Luận án tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của NHTM Việt Nam 2007 - 2019

Bài viết phân tích tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của ngân hàng thương mại Việt Nam qua mức độ chấp nhận rủi ro.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kiều Nga
• Trường học: Trường Đại học Tài chính – Marketing
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của ngân hàng thương mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT LUẬN ÁN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Các điểm mới và đóng góp của luận án
• 1.7. Kết cấu của luận án
• 1.8. Chính sách tiền tệ
• 1.9. Mục tiêu của chính sách tiền tệ
• 1.9.1. Mục tiêu cuối cùng
• 1.9.2. Mục tiêu trung gian
• 1.9.3. Mục tiêu hoạt động
• 1.10. Công cụ của chính sách tiền tệ
• 1.11. Rủi ro và mức độ chấp nhận rủi ro
• 1.12. Rủi ro của ngân hàng thương mại
• 1.12.1. Rủi ro tín dụng
• 1.12.2. Rủi ro hoạt động
• 1.12.3. Rủi ro thị trường
• 1.13. Mức độ chấp nhận rủi ro
• 1.14. Đo lường mức độ chấp nhận rủi ro
• 1.15. Ổn định tài chính
• 1.15.1. Khái niệm về ổn định tài chính
• 1.15.2. Vai trò của ổn định tài chính
• 1.15.2.1. Sự cần thiết phải đảm bảo tính ổn định tài chính
• 1.15.2.2. Vai trò chủ đạo của ngân hàng Trung ương trong việc ổn định
• 1.15.3. Ổn định tài chính của ngân hàng thương mại
• 1.16. Vai trò ổn định tài chính của ngân hàng
• 1.17. Thanh khoản và ổn định tài chính của ngân hàng thương mại
• 1.18. Đo lường ổn định tài chính của ngân hàng
• 1.19. Tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại
• 1.20. Tác động của chính sách tiền tệ đến mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại
• 1.21. Tác động của mức độ chấp nhận rủi ro đến ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại
• 1.22. Tổng quan các nghiên cứu trước
• 1.22.1. Truyền dẫn chính sách tiền tệ
• 1.22.2. Tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại
• 1.22.3. Tác động của chính sách tiền tệ đến mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại
• 1.22.4. Tác động của mức độ chấp nhận rủi ro đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại
• 1.22.5. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.23. Kết luận chương 2
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Xây dựng mô hình tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.2. Xây dựng mô hình tác động của chính sách tiền tệ đến mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.2.1. Đo lường mức độ chấp nhận rủi ro
• 2.2.2. Đo lường yếu tố đại diện cho chính sách tiền tệ
• 2.2.3. Đo lường các biến kiểm soát mô hình tác động của chính sách tiền tệ đến mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.2.3.1. Mức dự trữ bắt buộc
• 2.2.3.2. Khe hở sản lượng
• 2.2.3.3. Tỷ lệ nợ xấu
• 2.2.3.4. Tỷ suất sinh lợi
• 2.3. Xây dựng mô hình tác động của mức độ chấp nhận rủi ro đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.3.1. Đo lường tính ổn định tài chính của ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.3.2. Đo lường các biến kiểm soát mô hính tác động của mức độ chấp nhận rủi ro đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.3.2.1. Tỷ suất sinh lợi
• 2.3.2.2. Tỷ lệ nợ xấu
• 2.3.2.3. Khe hở sản lượng
• 2.3.2.4. Khe hở tín dụng
• 2.3.2.5. Tỷ số thanh khoản
• 2.3.2.6. Hệ số rủi ro
• 2.3.2.7. Tỷ lệ tiền gửi
• 2.4. Mô hình nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• 2.4.1. Mô hình tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua mức độ chấp nhận rủi ro
• 2.4.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.5. Cách thức thu thập dữ liệu
• 2.6. Phương pháp ước lượng
• 2.7. Quy trình nghiên cứu ước lượng
• 2.8. Lý thuyết và lựa chọn phương pháp hồi quy
• 2.9. Hồi quy Pool – OLS
• 2.10. Hồi quy tác động ngẫu nhiên
• 2.11. Hồi quy tác động cố định
• 2.12. Hồi quy GMM
• 2.13. Lựa chọn phương pháp hồi quy thích hợp
• 2.14. Kiểm định lựa chọn hồi quy dữ liệu bảng
• 2.15. Kiểm định Hausman Test
• 2.16. Kiểm định F-Test
• 2.17. Kiểm định các khuyết tật mô hình nghiên cứu
• 2.18. Kiểm định đa cộng tuyến
• 2.19. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 2.20. Kiểm định tự tương quan
• 2.21. Kết luận chương 3
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tình hình biến động chính sách tiền tệ, dự phòng cho vay và hệ số an toàn vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam từ 2007 – 2019
• 3.2. Thống kê mô tả dữ liệu nghiên cứu
• 3.3. Ma trận tương quan và kiểm định đa cộng tuyến
• 3.4. Ma trận tương quan mô hình (1) và mô hình (3)
• 3.5. Ma trận tương quan – mô hình (2)
• 3.6. Kiểm định cho mô hình nghiên cứu
• 3.7. Mô hình chính sách tiền tệ tác động đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam - mô hình (1)
• 3.8. Mô hình tác động chính sách tiền tệ đến mức độ chấp nhận rủi ro – mô hình (2)
• 3.9. Mô hình mức độ chấp nhận rủi ro tác động đến tính ổn định tài chính – mô hình (3)
• 3.10. Kết quả hồi quy và thảo luận
• 3.11. Kết quả hồi quy FEM và REM tác động chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính thông qua mức độ chấp nhận rủi ro
• 3.12. Kết quả hồi quy GMM tác động chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính thông qua mức độ chấp nhận rủi ro
• 3.13. Thảo luận kết quả hồi quy GMM tác động chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính thông qua mức độ chấp nhận rủi ro
• 3.14. Thảo luận kết quả hồi quy GMM mô hình tác động chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính
• 3.15. Thảo luận kết quả hồi quy GMM tác động chính sách tiền tệ đến mức độ chấp nhận rủi ro
• 3.16. Thảo luận kết quả hồi quy GMM mô hình tác động mức độ chấp nhận rủi ro đến tính ổn định tài chính
• 3.17. Tóm tắt kết quả nghiên cứu
• 3.18. Kết luận chương 4
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Hàm ý chính sách
• 4.2. Hàm ý chính sách đối với ngân hàng Nhà nước
• 4.3. Hàm ý quản trị đối với ngân hàng thương mại
• 4.4. Những điểm mới của luận án
• 4.5. Hạn chế, hướng nghiên cứu tiếp theo
• 4.6. Kết luận chương 5
• CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động Chính Sách Tiền Tệ Đến Ngân Hàng Việt

Chính sách tiền tệ (CSTT) đóng vai trò then chốt trong việc điều hành nền kinh tế, đặc biệt là đối với hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM). CSTT bao gồm các quy tắc và hoạt động của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Các công cụ như lãi suất, tỷ giá hối đoái, và dự trữ bắt buộc được sử dụng để tác động đến lạm phát, tăng trưởng kinh tế, và tính ổn định tài chính. Việc nắm bắt được tác động của CSTT là vô cùng quan trọng để NHNN đưa ra các quyết định chính sách phù hợp. Nghiên cứu về tác động của CSTT đến tính ổn định tài chính của NHTM, đặc biệt thông qua mức độ chấp nhận rủi ro, ngày càng được quan tâm sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

1.1. Vai Trò Của Chính Sách Tiền Tệ Trong Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

Chính sách tiền tệ đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, bao gồm kiểm soát lạm phát, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và duy trì tỷ giá hối đoái ổn định. NHNN sử dụng các công cụ như lãi suất tái cấp vốn, nghiệp vụ thị trường mở và dự trữ bắt buộc để điều tiết lượng cung tiền trong nền kinh tế. Việc điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả giúp tạo môi trường kinh tế ổn định, hỗ trợ hoạt động của các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Ổn Định Tài Chính Ngân Hàng Thương Mại

Ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại là yếu tố then chốt để đảm bảo sự vận hành trơn tru của hệ thống tài chính và nền kinh tế. Khi các ngân hàng hoạt động ổn định, họ có thể cung cấp tín dụng cho doanh nghiệp và người dân, thúc đẩy đầu tư và tiêu dùng. Ngược lại, khi các ngân hàng gặp khó khăn, có thể dẫn đến khủng hoảng tài chính, gây ra suy thoái kinh tế. Do đó, việc duy trì tính ổn định tài chính của các ngân hàng là ưu tiên hàng đầu của NHNN.

II. Thách Thức Rủi Ro Tín Dụng Ổn Định Ngân Hàng Thương Mại

Một trong những thách thức lớn nhất đối với tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại là rủi ro tín dụng. Khi các ngân hàng cho vay quá nhiều hoặc cho vay vào các dự án rủi ro, họ có thể phải đối mặt với tình trạng nợ xấu gia tăng, ảnh hưởng đến khả năng thanh toán và an toàn vốn. Chính sách tiền tệ có thể tác động đến rủi ro tín dụng thông qua việc ảnh hưởng đến lãi suất và tăng trưởng tín dụng. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là vô cùng quan trọng để đảm bảo tính ổn định tài chính của các ngân hàng.

2.1. Ảnh Hưởng Của Lãi Suất Đến Rủi Ro Tín Dụng Ngân Hàng

Lãi suất có ảnh hưởng đáng kể đến rủi ro tín dụng của các ngân hàng thương mại. Khi lãi suất tăng, chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người dân tăng lên, có thể dẫn đến tình trạng khó khăn trong việc trả nợ, làm gia tăng nợ xấu. Ngược lại, khi lãi suất giảm, chi phí vay vốn giảm, có thể khuyến khích doanh nghiệp và người dân vay nhiều hơn, làm tăng tăng trưởng tín dụng, nhưng cũng có thể làm tăng rủi ro tín dụng nếu các khoản vay không được quản lý chặt chẽ.

2.2. Tác Động Của Tăng Trưởng Tín Dụng Đến Chất Lượng Tín Dụng

Tăng trưởng tín dụng quá nhanh có thể dẫn đến tình trạng chất lượng tín dụng suy giảm. Khi các ngân hàng thương mại chạy đua để tăng trưởng tín dụng, họ có thể nới lỏng các tiêu chuẩn cho vay, dẫn đến việc cho vay vào các dự án rủi ro hoặc cho các đối tượng không đủ khả năng trả nợ. Điều này có thể làm gia tăng nợ xấu và ảnh hưởng đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng.

III. Giải Pháp Điều Hành Chính Sách Tiền Tệ Linh Hoạt Thận Trọng

Để giảm thiểu tác động tiêu cực của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của ngân hàng thương mại, NHNN cần điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt và thận trọng. Điều này bao gồm việc theo dõi sát sao tình hình kinh tế vĩ mô, đánh giá rủi ro một cách toàn diện, và sử dụng các công cụ chính sách tiền tệ một cách phù hợp. NHNN cũng cần tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng thương mại, đảm bảo họ tuân thủ các quy định về an toàn vốn và quản lý rủi ro hiệu quả.

3.1. Sử Dụng Công Cụ Lãi Suất Để Kiểm Soát Lạm Phát Rủi Ro

NHNN có thể sử dụng công cụ lãi suất để kiểm soát lạm phát và rủi ro trong hệ thống ngân hàng. Khi lạm phát tăng cao, NHNN có thể tăng lãi suất để giảm bớt áp lực lạm phát. Tuy nhiên, việc tăng lãi suất cũng có thể làm tăng rủi ro tín dụng và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Do đó, NHNN cần cân nhắc kỹ lưỡng khi điều chỉnh lãi suất, đảm bảo rằng nó phù hợp với tình hình kinh tế vĩ mô và không gây ra những tác động tiêu cực đến hệ thống ngân hàng.

3.2. Quản Lý Tỷ Giá Hối Đoái Để Ổn Định Thị Trường Tài Chính

Tỷ giá hối đoái cũng là một công cụ quan trọng để NHNN ổn định thị trường tài chính. Khi tỷ giá hối đoái biến động mạnh, có thể gây ra những tác động tiêu cực đến hoạt động của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại. NHNN có thể can thiệp vào thị trường ngoại hối để ổn định tỷ giá hối đoái, nhưng cần phải thực hiện một cách thận trọng để tránh làm cạn kiệt dự trữ ngoại hối.

IV. Ứng Dụng Basel II III Nâng Cao Quản Trị Rủi Ro Ngân Hàng

Việc áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Basel II và Basel III là một giải pháp quan trọng để nâng cao quản trị rủi ro và tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Basel II và Basel III yêu cầu các ngân hàng phải có đủ vốn để đối phó với các rủi ro mà họ phải đối mặt, đồng thời tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng. Việc tuân thủ các chuẩn mực này giúp các ngân hàng hoạt động an toàn và hiệu quả hơn, giảm thiểu nguy cơ khủng hoảng tài chính.

4.1. Yêu Cầu Về Vốn Tối Thiểu Theo Chuẩn Mực Basel II III

Basel II và Basel III quy định các ngân hàng thương mại phải duy trì một lượng vốn tối thiểu nhất định so với tài sản có rủi ro. Yêu cầu này giúp các ngân hàng có đủ khả năng để hấp thụ các khoản lỗ có thể phát sinh từ các hoạt động kinh doanh của họ. Việc tuân thủ yêu cầu về vốn tối thiểu giúp tăng cường tính ổn định tài chính của các ngân hàng và giảm thiểu nguy cơ phá sản.

4.2. Tăng Cường Giám Sát Ngân Hàng Để Đảm Bảo An Toàn Hệ Thống

Basel II và Basel III cũng yêu cầu các cơ quan quản lý tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng thương mại. Việc giám sát này bao gồm việc kiểm tra báo cáo tài chính, đánh giá rủi ro và đảm bảo rằng các ngân hàng tuân thủ các quy định về an toàn vốn và quản lý rủi ro. Việc giám sát chặt chẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn và ngăn chặn chúng trở thành khủng hoảng tài chính.

V. Nghiên Cứu Thực Tiễn Tác Động Lãi Suất Đến Rủi Ro Ngân Hàng

Nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng chính sách tiền tệ có tác động đáng kể đến mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại. Khi NHNN tăng lãi suất, các ngân hàng có xu hướng tăng dự phòng rủi ro cho vay, cho thấy mức độ chấp nhận rủi ro tăng lên. Điều này có thể dẫn đến việc giảm hệ số an toàn vốn và ảnh hưởng tiêu cực đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các ngân hàng có tỷ suất sinh lợi cao thường chấp nhận rủi ro cao hơn.

5.1. Phân Tích Mối Quan Hệ Giữa Lãi Suất Dự Phòng Rủi Ro Cho Vay

Nghiên cứu cho thấy khi NHNN tăng lãi suất, các ngân hàng thương mại thường tăng dự phòng rủi ro cho vay. Điều này có nghĩa là các ngân hàng nhận thấy rủi ro trong hoạt động cho vay đã tăng lên và họ cần phải trích lập thêm dự phòng để đối phó với các khoản lỗ có thể phát sinh. Mối quan hệ này cho thấy chính sách tiền tệ có thể ảnh hưởng đến mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng.

5.2. Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Rủi Ro Đến Hệ Số An Toàn Vốn Tối Thiểu

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng khi các ngân hàng thương mại chấp nhận rủi ro cao hơn, điều này có thể dẫn đến việc giảm hệ số an toàn vốn tối thiểu. Hệ số an toàn vốn là một chỉ số quan trọng để đánh giá tính ổn định tài chính của các ngân hàng. Khi hệ số an toàn vốn giảm xuống, điều này có nghĩa là các ngân hàng đang trở nên dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc kinh tế.

VI. Kết Luận Hàm Ý Chính Sách Cho Ngân Hàng Thương Mại

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam thông qua mức độ chấp nhận rủi ro. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với việc hoạch định chính sách tiền tệ và quản trị rủi ro của các ngân hàng. NHNN cần điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt và thận trọng, đồng thời tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng. Các ngân hàng cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tuân thủ các quy định về an toàn vốn để đảm bảo tính ổn định tài chính.

6.1. Hàm Ý Chính Sách Đối Với Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam

NHNN cần điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt và thận trọng, cân nhắc kỹ lưỡng tác động của các quyết định chính sách đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại. NHNN cũng cần tăng cường giám sát hoạt động của các ngân hàng, đảm bảo họ tuân thủ các quy định về an toàn vốn và quản lý rủi ro hiệu quả. Ngoài ra, NHNN cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và chính sách để hỗ trợ các ngân hàng nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

6.2. Hàm Ý Quản Trị Đối Với Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Các ngân hàng thương mại cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, đặc biệt là rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản và rủi ro thị trường. Các ngân hàng cần xây dựng hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả, tuân thủ các quy định về an toàn vốn và trích lập đầy đủ dự phòng rủi ro. Ngoài ra, các ngân hàng cần chủ động tăng cường vốn để đảm bảo khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu khoa học trình bày trong luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Nguyễn Thị Kiều Nga (thuộc Trường Đại học Tài chính – Marketing) tiếp cận vấn đề điều hành chính sách tiền tệ và sự ổn định của hệ thống ngân hàng thương mại dưới góc độ định lượng kinh tế lượng tài chính.

• Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, quan điểm truyền thống của các ngân hàng trung ương và giới học thuật cho rằng chính sách tiền tệ (CSTT) chỉ cần hướng tới mục tiêu ổn định giá cả và sản lượng là có thể gián tiếp ngăn ngừa bong bóng giá tài sản (Bernanke và Gertler, 2001; Mishkin, 2011). Tuy nhiên, thực tiễn khủng hoảng 2008 cho thấy môi trường duy trì lãi suất thấp kéo dài đã kích thích các tổ chức tín dụng gia tăng mức độ chấp nhận rủi ro, đầu tư vào các lĩnh vực rủi ro cao như bất động sản, chứng khoán, dẫn đến suy giảm an toàn hệ thống (Borio và Zhu, 2008; Gambacorta, 2009). Tại Việt Nam, giai đoạn nới lỏng tiền tệ 2006–2007 và 2009–2010 đã khiến quy mô tín dụng mở rộng quá mức, kéo theo nợ xấu gia tăng và căng thẳng thanh khoản trong giai đoạn 2011–2012. Mặc dù các kênh truyền dẫn CSTT truyền thống đã được nhiều tác giả trong nước nghiên cứu, cơ chế tác động của CSTT đến tính ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng thông qua kênh mức độ chấp nhận rủi ro vẫn chưa được kiểm chứng thực nghiệm toàn diện tại Việt Nam.

• Mục tiêu nghiên cứu:

  • Mục tiêu tổng quát: Phân tích và tìm kiếm bằng chứng thực nghiệm về tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính thông qua mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam giai đoạn 2007–2019, từ đó đề xuất các hàm ý chính sách và hàm ý quản trị.
  • Mục tiêu cụ thể:
    1. Nghiên cứu tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
    2. Nghiên cứu tác động của chính sách tiền tệ đến mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
    3. Nghiên cứu tác động của mức độ chấp nhận rủi ro đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam.
    4. Đưa ra các gợi ý đối với chính sách tiền tệ ở Việt Nam và gợi ý về mặt quản trị đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam.

• Câu hỏi nghiên cứu:

  1. Chính sách nới lỏng/thắt chặt tiền tệ có tác động như thế nào đến tính ổn định tài chính của các Ngân hàng thương mại Việt Nam?
  2. Chính sách nới lỏng/thắt chặt tiền tệ có tác động như thế nào đến mức độ chấp nhận rủi ro của các Ngân hàng thương mại Việt Nam?
  3. Có hay không tác động của mức độ chấp nhận rủi ro đến tính ổn định tài chính của các Ngân hàng thương mại Việt Nam?
  4. Ngân hàng Trung ương nên thực hiện chính sách tiền tệ như thế nào để đảm bảo tính ổn định tài chính của các Ngân hàng thương mại Việt Nam? Các ngân hàng thương mại nên quản trị như thế nào để đảm bảo ổn định tài chính?

• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Chính sách tiền tệ, mức độ chấp nhận rủi ro, tính ổn định tài chính và các mối quan hệ tác động qua lại giữa các yếu tố này trong hệ thống NHTM Việt Nam.
  • Phạm vi không gian: 30 ngân hàng thương mại tại Việt Nam có đầy đủ báo cáo tài chính đã kiểm toán và báo cáo thường niên được công bố công khai.
  • Phạm vi thời gian: Giai đoạn 13 năm, từ năm 2007 đến năm 2019.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan nghiên cứu trong luận án hệ thống hóa các công trình trong và ngoài nước xoay quanh bốn nhóm chủ đề chính:

1. Nghiên cứu về cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ: Trên bình diện quốc tế, các mô hình truyền dẫn truyền thống tập trung vào kênh lãi suất, kênh tín dụng, kênh tỷ giá và kênh giá tài sản (Mishkin, 2011; Bernanke và Gertler, 2001). Tại Việt Nam, nhiều công trình đã sử dụng mô hình VAR, SVAR, VECM, RVAR để lượng hóa các kênh truyền dẫn, tiêu biểu như Nguyễn Phi Lân (2010), Trần Ngọc Thơ và cộng sự (2013), Nguyễn Khắc Quốc Bảo (2013). Các nghiên cứu đơn kênh gồm: kênh lãi suất (Lê Việt Hùng và Pfau, 2009; Bhattacharya, 2014); kênh tỷ giá (Nguyễn Thị Ngọc Trang và Lục Văn Cường, 2012; Phạm Thị Tuyết Trinh, 2016); kênh tín dụng và giá tài sản (Chu Khánh Lân, 2012; Nguyễn Phúc Cảnh, 2014).

2. Nghiên cứu về tác động của CSTT đến mức độ chấp nhận rủi ro: Nghiên cứu của Brunnermeier (2001), Rajan (2005), Maddaloni và Peydro (2011) chỉ ra lãi suất thấp thúc đẩy động cơ tìm kiếm lợi nhuận và gia tăng chấp nhận rủi ro. Jiménez và cộng sự (2014) khẳng định việc duy trì lãi suất thấp trong thời gian dài làm tăng rủi ro bảng cân đối kế toán. Ngược lại, Lown và Morgan (2006) phân tích việc thắt chặt tín dụng khi lãi suất tăng. Montes và Peixoto (2014) chứng minh ngân hàng phản ứng với CSTT bằng cách điều chỉnh dự phòng rủi ro danh mục cho vay. Tại Việt Nam, Dang và Dang (2020) nghiên cứu giai đoạn 2007–2018 và ghi nhận lãi suất giảm làm giảm mức độ chấp nhận rủi ro, kết quả không đồng thuận với kênh chấp nhận rủi ro truyền thống.

3. Nghiên cứu về tác động của mức độ chấp nhận rủi ro đến ổn định tài chính (CAR): Borio và Lowe (2001), Borio và Zhu (2012) chỉ ra việc gia tăng trích lập dự phòng làm giảm hệ số an toàn vốn nếu các yếu tố khác không đổi. De Moraes và cộng sự (2016) nghiên cứu tại Brazil, phát hiện mối liên kết giữa CSTT, mức độ chấp nhận rủi ro và hệ số CAR. Asarkaya và Ozcan (2007), Bevan (2000), Song (1998), Karles (1989), Saunders, Strock và Travlos (1990), Shrieves và Dahl (1992) phân tích các yếu tố nội tại và quy định vốn Basel tác động đến hệ số an toàn vốn và vốn đệm của ngân hàng.

4. Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết: Các công trình tại Việt Nam trước đây chủ yếu tập trung vào các kênh truyền dẫn vĩ mô hoặc xem xét riêng rẽ rủi ro tín dụng mà chưa kiểm định thực nghiệm một mô hình tích hợp: đánh giá tác động của CSTT (đại diện bằng lãi suất tái chiết khấu) tới tính ổn định tài chính (đo bằng hệ số CAR) thông qua biến trung gian là mức độ chấp nhận rủi ro (đo bằng tỷ lệ dự phòng rủi ro cho vay PROV). Luận án của Nguyễn Thị Kiều Nga lựa chọn giải quyết trực tiếp khoảng trống này cho hệ thống NHTM Việt Nam giai đoạn 2007–2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Kênh chấp nhận rủi ro của chính sách tiền tệ (Risk-taking channel): Giải thích cách thức lãi suất điều hành tác động đến định giá tài sản, dòng tiền và khẩu vị rủi ro của các tổ chức tín dụng (Borio và Zhu, 2008, 2012; Adrian và Shin, 2009, 2010; Altunbas và cộng sự, 2014).
• Lý thuyết bất cân xứng thông tin: Hiện tượng lựa chọn đối nghịch (adverse selection) và rủi ro đạo đức (moral hazard) trên thị trường tín dụng khi lãi suất thay đổi khiến ngân hàng phải đối mặt với mức độ rủi ro cao hơn.
• Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory): Giải thích hành vi ưu tiên sử dụng nguồn tài trợ nội bộ (lợi nhuận giữ lại) hơn nguồn tài trợ bên ngoài của các định chế tài chính khi tích lũy vốn tự có để đối phó với rủi ro.
• Nguyên tắc Tinbergen: Khẳng định để đạt được các mục tiêu kinh tế độc lập (ổn định giá cả và ổn định tài chính), cơ quan quản lý cần tối thiểu số lượng công cụ độc lập tương ứng, đòi hỏi sự kết hợp giữa CSTT và chính sách an toàn vĩ mô (Agénor và Pereira da Silva, 2012; Woodford, 2012).
• Mô hình lý thuyết ổn định ngân hàng và thanh khoản: Khung lý thuyết của Diamond và Dybvig (1983) về hiện tượng rút tiền hàng loạt; khung phân tích của Eisenbach và cộng sự (2014) về tác động của thanh khoản, đòn bẩy và kỳ hạn nợ đối với khả năng hấp thụ cú sốc của NHTM.

Phương pháp nghiên cứu và dữ liệu thực nghiệm

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu vi mô cấp ngân hàng được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán của 30 NHTM Việt Nam. Dữ liệu lãi suất tái chiết khấu được thu thập từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN). Dữ liệu kinh tế vĩ mô được thu thập từ Tổng cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới (World Bank).
• Phương pháp ước lượng: Luận án thực hiện quy trình ước lượng dữ liệu bảng bao gồm hồi quy OLS gộp (Pooled OLS), mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Để lựa chọn mô hình phù hợp và xử lý các khuyết tật mô hình (đa cộng tuyến thông qua hệ số VIF, kiểm định F-Test, kiểm định Hausman Test, kiểm định phương sai sai số thay đổi và kiểm định tự tương quan), tác giả sử dụng phương pháp ước lượng GMM hệ thống (System-GMM / S-GMM) nhằm kiểm soát hiện tượng nội sinh và tính trễ động của dữ liệu tài chính ngân hàng.

Tên biến	Ký hiệu	Vai trò trong các mô hình	Cách đo lường / Ý nghĩa kinh tế	Kỳ vọng dấu
Hệ số an toàn vốn	CAR	Biến phụ thuộc mô hình (1), (3)	Tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu của ngân hàng, đo lường tính ổn định tài chính	N/A
Dự phòng cho vay	PROV	Biến phụ thuộc mô hình (2), Biến độc lập mô hình (3)	Tỷ lệ trích lập dự phòng rủi ro cho vay, đo lường mức độ chấp nhận rủi ro	Âm (-) với CAR
Lãi suất tái chiết khấu	IR	Biến độc lập mô hình (1), (2)	Lãi suất chính sách do NHNN công bố, đại diện cho điều hành CSTT	Dương (+) với PROV
Dự trữ bắt buộc	R_REG	Biến kiểm soát mô hình (1), (2)	Tỷ lệ dự trữ bắt buộc do NHNN quy định	Theo kiểm định
Tỷ suất sinh lợi	ROA	Biến kiểm soát mô hình (1), (2), (3)	Lợi nhuận ròng trên tổng tài sản	Dương (+) với PROV
Tỷ lệ nợ xấu	DEFAULT	Biến kiểm soát mô hình (1), (2), (3)	Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay	Dương (+) với PROV
Khe hở sản lượng	O_GAP	Biến kiểm soát mô hình (1), (2), (3)	Chênh lệch giữa sản lượng thực tế và sản lượng tiềm năng	Âm (-) với PROV/CAR
Khe hở tín dụng	C_GAP	Biến kiểm soát mô hình (1), (3)	Chênh lệch tỷ lệ tín dụng trên GDP so với xu hướng dài hạn	Âm (-) với CAR
Tỷ số thanh khoản	LIQUID	Biến kiểm soát mô hình (1), (3)	Tỷ lệ tài sản thanh khoản trên tổng tài sản	Theo kiểm định
Hệ số rủi ro	NLTA	Biến kiểm soát mô hình (1), (3)	Tỷ lệ cho vay ròng trên tổng tài sản	Theo kiểm định
Tỷ lệ tiền gửi	DEPTA	Biến kiểm soát mô hình (1), (3)	Tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên tổng tài sản	Theo kiểm định

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu

Chương mở đầu thiết lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh các biến động tài chính sau năm 2008 và thực trạng tăng trưởng tín dụng tại Việt Nam. Tác giả chỉ ra vấn đề nghiên cứu trọng tâm: đánh giá liệu CSTT tác động như thế nào đến tính ổn định tài chính của NHTM Việt Nam thông qua mức độ chấp nhận rủi ro. Chương 1 xác định rõ 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng nghiên cứu, phạm vi dữ liệu (30 NHTM giai đoạn 2007–2019), phương pháp nghiên cứu tổng thể, các đóng góp khoa học và thực tiễn của luận án, cùng kết cấu 5 chương của toàn văn công trình.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Nội dung chương 2 xây dựng nền tảng lý luận toàn diện về:

• Khái niệm, mục tiêu (cuối cùng, trung gian, hoạt động) và công cụ của CSTT; việc áp dụng các công cụ tại Việt Nam như lãi suất tái cấp vốn, lãi suất tái chiết khấu, dự trữ bắt buộc.
• Phân loại rủi ro ngân hàng theo Basel (rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động, rủi ro thị trường gồm rủi ro lãi suất, ngoại hối, giá cả) và bản chất của mức độ chấp nhận rủi ro của tổ chức tín dụng. Đo lường chấp nhận rủi ro qua dự phòng cho vay (PROV).
• Khái niệm ổn định tài chính, vai trò chủ đạo của NHTW, mối liên kết giữa ổn định giá cả và ổn định tài chính, thanh khoản và an toàn vốn (CAR) theo các văn bản pháp lý (Thông tư 13/2010/TT-NHNN, Văn bản 22/VBHN-NHNN, Thông tư 11/2021/TT-NHNN, quy định Basel II).
• Khảo lược các nghiên cứu thực nghiệm quốc tế và trong nước về 4 nhóm truyền dẫn, tổng hợp bảng dấu kỳ vọng và xác định khoảng trống nghiên cứu làm căn cứ thiết lập các giả thuyết.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu thực nghiệm và xây dựng 3 mô hình hồi quy dữ liệu bảng:

• Mô hình (1): Tác động của CSTT (biến IR) đến tính ổn định tài chính (biến CAR) cùng các biến kiểm soát R_REG, ROA, DEFAULT, O_GAP, C_GAP, LIQUID, NLTA, DEPTA.
• Mô hình (2): Tác động của CSTT (biến IR) đến mức độ chấp nhận rủi ro (biến PROV) cùng các biến kiểm soát R_REG, O_GAP, DEFAULT, ROA.
• Mô hình (3): Tác động của mức độ chấp nhận rủi ro (biến PROV) đến tính ổn định tài chính (biến CAR) cùng các biến kiểm soát ROA, DEFAULT, O_GAP, C_GAP, LIQUID, NLTA, DEPTA.
• Trình bày cơ sở lý thuyết chọn phương pháp hồi quy (Pooled OLS, FEM, REM, S-GMM), các kiểm định lựa chọn mô hình (Hausman Test, F-Test) và các kiểm định khuyết tật mô hình (kiểm định đa cộng tuyến qua ma trận tương quan và hệ số VIF, phương sai sai số thay đổi, tự tương quan).

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày bức tranh thực nghiệm và phân tích định lượng chi tiết:

• Thống kê mô tả và diễn biến thực trạng giai đoạn 2007–2019: biến động lãi suất tái chiết khấu, tỷ lệ dự phòng cho vay bình quân, tỷ lệ dự trữ bắt buộc bình quân, tỷ lệ CAR bình quân, ROA bình quân, tỷ số thanh khoản, hệ số rủi ro, tỷ số tiền gửi, nợ xấu, khe hở sản lượng và khe hở tín dụng của 30 ngân hàng mẫu.
• Kết quả ma trận hệ số tương quan và kiểm định đa cộng tuyến (hệ số VIF đều nằm trong giới hạn cho phép).
• Kết quả kiểm định lựa chọn mô hình và khuyết tật: mô hình xuất hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan, do đó phương pháp hồi quy System-GMM (S-GMM) được lựa chọn là phương pháp tối ưu để khắc phục các khuyết tật và xử lý biến nội sinh.
• Thảo luận kết quả hồi quy S-GMM:
  • Mô hình chỉ ra mối quan hệ cùng chiều giữa lãi suất tái chiết khấu (IR) và dự phòng cho vay (PROV): khi NHNN tăng lãi suất (thắt chặt tiền tệ), mức độ chấp nhận rủi ro của các NHTM tăng lên do chi phí vốn tăng và sự hiện diện của lựa chọn đối nghịch/rủi ro đạo đức.
  • Mối quan hệ ngược chiều giữa dự phòng cho vay (PROV) và hệ số an toàn vốn (CAR): khi ngân hàng chấp nhận rủi ro cao hơn, tài sản có rủi ro tăng lên làm suy giảm CAR, làm giảm tính ổn định tài chính.
  • Tỷ suất sinh lợi (ROA) tác động cùng chiều đến mức độ chấp nhận rủi ro, ủng hộ lý thuyết trật tự phân hạng.
  • Khe hở sản lượng (O_GAP) và khe hở tín dụng (C_GAP) có quan hệ ngược chiều với CAR và dự phòng, cho thấy rủi ro tín dụng tăng khi lượng vốn tín dụng bơm ra nền kinh tế mở rộng (tương đồng với kết quả của De Moraes và cộng sự, 2016; Mili và cộng sự, 2017).

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Tổng kết các phát hiện thực nghiệm từ chương 4, đối chiếu với các mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu ban đầu. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra:

• Nhóm hàm ý chính sách đối với Ngân hàng Nhà nước trong việc điều hành lãi suất chính sách, kết hợp chính sách tiền tệ với chính sách an toàn vĩ mô, và giám sát an toàn vốn theo chuẩn mực Basel II.
• Nhóm hàm ý quản trị đối với các NHTM Việt Nam về quản trị thanh khoản, kiểm soát chất lượng danh mục cho vay, trích lập dự phòng và chủ động xây dựng lộ trình tăng vốn tự có để hấp thụ tổn thất.
• Trình bày những điểm mới, các hạn chế còn tồn tại của luận án và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Kết quả và những đóng góp mới

Những phát hiện và đóng góp mới của luận án

1. Bổ sung bằng chứng thực nghiệm về kênh chấp nhận rủi ro: Luận án chứng minh sự tồn tại của kênh truyền dẫn mức độ chấp nhận rủi ro của CSTT tại Việt Nam. Khi NHNN thắt chặt tiền tệ thông qua việc nâng lãi suất tái chiết khấu, các NHTM Việt Nam có xu hướng gia tăng mức độ chấp nhận rủi ro (thể hiện qua việc tăng tỷ lệ trích lập dự phòng cho vay PROV). Kết quả này phản ánh môi trường thông tin bất cân xứng (lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức) trên thị trường tín dụng Việt Nam, khi mặt bằng lãi suất cao khiến các dự án an toàn rút lui, để lại các dự án có mức độ rủi ro cao hơn trong danh mục vay vốn.
2. Làm rõ cơ chế tác động đến ổn định tài chính: Luận án cung cấp bằng chứng cho thấy sự gia tăng mức độ chấp nhận rủi ro dẫn đến sự sụt giảm của hệ số an toàn vốn tối thiểu (CAR), tác động tiêu cực đến tính ổn định tài chính của hệ thống NHTM. Điều này khẳng định CAR là thước đo nhạy bén và đáng tin cậy để các cơ quan quản lý giám sát sức khỏe của hệ thống ngân hàng.
3. Kiểm chứng lý thuyết trật tự phân hạng và biến động chu kỳ: Luận án phát hiện các NHTM có tỷ suất sinh lợi (ROA) cao hơn có xu hướng chấp nhận mức rủi ro cao hơn, củng cố lý thuyết trật tự phân hạng trong việc ưu tiên tích lũy nguồn lực tài chính nội bộ. Đồng thời, nghiên cứu xác nhận mối quan hệ ngược chiều giữa khe hở tín dụng (C_GAP) với CAR và dự phòng, đồng nhất với kết luận của De Moraes và cộng sự (2016) và Mili và cộng sự (2017).

Kiến nghị và hàm ý đề xuất

• Đối với Ngân hàng Nhà nước:
  • Khi điều hành lãi suất chính sách, NHNN cần đánh giá độ trễ và tác động lan tỏa của việc thay đổi lãi suất đến hành vi chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại để tránh gây sốc thanh khoản và gia tăng nợ xấu.
  • Cần phân định và phối hợp nhịp nhàng giữa công cụ CSTT (hướng tới ổn định giá cả) và công cụ chính sách an toàn vĩ mô (hướng tới ổn định tài chính), tuân thủ nguyên tắc Tinbergen.
  • Tiếp tục thúc đẩy và giám sát chặt chẽ việc tuân thủ các tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn mực Basel II, ban hành các quy chế minh bạch hóa thông tin tín dụng nhằm giảm thiểu tình trạng bất cân xứng thông tin trên thị trường.
• Đối với các Ngân hàng thương mại:
  • Nâng cao năng lực thẩm định và kiểm soát rủi ro tín dụng trong các chu kỳ biến động lãi suất; tránh việc nới lỏng tiêu chuẩn cho vay nhằm tìm kiếm lợi nhuận ngắn hạn.
  • Xây dựng kế hoạch và lộ trình tăng vốn cổ phần tự có một cách chủ động, không chỉ dựa vào việc trích lập dự phòng để đối phó với các khoản lỗ kỳ vọng mà phải nâng cao vốn đệm nhằm hấp thụ các tổn thất ngoài dự kiến.
  • Tối ưu hóa cơ cấu kỳ hạn giữa tài sản nợ và tài sản có nhằm duy trì hệ số thanh khoản an toàn, hạn chế rủi ro kỳ hạn và rủi ro lãi suất.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án:
  • Phạm vi dữ liệu dừng lại ở 30 ngân hàng thương mại trong giai đoạn 2007–2019, chưa bao phủ toàn bộ các tổ chức tín dụng phi ngân hàng hoặc ngân hàng liên doanh, ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam.
  • Biến đại diện cho CSTT chủ yếu tập trung vào lãi suất tái chiết khấu, chưa lượng hóa đồng thời tác động phân tách của các công cụ phi truyền thống hoặc các biện pháp điều hành hạn mức tín dụng trực tiếp từng thời kỳ.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng mẫu nghiên cứu bao gồm giai đoạn sau năm 2019 để đánh giá thêm tác động của các cú sốc kinh tế bất thường (như đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế vĩ mô toàn cầu giai đoạn mới).
  • Xem xét bổ sung các biến đo lường ổn định tài chính khác bên cạnh CAR (như chỉ số Z-score, tỷ lệ đòn bẩy phi trọng số rủi ro) hoặc phân tích tác động phi tuyến tính giữa các chu kỳ kinh tế khác nhau.

Giá trị tham khảo

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho nhiều đối tượng:

• Đối với cơ quan hoạch định chính sách (Ngân hàng Nhà nước, cơ quan giám sát tài chính): Cung cấp cơ sở định lượng để dự báo phản ứng của hệ thống NHTM khi điều chỉnh lãi suất tái chiết khấu, từ đó thiết kế các công cụ điều tiết an toàn vĩ mô tương ứng nhằm đảm bảo ổn định hệ thống.
• Đối với các nhà quản trị ngân hàng thương mại: Hỗ trợ xây dựng chiến lược quản trị rủi ro thanh khoản, dự phòng rủi ro và xác định mức vốn đệm an toàn phù hợp với khẩu vị rủi ro trong từng giai đoạn điều hành tiền tệ.
• Đối với nghiên cứu sinh, giảng viên và học viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Cung cấp tài liệu tham khảo có cấu trúc bài bản về phương pháp ứng dụng hồi quy System-GMM (S-GMM) trong xử lý dữ liệu bảng động ngân hàng và hệ thống hóa lý thuyết về kênh truyền dẫn chấp nhận rủi ro tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

• Câu hỏi 1: Biến nào được luận án sử dụng để đại diện cho chính sách tiền tệ, tính ổn định tài chính và mức độ chấp nhận rủi ro?

  • Trả lời: Luận án sử dụng lãi suất tái chiết khấu (IR) làm biến đại diện cho chính sách tiền tệ; hệ số an toàn vốn (CAR) làm biến đại diện cho tính ổn định tài chính; và tỷ lệ trích lập dự phòng cho vay (PROV) làm biến đại diện cho mức độ chấp nhận rủi ro của NHTM.

• Câu hỏi 2: Kết quả nghiên cứu chỉ ra tác động của việc tăng lãi suất chính sách đến mức độ chấp nhận rủi ro của NHTM Việt Nam như thế nào?

  • Trả lời: Khi NHNN thực hiện CSTT thắt chặt thông qua việc nâng lãi suất tái chiết khấu, các NHTM Việt Nam có xu hướng tăng tỷ lệ trích lập dự phòng cho vay (PROV), phản ánh mức độ chấp nhận rủi ro gia tăng. Hiện tượng này phát sinh do tình trạng bất cân xứng thông tin (lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức) trên thị trường tín dụng khi lãi suất tăng cao.

• Câu hỏi 3: Mối quan hệ giữa mức độ chấp nhận rủi ro và tính ổn định tài chính (CAR) được ghi nhận ra sao trong mô hình thực nghiệm?

  • Trả lời: Luận án ghi nhận mối quan hệ ngược chiều giữa mức độ chấp nhận rủi ro (PROV) và hệ số an toàn vốn (CAR). Khi ngân hàng chấp nhận rủi ro cao hơn, tỷ lệ tài sản có rủi ro gia tăng dẫn tới việc suy giảm hệ số CAR, đồng nghĩa với việc làm giảm tính ổn định tài chính của NHTM.

• Câu hỏi 4: Phương pháp kinh tế lượng chính được sử dụng để khắc phục các khuyết tật mô hình trong luận án là gì?

  • Trả lời: Luận án sử dụng phương pháp hồi quy GMM hệ thống (System-GMM / S-GMM) trên dữ liệu bảng của 30 NHTM giai đoạn 2007–2019 để kiểm soát các hiện tượng phương sai sai số thay đổi, tự tương quan và xử lý tính nội sinh của các biến giải thích.

• Câu hỏi 5: Luận án đưa ra kết luận gì về tác động của tỷ suất sinh lợi (ROA) và chu kỳ kinh tế đối với rủi ro ngân hàng?

  • Trả lời: Các ngân hàng có tỷ suất sinh lợi (ROA) cao hơn thường có xu hướng chấp nhận rủi ro cao hơn (phù hợp với lý thuyết trật tự phân hạng). Đồng thời, rủi ro ngân hàng có xu hướng thấp hơn trong thời kỳ kinh tế tăng trưởng mạnh (khe hở sản lượng O_GAP dương), khiến các ngân hàng giảm tỷ lệ vốn điều tiết.

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Thị Kiều Nga đã thực hiện nghiên cứu thực nghiệm có hệ thống về tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính thông qua mức độ chấp nhận rủi ro tại 30 ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2007–2019. Bằng việc áp dụng phương pháp hồi quy System-GMM trên dữ liệu bảng, công trình đã làm rõ cơ chế truyền dẫn qua kênh chấp nhận rủi ro: lãi suất chính sách tăng làm gia tăng dự phòng rủi ro do bất cân xứng thông tin, từ đó kéo giảm hệ số an toàn vốn CAR và làm suy giảm tính ổn định tài chính. Các kết quả đạt được cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho Ngân hàng Nhà nước trong việc phối hợp giữa chính sách tiền tệ và chính sách an toàn vĩ mô, đồng thời gợi mở các giải pháp quản trị vốn và thanh khoản cho hệ thống ngân hàng thương mại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu. Chương này trình bày tổng quan về luận án bao gồm lý do chọn đề tài, mục tiêu, câu hỏi, phạm vi, phương pháp, dữ liệu nghiên cứu, điểm mới, các đóng góp của đề tài và kết cấu luận án để qua đó làm cơ sở cho các chương tiếp theo. Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu. Trong chương này sẽ phân tích tổng quan lý thuyết về CSTT, ổn định tài chính ngân hàng, mức độ chấp nhận rủi ro.

Đồng thời khảo lược các nghiên cứu trước để tìm ra khe hở nghiên cứu. Từ đó đề ra giả thuyết nhằm phát triển mô hình nghiên cứu. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu. Trong chương này, luận án mô tả cụ thể về phương pháp nghiên cứu, quy trình nghiên cứu và mô hình nghiên cứu, trong đó mô tả chi tiết về các biến và cách đo lường các biến trong mô hình nghiên cứu.

Đồng thời, trong chương này cũng trình bày rõ cách thức thu thập dữ liệu của nghiên cứu. Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận. 9 Trong chương này, luận án phân tích, trình bày bằng chứng thực nghiệm về tác động của CSTT đến ổn định tài chính của các NHTM Việt Nam thông qua mức độ chấp nhận rủi ro giai đoạn 2007-2019. Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách.

Chương này tóm tắt kết quả nghiên cứu dựa trên kết quả nghiên cứu của chương 4, từ đó rút ra kết luận của luận án, đề xuất một số hàm ý chính sách, quản trị và hướng nghiên cứu tiếp theo. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU Trong chương 2, luận án trình bày về cơ sở lý thuyết của chính sách tiền tệ, mức độ chấp nhận rủi ro của ngân hàng thương mại, tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại; cũng như lược khảo các nghiên cứu về tác động của chính sách tiền tệ đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại, tác động của chính sách tiền tệ đến mức độ chấp nhận rủi ro của các ngân hàng thương mại và tác động của mức độ chấp nhận rủi ro đến tính ổn định tài chính của các ngân hàng thương mại.1 Chính sách tiền tệ. Theo Mishkin (2013), chính sách tiền tệ là quá trình quản lý cung tiền của ngân hàng Trung ương nhằm đạt được những mục tiêu nhất định như kiềm chế lạm phát, duy trì ổn định tỷ giá hối đoái, đạt được toàn dụng lao động hay tăng trưởng kinh tế. Chính sách tiền tệ là một trong những chính sách có độ nhạy cảm cao, chịu nhiều tác động trực tiếp, gián tiếp từ hoàn cảnh nội tại của nền kinh tế cũng như những tác động bên ngoài, do vậy chính sách tiền tệ được xem như là nội dung chủ chốt quan trọng, chính yếu trong ổn định hệ thống tài chính.

Ngân hàng Trung ương là cơ quan độc quyền trong in và phát hành tiền, ngân hàng Trung ương còn đóng vai trò là ngân hàng của chính phủ, ngân hàng của ngân hàng thương mại, người cho vay cuối cùng, cơ quan quản lý hệ thống thanh toán, cơ quan giám sát hệ thống ngân hàng và là cơ quan thực thi chính sách tiền tệ (Blinder et al. Các quốc gia trên thế giới đều nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của chính sách tiền tệ như một điều kiện cần thiết để ổn định kinh tế vĩ mô và quan tâm nghiên cứu về vấn đề này. Có nhiều khái niệm về chính sách tiền tệ khác nhau tại các quốc gia trên thế giới. Chính sách tiền tệ được thể hiện dưới nhiều khía cạnh, trong đó chính sách tiền tệ được xem là các hành động của ngân hàng Trung ương nhằm thay đổi cung tiền hoặc lãi suất chính sách để hướng đến mục tiêu ổn định lạm phát, tăng trưởng 11 kinh tế, toàn dụng lao động và ổn định tỷ giá hối đoái (Araújo, 2015; Drakos and Kouretas, 2015; Sánchez, 2012).

Ở Việt Nam chính sách tiền tệ được mô tả thông qua việc sử dụng các mục tiêu và công cụ điều hành, “chính sách tiền tệ là một trong những chính sách kinh tế vĩ mô, mà trong đó ngân hàng Trung ương, thông qua các công cụ của mình thực hiện việc kiểm soát và điều tiết khối lượng tiền cung ứng (hoặc lãi suất) căn cứ vào nhu cầu tiền tệ của nền kinh tế, nhằm đạt được các mục tiêu về giá cả, sản lượng và công ăn việc làm” (Tô Kim Ngọc, 2012). Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: “chính sách tiền tệ quốc gia là các quyết định về tiền tệ ở tầm quốc gia của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bao gồm quyết định mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền biểu hiện bằng chỉ tiêu lạm phát, quyết định sử dụng các công cụ và biện pháp để thực hiện mục tiêu đề ra” (Luật ngân hàng nhà nước Việt Nam số 46/2010/QH12 ngày 29/06/2010) Như vậy, bản chất của CSTT là do NHTW thực hiện thông qua việc chi phối, điều tiết khối lượng tiền tệ trong cung ứng lưu thông, tín dụng và lãi suất nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra bao gồm: kiềm chế lạm phát, ổn định giá trị đồng tiền quốc gia, tăng trưởng kinh tế và tạo ra công ăn việc làm.2 Mục tiêu của chính sách tiền tệ. Ngân hàng Trung ương thực thi chính sách tiền tệ để hướng đến ổn định kinh tế, tạo việc làm, ổn định hệ thống tài chính, nhưng ổn định giá cả vẫn luôn là mục tiêu quan trọng nhất (Cecchetti and Krause, 2002; Geraats, 2002; Issing, 2004; Spyromitros and Tuysuz, 2012; Van der Cruijsen and Demertzis, 2007; Jean Louis and Balli, 2013). Việc thực thi chính sách tiền tệ được bắt đầu từ việc xác định mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ (là các mục tiêu kinh tế vĩ mô); tiếp đến là các mục tiêu trung gian (như lãi suất hoặc lượng tiền cung ứng, tín dụng) thống nhất với mục tiêu cuối cùng; các mục tiêu hoạt động cần phải đạt được để tác động vào mục tiêu trung gian; và xác định các công cụ mà ngân hàng Trung ương có thể sử dụng nhằm đạt được các mục tiêu của chính sách tiền tệ.1 Mục tiêu cuối cùng.

Mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ là các biến số cuối cùng mà các nhà hoạch định chính sách (Ngân hàng Trung ương) muốn đạt được khi điều hành chính sách tiền tệ. Các mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ có thể hướng tới một mục tiêu hoặc nhiều mục tiêu như: giá cả ổn định, tỷ lệ thất nghiệp ở mức tự nhiên, công ăn việc làm cao, kinh tế tăng trưởng cao, thị trường tài chính ổn định, lãi suất ổn định và thị trường ngoại hối ổn định. Chính sách tiền tệ phối hợp nhiều chính sách khác như chính sách tài khoá, chính sách thương mại, chính sách thu nhập, chính sách đối ngoại. sẽ giúp nền kinh tế đạt được sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Các mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ không phải lúc nào cũng nhất trí và hỗ trợ cho nhau. Trong một số trường hợp, vẫn có những mục tiêu mâu thuẫn với nhau khiến cho việc theo đuổi mục tiêu này đòi hỏi phải có những hy sinh nhất định về mục tiêu kia. Mục tiêu ổn định giá và mục tiêu ổn định tài chính có thể phát sinh xung đột vì chu kỳ tài chính thường dài hơn chu kỳ kinh doanh và hai chu kỳ này có thể phân kỳ và không hội tụ; lãi suất thích hợp cho ổn định giá có thể không phù hợp với ổn định tài chính (Menon, 2015). Vì vậy, chính sách tiền tệ thường có hạn chế nhất định trong việc đạt được đồng thời cả 2 mục tiêu ổn định giá và ổn định tài chính.

Điều này phù hợp với nguyên tắc Tinbergen theo đó để đạt được một số mục tiêu chính sách độc lập, phải có ít nhất một số lượng các công cụ bằng số lượng các mục tiêu. Khi các nhà hoạch định chính sách tiền tệ mong muốn đạt đuợc một mục tiêu chính sách tiền tệ cụ thể thì cần thiết phải kiểm soát độc lập đuợc các công cụ chính sách tiền tệ. Truờng hợp ngân hàng Trung ương theo đuổi mục tiêu lạm phát và ổn định tăng truởng cần có hai công cụ chính sách tiền tệ, tuy nhiên ngân hàng Trung ương sẽ cần bổ sung công cụ thứ ba nếu muốn đạt đuợc mục tiêu ổn định tài chính. Vì vậy, trong tương lai ngân hàng Trung ương cần phải bổ sung và mở rộng các công cụ truyền thống để đạt đuợc các mục tiêu kinh tế vĩ mô trên.

Ổn định kinh tế vĩ mô (ổn định giá) và ổn định tài chính là hai mục tiêu do đó cần hai công cụ điều hành riêng biệt. Với công cụ bổ sung, và trong môi trường xác định, ngân hàng Trung ương có thể đạt được các mục tiêu của họ chính xác và 13 liên tục (thông qua các quy tắc động) (Agénor & Pereira da Silva, 2012; Woodford, 2012). Vì vậy, các nhà hoạch định chính sách thường sử dụng công cụ của chính sách an toàn vĩ mô để hướng đến mục tiêu ổn định tài chính trong khi chính sách tiền tệ được giải phóng để tập trung vào mục tiêu ổn định giá. Phần lớn ngân hàng Trung ương các nước coi ổn định giá cả là mục tiêu chủ yếu và dài hạn của chính sách tiền tệ, nhưng trong ngắn hạn đôi khi họ phải tạm thời từ bỏ mục tiêu chủ yếu này để khắc phục tình trạng thất nghiệp cao đột ngột hoặc các ảnh hưởng của các cú sốc cung đối với sản lượng.

Có thể nói ngân hàng Trung ương theo đuổi một mục tiêu về dài hạn và đa mục tiêu trong ngắn hạn. Trong từng thời kỳ, mục tiêu cuối cùng được lượng hoá cụ thể phù hợp với diễn biến kinh tế và diễn biến tiền tệ. Do tính chất quan trọng của mục tiêu cuối cùng gắn với nhiệm vụ của ngân hàng Trung ương nên ở nhiều nước mục tiêu này thường được Luật hóa. Xu hướng hiện nay, mục tiêu cuối cùng là ổn định giá cả được cụ thể hóa trong Luật: ở Châu Âu (ECB) đây là mục tiêu duy nhất; ở Mỹ ngoài mục tiêu này FED có thêm mục tiêu tạo việc làm; các nước có độ mở nền kinh tế lớn như Singapore, Hồng Kông mục tiêu cuối cùng là ổn định tỷ giá.

Ở Việt Nam, theo Điều 4 Luật ngân hàng nhà nước năm 2010 quy định nhiệm vụ của ngân hàng nhà nước là nhằm ổn định giá trị đồng tiền; bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng; bảo đảm sự an toàn, hiệu quả của hệ thống thanh toán quốc gia; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa.