Nghiên cứu tác động của hoạt động ngoại bảng đến hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại việt nam

Nghiên cứu tác động của hoạt động ngoại bảng đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và phân tích chi tiết.

• Tác giả: Thân Thị Hạ
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Hoàng Anh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Hoạt Động Ngoại Bảng Đến Kinh Doanh Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Hoạt Động Ngoại Bảng Đến Kinh Doanh Ngân Hàng Thương Mại

Hoạt động ngoại bảng (OBS) đã trở thành một phần quan trọng trong chiến lược kinh doanh của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Tác động của hoạt động này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn đến rủi ro và khả năng cạnh tranh của ngân hàng. Nghiên cứu này sẽ phân tích các khía cạnh khác nhau của hoạt động ngoại bảng và cách nó định hình tương lai của ngành ngân hàng.

1.1. Khái Niệm Về Hoạt Động Ngoại Bảng Trong Ngân Hàng

Hoạt động ngoại bảng bao gồm các giao dịch không được ghi nhận trên bảng cân đối kế toán nhưng vẫn có thể tạo ra rủi ro và thu nhập cho ngân hàng. Các nghiệp vụ như bảo lãnh, cam kết L/C và giao dịch phái sinh là những ví dụ điển hình.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Hoạt Động Ngoại Bảng Đối Với Ngân Hàng

Hoạt động ngoại bảng giúp ngân hàng tăng cường nguồn thu nhập ngoài lãi, đồng thời giảm thiểu rủi ro tài chính. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng trong ngành ngân hàng.

II. Những Thách Thức Trong Hoạt Động Ngoại Bảng Của Ngân Hàng Thương Mại

Mặc dù hoạt động ngoại bảng mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức mà các ngân hàng thương mại phải đối mặt. Những thách thức này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và khả năng quản lý rủi ro của ngân hàng.

2.1. Rủi Ro Từ Hoạt Động Ngoại Bảng

Hoạt động ngoại bảng có thể tạo ra rủi ro tiềm ẩn cho ngân hàng, đặc biệt là khi các cam kết không được thực hiện. Rủi ro này có thể dẫn đến tổn thất tài chính lớn nếu không được quản lý chặt chẽ.

2.2. Khó Khăn Trong Quản Lý Rủi Ro

Việc quản lý rủi ro trong hoạt động ngoại bảng đòi hỏi ngân hàng phải có hệ thống giám sát hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều ngân hàng vẫn chưa có đủ công cụ và quy trình để quản lý rủi ro này một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Của Hoạt Động Ngoại Bảng Đến Kinh Doanh Ngân Hàng

Để đánh giá tác động của hoạt động ngoại bảng, nghiên cứu sử dụng các mô hình kinh tế lượng như hồi quy dữ liệu bảng. Phương pháp này giúp phân tích mối quan hệ giữa hoạt động ngoại bảng và các chỉ số kinh doanh của ngân hàng.

3.1. Mô Hình Hồi Quy Dữ Liệu Bảng

Mô hình hồi quy dữ liệu bảng cho phép phân tích tác động của hoạt động ngoại bảng đến các biến số như thu nhập ngoài lãi và lợi nhuận trên tổng tài sản. Kết quả cho thấy có mối quan hệ tích cực giữa hoạt động ngoại bảng và thu nhập ngoài lãi.

3.2. Phân Tích Tác Động Đến Rủi Ro Tín Dụng

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hoạt động ngoại bảng có thể làm tăng rủi ro tín dụng nếu không được quản lý đúng cách. Việc đánh giá rủi ro này là cần thiết để đảm bảo sự ổn định tài chính của ngân hàng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hoạt Động Ngoại Bảng Trong Ngân Hàng Thương Mại

Hoạt động ngoại bảng đã được áp dụng rộng rãi trong các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Các ngân hàng đã sử dụng hoạt động này để tăng cường nguồn thu nhập và cải thiện khả năng cạnh tranh trên thị trường.

4.1. Tăng Trưởng Thu Nhập Ngoài Lãi

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có hoạt động ngoại bảng mạnh mẽ thường có thu nhập ngoài lãi cao hơn. Điều này cho thấy tầm quan trọng của hoạt động này trong việc tạo ra nguồn thu bền vững.

4.2. Cải Thiện Khả Năng Cạnh Tranh

Hoạt động ngoại bảng giúp ngân hàng cải thiện khả năng cạnh tranh bằng cách cung cấp nhiều dịch vụ tài chính đa dạng hơn. Điều này không chỉ thu hút khách hàng mà còn nâng cao vị thế của ngân hàng trên thị trường.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Hoạt Động Ngoại Bảng Đến Kinh Doanh Ngân Hàng

Hoạt động ngoại bảng có tác động sâu rộng đến hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Việc hiểu rõ các tác động này là cần thiết để các ngân hàng có thể tối ưu hóa chiến lược kinh doanh của mình.

5.1. Tương Lai Của Hoạt Động Ngoại Bảng

Trong tương lai, hoạt động ngoại bảng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển của các ngân hàng. Các ngân hàng cần phải cải thiện quản lý rủi ro để tận dụng tối đa lợi ích từ hoạt động này.

5.2. Khuyến Nghị Chính Sách Đối Với Ngân Hàng

Để phát triển hoạt động ngoại bảng, các ngân hàng cần có chính sách rõ ràng và hiệu quả. Điều này bao gồm việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên để nâng cao khả năng quản lý rủi ro.

Nội dung chính

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu chính: Hoạt động ngoại bảng (Off-Balance Sheet - OBS) tác động như thế nào đến hiệu quả kinh doanh, cơ cấu thu nhập và mức độ rủi ro (rủi ro ngoại bảng và rủi ro tín dụng) của các ngân hàng thương mại (NHTM) tại Việt Nam?
• Phương pháp nghiên cứu: Đề tài ứng dụng phương pháp kinh tế lượng trên dữ liệu bảng (Panel Data) bao gồm 26 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 28 quý liên tục từ 2013Q1 đến 2019Q4. Nhóm tác giả triển khai đồng thời ba mô hình: Hồi quy gộp (Pooled OLS), Mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM).
• Phát hiện cốt lõi:
  1. Giao dịch ngoại bảng có mối tương quan thuận chiều và tác động mạnh mẽ đến thu nhập ngoài lãi (non-interest income), đặc biệt thông qua các nghiệp vụ bảo lãnh, cam kết tín dụng L/C và giao dịch hối đoái.
  2. Tài sản ngoại bảng tác động ngược chiều nhẹ tới tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA), phản ánh sự đánh đổi trong phân bổ nguồn lực và chi phí chuyển đổi.
  3. Hoạt động ngoại bảng làm gia tăng rủi ro ngoại bảng trong ngắn hạn, nhưng xét với độ trễ 1 quý, việc sử dụng các công cụ phái sinh và đa dạng hóa danh mục giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng tổng thể.
• Hàm ý thực tiễn: Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm quan trọng giúp các nhà quản trị ngân hàng cân bằng giữa mục tiêu đa dạng hóa nguồn thu phi tín dụng và thiết lập hệ thống kiểm soát rủi ro ngoại bảng theo chuẩn mực Basel II.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Trong hơn ba thập kỷ qua, hệ thống ngân hàng toàn cầu đã trải qua những bước chuyển dịch cơ cấu sâu sắc dưới tác động của làn sóng đổi mới công nghệ tài chính và quá trình tự do hóa thị trường. Tại các nền kinh tế phát triển, tỷ lệ tài sản ngoại bảng trên tổng tài sản có thể chiếm tới 40% - 63% (Ahmand & Ariff, 2007). Tại Việt Nam, dưới định hướng của Quyết định số 986/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng đến năm 2025, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập từ hoạt động dịch vụ phi tín dụng lên mức 16 - 17% trong tổng thu nhập của các NHTM.

Mặc dù mang lại lợi ích to lớn về việc tiết giảm chi phí dự trữ bắt buộc, chi phí bảo hiểm tiền gửi và giảm bớt sự phụ thuộc vào tín dụng truyền thống, các nghiệp vụ ngoại bảng cũng tiềm ẩn rủi ro hệ thống đáng kể. Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007–2008 là minh chứng rõ nét khi các nghĩa vụ nợ thế chấp ngoại bảng bị đứt gãy.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu định lượng trước đây chủ yếu dừng lại ở việc khảo sát riêng lẻ thu nhập phi lãi hoặc rủi ro tín dụng nội bảng. Đề tài này giải quyết khoảng trống nghiên cứu (research gap) bằng cách lần đầu tiên xây dựng một khung phân tích toàn diện, lượng hóa đồng thời tác động 4 chiều của OBS đến: Thu nhập ngoài lãi, Khả năng sinh lời (ROA), Rủi ro ngoại bảng và Rủi ro tín dụng trong bối cảnh các ngân hàng thương mại Việt Nam đang triển khai chuẩn mực an toàn vốn Basel II.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

1. Thiết kế nghiên cứu và Mẫu dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng thực nghiệm với chuỗi dữ liệu bảng cân bằng (Balanced Panel Data) thu thập từ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên của 26 NHTM Việt Nam giai đoạn 2013Q1 – 2019Q4 (tổng số 674 - 675 quan sát quý).

2. Các biến số trong mô hình kinh tế lượng

• Biến phụ thuộc (Dependent Variables):
  • n_ii: Thu nhập ngoài lãi / Tổng tài sản.
  • roa: Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản.
  • obsrisk: Rủi ro ngoại bảng (Đo lường qua quy mô cam kết ngoại bảng chịu rủi ro / Tổng tài sản).
  • credit_risk: Rủi ro tín dụng (Chi phí dự phòng rủi ro tín dụng / Tổng dư nợ cho vay).
• Biến giải thích chính: Quy mô và tỷ trọng tài sản ngoại bảng (OBS), tỷ lệ tài sản ngoại bảng trên tổng tài sản (OBS/TA), cam kết bảo lãnh, cam kết L/C và hợp đồng phái sinh.
• Biến kiểm soát vi mô và vĩ mô: Quy mô tổng tài sản ngân hàng (Size), Tăng trưởng GDP (gdp), Mức cung tiền (M2), Lãi suất cho vay bình quân (Lending Rate), Tỷ suất sinh lời (ROA).

3. Kỹ thuật ước lượng và Độ tin cậy

Nhóm nghiên cứu áp dụng quy trình kiểm định kinh tế lượng chuẩn hóa trên phần mềm Stata:

• So sánh Pooled OLS và FEM qua kiểm định F-test để xác định tính không đồng nhất giữa các ngân hàng.
• Sử dụng kiểm định Hausman Test để lựa chọn mô hình tối ưu giữa FEM (hiệu ứng cố định) và REM (hiệu ứng ngẫu nhiên).
• Thực hiện các kiểm định phương sai sai số thay đổi (Heteroskedasticity) và tự tương quan (Autocorrelation), áp dụng sai số chuẩn điều chỉnh (Robust Standard Errors) nhằm bảo đảm các ước lượng thu được là không chệch và có độ tin cậy thống kê cao.

---

Phát hiện nghiên cứu chính (Major Findings)

====================================================================================
BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ TÁC ĐỘNG CỦA HOẠT ĐỘNG NGOẠI BẢNG (OBS)
====================================================================================
Chỉ số mục tiêu        Hệ số tác động   Mức ý nghĩa   Cơ chế tác động thực tế
------------------------------------------------------------------------------------
Thu nhập ngoài lãi         (+) Dương        p < 0.01      Gia tăng nguồn thu phí từ L/C,
(n_ii)                                                    bảo lãnh và phái sinh ngoại tệ.
------------------------------------------------------------------------------------
Khả năng sinh lời          (-) Âm nhẹ       p < 0.10      Chi phí đầu tư công nghệ, 
(ROA)                     (Không đáng kể)                 chuyển dịch nguồn lực từ tín dụng.
------------------------------------------------------------------------------------
Rủi ro ngoại bảng          (+) Cùng chiều   p < 0.05      Cam kết chưa thực hiện và 
(obsrisk)                                                 hợp đồng phái sinh mở rộng.
------------------------------------------------------------------------------------
Rủi ro tín dụng            (-) Ngược chiều  p < 0.10      Phân tán rủi ro danh mục & 
(credit_risk - trễ 1 kỳ)                                  công cụ phòng ngừa biến động giá.
====================================================================================

1. Thúc đẩy mạnh mẽ thu nhập ngoài lãi

Kết quả hồi quy chỉ ra hoạt động ngoại bảng có tác động dương có ý nghĩa thống kê ở mức 1% tới thu nhập ngoài lãi của các NHTM Việt Nam. Nguồn thu này chủ yếu phát sinh từ phí phát hành thư tín dụng (L/C) phục vụ xuất nhập khẩu và phí bảo lãnh dự thầu, thực hiện hợp đồng. Việc phát triển OBS là đòn bẩy giúp các ngân hàng như VPBank, VIB, TPBank đạt mức tăng trưởng thu nhập dịch vụ vượt bậc trong giai đoạn nghiên cứu.

2. Tác động biên nhẹ đến tổng lợi nhuận (ROA)

Mô hình ghi nhận hệ số tác động mang dấu âm ở mức ý nghĩa 10%, song trị số tuyệt đối của hệ số rất nhỏ. Điều này chứng minh rằng việc mở rộng hoạt động ngoại bảng chưa làm suy giảm tức thì khả năng sinh lời tổng thể, nhưng phản ánh sự phân tán nguồn lực quản trị ra khỏi mảng tín dụng truyền thống (vốn vẫn chiếm trên 70% tổng thu nhập ngân hàng).

3. Tác động hai chiều đối với hồ sơ rủi ro

• Gia tăng rủi ro ngoại bảng tức thời: Tỷ lệ OBS/Tổng tài sản tăng kéo theo rủi ro ngoại bảng tăng do tính chất cam kết tiềm tàng chưa ghi nhận nội bảng (đặc biệt là hợp đồng phái sinh hối đoái và L/C trả chậm).
• Giảm thiểu rủi ro tín dụng với độ trễ 1 quý: Khi ngân hàng chủ động sử dụng các công cụ tài chính phái sinh (kỳ hạn, hoán đổi lãi suất, quyền chọn) để phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho doanh nghiệp vay vốn, mức độ tổn thất tín dụng kỳ sau giảm đi rõ rệt. Đồng thời, kỹ thuật xử lý nợ xấu thông qua việc bán nợ sang VAMC làm giảm áp lực trích lập dự phòng nội bảng.

4. Vai trò truyền dẫn của các biến vĩ mô

• Tăng trưởng GDP: Có tác động cùng chiều mạnh mẽ đến cả thu nhập ngoài lãi và ROA, nhưng đồng thời thúc đẩy quy mô tín dụng mở rộng khiến nhu cầu trích lập dự phòng rủi ro tăng theo chu kỳ kinh tế.
• Mức cung tiền (M2): Tác động nghịch chiều với thu nhập ngoài lãi. Khi chính sách tiền tệ nới lỏng hạn mức tín dụng, ngân hàng tập trung quay lại mảng cho vay lấy lãi, làm giảm động lực phát triển mảng phí phi tín dụng.

---

Đóng góp khoa học và Hàm ý thực tiễn (Scientific & Practical Contributions)

1. Đóng góp về mặt lý thuyết và học thuật

• Bổ sung bằng chứng thực nghiệm: Cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chuẩn xác về thị trường tài chính ngân hàng đang phát triển tại Đông Nam Á, kiểm chứng tính tương thích của các lý thuyết đa dạng hóa tài chính (DeYoung & Roland, Stiroh, Baele) tại Việt Nam.
• Khung phân tích đa biến: Kết hợp đồng thời 4 biến mục tiêu (thu nhập ngoài lãi, ROA, rủi ro ngoại bảng, rủi ro tín dụng) thay vì tiếp cận đơn lẻ từng khía cạnh như các công trình tiền nhiệm.

2. Hàm ý quản trị cho các Ngân hàng Thương mại

• Tái cơ cấu mô hình kinh doanh: Xây dựng chiến lược tăng trưởng bền vững bằng cách khai thác sâu các sản phẩm OBS có biên lợi nhuận phí cao (bảo lãnh thanh toán, phái sinh hàng hóa và tiền tệ) nhằm giảm thiểu áp lực tăng trưởng tín dụng nóng.
• Nâng cấp khung quản trị rủi ro ngoại bảng: Đưa các cam kết ngoại bảng vào hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ và tính toán hệ số rủi ro tương đương tín dụng (Credit Equivalent Amount) theo chuẩn Basel II/III.

3. Khuyến nghị chính sách cho Ngân hàng Nhà nước

• Hoàn thiện hành lang pháp lý: Xây dựng quy chuẩn kế toán và công bố thông tin minh bạch đối với các giao dịch phái sinh phức tạp và các khoản nợ tiềm ẩn ngoại bảng.
• Điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt: Sử dụng công cụ hạn mức tín dụng kết hợp với giám sát an toàn vốn để khuyến khích các NHTM hiện đại hóa cấu trúc thu nhập mà vẫn duy trì an toàn thanh khoản hệ thống.

---

Đối tượng thụ hưởng và Phạm vi áp dụng

• Ban Điều hành và Giám đốc Quản trị rủi ro (CRO) tại các NHTM: Tham khảo mô hình phân tích định lượng để tối ưu hóa danh mục sản phẩm dịch vụ ngoài bảng và phân bổ hạn mức vốn kinh tế hợp lý.
• Cơ quan Thanh tra, Giám sát Ngân hàng (NHNN): Ứng dụng các phát hiện về mối quan hệ giữa cung tiền, lãi suất và rủi ro ngoại bảng để hoạch định chính sách giám sát vĩ mô an toàn hệ thống tài chính.
• Chuyên gia phân tích tài chính & Nhà đầu tư: Đánh giá chính xác chất lượng tài sản thực tế và tiềm năng tăng trưởng doanh thu dịch vụ phi lãi của các ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán.
• Giảng viên và Sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu hồi quy dữ liệu bảng trong kinh tế học ngân hàng.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài nghiên cứu này là gì?

Hoạt động ngoại bảng đóng vai trò như một "đòn bẩy kép": Vừa trực tiếp thúc đẩy thu nhập ngoài lãi tăng trưởng mạnh, vừa gián tiếp làm giảm rủi ro tín dụng sau 1 quý thông qua cơ chế phòng ngừa rủi ro phái sinh và đa dạng hóa tài sản.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì nổi bật?

Đề tài sử dụng chuỗi dữ liệu bảng quý 28 kỳ liên tục (2013Q1–2019Q4) của 26 ngân hàng, kết hợp đồng thời mô hình FEM và REM với các kiểm định Hausman, Heteroskedasticity và Autocorrelation chặt chẽ, đảm bảo tính chuẩn xác và loại trừ sai số hồi quy.

3. Kết quả nghiên cứu có thể tổng quát hóa (generalize) cho hệ thống ngân hàng khác không?

Kết quả có khả năng đại diện cao cho hệ thống ngân hàng tại các thị trường mới nổi (Emerging Markets) có cấu trúc tài chính tương đồng với Việt Nam – nơi tín dụng truyền thống vẫn chiếm ưu thế nhưng đang trong quá trình chuyển đổi mạnh sang ngân hàng bán lẻ và dịch vụ số.

4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài là gì?

Đề tài nghiên cứu trong giai đoạn trước năm 2020. Hướng tiếp theo cần mở rộng mẫu dữ liệu sang giai đoạn biến động sau đại dịch COVID-19, đồng thời phân tích chi tiết tác động của công nghệ số hóa ngân hàng (Fintech/Open Banking) đối với các nghiệp vụ ngoại bảng.

5. Nghiệp vụ ngoại bảng nào đang đóng góp lớn nhất cho ngân hàng Việt Nam?

Hai nhóm nghiệp vụ chiếm tỷ trọng và đóng góp nguồn thu phí lớn nhất tại Việt Nam hiện nay là: Cam kết bảo lãnh và Cam kết thư tín dụng (L/C) trong thanh toán quốc tế.

---

Kết luận (Conclusion)

Công trình nghiên cứu "Tác động của hoạt động ngoại bảng đến hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam" đã cung cấp một bức tranh toàn cảnh và sâu sắc về vai trò chiến lược của các giao dịch ngoại bảng trong kỷ nguyên chuyển đổi tài chính. Hoạt động ngoại bảng không chỉ là cứu cánh giúp các NHTM đa dạng hóa nguồn thu, giảm thiểu sự phụ thuộc vào biên lãi thuần (NIM), mà còn là công cụ phòng vệ hữu hiệu nếu được quản trị khoa học.

Trong bối cảnh hội nhập tài chính quốc tế ngày càng sâu rộng, việc làm chủ các công cụ ngoại bảng gắn liền với nâng cao năng lực quản trị rủi ro theo chuẩn mực Basel II và Basel III chính là chìa khóa then chốt để xây dựng một hệ thống ngân hàng Việt Nam an toàn, hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. 31 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA GIAO DỊCH NGOẠI BẢNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH. 31 CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM.

Lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống NHTM Việt Nam. Cấu trúc tài chính của hệ thống NHTM. Phân tích hoạt động kinh doanh của hệ thống NHTM Việt Nam. Khả năng sinh lời.

Rủi ro tài chính. Vai trò của hệ thống NHTM Việt Nam. Các hoạt động nội bảng tổng kết tài sản. THỰC TRẠNG GIAO DỊCH NGOẠI BẢNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM.

Các cam kết bảo lãnh. Các cam kết thư tín dụng L/C và cam kết cho vay không hủy ngang. Các giao dịch phái sinh và cam kết giao dịch hối đoái. MÔ HÌNH ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA GIAO DỊCH NGOẠI BẢNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.

Tác động của giao dịch ngoại bảng đến lợi nhuận của ngân hàng. Mô tả mô hình. Kết quả về tác động của ngoại bảng đến thu nhập ngoài lãi. Kết quả về tác động của ngoại bảng đến lợi nhuận của ngân hàng thương mại.

Tác động của giao dịch ngoại bảng đến rủi ro của ngân hàng. Mô tả mô hình. Kết quả về tác động đến rủi ro ngoại bảng. Tác động đến rủi ro tín dụng của các NHTM.82 TÓM TẮT CHƯƠNG 2.

87 CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. ĐỊNH HƯỚNG VỀ GIAO DỊCH NGOẠI BẢNG TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Định hướng phát triển hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Định hướng về các giao dịch ngoại bảng trong hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

CÁC KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Khuyến nghị chính sách chuyển dịch cơ cấu thu nhập từ thu nhập từ lãi sang thu nhập phi lãi. Khuyến nghị chính sách làm giảm rủi ro từ hoạt động ngoại bảng.102 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .104 PHỤ LỤC 1: Danh mục các NHTM trong mẫu nghiên cứu. Kết quả và các kiểm định của mô hình tác động đến thu nhập phi lãi của ngân hàng.

Kết quả và các kiểm định của mô hình tác động của ngoại bảng đến lợi nhuận của ngân hàng tại NHTM .114 PHỤ LỤC 4: Kết quả và các kiểm định của mô hình tác động đến rủi ro ngoại bảng của ngân hàng .118 PHỤ LỤC 5: Kết quả và các kiểm định của mô hình tác động đến rủi ro tín dụng của ngân hàng .122 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 1991-2019 .2: Tỷ lệ NIM của các NHTM giai đoạn 2013-2018.3: Tài sản ngoại bảng và nội bảng của các NHTM Việt Nam tính đến thời điểm 31/12/2019 .4: Tỷ lệ tài sản ngoại bảng trên nội bản của các NHTM nhà nước chiếm cổ phần chi phối tại Việt Nam giai đoạn 2010-2019 .5: Các tài sản ngoại bảng của NHTM Việt Nam tính đến 31/12/2019 .6: Hoạt động Cam kết thư tín dụng (L/C) và Cam kết giao dịch hối đoái của các NHTM Việt nam tính đến ngày 31/12/2019 .7: Thống kê các biến số trong mô hình .8: Tác động của ngoại bảng đến thu nhập phi lãi của .68 các ngân hàng thương mại Việt Nam .9: Tác động của ngoại bảng đến lợi nhuận của .73 các ngân hàng thương mại Việt Nam .10: Thống kê các biến số trong mô hình .11: Tác động của hoạt động ngoại bảng đến rủi ro ngoại bảng của .80 các ngân hàng thương mại Việt Nam .12: Tác động của hoạt động ngoại bảng đến rủi ro tín dụng của .84 các ngân hàng thương mại Việt Nam .84 1 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ/HÌNH Biểu đồ 2.1: Quy mô tài sản và vốn của hệ thống NHTM giai đoạn 2012 đến nay.2: Hiệu quả hoạt động của hệ thống các NHTM qua các năm .3 : Rủi ro tín dụng tại các NHTM giai đoạn từ 2010-2019 .4: Lãi suất tiền gửi và cho vay 2011-2018 .5: Diến biến tỷ giá VND/USD trong những năm gần đây .6: Lượng tiền gửi của khách hàng tại các NHTM giai đoạn 2010-2019 .7: Quy mô huy động vốn các NHTM qua các năm .8: Lượng tiền gửi của các TCTD khác tại NHTM năm 2010 – 2019 .9: Lượng vốn huy động thông qua phát hành giấy tờ có giá của các NHTM .10: Lượng vốn cho vay của các NHTM năm 2010 – 2019 .11: Lượng tiền mặt tại NHTM năm 2010 – 2019 .12: Lượng tiền gửi của NHTM tại các TCTD khác năm 2010 -2019 .13: Lượng tiền gửi của NHTM tại NHNN năm 2010 – 2019 .14: Lượng vốn đầu tư vào thị trường chứng khoán của các NHTM .15: Lượng vốn đầu tư qua góp vốn dài hạn của các NHTM .51 2 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG ANH Chữ cái viết Tên Tiếng Anh Tên Tiếng Việt tắt/ Ký hiệu GAAP Genneral accepted accounting Nguyên tắc chung về kế toán principles GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa IMF International Monetary Fund Quỹ Tiền tệ quốc tế OBS Off-balance sheet Hoạt động ngoại bảng SBLC Stanby letter of credit Thư tín dụng dự phòng RUF Revolving Underwiriting Cơ sở bảo lãnh phát hành Facilities DANH MỤC VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Chữ cái viết tắt/ kí hiệu Từ đầy đủ BCTC Báo cáo tài chính CSTT Chính sách tiền tệ DN Doanh nghiệp NH Ngân hàng NHNN Ngân hàng nhà nước NHNNg Ngân hàng nước ngoài NHTM Ngân hàng thương mại NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần NHTMNN Ngân hàng thương mại nhà nước NHTW Ngân hàng Trung ương TCTCVM Tổ chức tài chính vi mô TCTD Tổ chức tín dụng TNDN Thuế thu nhập doanh nghiệp 3 LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong hơn ba thập kỷ vừa qua, ngành ngân hàng đã có những bước thay đổi mạnh mẽ. Sự phát triển của công nghệ, sự thay đổi trong quy định pháp lý cũng như sự toàn cầu hóa của thị trường tài chính đang đặt ra áp lực đáng kể lên hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Tận dụng công nghệ mới, các ngân hàng không ngừng sáng tạo, phát triển các sản phẩm, dịch vụ hiện đại mang đến trải nghiệm tốt hơn cho khách hàng nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Hoạt động ngoại bảng (OBS) chính là một trong những bước phát triển nổi bật của các ngân hàng. Phát triển giao dịch ngoại bảng được coi là chiến lược tương lai của nhiều ngân hàng. Không chỉ phổ biến ở các nước có nền kinh tế phát triển, hoạt động ngoai bảng đang nhanh chóng mở rộng sang khu vực các quốc gia đang phát triển ở Châu Á, Châu Phi. Theo Ahmand và Ariff (2007), tỷ lệ Hoạt động ngoại bảng trên tổng tài sản của Đông Âu, Nam-Trung Mỹ, Châu Phi, Viễn Đông và Trung Á lần lượt là 15% - 12% - 18% - 12% so với Bắc Mỹ, NAFTA, các nước G7 lần lượt là 60% - 63% - 41%.

Nguyên nhân của sự mở rộng này vì hoạt động ngoại bảng giúp các ngân hàng tăng thu nhập dưới hình thức hoa hồng hay thu phí để bù đắp sự giảm thấp thu nhập từ các nghiệp vụ truyền thống. Mặt khác, ngân hàng sẽ tránh được các chi phí không phải áp dụng cho các hoạt động ngoại bảng. Tuy nhiên, Hoạt động ngoại bảng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của ngành ngân hàng nói riêng và sự ổn định của hệ thống tài chính nói chung. Hoạt động ngoại bảng làm gia tăng đáng kể tỷ lệ đòn bẩy tài chính.

Điều này gây tổn hại nghêm trọng khi có khủng hoảng xảy ra. Nghĩa vụ nợ thế chấp - một khoản mục nằm ngoài bảng cân đối kế toán chính là một trong những nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng tài chính 2007 – 2008. Ở Việt Nam hiện nay, trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước thực hiện chính sách tiền tệ thắt chặt, hoạt động cho vay và huy động của các ngân hàng đều gặp khó khăn khiến cho sự cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại (NHTM) ngày càng gay gắt. Ngoài ra, các NHTM còn phải cạnh tranh với các ngân hàng nước ngoài và các công ty tài chính.

Điều này làm cho thu nhập biên từ hoạt động tín dụng truyền thống ngày càng thu hẹp lại. Trong bối cảnh đó, hoạt động ngoại bảng tạo ra cơ hội mới cho các ngân hàng. Hoạt động ngoại bảng chủ yếu ở Việt Nam là các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối, phái sinh và các cam kết tiềm ẩn khác. Không nằm ngoài xu hướng chung 4 của thế giới là phát triển các hoạt động ngoại bảng, các NHTM Việt Nam cũng sẽ tạo thêm nhiều công cụ tài chính hiện đại để tăng hiệu quả hoạt động kinh doanh, nâng cao khả năng cạnh tranh của mình.

Vì vậy việc phân tích và đo lường tác động của hoạt động ngoại bảng đến hiệu quả kinh doanh của hệ thống NHTM Việt Nam là vô cùng cần thiết. Chính vì vậy, nhóm chọn đề tài: “Tác động của hoạt động ngoại bảng đến hoạt động kinh doanh của các ngân hàng thương mại tại Việt Nam” cho đề tài nghiên cứu khoa học dành cho sinh viên. Tổng quan nghiên cứu Trong thị trường tài chính hiện nay, các hoạt động ngoại bảng càng phổ biến và được coi là xu hướng phát triển của các NHTM. Chính vì vậy, nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đã hướng đến việc nghiên cứu các hoạt động ngoại bảng nói chung cũng như đánh giá tác động của các hoạt động ngoại bảng đến kết quả kinh doanh của ngân hàng nói riêng.

Cụ thể, bài phân tích thực nghiệm của Swan và Panda (2017) đã chỉ ra được tác động tích cực của các hoạt động ngoại bảng trong việc hạn chế các khoản lỗ và điều tiết cạnh tranh giữa các ngân hàng đại chúng ở Ấn Độ. Dựa trên những dữ liệu từ năm 2005-06 đến 2014-15, bài nghiên cứu đã chỉ ra những mục ngoại bảng quan trọng nhất với ngân hàng Ấn Độ là hợp đồng kỳ hạn, bảo lãnh thanh toán, tín dụng quay vòng, các dòng tín dụng và nghĩa vụ tài chính khác. Đồng thời, thử nghiệm về mối quan hệ giữa lợi nhuận ròng và hoạt động ngoại bảng mang lại kết quả tích cực. Nghiên cứu của Middi năm 2016 cũng cho ra kết quả tương tự về tỷ lệ lợi nhuận, song lại đưa ra tác động tiêu cực đến NPA.

Điều này đưa ra giả thuyết rằng các ngân hàng mạnh có khả năng chấp nhận rủi ro thị trường lớn hơn so với các ngân hàng yếu kém. Bên cạnh những tác động tích cực của hoạt động ngoại bảng đến lợi nhuận ròng, Ana Lozano-Vivas và Fotios Pasiouras (2011) đã minh chứng được sự thay đổi khi không có và có sự hiện diện của hoạt động ngoại bảng đến năng suất của các ngân hàng.