Tác động của cấu trúc sở hữu đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam năm 2023

Cấu trúc sở hữu của các ngân hàng thương mại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc xác… 105 trang · Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Trần Trọng Tín
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hải Nam
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Tác Động Của Cấu Trúc Sở Hữu Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.1. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.5. ĐÓNG GÓP ĐỀ TÀI
• 1.6. KẾT CẤU ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. KHÁI NIỆM CẤU TRÚC SỞ HỮU
• 2.2. LÝ THUYẾT VỀ QUẢN TRỊ CÔNG TY
• 2.3. LÝ THUYẾT CUỘC SỐNG TĨNH LẶNG
• 2.4. SỞ HỮU NHÀ NƯỚC TÁC ĐỘNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NHTM
• 2.5. SỞ HỮU NƯỚC NGOÀI TÁC ĐỘNG TỚI HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG NHTM
• 2.6. HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA NHTM
• 2.7. LÝ THUYẾT QUYỀN LỰC THỊ TRƯỜNG
• 2.7.1. Lý thuyết cấu trúc – hành vi – hiệu quả (SCP)
• 2.7.2. Lý thuyết quyền lực thị trường tương đối
• 2.8. CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN
• 2.8.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.8.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.9. KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. GIẢI THÍCH CÁC BIẾN
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Biến độc lập
• 3.3. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phương pháp định tính
• 3.4.2. Phương pháp định lượng
• 3.4.3. Phân tích thống kê mô tả
• 3.4.4. Phân tích ma trận tương quan
• 3.4.5. Phân tích mô hình và lựa chọn mô hình tối ưu
• 3.4.6. Kiểm định và xử lý các khuyết tật mô hình
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP HỒI QUY BÌNH PHƯƠNG NHỎ NHẤT TỔNG QUÁT KHẢ THI (FGLS)
• 3.6. PHƯƠNG PHÁP HỒI QUY GMM
• 3.7. THẢO LUẬN NGHIÊN CỨU
• 3.7.1. Thảo luận về các biến độc lập
• 3.7.2. Thảo luận về các biến kiểm soát
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• 5.3. ĐỊNH HƯỚNG CÁC NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của cấu trúc sở hữu đến hiệu quả ngân hàng

Cấu trúc sở hữu của các ngân hàng thương mại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc xác định hiệu quả hoạt động của họ. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa các thành phần sở hữu, bao gồm sở hữu nhà nước và sở hữu nước ngoài, và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Các yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đến khả năng quản lý rủi ro và phát triển bền vững của ngân hàng.

1.1. Khái niệm cấu trúc sở hữu trong ngân hàng thương mại

Cấu trúc sở hữu trong ngân hàng thương mại được định nghĩa là tỷ lệ cổ phần nắm giữ bởi các cổ đông khác nhau. Điều này bao gồm sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân và sở hữu nước ngoài. Mỗi loại sở hữu có những đặc điểm và ảnh hưởng riêng đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

1.2. Tầm quan trọng của hiệu quả hoạt động ngân hàng

Hiệu quả hoạt động ngân hàng được đo lường qua các chỉ số như ROA, ROE và NIM. Những chỉ số này phản ánh khả năng sinh lời và quản lý tài sản của ngân hàng, từ đó ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển của hệ thống tài chính.

II. Vấn đề và thách thức trong cấu trúc sở hữu ngân hàng

Cấu trúc sở hữu của ngân hàng thương mại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phân tán cổ phần có thể dẫn đến xung đột lợi ích giữa các cổ đông, ảnh hưởng đến quyết định quản lý và hiệu quả hoạt động. Ngoài ra, sự can thiệp của nhà nước cũng có thể làm giảm tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý ngân hàng.

2.1. Xung đột lợi ích giữa các cổ đông

Khi các cổ đông có mục tiêu khác nhau, xung đột lợi ích có thể xảy ra, dẫn đến quyết định không tối ưu cho ngân hàng. Điều này có thể làm giảm hiệu quả hoạt động và ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững.

2.2. Tác động của sở hữu nhà nước đến hiệu quả ngân hàng

Sở hữu nhà nước thường đi kèm với sự can thiệp của chính phủ, điều này có thể làm giảm tính cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng sở hữu nhà nước có mối tương quan ngược chiều với hiệu quả hoạt động.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích dữ liệu từ 27 ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn 2012-2021. Các mô hình ROA, ROE và NIM sẽ được áp dụng để đánh giá tác động của cấu trúc sở hữu đến hiệu quả hoạt động ngân hàng.

3.1. Mô hình nghiên cứu và biến số

Mô hình nghiên cứu sẽ bao gồm các biến độc lập như tỷ lệ sở hữu nhà nước, tỷ lệ sở hữu nước ngoài và các biến kiểm soát khác như quy mô ngân hàng và tỷ lệ nợ xấu.

3.2. Phân tích dữ liệu và kiểm định mô hình

Dữ liệu sẽ được phân tích bằng phần mềm Stata, sử dụng các phương pháp hồi quy để kiểm định mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hiệu quả hoạt động ngân hàng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng cấu trúc sở hữu có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam. Sở hữu nước ngoài có tác động tích cực, trong khi sở hữu nhà nước lại có mối tương quan tiêu cực với hiệu quả hoạt động.

4.1. Tác động của sở hữu nước ngoài đến hiệu quả ngân hàng

Nghiên cứu chỉ ra rằng ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nước ngoài cao thường có hiệu quả hoạt động tốt hơn. Điều này có thể do sự chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ các nhà đầu tư nước ngoài.

4.2. Kết quả thực nghiệm từ mô hình ROA và ROE

Kết quả từ mô hình ROA và ROE cho thấy rằng ngân hàng có cấu trúc sở hữu hợp lý sẽ đạt được hiệu quả hoạt động cao hơn. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tối ưu hóa cấu trúc sở hữu trong ngân hàng.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho ngân hàng

Nghiên cứu khẳng định rằng cấu trúc sở hữu có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam. Để nâng cao hiệu quả hoạt động, cần có các chính sách khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài và cải thiện tính minh bạch trong quản lý ngân hàng.

5.1. Đề xuất chính sách cho cấu trúc sở hữu ngân hàng

Cần xây dựng các chính sách khuyến khích sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước vào hoạt động của ngân hàng.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực ngân hàng

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về tác động của các yếu tố bên ngoài như môi trường kinh tế và chính sách đến cấu trúc sở hữu và hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nói chung và ngân hàng thương mại (NHTM) nói riêng là chủ đề nhận được sự quan tâm rộng rãi trong nghiên cứu tài chính - ngân hàng, khởi nguồn từ công trình kinh điển của Adolf Berle và Gardiner Means (1932). Tại Việt Nam, quá trình hội nhập kinh tế quốc tế cùng công cuộc tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng qua các giai đoạn—đặc biệt theo Quyết định 254/QĐ-TTg (giai đoạn 2011–2015), Quyết định 1058/QĐ-TTg (giai đoạn 2016–2020) và Quyết định 986/QĐ-TTg về "Chiến lược phát triển ngành ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030"—đã thúc đẩy sự chuyển dịch mạnh mẽ về quy mô, năng lực tài chính và hình thức sở hữu. Sự đan xen giữa sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân và sở hữu nước ngoài đặt ra yêu cầu đánh giá thực nghiệm mức độ ảnh hưởng của các thành phần sở hữu tới khả năng sinh lời và an toàn vận hành của hệ thống NHTM.

Mục tiêu nghiên cứu:

• Mục tiêu tổng quát: Đánh giá tác động của cấu trúc sở hữu đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012–2021, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị và khuyến nghị chính sách nhằm tối ưu hóa cấu trúc vốn, nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống ngân hàng.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xác định các yếu tố thuộc về cấu trúc sở hữu của NHTM Việt Nam.
  2. Phân tích và đánh giá chiều hướng tác động của các yếu tố cấu trúc sở hữu cùng các yếu tố kiểm soát vi mô, vĩ mô đến hiệu quả hoạt động của NHTM Việt Nam.
  3. Đề xuất các hàm ý quản trị, khuyến nghị đóng góp cho việc xây dựng cơ cấu sở hữu hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống NHTM.

Câu hỏi nghiên cứu:

1. Các yếu tố thuộc về cấu trúc sở hữu của NHTM Việt Nam là gì?
2. Chiều hướng tác động của các yếu tố cấu trúc sở hữu đến hiệu quả hoạt động của NHTM Việt Nam diễn ra như thế nào?
3. Kết quả nghiên cứu đóng góp gì cho việc hoạch định chính sách và nâng cao hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của các thành phần cấu trúc sở hữu (sở hữu nhà nước và sở hữu nước ngoài) đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam.
• Phạm vi không gian: 27 ngân hàng thương mại tại Việt Nam có đầy đủ báo cáo tài chính kiểm toán và báo cáo thường niên trong thời kỳ khảo sát.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn 10 năm, từ năm 2012 đến năm 2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và nền tảng pháp lý

Theo Khoản 1 Điều 6 Luật Các tổ chức tín dụng 2010, các NHTM trong nước được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần. Do đó, việc xem xét cấu trúc sở hữu gắn liền với cơ cấu vốn cổ phần của tổ chức tín dụng. Nghiên cứu tiếp cận cấu trúc sở hữu dưới dạng quyền sở hữu hỗn hợp (Ownership mix), phân định tỷ trọng vốn nắm giữ giữa các chủ thể.

Khung lý thuyết nền tảng bao gồm:

• Lý thuyết quản trị công ty (Corporate Governance Theory): Bắt nguồn từ Berle và Means (1932), giải thích sự phân tách giữa quyền sở hữu và quyền điều hành trực tiếp, dẫn đến sự khác biệt về mục tiêu giữa cổ đông và ban quản lý.
• Lý thuyết đại diện (Agency Theory): Được chuẩn hóa bởi Jensen và Meckling (1976) và mở rộng bởi Fama và Jensen (1983), phân tích chi phí phát sinh từ mâu thuẫn lợi ích và bất cân xứng thông tin giữa chủ sở hữu (Principal) và người đại diện (Agent). Tỷ lệ sở hữu nước ngoài cao có xu hướng siết chặt kiểm soát và giảm chi phí đại diện (Xu và cộng sự, 2005), trong khi sở hữu nhà nước dễ làm tăng chi phí đại diện do mục tiêu phân tán và hiện tượng người thụ hưởng miễn phí (free-rider) (Huibers, 2005; Mak và Li, 2001).
• Lý thuyết cuộc sống tĩnh lặng (Quiet Life Theory): Hicks (1935) lập luận rằng trong môi trường thiếu cạnh tranh hoặc có sự bảo trợ đặc quyền, các nhà quản lý thiếu động lực tối ưu hóa lợi nhuận, dẫn đến hiệu quả hoạt động suy giảm.
• Lý thuyết quyền lực thị trường (Market Power Theory): Bao gồm mô hình Cấu trúc – Hành vi – Hiệu quả (SCP) của Bain (1951) và giả thuyết quyền lực thị trường tương đối của Berger (1995), xem xét tác động của quy mô tài sản và mức độ tập trung thị trường tới khả năng sinh lời.

Phương pháp nghiên cứu và mô hình kinh tế lượng

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính (tổng hợp, kế thừa tài liệu lý luận và thực nghiệm) và phương pháp định lượng kinh tế lượng trên dữ liệu bảng (Panel Data) sử dụng phần mềm Stata 17.0.

Ba phương trình hồi quy tuyến tính được thiết lập tương ứng với ba thước đo hiệu quả hoạt động:

$$\text{ROA}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{GOWN}{i,t} + \beta_2 \text{FOWN}{i,t} + \beta_3 \text{SIZE}{i,t} + \beta_4 \text{NPL}{i,t} + \beta_5 \text{LGR}{i,t} + \beta_6 \text{INF}{i,t} + \beta_7 \text{GGDP}{i,t} + \varepsilon_{i,t}$$

$$\text{ROE}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{GOWN}{i,t} + \beta_2 \text{FOWN}{i,t} + \beta_3 \text{SIZE}{i,t} + \beta_4 \text{NPL}{i,t} + \beta_5 \text{LGR}{i,t} + \beta_6 \text{INF}{i,t} + \beta_7 \text{GGDP}{i,t} + \varepsilon_{i,t}$$

$$\text{NIM}{i,t} = \beta_0 + \beta_1 \text{GOWN}{i,t} + \beta_2 \text{FOWN}{i,t} + \beta_3 \text{SIZE}{i,t} + \beta_4 \text{NPL}{i,t} + \beta_5 \text{LGR}{i,t} + \beta_6 \text{INF}{i,t} + \beta_7 \text{GGDP}{i,t} + \varepsilon_{i,t}$$

Ký hiệu biến	Tên biến	Cách đo lường / Công thức	Vai trò trong mô hình	Nguồn dữ liệu
ROA	Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản	Lợi nhuận sau thuế / Tổng tài sản	Biến phụ thuộc	BCTN, BCKQHĐKD, BCĐKT
ROE	Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu	Lợi nhuận sau thuế / Vốn chủ sở hữu	Biến phụ thuộc	BCTN, BCKQHĐKD, BCĐKT
NIM	Tỷ lệ thu nhập lãi thuần	(Thu nhập lãi - Chi phí lãi) / Tổng tài sản sinh lời	Biến phụ thuộc	BCKQHĐKD
GOWN	Tỷ lệ sở hữu nhà nước	Vốn sở hữu nhà nước / Tổng vốn chủ sở hữu	Biến độc lập	BCTN, BCĐKT
FOWN	Tỷ lệ sở hữu nước ngoài	Vốn sở hữu nước ngoài / Tổng vốn chủ sở hữu	Biến độc lập	BCTN, BCĐKT
SIZE	Quy mô ngân hàng	Logarit tự nhiên của Tổng tài sản: $\text{Ln}(\text{TTS})$	Biến kiểm soát	BCĐKT
NPL	Tỷ lệ nợ xấu	Nợ xấu (nhóm 3, 4, 5) / Tổng dư nợ cho vay	Biến kiểm soát	BCKQHĐKD
LGR	Tốc độ tăng trưởng tín dụng	$(\text{Dư nợ}t - \text{Dư nợ}{t-1}) / \text{Dư nợ}_{t-1}$	Biến kiểm soát	BCKQHĐKD
GGDP	Tốc độ tăng trưởng kinh tế	Tỷ lệ tăng trưởng GDP hàng năm của Việt Nam	Biến kiểm soát vĩ mô	Ngân hàng Thế giới (World Bank)
INF	Tỷ lệ lạm phát	Tỷ lệ thay đổi chỉ số giá tiêu dùng (CPI)	Biến kiểm soát vĩ mô	Ngân hàng Thế giới (World Bank)

Quy trình ước lượng kinh tế lượng trải qua 7 bước: Thống kê mô tả $\rightarrow$ Ma trận tương quan và kiểm định đa cộng tuyến (VIF) $\rightarrow$ Ước lượng hồi quy gộp Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) $\rightarrow$ Kiểm định F, Breusch-Pagan LM và Hausman để chọn mô hình tối ưu $\rightarrow$ Kiểm định khuyết tật (kiểm định White về phương sai sai số thay đổi, kiểm định Wooldridge về tự tương quan) $\rightarrow$ Khắc phục khuyết tật bằng phương pháp bình phương nhỏ nhất tổng quát khả thi (FGLS) và xử lý nội sinh bằng phương pháp sai phân mô-men tổng quát (GMM) $\rightarrow$ Thảo luận kết quả và đề xuất hàm ý chính sách.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài

Chương 1 thiết lập nền tảng đề tài bằng cách phân tích bối cảnh tái cấu trúc hệ thống ngân hàng Việt Nam sau khủng hoảng nợ xấu và các giai đoạn tái cơ cấu theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước. Tác giả chỉ ra tính cấp thiết của việc đánh giá cơ cấu sở hữu (sở hữu nhà nước và sở hữu nước ngoài) đối với hiệu quả kinh doanh của 27 NHTM trong 10 năm (2012–2021). Chương này công bố mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, đối tượng, phạm vi không gian - thời gian, đóng góp khoa học và kết cấu 5 chương của khóa luận.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan trước

Chương 2 hệ thống hóa các lý luận về cấu trúc sở hữu vốn trong công ty cổ phần theo hướng sở hữu tập trung và sở hữu hỗn hợp. Tác giả phân tích chuyên sâu ba lý thuyết trụ cột: Lý thuyết quản trị công ty, Lý thuyết chi phí đại diện và Lý thuyết cuộc sống tĩnh lặng, cùng các khía cạnh của Lý thuyết quyền lực thị trường (mô hình SCP và quyền lực thị trường tương đối).

Chương này tổng thuật chi tiết các công trình nghiên cứu thực nghiệm trong nước (Nguyễn Văn Sang và Trịnh Quốc Trung, 2013; Nguyễn Hồng Sơn và ctg, 2014; Nguyễn Thị Minh Huệ và Đặng Tùng Lâm, 2017; Trần Quốc Thịnh, 2018; Dương Trọng Đoàn và Nguyễn Hữu Huân, 2019; Trần Huy Hoàng và Dương Trọng Đoàn, 2021) và nghiên cứu quốc tế (Kočović và Čok, 2008; Rahman và Reja, 2015; Mamatzakis và ctg, 2017; Jarbou và ctg, 2018; Kirimi và ctg, 2022). Từ việc chỉ ra khoảng trống về khung thời gian cập nhật sau đại dịch Covid-19 và số lượng mẫu khảo sát hạn chế ở các nghiên cứu trước (thường dưới 20 ngân hàng), tác giả định vị sự cần thiết của đề tài.

Nghiên cứu	Phạm vi & Mẫu	Biến phụ thuộc	Kết quả chính về biến sở hữu
Nguyễn Văn Sang và Trịnh Quốc Trung (2013)	39 NHTM Việt Nam (2005–2012)	ROA, ROE	Sở hữu nhà nước tác động ngược chiều ROE; quy mô tác động ngược chiều cả hai chỉ số.
Nguyễn Thị Minh Huệ và Đặng Tùng Lâm (2017)	Toàn bộ DN niêm yết HOSE & HNX (2007–2014)	ROA	Sở hữu nhà nước tác động ngược chiều; sở hữu nước ngoài tác động cùng chiều.
Trần Quốc Thịnh (2018)	30 NHTM Việt Nam (2012–2017)	ROE	Sở hữu nhà nước tác động tiêu cực; sở hữu nước ngoài tác động tích cực đến ROE.
Dương Trọng Đoàn và Nguyễn Hữu Huân (2019)	20 NHTM Việt Nam (2000–2017)	ROE, NIM	Ngân hàng nhà nước có hiệu quả ROE và NIM thấp hơn ngân hàng niêm yết.
Mamatzakis và cộng sự (2017)	132 NHTM Trung Quốc (2005–2015)	ROA, ROE	Sở hữu nhà nước và sở hữu nước ngoài đều ghi nhận tương quan âm với hiệu quả hoạt động.
Jarbou và cộng sự (2018)	NHTM Jordan (2005–2014)	ROA, ROE	Cả sở hữu nhà nước và sở hữu nước ngoài đều tác động tích cực đến ROA, ROE.
Kirimi và cộng sự (2022)	NHTM Kenya (2009–2020)	ROA, ROE, NIM	Sở hữu nhà nước tác động tiêu cực, khuyến nghị tư nhân hóa để tối ưu hóa hiệu quả.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 xây dựng khung phương pháp luận hoàn chỉnh. Tác giả diễn giải chi tiết 3 mô hình kinh tế lượng, định nghĩa các biến và công thức tính toán. Chương này thiết lập 7 giả thuyết nghiên cứu chính:

• Giả thuyết 1 ($H_1$): Sở hữu nhà nước (GOWN) có tương quan âm với hiệu quả hoạt động NHTM.
• Giả thuyết 2 ($H_2$): Sở hữu nước ngoài (FOWN) có tương quan dương với hiệu quả hoạt động NHTM.
• Giả thuyết 3 ($H_3$): Quy mô ngân hàng (SIZE) có tương quan âm với hiệu quả hoạt động NHTM.
• Giả thuyết 4 ($H_4$): Tỷ lệ nợ xấu (NPL) có tương quan âm với hiệu quả hoạt động NHTM.
• Giả thuyết 5 ($H_5$): Tốc độ tăng trưởng tín dụng (LGR) có tương quan âm với hiệu quả hoạt động NHTM.
• Giả thuyết 6 ($H_6$): Tăng trưởng kinh tế (GGDP) có tương quan dương với hiệu quả hoạt động NHTM.
• Giả thuyết 7 ($H_7$): Lạm phát (INF) có tương quan âm với hiệu quả hoạt động NHTM.

Quy trình nghiên cứu 7 bước được trình bày tường minh từ khâu trích xuất dữ liệu thứ cấp trên Vietstock và BCTC hợp nhất của 27 ngân hàng, kỹ thuật làm sạch dữ liệu bảng, phân tích tương quan Pearson, kiểm định VIF, ước lượng hồi quy OLS/FEM/REM, đến việc thực hiện các kiểm định chẩn đoán vi phạm giả định hồi quy cổ điển và xử lý bằng FGLS và GMM.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu

Chương 4 thể hiện toàn bộ các kết quả định lượng. Thông qua thống kê mô tả, ma trận tương quan và kiểm định đa cộng tuyến (hệ số VIF đều nằm trong ngưỡng an toàn < 10, tương quan cặp biến < 0.8), các bước lựa chọn mô hình qua kiểm định F, Breusch-Pagan LM và Hausman test được thực thi. Sau khi phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi (White's test) và tự tương quan (Wooldridge test), tác giả tiến hành ước lượng FGLS và GMM. Kết quả chứng minh:

• Biến GOWN tác động tiêu cực (ngược chiều) có ý nghĩa thống kê đến ROA và ROE.
• Biến FOWN tác động tích cực (cùng chiều) có ý nghĩa thống kê đến ROA và ROE.
• Biến SIZE tác động cùng chiều đến khả năng sinh lời (ngược với giả thuyết kỳ vọng ban đầu nhưng phù hợp với bối cảnh lợi thế quy mô).
• Biến NPL và LGR đều tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến ROA và ROE.
• Biến GGDP tác động cùng chiều; biến INF tác động ngược chiều (nhưng không có ý nghĩa thống kê đối với mô hình ROA).
• Mô hình NIM không ghi nhận được ý nghĩa thống kê của các biến sở hữu.

Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách

Chương 5 đúc kết các phát hiện cốt lõi từ mô hình kinh tế lượng, đối chiếu với thực tiễn hệ thống ngân hàng Việt Nam. Tác giả đề xuất các hàm ý quản trị dành cho ban lãnh đạo ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước (tăng cường thoái vốn nhà nước, nâng giới hạn tỷ lệ sở hữu nước ngoài, kiểm soát chất lượng tín dụng thay vì chạy theo tăng trưởng nóng). Cuối chương, tác giả chỉ rõ các giới hạn của nghiên cứu và định hướng các hướng tiếp cận học thuật tiếp theo.

Kết quả và đóng góp nghiên cứu

Kết quả thực nghiệm chính

Kết quả ước lượng thông qua các mô hình hồi quy FGLS và GMM trên dữ liệu bảng 27 NHTM Việt Nam giai đoạn 2012–2021 xác nhận:

Biến nghiên cứu	Kỳ vọng	Kết quả thực nghiệm (ROA, ROE)	Kết luận giả thuyết	Diễn giải ý nghĩa kinh tế
Sở hữu nhà nước (GOWN)	(-)	Tương quan Âm (-)	Chấp nhận $H_1$	Tỷ lệ sở hữu nhà nước cao làm giảm hiệu quả sinh lời do phải gánh vác các mục tiêu chính sách xã hội và chi phí đại diện cao.
Sở hữu nước ngoài (FOWN)	(+)	Tương quan Dương (+)	Chấp nhận $H_2$	Khối ngoại hỗ trợ chuyển giao công nghệ, chuẩn mực quản trị rủi ro hiện đại và giám sát chặt chẽ ban điều hành.
Quy mô ngân hàng (SIZE)	(-)	Tương quan Dương (+)	Bác bỏ $H_3$	Ngân hàng quy mô lớn tận dụng được lợi thế kinh tế theo quy mô (economies of scale) để gia tăng lợi nhuận.
Tỷ lệ nợ xấu (NPL)	(-)	Tương quan Âm (-)	Chấp nhận $H_4$	Nợ xấu gia tăng buộc ngân hàng trích lập dự phòng rủi ro lớn, trực tiếp bào mòn lợi nhuận ròng.
Tăng trưởng tín dụng (LGR)	(-)	Tương quan Âm (-)	Chấp nhận $H_5$	Tăng trưởng tín dụng nóng nhưng chưa gắn liền với chất lượng thẩm định làm suy giảm hiệu quả hoạt động dài hạn.
Tăng trưởng GDP (GGDP)	(+)	Tương quan Dương (+)	Chấp nhận $H_6$	Môi trường kinh tế vĩ mô thuận lợi thúc đẩy nhu cầu hấp thụ vốn và dịch vụ tài chính, gia tăng lợi nhuận ngân hàng.
Lạm phát (INF)	(-)	Tương quan Âm (-)	Chấp nhận $H_7$	Lạm phát gia tăng làm tăng chi phí vốn và rủi ro tín dụng (không có ý nghĩa thống kê ở mô hình ROA).
Mô hình NIM	N/A	Không có ý nghĩa thống kê	Không kết luận	Cấu trúc sở hữu chưa tạo ra sự phân hóa rõ rệt đối với biên thu nhập lãi thuần tại các NHTM mẫu.

Đóng góp của đề tài

• Đóng góp về mặt học thuật: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật trong giai đoạn 10 năm (2012–2021), bao quát cả giai đoạn đẩy mạnh cơ cấu lại hệ thống tổ chức tín dụng và giai đoạn bùng phát đại dịch Covid-19; kiểm định đồng thời 3 chỉ số hiệu quả hoạt động (ROA, ROE, NIM) với phương pháp khắc phục khuyết tật hiện đại (FGLS, GMM).
• Đóng góp về mặt thực tiễn: Cung cấp căn cứ định lượng giúp Ngân hàng Nhà nước và các nhà hoạch định chính sách có thêm cơ sở khoa học trong việc xây dựng lộ trình cổ phần hóa, giảm tỷ lệ nắm giữ vốn nhà nước tại các ngân hàng thương mại nhà nước, đồng thời nghiên cứu nới room sở hữu cho các nhà đầu tư chiến lược nước ngoài nhằm nâng cao năng lực tài chính và chuẩn mực quản trị quốc tế.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế của đề tài:

  1. Dữ liệu nghiên cứu dừng lại ở năm 2021, chưa phản ánh đầy đủ những biến động kinh tế vĩ mô phức tạp và giai đoạn phục hồi sâu sau đại dịch Covid-19 từ năm 2022 trở đi.
  2. Mẫu nghiên cứu gồm 27 NHTM, chưa bao quát toàn bộ các tổ chức tín dụng phi ngân hàng hoặc các ngân hàng thương mại 100% vốn nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.
  3. Cấu trúc sở hữu mới chỉ tập trung phân tích 2 thành phần chính (sở hữu nhà nước và sở hữu nước ngoài), chưa bóc tách sâu các khía cạnh sở hữu của ban điều hành (managerial ownership), sở hữu gia đình hoặc mức độ tập trung sở hữu của nhóm 5, nhóm 10 cổ đông lớn nhất.

• Hướng nghiên cứu tiếp theo:

  1. Mở rộng khung thời gian thu thập dữ liệu sang các năm gần nhất để đánh giá tác động trong bối cảnh các chu kỳ tiền tệ và chuyển đổi số mới.
  2. Bổ sung các biến đo lường cấu trúc sở hữu chi tiết hơn như tỷ lệ sở hữu tập trung (Herfindahl-Hirschman Index - HHI), tỷ lệ nắm giữ của ban quản trị, ban kiểm soát.
  3. Áp dụng các phương pháp phi tham số như Phân tích màng bao dữ liệu (Data Envelopment Analysis - DEA) hoặc Phân tích biên ngẫu nhiên (Stochastic Frontier Analysis - SFA) để đo lường hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả chi phí bên cạnh các chỉ số tài chính truyền thống (ROA, ROE).

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản trị kinh doanh: Nguồn tài liệu mẫu mực về phương pháp nghiên cứu định lượng ứng dụng kinh tế lượng dữ liệu bảng, cách xây dựng các giả thuyết từ lý thuyết nền tảng (Lý thuyết đại diện, Lý thuyết quản trị công ty, Lý thuyết cuộc sống tĩnh lặng) và quy trình xử lý khuyết tật mô hình trên Stata 17.0.
• Các nhà nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng: Tham khảo khung kiểm định chặt chẽ từ Pooled OLS, FEM, REM đến các kiểm định chẩn đoán (F-test, Breusch-Pagan, Hausman, White, Wooldridge) và kỹ thuật hồi quy FGLS, GMM.
• Ban điều hành các NHTM và cơ quan quản lý: Căn cứ dữ liệu định lượng phục vụ việc cơ cấu danh mục cổ đông, thu hút đối tác chiến lược nước ngoài và kiểm soát rủi ro chất lượng tín dụng gắn với tăng trưởng quy mô.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả tiếp cận cấu trúc sở hữu theo hình thái nào và gồm những thành phần cụ thể nào?

Khóa luận tiếp cận cấu trúc sở hữu dưới hình thái quyền sở hữu hỗn hợp (Ownership mix), căn cứ trên Điều 6 Luật Các tổ chức tín dụng 2010 về bản chất công ty cổ phần của các NHTM Việt Nam. Hai thành phần sở hữu chính được đưa vào mô hình là tỷ lệ sở hữu nhà nước (GOWN - tính bằng vốn sở hữu nhà nước chia vốn chủ sở hữu) và tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOWN - tính bằng vốn sở hữu nước ngoài chia vốn chủ sở hữu).

2. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ những nguồn nào và trong giai đoạn nào?

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất kiểm toán, báo cáo thường niên và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh của 27 NHTM Việt Nam thông qua cổng thông tin tài chính Vietstock trong giai đoạn 10 năm từ 2012 đến 2021. Các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP và tỷ lệ lạm phát CPI) được trích xuất từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank).

3. Kết quả hồi quy cho thấy sở hữu nhà nước và sở hữu nước ngoài ảnh hưởng như thế nào đến khả năng sinh lời của NHTM?

Kết quả ước lượng FGLS và GMM chỉ ra rằng tỷ lệ sở hữu nhà nước (GOWN) có mối tương quan âm (ngược chiều) có ý nghĩa thống kê đối với cả ROA và ROE. Ngược lại, tỷ lệ sở hữu nước ngoài (FOWN) có mối tương quan dương (cùng chiều) có ý nghĩa thống kê đối với hai chỉ số hiệu quả sinh lời này.

4. Các yếu tố vi mô nội tại của ngân hàng (quy mô, nợ xấu, tăng trưởng tín dụng) tác động ra sao đến hiệu quả hoạt động?

Quy mô ngân hàng (SIZE) có tác động cùng chiều đến khả năng sinh lời, phản ánh lợi thế theo quy mô trong việc tối ưu hóa chi phí cố định và tìm kiếm lợi nhuận. Tỷ lệ nợ xấu (NPL) và tốc độ tăng trưởng tín dụng (LGR) đều có tác động ngược chiều có ý nghĩa thống kê đến ROA và ROE, cho thấy việc tăng trưởng quy mô tín dụng nhanh nhưng chưa kiểm soát chặt chẽ chất lượng sẽ làm gia tăng trích lập dự phòng và bào mòn lợi nhuận.

5. Tại sao mô hình đánh giá tỷ lệ thu nhập lãi thuần (NIM) không cho ra kết quả có ý nghĩa thống kê?

Mô hình ước lượng với biến phụ thuộc NIM không ghi nhận được ý nghĩa thống kê từ các biến cấu trúc sở hữu. Điều này cho thấy tại 27 NHTM khảo sát giai đoạn 2012–2021, cấu trúc sở hữu chưa tạo ra sự phân hóa mang tính quy luật rõ rệt đối với biên thu nhập lãi thuần, do NIM chịu sự chi phối mạnh hơn bởi chính sách điều hành trần lãi suất, biến động chi phí huy động vốn và chiến lược tài sản sinh lời đặc thù của từng ngân hàng.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trần Trọng Tín đã giải quyết toàn diện câu hỏi nghiên cứu về tác động của cấu trúc sở hữu đến hiệu quả hoạt động tại 27 NHTM Việt Nam giai đoạn 2012–2021. Bằng việc vận dụng hệ thống lý thuyết đại diện, lý thuyết quản trị công ty và phương pháp kinh tế lượng dữ liệu bảng hiện đại (FGLS, GMM), nghiên cứu đã chứng minh bằng thực nghiệm tác động tiêu cực của sở hữu nhà nước và tác động tích cực của sở hữu nước ngoài đến ROA và ROE. Công trình là tài liệu tham khảo học thuật có giá trị cao về mặt phương pháp luận nghiên cứu tài chính - ngân hàng, đồng thời cung cấp các căn cứ khoa học xác đáng cho tiến trình tái cơ cấu và lành mạnh hóa hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH TRẦN TRỌNG TÍN TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC SỞ HỮU ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP. HỒ CHÍ MINH Họ và tên sinh viên: TRẦN TRỌNG TÍN Mã số sinh viên: 050607190539 Lớp sinh hoạt: HQ7 – GE14 TÁC ĐỘNG CỦA CẤU TRÚC SỞ HỮU ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS.

PHẠM HẢI NAM TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 TÓM TẮT KHÓA LUẬN Đề tài đánh giá tác động của cấu trúc sở hữu bao gồm 2 thành phần sở hữu nhà nƣớc, và sở hữu nƣớc ngoài tác động tới hiệu quả hoạt động của NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2012-2021. Tiến hành thu thập dữ liệu từ 27 NHTM Việt Nam nhằm đánh giá 3 mô hình ROA, ROE, và NIM. Kết quả thực nghiệm thu đƣợc cho thấy, thành phần sở hữu nhà nƣớc có mối tƣơng quan ngƣợc chiều với hiệu quả hoạt động NHTM, và ngƣợc lại thành phần nƣớc ngoài có tác động cùng chiều lên 2 biến đánh giá hiệu suất NHTM, từ đó thể hiện rõ các lợi thế và mục tiêu vận hành NHTM của từng thành phần sở hữu.

Về góc độ quy mô ngân hàng, ghi nhận đƣợc sự gia tăng của quy mô sẽ giúp giúp ngân hàng gia tăng khả năng tìm kiếm lợi nhuận đặt trong bối cảnh nền kinh tế thị trƣờng hiện nay. Đề cập đến tỷ lệ nợ xấu và tỷ lệ tăng trƣởng tín dụng, nghiên cứu ghi nhận sự tác động tiêu cực lên khả năng tìm kiếm lợi nhuận của ngân hàng do sự tăng trƣởng chƣa gắn liền với chất lƣợng tín dụng. Bên cạnh đó là tác động ngƣợc chiều của tăng trƣởng kinh tế và lạm phát với hiệu quả hoạt động NHTM khi tăng trƣởng kinh tế ghi nhận sự tƣơng quan dƣơng và lạm phát ghi nhận mối tƣơng quan âm (nhƣng không có ý nghĩa thống kê với ROA). Cuối cùng, đề tài không ghi nhận đƣợc ý nghĩa thống kê của mô hình NIM.

Từ khoá: Cấu trúc sở hữu, sở hữu nhà nƣớc, sở hữu nƣớc ngoài, hiệu quả hoạt động, ngân hàng thƣơng mại. i ABSTRACT The study assesses the impact of ownership structure including two components government ownership and foreign ownership on the performance of Vietnamese commercial banks in the period 2012-2021. Conducted data collection from 27 Vietnamese commercial banks to evaluate 3 models ROA, ROE, and NIM. The obtained empirical results show that the state ownership component has a negative correlation with the performance of commercial banks, and conversely, the foreign component has a positive impact on the two variables that evaluate the performance of commercial banks, from That clearly shows the advantages and objectives of commercial banking operation of each owner.

In terms of bank size, recognizing the increase in scale will help banks increase their ability to earn profits in the context of the current market economy. Referring to the bad debt ratio and credit growth rate, the study noted a negative impact on the ability of banks to earn profits because the growth is not associated with credit quality. Besides, there is the opposite effect of economic growth and inflation on commercial bank performance when economic growth recorded a positive correlation and inflation recorded a negative correlation (but not statistically significant). Finally, the study did not record the statistical significance of the NIM model.

Keywords: Ownership structure, Government ownership, Foreign ownership, operational efficiency, commercial banks.