Luận văn thạc sĩ về tác động của dầu mỏ trong quan hệ Nga - EU từ năm 2000 đến nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu dầu mỏ trong quan hệ nga eu từ năm 2000 đến nay, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Nguyễn Văn Phú
• Người hướng dẫn: TS. Đinh Thanh Tú
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế
• Đề tài: Tác động của dầu mỏ trong quan hệ Nga - EU từ năm 2000
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục tiêu, nhiệm vụ của luận văn
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TẦM QUAN TRỌNG CỦA NHÂN TỐ DẦU MỎ TRONG QUAN HỆ NGA - EU
• 1.1. Vai trò của dầu mỏ trong nền kinh tế các nước
• 1.2. Tầm quan trọng của dầu mỏ Nga đối với EU
• 1.3. Tầm quan trọng của việc xuất khẩu dầu mỏ Nga cho EU
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ DẦU MỎ NGA – EU TỪ NĂM 2000 ĐẾN NAY
• 2.1. Chính sách dầu mỏ và thực trạng quan hệ mua bán dầu giữa Nga và EU từ năm 2000 đến năm 2008
• 2.2. Những thay đổi của bối cảnh thế giới đầu thế kỷ XXI
• 2.3. Chính sách dầu mỏ của Nga và EU từ năm 2000 đến năm 2008
• 2.4. Thực trạng quan hệ mua, bán dầu mỏ giữa Nga và EU
• 2.5. Chính sách dầu mỏ và quan hệ mua bán dầu của Nga và EU từ năm 2008 đến nay
• 2.6. Những thay đổi của bối cảnh thế giới sau năm 2008
• 2.7. Chính sách dầu mỏ của Nga và Liên minh Châu Âu
• 2.8. Thực trạng quan hệ mua bán dầu mỏ Nga – EU từ 2008 đến nay
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA NHÂN TỐ DẦU MỎ ĐẾN MỘT SỐ LĨNH VỰC NỔI BẬT TRONG QUAN HỆ NGA - EU VÀ TRIỂN VỌNG MỐI QUAN HỆ TRONG TƯƠNG LAI
• 3.1. Tác động của dầu mỏ đến một số lĩnh vực trong quan hệ Nga - EU
• 3.1.1. Trong quan hệ kinh tế, thương mại
• 3.1.2. Trong quan hệ chính trị, quân sự, an ninh quốc phòng
• 3.1.3. Một số vấn đề nổi cộm khác trong quan hệ Nga – EU xuất phát từ vấn đề dầu mỏ
• 3.2. Triển vọng quan hệ Nga – EU dưới tác động của nhân tố dầu mỏ
• 3.2.1. Diễn biến quan hệ Nga – EU từ năm 2000 đến nay
• 3.2.2. Triển vọng quan hệ Nga – EU thập niên tiếp theo của thế kỷ XXI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tầm quan trọng của nhân tố dầu mỏ trong quan hệ Nga EU

Nhân tố dầu mỏ đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của các quốc gia, đặc biệt là trong mối quan hệ giữa Nga và EU. Dầu mỏ không chỉ là nguồn năng lượng thiết yếu mà còn là công cụ quyền lực trong chính sách đối ngoại. Nga là một trong những nước có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới, trong khi EU lại là khu vực có nhu cầu tiêu thụ dầu mỏ cao. Sự phụ thuộc lẫn nhau này đã tạo ra một mối quan hệ chặt chẽ giữa hai bên. Theo một nghiên cứu, dầu mỏ không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động đến chính trị và an ninh. Việc Nga xuất khẩu dầu mỏ sang EU không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn củng cố vị thế chính trị của Nga trong khu vực. Điều này cho thấy rằng dầu mỏ không chỉ là một mặt hàng thương mại mà còn là một yếu tố chiến lược trong quan hệ quốc tế.

1.1. Vai trò của dầu mỏ trong nền kinh tế các nước

Dầu mỏ là nguồn tài nguyên không thể thiếu trong nền kinh tế hiện đại. Nó không chỉ cung cấp năng lượng cho sản xuất mà còn là nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp khác. Sự phát triển của công nghiệp dầu mỏ đã tạo ra hàng triệu việc làm và đóng góp lớn vào GDP của nhiều quốc gia. Đặc biệt, trong bối cảnh Nga và EU, dầu mỏ trở thành yếu tố quyết định trong việc thiết lập các chính sách kinh tế và đối ngoại. Nga đã sử dụng dầu mỏ như một công cụ để tăng cường ảnh hưởng của mình tại EU, trong khi EU lại tìm cách đa dạng hóa nguồn cung để giảm thiểu sự phụ thuộc vào Nga.

II. Thực trạng quan hệ dầu mỏ Nga EU từ năm 2000 đến nay

Từ năm 2000, quan hệ dầu mỏ giữa Nga và EU đã trải qua nhiều biến động. Chính sách dầu mỏ của Nga đã được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu của EU. Trong giai đoạn này, Nga đã trở thành nhà cung cấp dầu mỏ lớn nhất cho EU, chiếm khoảng 30% tổng lượng dầu mỏ nhập khẩu. Tuy nhiên, sự phụ thuộc này cũng tạo ra những rủi ro cho EU, đặc biệt là trong bối cảnh chính trị căng thẳng. Các cuộc khủng hoảng như cuộc chiến ở Ukraine đã làm nổi bật sự cần thiết phải tìm kiếm các nguồn cung thay thế. Điều này dẫn đến việc EU tăng cường các chính sách năng lượng và tìm kiếm các đối tác mới. Sự thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ thương mại mà còn tác động đến an ninh năng lượng của cả hai bên.

2.1. Chính sách dầu mỏ của Nga và EU

Chính sách dầu mỏ của Nga tập trung vào việc duy trì vị thế là nhà cung cấp năng lượng hàng đầu cho EU. Nga đã đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng và các dự án khai thác dầu mỏ để đảm bảo nguồn cung ổn định. Ngược lại, EU đã thực hiện các biện pháp nhằm giảm thiểu sự phụ thuộc vào Nga thông qua việc đa dạng hóa nguồn cung và phát triển năng lượng tái tạo. Sự cạnh tranh này không chỉ diễn ra trong lĩnh vực kinh tế mà còn trong chính trị, khi cả hai bên đều tìm cách củng cố vị thế của mình trên trường quốc tế.

III. Tác động của nhân tố dầu mỏ đến một số lĩnh vực nổi bật trong quan hệ Nga EU

Tác động của dầu mỏ đến quan hệ Nga - EU không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế mà còn mở rộng ra nhiều lĩnh vực khác như chính trị, quân sự và an ninh. Dầu mỏ đã trở thành một yếu tố quyết định trong các cuộc đàm phán và hợp tác giữa hai bên. Sự phụ thuộc vào dầu mỏ đã tạo ra những căng thẳng trong quan hệ chính trị, đặc biệt là khi có những bất đồng về các vấn đề quốc tế. Ngoài ra, dầu mỏ cũng ảnh hưởng đến an ninh quốc phòng, khi Nga sử dụng nguồn năng lượng như một công cụ để gây sức ép với EU. Điều này cho thấy rằng dầu mỏ không chỉ là một mặt hàng thương mại mà còn là một yếu tố chiến lược trong quan hệ quốc tế.

3.1. Tác động đến quan hệ kinh tế thương mại

Trong lĩnh vực kinh tế, dầu mỏ đã tạo ra một mối liên kết chặt chẽ giữa Nga và EU. Nga xuất khẩu dầu mỏ sang EU không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn củng cố vị thế chính trị của Nga trong khu vực. Tuy nhiên, sự phụ thuộc này cũng tạo ra những rủi ro cho EU, đặc biệt là trong bối cảnh chính trị căng thẳng. Các cuộc khủng hoảng như cuộc chiến ở Ukraine đã làm nổi bật sự cần thiết phải tìm kiếm các nguồn cung thay thế. Điều này dẫn đến việc EU tăng cường các chính sách năng lượng và tìm kiếm các đối tác mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Từ năm 2000 đến nay, dầu mỏ đã trở thành một nhân tố chiến lược quan trọng trong quan hệ quốc tế, đặc biệt giữa Liên bang Nga và Liên minh Châu Âu (EU). Với trữ lượng dầu mỏ chiếm khoảng 13% toàn cầu và khí đốt chiếm 34%, Nga là một trong những nhà cung cấp năng lượng hàng đầu thế giới, trong khi EU lại phụ thuộc khoảng 50% vào nguồn năng lượng nhập khẩu, trong đó phần lớn đến từ Nga. Mối quan hệ dầu mỏ Nga – EU không chỉ là quan hệ kinh tế thuần túy mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến các lĩnh vực chính trị, an ninh và quốc phòng. Luận văn tập trung phân tích thực trạng quan hệ mua bán dầu mỏ giữa Nga và EU trong giai đoạn 2000-2014, làm rõ tác động của nhân tố dầu mỏ đến các lĩnh vực nổi bật trong quan hệ hai bên, đồng thời dự báo triển vọng quan hệ trong tương lai. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào hai chủ thể chính là Liên bang Nga và Liên minh Châu Âu, với trọng tâm thời gian từ năm 2000 đến 2014, nhằm cung cấp cái nhìn toàn diện về vai trò của dầu mỏ trong chính sách đối ngoại và quan hệ quốc tế hiện đại. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc giúp hiểu sâu sắc hơn về mối quan hệ phức tạp này, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách năng lượng và đối ngoại của các quốc gia liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với hệ thống phương pháp luận sử học Mác-xít để phân tích mối quan hệ biện chứng giữa dầu mỏ và chính sách đối ngoại. Ngoài ra, các lý thuyết về an ninh năng lượng, quyền lực mềm trong quan hệ quốc tế và mô hình phụ thuộc lẫn nhau (interdependence) được áp dụng để giải thích vai trò của dầu mỏ như một công cụ quyền lực và yếu tố liên kết giữa Nga và EU. Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: an ninh năng lượng, ngoại giao năng lượng và chiến lược năng lượng quốc gia. Mô hình phân tích tập trung vào các cấp độ quan hệ quốc tế, từ quan hệ song phương đến tác động đa phương, nhằm làm rõ ảnh hưởng của dầu mỏ đến các lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh và quốc phòng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Tổ chức Dầu mỏ và Khí đốt Thế giới, các tài liệu chính thức của Liên bang Nga và EU, cùng các nghiên cứu học thuật trong và ngoài nước. Phương pháp nghiên cứu sử dụng là phương pháp lịch sử kết hợp với phương pháp đồng đại để đảm bảo tính khách quan và toàn diện. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các dữ liệu kinh tế, chính trị và an ninh liên quan đến dầu mỏ trong giai đoạn 2000-2014. Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định tính kết hợp với phân tích định lượng thông qua so sánh số liệu nhập khẩu, xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt, cũng như đánh giá tác động chính sách. Timeline nghiên cứu được chia thành hai giai đoạn chính: 2000-2008 và 2008-2014, nhằm phản ánh sự thay đổi trong bối cảnh quốc tế và chính sách năng lượng của hai bên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò chiến lược của dầu mỏ trong quan hệ Nga – EU: Nga chiếm khoảng 13% trữ lượng dầu mỏ thế giới và là nhà cung cấp hơn 30% dầu thô và khí đốt cho EU, trong khi EU phụ thuộc khoảng 50% vào nguồn năng lượng nhập khẩu, phần lớn từ Nga. Năm 2014, Nga xuất khẩu khoảng 7,3 triệu thùng dầu/ngày, trong đó 72% được xuất sang EU, tạo nên sự phụ thuộc lẫn nhau rõ rệt.

2. Chính sách năng lượng và ngoại giao năng lượng của Nga: Dưới thời Tổng thống Putin, Nga đã xây dựng chiến lược năng lượng toàn cầu, củng cố các tập đoàn dầu khí quốc doanh như Gazprom, Lukoil, Rosneft, đồng thời phát triển hệ thống đường ống dẫn dầu khí xuyên lục địa với tổng chiều dài khoảng 150.000 km. Năm 2008, dầu khí chiếm 50% nguồn thu ngân sách và 68% tổng kim ngạch xuất khẩu của Nga, góp phần tăng trưởng GDP trung bình 7%/năm trong giai đoạn 2000-2008.

3. Chính sách năng lượng của EU và sự phân hóa nội bộ: EU nhập khẩu khoảng 50% năng lượng tiêu thụ, dự kiến tăng lên 64% vào năm 2030. Tuy nhiên, EU chưa xây dựng được chính sách năng lượng chung do sự khác biệt lợi ích giữa các nước thành viên, đặc biệt giữa nhóm Đông Âu và Tây Âu. Năm 2016, EU dự kiến thực thi 14 dự án năng lượng nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn cung khí đốt Nga.

4. Tác động của dầu mỏ đến các lĩnh vực kinh tế, chính trị và an ninh: Dầu mỏ không chỉ là nguồn thu kinh tế quan trọng cho Nga mà còn là công cụ quyền lực chính trị, ảnh hưởng đến các quyết sách đối ngoại và an ninh quốc phòng của cả hai bên. Ví dụ, vụ ngừng cung cấp khí đốt của Nga cho Ukraine năm 2006 đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung năng lượng của EU, làm nổi bật tính nhạy cảm và rủi ro trong quan hệ năng lượng.

Thảo luận kết quả

Sự phụ thuộc lẫn nhau giữa Nga và EU về dầu mỏ và khí đốt tạo ra một mối quan hệ phức tạp, vừa hợp tác vừa cạnh tranh. Nga sử dụng nguồn năng lượng như một đòn bẩy chính trị để củng cố vị thế trên trường quốc tế, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế trong nước. EU, với nhu cầu năng lượng ngày càng tăng và nguồn tài nguyên nội khối hạn chế, buộc phải duy trì quan hệ mềm dẻo với Nga trong khi tìm cách đa dạng hóa nguồn cung để giảm rủi ro. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả nghiên cứu phù hợp với nhận định của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và các chuyên gia về an ninh năng lượng, cho thấy dầu mỏ là nhân tố then chốt trong chính sách đối ngoại và an ninh của cả Nga và EU. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ nhập khẩu năng lượng của EU từ Nga theo năm, bảng số liệu tăng trưởng xuất khẩu dầu mỏ của Nga và biểu đồ so sánh chính sách năng lượng của các nước thành viên EU.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường hợp tác đa phương về năng lượng: EU và Nga cần thiết lập các cơ chế hợp tác minh bạch, ổn định nhằm đảm bảo an ninh năng lượng lâu dài, giảm thiểu rủi ro chính trị và kinh tế. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; chủ thể: Chính phủ hai bên và các tổ chức quốc tế liên quan.

2. Đa dạng hóa nguồn cung năng lượng của EU: EU cần đẩy mạnh đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo và nhập khẩu từ các khu vực khác như Trung Á, Bắc Phi để giảm sự phụ thuộc vào Nga. Thời gian: 5-10 năm; chủ thể: Liên minh Châu Âu và các quốc gia thành viên.

3. Phát triển hạ tầng năng lượng và đường ống dẫn khí: Cả hai bên cần hợp tác xây dựng và nâng cấp hệ thống đường ống dẫn dầu khí nhằm tăng cường hiệu quả vận chuyển và giảm thiểu rủi ro gián đoạn nguồn cung. Thời gian: 3-7 năm; chủ thể: Các tập đoàn dầu khí và chính phủ.

4. Xây dựng chính sách năng lượng chung trong EU: EU cần thúc đẩy sự thống nhất chính sách năng lượng giữa các thành viên, giảm mâu thuẫn nội bộ để có tiếng nói chung mạnh mẽ hơn trong quan hệ với Nga. Thời gian: 2-4 năm; chủ thể: Ủy ban Châu Âu và các quốc gia thành viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách năng lượng và đối ngoại: Giúp hiểu rõ vai trò của dầu mỏ trong chính sách quốc tế, từ đó xây dựng chiến lược phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế và an ninh năng lượng: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về tác động của dầu mỏ trong quan hệ Nga – EU.

3. Doanh nghiệp và tập đoàn dầu khí: Hỗ trợ đánh giá thị trường, xu hướng hợp tác và cạnh tranh trong ngành năng lượng toàn cầu.

4. Sinh viên và học giả chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Kinh tế năng lượng: Là tài liệu tham khảo sâu sắc về mối quan hệ năng lượng và chính sách đối ngoại trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao dầu mỏ lại quan trọng trong quan hệ Nga – EU?
   Dầu mỏ là nguồn thu chính của Nga và là nguồn cung năng lượng lớn cho EU, tạo nên sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế và chính trị, ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại và an ninh.

2. EU có thể giảm phụ thuộc vào dầu mỏ Nga không?
   EU đang nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung và phát triển năng lượng tái tạo, tuy nhiên do nhu cầu lớn và hạn chế tài nguyên nội khối, việc giảm phụ thuộc hoàn toàn trong ngắn hạn là khó khăn.

3. Gazprom đóng vai trò gì trong quan hệ năng lượng Nga – EU?
   Gazprom là tập đoàn khí đốt lớn nhất của Nga, kiểm soát phần lớn hệ thống đường ống dẫn khí sang EU, là công cụ quan trọng trong chính sách năng lượng và ngoại giao của Nga.

4. Các sự kiện chính trị ảnh hưởng thế nào đến quan hệ dầu mỏ Nga – EU?
   Các cuộc khủng hoảng như xung đột Nga – Ukraine đã làm gián đoạn nguồn cung khí đốt, làm nổi bật tính nhạy cảm và rủi ro trong quan hệ năng lượng giữa hai bên.

5. Tương lai quan hệ dầu mỏ Nga – EU sẽ ra sao?
   Dự báo mối quan hệ sẽ tiếp tục phức tạp với sự kết hợp giữa hợp tác và cạnh tranh, EU sẽ tăng cường đa dạng hóa nguồn cung, còn Nga sẽ củng cố vị thế nhà cung cấp năng lượng chiến lược.

Kết luận

• Dầu mỏ là nhân tố chiến lược quyết định trong quan hệ Nga – EU từ năm 2000 đến nay, ảnh hưởng sâu rộng đến kinh tế, chính trị và an ninh.
• Nga tận dụng nguồn tài nguyên dầu khí để củng cố vị thế quốc tế và thúc đẩy phát triển kinh tế, trong khi EU phụ thuộc lớn vào nguồn cung này.
• Sự phân hóa chính sách năng lượng trong EU tạo ra thách thức trong việc xây dựng chính sách chung và giảm phụ thuộc vào Nga.
• Các sự kiện chính trị và kinh tế toàn cầu đã làm nổi bật tính nhạy cảm của quan hệ năng lượng Nga – EU.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách năng lượng và đối ngoại, đồng thời đề xuất các giải pháp hợp tác và đa dạng hóa nguồn cung trong tương lai.

Next steps: Tiếp tục theo dõi diễn biến chính trị – kinh tế toàn cầu, cập nhật các dự án năng lượng mới và đánh giá tác động của các chính sách năng lượng thay thế.

Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp năng lượng cần tăng cường hợp tác, minh bạch thông tin và xây dựng chiến lược bền vững nhằm đảm bảo an ninh năng lượng và ổn định quan hệ quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm có ba chương chính: C ươn : Tầm quan trọng của nhân tố dầu mỏ trong quan hệ Nga – EU C ươn 2: Thực trạng quan hệ dầu mỏ Nga –EU từ năm 2000 đến nay C ươn 3: Tác động của dầu mỏ đến một số lĩnh vực nổi bật trong quan hệ Nga – EU và triển vọng mối quan hệ trong tương lai 9 z Chƣơng 1 TẦM QUAN TRỌNG CỦA NHÂN TỐ DẦU MỎ TRONG QUAN HỆ NGA - EU 1. Vai trò của dầu mỏ trong nền kinh tế các nƣớc 1. i niệ chung về năng lượng, dầu mỏ a) Năn lượng Hiện nay có rất nhiều cách định nghĩa về năng lượng: theo từ điển Tiếng Việt: “năng lượng là đại lượng vật lí cho khả năng sinh ra công của một vật”; Đại từ điển Bách khoa toàn thư tiếng Anh định thì cho rằng: năng lượng “là thuật ngữ bao gồm nhiệt năng, thủy năng và ánh sáng, con người có khả năng chuyển hóa thích hợp để cung cấp nhu cầu năng lượng cho chính mình”2; từ điển Hán ngữ hiện đại định nghĩa năng lượng là “những vật chất có thể sản sinh ra năng lượng như: nhiệt năng, thủy năng…”. Khái niệm năng lượng được phổ cập ở hầu hết khắp các quốc gia và cấp độ toàn cầu.

Người ta căn cứ vào những loại hình (khí hóa lỏn , xăn dầu, đ n lực…); quá trình hình thành (năn lượng có sẵn, năn lượn đến từ thiên thể, năn lượng do tác dụng của tr đất…); trình độ và cách sử dụng (năn lượng truyền thống, năn lượng mới); phương pháp khai thác (khai thác từ tự nhiên, chuyển hóa, gia côn …); khả năng tái sinh (năn lượng tái sinh và không tái sinh) và căn cứ vào mức độ ảnh hưởng đến môi trường (năn lượng sạc , năn lượng không sạc …) để định nghĩa năng lượng. Tuy nhiên, khái niệm năng lượng được hiểu chung nhất là các nguồn tài nguyên, nhiên liệu cung cấp, phục vụ cho đời sống, sản xuất và các nhu cầu thiết yếu của con người. Năng lượng là một trong những điều kiện của sự sống còn và phát triển của mỗi con người và toàn nhân loại. Điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại và phát triển của bất kì nền văn minh nào đều là năng lượng.

Ba loại hình năng lượng quan trọng nhất là dầu mỏ, than đá và khí hóa lỏng, có ảnh hưởng lớn nhất đến mọi đời sống của con người 2 Luận án Tiến sĩ Lịch sử Chính sách an ninh năn lượng của Trung Quốc trong những năm đầu thế kỉ XXI của Nguyễn Minh Mẫn ,Đại học KHXH-NV TP. 10 z b) Dầu mỏ, k í đốt Dầu mỏ là một loại tài nguyên khoáng sản quý mà thiên nhiên ban tặng cho con người. So với các khoáng sản khác như than đá, đồng, chì, nhôm, sắt…thì dầu mỏ được con người biết đến và sử dụng tương đối muộn hơn. Dầu mỏ là hợp chất hydrocacbon được khai thác lên từ lòng đất, thường ở thể lỏng và thể khí.

Ở thể khí, chúng bao gồm khí thiên nhiên và khí đồng hành, trong đó khí thiên nhiên là toàn bộ hydrocacbon ở thể khí khai thác từ giếng khoan bao gồm cả khí ẩm và khí thô; còn khí đồng hành là khí tự nhiên nằm trong các vỉ dầu dưới dạng mũ khí hoặc khí hoà tan và được khai thác đồng thời với dầu thô. Ở thể lỏng, chúng là một chất lỏng sánh đặc màu nâu và ngả lục, tồn tại rải rác trong các lớp đất đá của vỏ trái đất; là hỗn hợp hóa chất hữu cơ thể lỏng đậm đặc, phần lớn là các hợp chất của Hydrocarbon, thuộc gốc Alkane và có thành phần rất đa dạng. Dầu mỏ được dùng để sản xuất dầu hỏa, dầu diezen và xăng nhiên liệu. Ngoài ra còn dùng để sản xuất dung môi, phân bón hóa học, nhựa, thuốc trừ sâu và nhựa đường,….

Dầu mỏ là trong những nguyên liệu quan trọng nhất của xã hội hiện đại dùng để sản xuất điện và cũng là nhiên liệu của tất cả các phương tiện giao thông vận tải; được sử dụng trong công nghiệp hoá dầu để sản xuất các chất dẻo và nhiều sản phẩm khác. Dầu mỏ mang lại lợi nhuận siêu ngạch cho các quốc gia trên thế giới đang sở hữu và tham gia trực tiếp kinh doanh nguồn tài nguyên này. Hiện nay, trong cán cân năng lượng, dầu mỏ vẫn giữ vai trò quan trọng nhất so với các dạng năng lượng khác. Cùng với than đá, dầu mỏ cùng các loại khí đốt khác chiếm tới 90% tổng tiêu thụ năng lượng toàn cầu.

Không ít các cuộc chiến tranh, các cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị có nguyên nhân sâu xa từ các hoạt động cạnh tranh sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực dầu mỏ. Không phải ngẫu nhiên mà giá cổ phiếu của các công ty sản xuất kinh doanh dầu mỏ biến động tùy thuộc rất lớn vào những kết quả tìm kiếm thăm dò của chính các công ty đó trên thế giới. Lợi dụng hiện tượng biến động này, không ít các những thông tin không đúng sự thật về các kết quả thăm dò dầu mỏ được tung ra làm điêu đứng những nhà đầu tư chứng khoán trên lĩnh vực này, thậm chí làm khuynh đảo cả chính sách của các quốc gia. 11 z Vai trò và ý nghĩa của dầu khí nói chung trong đó có dầu mỏ càng trở nên quan trọng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

Không chỉ là vấn đề thu nhập kinh tế đơn thuần, trong những năm qua dầu mỏ đã góp phần đáng kể vào ngân sách các quốc gia, làm cân đối hơn cán cân xuất nhập khẩu thương mại quốc tế, góp phần tạo nên sự phát triển ổn định. Hơn thế nữa, với sự ra đời của dầu mỏ đã giúp các quốc gia chuyển sang thế chủ động trong việc thu hút vốn đầu tư trực tiếp, tiếp thu công nghệ hiện đại của nước ngoài, phát triển ngành nghề dịch vụ, giải quyết công ăn việc làm. Đồng thời, dầu mỏ có thể chủ động đảm bảo cung cấp nhiên liệu cho các ngành kinh tế quốc dân, cung cấp nhiên liệu cho các ngành công nghiệp khác. Thực trạng các nguồn dầu mỏ trên thế giới Là nguồn tài nguyên có sẵn trong thiên nhiên nên dầu mỏ có sự phân bố không đều về trữ lượng giữa các khu vực trên thế giới.

Ba khu vực có trữ lượng dầu mỏ nhiều nhất thế giới là Trung Đông, Bắc Phi, Trung Á và Bắc Mĩ. Chỉ riêng khu vực này đã chiếm 82,3% trữ lượng dầu mỏ thế giới, trong đó khu vực Trung Đông chiếm 64%, châu Mĩ (14%), châu Phi (7%), Nga (4,8%), châu Á - Thái Bình Dương (4,27%)3. Theo đánh giá của Tổ chức Dầu mỏ và Khí đốt thế giới (2009), tình hình phân bố dầu ở một số khu vực trên thế giới như sau: - Trun Đôn là khu vực có trữ lượng dầu mỏ và khí đốt lớn nhất thế giới, trữ lượng dầu mỏ chiếm hơn 50% tổng trữ lượng dầu mỏ thế giới với 727,314 tỷ thùng dầu và gần ½ trữ lượng khí đốt thế giới, trong đó, Saudi Arabia (266,710 tỉ thùng), Iran (136,150 tỉ thùng), Iraq (155 tỉ thùng), Kuwait (104 tỉ thùng), UAE (97,8 tỉ thùng)4. Đây là những nước có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất khung vực Trung Đông.

Về trữ lượng khí đốt, Iran (991,6 tỉ thùng), Qatar (890 tỉ thùng), Saudi Arabia (258 tỉ thùng). - Châu Phi là khu vực có trữ lượng dầu mỏ đứng thứ 4 thế giới với 117,064 (tỉ thùng), chiếm 10% tổng trữ lượng dầu mỏ thế giới, còn trữ lượng khí đốt xếp thứ 3 Luận án Tiến sĩ Lịch sử Chính sách an ninh năn lượng của Trung Quốc trong những năm đầu thế kỉ XXI của Nguyễn Minh Mẫn ,Đại học KHXH-NV TP. 4 Cơ quan thông tin về năng lượng, EIA, 03/03/2009. 12 z 3 thế giới, với 494,078 (tỉ thùng)5.

Trong đó, trữ lượng dầu mỏ của Libya chiếm 3,4%, Nigeria chiếm 3% tổng trữ lượng dầu thế giới; Còn khí đốt, Nigeria đứng thứ 7, với 184,2 (tỉ thùng) và Algeria đứng thứ 9 với 159 (tỉ thùng)6. - Liên bang Nga, dự trữ khí đốt vào khoảng 47,2 - 47,5 nghìn tỉ m3, hơn 70% trữ lượng thăm dò tập trung vùng Ural - Tây Xiberia, dự trữ về dầu lửa chiếm 13% toàn thế giới, trữ lượng thăm dò ước tính khoảng 15,5 - 15,7 tỉ tấn, đứng sau Saudi Arabia và 4/5 trữ lượng dự báo tập trung ở vùng Xiberi. - Trung Á là khu vực hàng đầu thế giới về trữ lượng dầu khí và gaz tự nhiên, tập trung chủ yếu ở Kazakhstan, Turkmenistan và Uzbekistan, trong đó, Kazakhstan có trữ lượng dầu mỏ đứng thứ 7 thế giới, với khả năng khai thác hiện nay là 4 tỉ tấn, trữ lượng khí đốt có thể khai thác là 3. - Mĩ Lat n , theo Tổ chức Năng lượng Mỹ Latinh (OLADE), trữ lượng dầu lửa của khu vực đã được xác định là gần 1,7 ngàn tỷ thùng, chiếm 20% tổng trữ lượng dầu lửa toàn cầu.

Mỹ Latinh còn là khu vực có trữ lượng dầu lửa lớn thứ 2 thế giới sau khu vực Trung Đông (chiếm 55% trữ lượng dầu lửa toàn cầu)7. Hiện nay, ít nhất 345 tỷ thùng dầu lửa ở Mỹ Latinh đã sẵn sàng để khai thác. Các nước có trữ lượng lớn về dầu lửa của khu vực là Venezuela, Brazil, Mehico, Ecuardo… - Biển Đôn , theo đánh giá của Bộ Năng lượng Mỹ, lượng dự trữ dầu đã được kiểm chứng ở Biển Đông là 7 tỉ thùng, với khả năng sản xuất 2,5 triệu thùng/ngày. Theo đánh giá của Trung Quốc, trữ lượng dầu khí ở Biển Đông khoảng 213 tỷ thùng, trong đó trữ lượng dầu tại quần đảo Trường Sa có thể lên tới 105 tỷ thùng.

Với trữ lượng này và sản lượng khai thác có thể đạt khoảng 18,5 triệu tấn/năm, duy trì được trong vòng 15 - 20 năm tới. Nhìn chung, trữ lượng dầu mỏ, khí đốt chỉ tập trung ở một số quốc gia, khu vực, đặc biệt là các nước vùng Vịnh, Trung Á, Bắc Phi, vùng sông Niger… Vị trí địa lý ưu đãi cho các khu vực cơ hội khai thác và sản xuất đầy tiềm năng không 5 Cơ quan thông tin về năng lượng, EIA, 03/03/2009. 6 Cơ quan thông tin về năng lượng, EIA, 03/03/2009.vn/news/vn/quoc-te/dau-tien-quyen-luc/my-latinh-chiem-20-tru-luong- dau-lua-toan- cau. 13 z những đáp ứng nhu cầu tiêu thụ năng lượng trong nước đang ngày càng cao mà còn xuất khẩu.

Song làm thế nào để phát huy tối đa lợi thế này thực sự vẫn còn là một vấn đề đặt ra đối với chính các quốc gia nói trên và đối với cả thế giới.