15: Lượng vốn đầu tư qua góp vốn dài hạn của các NHTM .51 2 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG ANH Chữ cái viết Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt tắt/ Ký hiệu GAAP Genneral accepted accounting Nguyên tắc chung về kế toán principles GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ quốc tế OBS Off-balance sheet Hoạt động ngoại bảng SBLC Stanby letter of credit Thư tín dụng dự phòng RUF Revolving Underwiriting Cơ sở bảo lãnh phát hành Facilities DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Chữ cái viết tắt/ kí hiệu Từ đầy đủ BCTC Báo cáo tài chính CSTT Chính sách tiền tệ DN Doanh nghiệp NH Ngân hàng NHNN Ngân hàng nhà nước NHNNg Ngân hàng nước ngoài NHTM Ngân hàng thương mại NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần NHTMNN Ngân hàng thương mại nhà nước NHTW Ngân hàng Trung ương TCTCVM Tổ chức tài chính vi mô TCTD Tổ chức tín dụng TNDN Thuế thu nhập doanh nghiệp 3 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong hơn ba thập kỷ vừa qua, ngành ngân hàng đã có những bước thay đổi mạnh mẽ. Sự phát triển của công nghệ, sự thay đổi trong quy định pháp lý cũng như sự toàn cầu hóa của thị trường tài chính đang đặt ra áp lực đáng kể lên hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Tận dụng công nghệ mới, các ngân hàng không ngừng sáng tạo, phát triển các sản phẩm, dịch vụ hiện đại mang đến trải nghiệm tốt hơn cho khách hàng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.
Hoạt động ngoại bảng (OBS) chính là một trong những bước phát triển nổi bật của các ngân hàng. Phát triển giao dịch ngoại bảng được coi là chiến lược tương lai của nhiều ngân hàng. Không chỉ phổ biến ở các nước có nền kinh tế phát triển, hoạt động ngoai bảng đang nhanh chóng mở rộng sang khu vực các quốc gia đang phát triển ở Châu Á, Châu Phi. Theo Ahmand và Ariff (2007), tỷ lệ Hoạt động ngoại bảng trên tổng tài sản của Đông Âu, Nam-Trung Mỹ, Châu Phi, Viễn Đông và Trung Á lần lượt là 15% - 12% - 18% - 12% so với Bắc Mỹ, NAFTA, các nước G7 lần lượt là 60% - 63% - 41%.
Nguyên nhân của sự mở rộng này vì hoạt động ngoại bảng giúp các ngân hàng tăng thu nhập dưới hình thức hoa hồng hay thu phí để bù đắp sự giảm thấp thu nhập từ các nghiệp vụ truyền thống. Mặt khác, ngân hàng sẽ tránh được các chi phí không phải áp dụng cho các hoạt động ngoại bảng. Tuy nhiên, Hoạt động ngoại bảng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngành ngân hàng nói riêng và sự ổn định của hệ thống tài chính nói chung. Hoạt động ngoại bảng làm gia tăng đáng kể tỷ lệ đòn bẩy tài chính.
Điều này gây tổn hại nghêm trọng khi có khủng hoảng xảy ra. Nghĩa vụ nợ thế chấp - một khoản mục nằm ngoài bảng cân đối kế toán chính là một trong những nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng tài chính 2007 – 2008. Ở Việt Nam hiện nay, trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt, hoạt động cho vay và huy động của các ngân hàng đều gặp khó khăn khiến cho sự cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại (NHTM) ngày càng gay gắt. Ngoài ra, các NHTM còn phải cạnh tranh với các ngân hàng nước ngoài và các công ty tài chính.
Điều này làm cho thu nhập biên từ hoạt động tín dụng truyền thống ngày càng thu hẹp lại. Trong bối cảnh đó, hoạt động ngoại bảng tạo ra cơ hội mới cho các ngân hàng. Hoạt động ngoại bảng chủ yếu ở Việt Nam là các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối, phái sinh và các cam kết tiềm ẩn khác. Không nằm ngoài xu hướng chung 4 của thế giới là phát triển các hoạt động ngoại bảng, các NHTM Việt Nam cũng sẽ tạo thêm nhiều công cụ tài chính hiện đại để tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh, nâng cao khả năng cạnh tranh của mình.
Vì vậy việc phân tích và đo lường tác động của hoạt động ngoại bảng đến hiệu quả kinh doanh của hệ thống NHTM Việt Nam là vô cùng cần thiết. Chính vì vậy, nhóm chọn đề tài: “Tác động của hoạt động ngoại bảng đến hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam” cho đề tài nghiên cứu khoa học dành cho sinh viên. Tổng quan nghiên cứu Trong thị trường tài chính hiện nay, các hoạt động ngoại bảng càng phổ biến và được coi là xu hướng phát triển của các NHTM. Chính vì vậy, nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã hướng đến việc nghiên cứu các hoạt động ngoại bảng nói chung cũng như đánh giá tác động của các hoạt động ngoại bảng đến kết quả kinh doanh của ngân hàng nói riêng.
Cụ thể, bài phân tích thực nghiệm của Swan và Panda (2017) đã chỉ ra được tác động tích cực của các hoạt động ngoại bảng trong việc hạn chế các khoản lỗ và điều tiết cạnh tranh giữa các ngân hàng đại chúng ở Ấn Độ. Dựa trên những dữ liệu từ năm 2005-06 đến 2014-15, bài nghiên cứu đã chỉ ra những mục ngoại bảng quan trọng nhất với ngân hàng Ấn Độ là hợp đồng kỳ hạn, bảo lãnh thanh toán, tín dụng quay vòng, các dòng tín dụng và nghĩa vụ tài chính khác. Đồng thời, thử nghiệm về mối quan hệ giữa lợi nhuận ròng và hoạt động ngoại bảng mang lại kết quả tích cực. Nghiên cứu của Middi năm 2016 cũng cho ra kết quả tương tự về tỷ lệ lợi nhuận, song lại đưa ra tác động tiêu cực đến NPA.
Điều này đưa ra giả thuyết rằng các ngân hàng mạnh có khả năng chấp nhận rủi ro thị trường lớn hơn so với các ngân hàng yếu kém. Bên cạnh những tác động tích cực của hoạt động ngoại bảng đến lợi nhuận ròng, Ana Lozano-Vivas và Fotios Pasiouras (2011) đã minh chứng được sự thay đổi khi không có và có sự hiện diện của hoạt động ngoại bảng đến năng suất của các ngân hàng.
