Nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu đến rủi ro trong các ngân hàng thương mại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích tác động cấu trúc sở hữu đến rủi ro của các ngân hàng thương mại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Nguyễn Lương Vy
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Xuân Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Cấu Trúc Sở Hữu Đến Rủi Ro Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ LUẬN VĂN
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu của luận văn
• 1.6. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ CẤU TRÚC SỞ HỮU VÀ RỦI RO CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Khung lý thuyết về cấu trúc sở hữu của NHTM
• 2.2. Khung lý thuyết về rủi ro tín dụng của NHTM
• 2.3. Khái niệm rủi ro tín dụng
• 2.4. Nguyên nhân rủi ro tín dụng
• 2.5. Ảnh hưởng của rủi ro tín dụng
• 2.6. Tổng quan các nghiên cứu trước đây về tác động của cấu trúc sở hữu đến rủi ro của các ngân hàng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ CẤU TRÚC SỞ HỮU VÀ RỦI RO CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.1. Giới thiệu về NHTM Việt Nam
• 3.2. Tình hình hoạt động
• 3.3. Vốn điều lệ
• 3.4. Huy động vốn và cho vay
• 3.5. Thực trạng về cấu trúc sở hữu tại các NHTM Việt Nam
• 3.6. Thực trạng rủi ro tín dụng tại các NHTM Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CẤU TRÚC SỞ HỮU ĐẾN RỦI RO CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 4.2. Mô hình tác động cố định (Fixed Effects Model: FEM)
• 4.3. Mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effects Model: REM)
• 4.4. Kiểm định Hausman
• 4.5. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.6. Mô hình nghiên cứu
• 4.7. Kết quả phân tích hồi quy mô hình nghiên cứu
• 4.8. Thống kê mô tả. Phân tích tương quan. Phân tích hồi quy. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.2. Đối với NHTMCP
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về luận văn

Ngành ngân hàng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Sự phát triển ổn định của ngành này có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, sự yếu kém trong hệ thống ngân hàng có thể dẫn đến khủng hoảng kinh tế. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007-2008 là một ví dụ điển hình. Tại Việt Nam, ngành ngân hàng đã trải qua nhiều thay đổi, đặc biệt là trong giai đoạn cổ phần hóa và hội nhập quốc tế. Cấu trúc sở hữu đa dạng của các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam, bao gồm sở hữu nhà nước và cổ đông nước ngoài, đặt ra câu hỏi về tác động của nó đến rủi ro ngân hàng. Đề tài này nhằm nghiên cứu tác động của cấu trúc sở hữu đến rủi ro ngân hàng thương mại Việt Nam.

II. Khái quát về cấu trúc sở hữu và rủi ro của ngân hàng thương mại

Cấu trúc sở hữu của NHTM có thể được hiểu là cơ cấu vốn góp trong ngân hàng. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng tỷ lệ sở hữu của cổ đông có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và rủi ro của ngân hàng. Nghiên cứu của Iannota (2007) cho thấy ngân hàng do chính phủ sở hữu có khả năng sinh lời thấp hơn so với ngân hàng tư nhân. Sự tập trung trong sở hữu cũng có tác động đến chất lượng nợ và rủi ro vỡ nợ. Các ngân hàng quốc doanh thường có tỷ lệ nợ xấu cao hơn. Điều này cho thấy rằng cấu trúc sở hữu có thể ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của ngân hàng. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng sự tập trung trong sở hữu có thể làm giảm rủi ro tài chính.

III. Thực trạng về cấu trúc sở hữu và rủi ro của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Tại Việt Nam, các NHTM có cấu trúc sở hữu đa dạng, bao gồm sở hữu nhà nước, cổ đông nước ngoài và tư nhân. Tình hình hoạt động của các ngân hàng đã có nhiều thay đổi trong những năm qua, đặc biệt là sau khi thực hiện cổ phần hóa. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng vẫn là một vấn đề lớn. Tỷ lệ nợ xấu tại các NHTM Việt Nam vẫn ở mức cao, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quản lý rủi ro. Các ngân hàng cần có chính sách quản lý rủi ro hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực từ cấu trúc sở hữu đến rủi ro ngân hàng.

IV. Nghiên cứu tác động cấu trúc sở hữu đến rủi ro của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Nghiên cứu sử dụng mô hình định lượng để kiểm định tác động của cấu trúc sở hữu đến rủi ro tín dụng. Mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) được áp dụng để phân tích dữ liệu. Kết quả cho thấy rằng tỷ lệ sở hữu nhà nước có mối quan hệ tiêu cực với chất lượng nợ. Điều này cho thấy rằng các ngân hàng có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường gặp phải rủi ro tín dụng lớn hơn. Các ngân hàng cần xem xét lại cấu trúc sở hữu của mình để cải thiện hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

V. Kết luận và kiến nghị

Đề tài đã chỉ ra rằng cấu trúc sở hữu có tác động đáng kể đến rủi ro ngân hàng thương mại Việt Nam. Các ngân hàng cần có chiến lược rõ ràng trong việc quản lý cấu trúc sở hữu để giảm thiểu rủi ro. Nhà nước cũng cần có chính sách hỗ trợ để cải thiện hiệu quả hoạt động của các NHTM. Việc tái cấu trúc hệ thống ngân hàng là cần thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành ngân hàng đóng vai trò trọng yếu trong nền kinh tế quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế vĩ mô và ổn định tài chính. Tại Việt Nam, hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đã trải qua nhiều giai đoạn tái cơ cấu và phát triển, đặc biệt từ năm 2008 đến 2016, với sự đa dạng về cấu trúc sở hữu bao gồm sở hữu nhà nước, cổ đông nước ngoài và tư nhân. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), tổng vốn điều lệ toàn hệ thống ngân hàng đạt khoảng 460 nghìn tỷ đồng vào năm 2015, với tỷ lệ nợ xấu dao động từ 2,46% đến 5,22% trong giai đoạn 2010-2016.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào tác động của cấu trúc sở hữu đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam, trong đó rủi ro tín dụng được đo lường qua tỷ lệ nợ xấu (NPL). Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là phân tích thực trạng cấu trúc sở hữu và rủi ro tín dụng, kiểm định tác động của tỷ lệ sở hữu nhà nước và cổ đông nước ngoài đến rủi ro tín dụng, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu rủi ro trong hoạt động ngân hàng. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 34 NHTM trong giai đoạn 2008-2016, dựa trên dữ liệu báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của NHNN. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh tái cơ cấu hệ thống ngân hàng Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và ổn định tài chính quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: cấu trúc sở hữu và rủi ro tín dụng của ngân hàng thương mại. Cấu trúc sở hữu được hiểu là tỷ lệ sở hữu cổ phần của các nhóm cổ đông như nhà nước, cổ đông nước ngoài, cá nhân và tổ chức trong và ngoài nước. Các nghiên cứu trước đây cho thấy sự tập trung sở hữu và đặc tính cổ đông ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và mức độ rủi ro của ngân hàng. Ví dụ, tỷ lệ sở hữu nhà nước thường liên quan đến rủi ro tín dụng cao hơn, trong khi sự tham gia của cổ đông nước ngoài có thể giảm rủi ro nhờ áp dụng công nghệ và quản trị hiện đại.

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là nguy cơ tổn thất do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo cam kết. Rủi ro này ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận, khả năng thanh toán và uy tín của ngân hàng. Các nguyên nhân gây rủi ro tín dụng bao gồm yếu kém trong quản lý nội bộ, chất lượng thông tin không đầy đủ, biến động kinh tế vĩ mô và hành vi của khách hàng.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: tỷ lệ nợ xấu (NPL) làm biến phụ thuộc đo lường rủi ro tín dụng; tỷ lệ sở hữu nhà nước (GOVER) và tỷ lệ sở hữu cổ đông nước ngoài (FOR) làm biến độc lập chính; cùng các biến kiểm soát như quy mô ngân hàng (SIZE), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EA), lợi nhuận trên tổng tài sản (ROAA), mức độ tập trung ngành (HHI), tăng trưởng GDP (GDPg) và tỷ lệ lạm phát (INF).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng thu thập từ 34 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008-2016. Dữ liệu bao gồm các chỉ tiêu tài chính, cấu trúc sở hữu và các biến kinh tế vĩ mô được lấy từ báo cáo thường niên của NHNN, báo cáo tài chính ngân hàng và Tổng cục Thống kê.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm Eviews 8.0, sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng với hai phương pháp: mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Kiểm định Hausman được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp. Các kiểm định bổ sung như đa cộng tuyến (VIF), tự tương quan (Durbin-Watson) và phương sai sai số thay đổi (White test) được thực hiện để đảm bảo tính hợp lệ của mô hình.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng với biến phụ thuộc là tỷ lệ nợ xấu (NPL) và các biến độc lập gồm tỷ lệ sở hữu nhà nước (GOVER), tỷ lệ sở hữu cổ đông nước ngoài (FOR), cùng các biến kiểm soát về quy mô, hiệu quả hoạt động, mức độ tập trung ngành và các yếu tố kinh tế vĩ mô.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của cổ đông nước ngoài (FOR): Tỷ lệ sở hữu của cổ đông nước ngoài có tác động âm đến tỷ lệ nợ xấu. Cụ thể, khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài tăng 1%, tỷ lệ nợ xấu giảm khoảng 0,018%. Điều này phản ánh vai trò tích cực của cổ đông nước ngoài trong việc nâng cao quản trị rủi ro và công nghệ ngân hàng.

2. Ảnh hưởng của sở hữu nhà nước (GOVER): Tỷ lệ sở hữu nhà nước không có ý nghĩa thống kê rõ ràng đối với rủi ro tín dụng trong mẫu nghiên cứu, cho thấy sự đa dạng trong hiệu quả quản lý và rủi ro của các ngân hàng có vốn nhà nước.

3. Các yếu tố nội tại ngân hàng: Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROAA) có mối quan hệ âm với tỷ lệ nợ xấu; khi ROAA giảm 1%, tỷ lệ nợ xấu tăng 0,46%. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (EA) lại có mối quan hệ dương với nợ xấu, tăng 1% vốn chủ sở hữu làm nợ xấu tăng 0,05%, có thể do ngân hàng nới lỏng chính sách cho vay khi vốn tăng.

4. Mức độ tập trung ngành (HHI): Mức độ tập trung ngành tăng 1% làm giảm tỷ lệ nợ xấu 0,31%, cho thấy các ngân hàng lớn, đặc biệt là NHTMNN, có khả năng kiểm soát rủi ro tốt hơn nhờ quy mô và sự bảo hộ của nhà nước.

5. Yếu tố kinh tế vĩ mô: Tăng trưởng GDP (GDPg) có tác động âm mạnh đến nợ xấu, tăng 1% GDP làm giảm nợ xấu 0,91%. Ngược lại, tỷ lệ lạm phát (INF) có tác động dương, tăng 1% lạm phát làm tăng nợ xấu 0,03%, do ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng trả nợ của khách hàng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế và trong nước, khẳng định vai trò quan trọng của cổ đông nước ngoài trong việc giảm thiểu rủi ro tín dụng thông qua việc áp dụng công nghệ và quản trị hiện đại. Mối quan hệ không rõ ràng của sở hữu nhà nước với rủi ro tín dụng phản ánh sự đa dạng trong quản lý và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng quốc doanh tại Việt Nam.

Mối quan hệ âm giữa ROAA và nợ xấu cho thấy ngân hàng có lợi nhuận cao thường kiểm soát tốt rủi ro tín dụng. Mối quan hệ dương giữa vốn chủ sở hữu và nợ xấu có thể do các ngân hàng tăng vốn nhưng đồng thời nới lỏng chính sách cho vay, dẫn đến rủi ro tăng lên.

Mức độ tập trung ngành cao giúp giảm rủi ro tín dụng, phù hợp với thực tế các ngân hàng lớn được nhà nước bảo hộ có khả năng kiểm soát rủi ro tốt hơn. Tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô như GDP và lạm phát cũng được minh chứng rõ ràng, cho thấy sự nhạy cảm của rủi ro tín dụng với chu kỳ kinh tế.

Dữ liệu và kết quả có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tỷ lệ nợ xấu, bảng hồi quy mô hình REM với các hệ số và mức ý nghĩa, cũng như biểu đồ diễn biến tỷ lệ nợ xấu theo thời gian.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường thu hút cổ đông nước ngoài chiến lược: Khuyến khích các NHTM tăng tỷ lệ sở hữu của cổ đông nước ngoài nhằm nâng cao năng lực quản trị rủi ro và áp dụng công nghệ hiện đại. Mục tiêu tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài lên ít nhất 15% trong vòng 3 năm tới, do NHNN phối hợp với Bộ Tài chính và các ngân hàng thực hiện.

2. Cải thiện quản trị rủi ro nội bộ: Các NHTM cần nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ tín dụng, hoàn thiện quy trình thẩm định và giám sát cho vay nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng. Đào tạo và kiểm tra định kỳ hàng năm là giải pháp cần thiết, do các ngân hàng chủ động triển khai.

3. Tăng cường giám sát và minh bạch thông tin: NHNN cần tăng cường thanh tra, giám sát hoạt động tín dụng, đồng thời yêu cầu các ngân hàng công khai báo cáo tài chính và tỷ lệ nợ xấu minh bạch. Thực hiện trong vòng 1-2 năm tới nhằm nâng cao niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng.

4. Đa dạng hóa danh mục cho vay: Các ngân hàng nên đa dạng hóa ngành nghề và khách hàng cho vay để giảm thiểu rủi ro tập trung. Mục tiêu giảm tỷ trọng cho vay vào các ngành rủi ro cao dưới 30% trong 5 năm tới, do ban lãnh đạo ngân hàng và các cơ quan quản lý phối hợp thực hiện.

5. Chính sách hỗ trợ kinh tế vĩ mô ổn định: Chính phủ cần duy trì chính sách kinh tế ổn định, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng GDP bền vững để giảm thiểu rủi ro tín dụng. Đây là nhiệm vụ dài hạn, phối hợp giữa các bộ ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng: Giúp hiểu rõ tác động của cấu trúc sở hữu đến rủi ro tín dụng, từ đó xây dựng chiến lược quản trị rủi ro hiệu quả và tối ưu hóa cơ cấu cổ đông.

2. Cơ quan quản lý nhà nước (NHNN, Bộ Tài chính): Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách quản lý vốn sở hữu và giám sát hoạt động tín dụng, góp phần ổn định hệ thống ngân hàng.

3. Nhà đầu tư và cổ đông ngân hàng: Hiểu rõ ảnh hưởng của tỷ lệ sở hữu đến rủi ro và hiệu quả hoạt động ngân hàng, hỗ trợ quyết định đầu tư và tham gia quản trị.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính - ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá về mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và rủi ro tín dụng trong bối cảnh Việt Nam, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Cấu trúc sở hữu ảnh hưởng thế nào đến rủi ro tín dụng của ngân hàng?
   Cấu trúc sở hữu, đặc biệt tỷ lệ sở hữu của cổ đông nước ngoài, có thể giảm rủi ro tín dụng nhờ áp dụng công nghệ và quản trị hiện đại. Ngược lại, sở hữu nhà nước không có tác động rõ ràng do sự đa dạng trong quản lý.

2. Tại sao tỷ lệ vốn chủ sở hữu tăng lại làm tăng rủi ro tín dụng?
   Khi vốn chủ sở hữu tăng đến một ngưỡng nhất định, ngân hàng có thể nới lỏng chính sách cho vay, dẫn đến rủi ro tín dụng tăng lên do kiểm soát tín dụng không chặt chẽ.

3. Yếu tố kinh tế vĩ mô nào ảnh hưởng lớn nhất đến rủi ro tín dụng?
   Tăng trưởng GDP có tác động giảm rủi ro tín dụng rõ rệt, trong khi lạm phát cao làm tăng rủi ro do ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng trả nợ của khách hàng.

4. Mức độ tập trung ngành ảnh hưởng thế nào đến rủi ro tín dụng?
   Mức độ tập trung ngành cao giúp giảm rủi ro tín dụng, vì các ngân hàng lớn thường có năng lực quản trị rủi ro tốt hơn và được nhà nước bảo hộ.

5. Làm thế nào để các ngân hàng Việt Nam giảm thiểu rủi ro tín dụng hiệu quả?
   Các ngân hàng cần nâng cao năng lực quản trị rủi ro, đa dạng hóa danh mục cho vay, thu hút cổ đông nước ngoài chiến lược, đồng thời phối hợp với cơ quan quản lý để đảm bảo minh bạch và giám sát chặt chẽ.

Kết luận

• Cấu trúc sở hữu có ảnh hưởng đáng kể đến rủi ro tín dụng của các NHTM Việt Nam, trong đó cổ đông nước ngoài giúp giảm rủi ro.
• Tỷ lệ sở hữu nhà nước không có tác động thống kê rõ ràng đến rủi ro tín dụng trong giai đoạn nghiên cứu.
• Các yếu tố nội tại ngân hàng và kinh tế vĩ mô như ROAA, vốn chủ sở hữu, mức độ tập trung ngành, tăng trưởng GDP và lạm phát đều ảnh hưởng đến tỷ lệ nợ xấu.
• Mô hình nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng từ 34 ngân hàng giai đoạn 2008-2016, lựa chọn mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) là phù hợp nhất.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao quản trị rủi ro, thu hút cổ đông nước ngoài, đa dạng hóa danh mục cho vay và ổn định kinh tế vĩ mô nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn, bổ sung các biến về cấu trúc sở hữu nội bộ và nhóm cổ đông lớn, đồng thời so sánh với các ngân hàng trong khu vực để có cái nhìn toàn diện hơn.

Các nhà quản lý và nhà nghiên cứu nên áp dụng kết quả này để cải thiện chính sách quản trị rủi ro và thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu về luận văn Chương 2: Tổng quan lý thuyết về cấu trúc sở hữu và rủi ro của NHTM Chương 3: Thực trạng về cấu trúc sở hữu và rủi ro của các NHTM Việt Nam Chương 4: Nghiên cứu tác động cấu trúc sở hữu đến rủi ro của các NHTM Việt Nam Chương 5: Kết luận và kiến nghị 1. Ý nghĩa thực tiễn Đề tài cung cấp một số lý thuyết và khái quát được thực trạng về cấu trúc sở hữu và rủi ro của các NHTM. Dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu thực nghiệm có liên quan, đề tài đưa ra mô hình để nghiên cứu tác động cấu trúc sở hữu đến rủi ro của các NHTM Việt Nam từ đó có thể đề xuất ra một số kiến nghị đối với 123doc 4 Nhà nước và các NHTM liên quan đến cấu trúc sở hữu cũng như hoạt động của các ngân hàng nhằm hạn chế được rủi ro không đáng có, có thể giúp ổn định được hệ thống ngân hàng tại Việt Nam. Tác giả mong muốn sẽ đóng góp phần nào đó vào việc giải quyết vấn đề cấp thiết hiện nay của Nhà nước là tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, giúp hệ thống ngân hàng Việt Nam hoạt động hiệu quả, phát triển bền vững, nhất là trong thời kỳ mở cửa của nước ta hiện nay.

123doc 5 CHƢƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ CẤU TRÚC SỞ HỮU VÀ RỦI RO CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 2. Khung lý thuyết về cấu trúc sở hữu của NHTM Cấu trúc sở hữu có thể hiểu một cách ngắn gọn là cơ cấu vốn góp trong một doanh nghiệp. Các nhà nghiên cứu khi phân tích cấu trúc sở hữu của một ngân hàng sẽ tập trung vào tỷ lệ sở hữu cổ phần của các cổ đông, thứ nhất có thể xét đến quyền sở hữu tập trung là tỷ lệ sở hữu của các cổ đông nắm giữ cổ phiếu nhiều nhất; thứ hai là đặc tính của cổ đông như: tỷ lệ sở hữu nhà nước, tỷ lệ sở hữu nước ngoài, tỷ lệ sở hữu tư nhân, tỷ lệ sở hữu của tổ chức, tỷ lệ sở hữu gia đình. Các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước thời gian qua cũng ghi nhận nhiều kết quả khác nhau khi nghiên cứu về cấu trúc sở hữu.

Về khía cạnh thứ nhất là quyền sở hữu tập trung, ta có nghiên cứu của Iannota, G. (2007) so sánh hiệu suất và rủi ro của mẫu gồm 181 ngân hàng lớn từ 15 quốc gia châu Âu trong giai đoạn 1999-2004. Bài nghiên cứu đưa ra ba kết quả chính. Thứ nhất, các ngân hàng do chính phủ sở hữu biểu lộ một khả năng sinh lời thấp hơn so với các ngân hàng tư nhân, mặc dù chi phí thấp hơn.

Thứ hai, các ngân hàng khu vực nhà nước có chất lượng nợ thấp hơn và rủi ro vỡ nợ cao hơn. Cuối cùng, mặc dù sự tập trung sở hữu không ảnh hưởng đáng kể tới khả năng sinh lời, nhưng sự tập trung sở hữu cao hơn liên quan đến chất lượng nợ tốt hơn, rủi ro tài sản thấp hơn và rủi ro vỡ nợ thấp hơn. Ngoài ra còn có nghiên cứu của Shehzad, Haan, Scholtens (2010), thông qua số liệu thu thập của 500 NHTM từ hơn 50 quốc gia trong giai đoạn 2005-2007, và nhận thấy được sự tập trung trong sở hữu có tác động đáng kể đến chất lượng nợ và vốn hóa của ngân hàng. Sự tập trung trong sở hữu và tỷ lệ nợ xấu của ngân hàng có ảnh hưởng ngược chiều.

Mosk (2012) nghiên cứu để đưa ra câu trả lời về việc tập trung quyền sở hữu có làm giảm sự mất ổn định tài chính bằng cách cải thiện chất lượng khoản vay và mức an toàn vốn? Để phân tích chỉ số về chất lượng khoản vay, tác giả sử dụng chỉ tiêu nợ xấu và sử dụng tổng nguồn vốn, vốn cấp một để 123doc 6 phân tích mức an toàn vốn. Sử dụng dữ liệu của khoảng 1.800 ngân hàng từ gần 80 quốc gia, kết quả nghiên cứ cho rằng mức độ tập trung trong quyền sở hữu cao hơn đã làm cải thiện đáng kể tỷ lệ nợ xấu so với mức độ tập trung quyền sở hữu thấp hơn. Về vấn đề thứ hai là đặc tính của cổ đông, sở hữu của chính phủ (sở hữu nhà nước) có ý nghĩa đến hoạt động của ngân hàng, đặc biệt là hoạt động cho vay. Như theo nghiên cứu của Paola Sapienza (2002) sử dụng thông tin về hợp đồng cho vay cá nhân để nghiên cứu ảnh hưởng của sở hữu của chính phủ đối với hành vi cho vay của ngân hàng.

Các ngân hàng quốc doanh áp dụng mức lãi suất thấp hơn so với các ngân hàng tư nhân. Các ngân hàng quốc doanh chủ yếu ủng hộ các doanh nghiệp lớn nằm ở những khu vực phát triển không mạnh mẽ. Các ngân hàng quốc doanh khi thực hiện cho vay sẽ có liên quan đến kết quả bầu cử của đảng có liên quan với ngân hàng: đảng chính trị mạnh mẽ hơn trong khu vực đang vay mượn thì mức lãi suất trong khu vực đó sẽ thấp hơn. Reja (2015) đã cung cấp bằng chứng về tác động của cấu trúc sở hữu đối với hoạt động của các ngân hàng.

Sử dụng dữ liệu thứ cấp, phân tích thực nghiệm của nghiên cứu này chỉ giới hạn cho các NHTM Malaysia năm 2000- 2011. Thử nghiệm trên năm loại cấu trúc quyền sở hữu như nội bộ, gia đình, chính phủ, thể chế và sở hữu nước ngoài, kết quả cho thấy hiệu quả hoạt động sẽ khác nhau đối với các loại hình cơ cấu sở hữu khác nhau. Quyền sở hữu nội bộ và quyền sở hữu của chính phủ có tác động đáng kể đến những thay đổi của ngân hàng. Tuy nhiên kết quả không nhất quán về quyền sở hữu nội bộ với giả thuyết cho thấy rằng cổ phần hiện tại của nội bộ không đủ để gắn kết sự quan tâm của cổ đông nội bộ với các nhà quản lý và từ đó ngăn cản họ làm việc để mang lại tối đa hóa lợi ích của cổ đông.

Kết quả cho thấy quyền sở hữu của tổ chức chỉ có ý nghĩa đối với ROE nhưng không đáng kể đối với ROA. Trong khi đó, kết quả về quyền sở hữu gia đình và sở hữu nước ngoài cho thấy cả hai loại cơ cấu sở hữu này không có tác động đáng kể. 123doc 7 Một làn sóng mới trong việc tư nhân hóa ngân hàng đã làm thay đổi đáng kể cấu trúc sở hữu của các hệ thống ngân hàng trên toàn thế giới theo nghiên cứu của Taboada, A. Tác giả tìm hiểu xem những thay đổi này ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả phân bổ vốn và đưa ra nhận định sự suy giảm quyền sở hữu của chính phủ đối với các ngân hàng không ảnh hưởng đến hiệu quả phân bổ vốn.

Tuy nhiên, điều quan trọng là liệu người nước ngoài hoặc các cổ đông lớn trong nước có mua được các cổ phần của chính phủ. Tăng sở hữu trong nước của các ngân hàng ảnh hưởng tiêu cực đến việc phân bổ vốn, tăng cường sự hiện diện của nước ngoài làm tăng hiệu quả phân bổ vốn, đặc biệt ở các nước có sự bảo vệ tốt đối với các cổ đông thiểu số. Cuối cùng, việc gia tăng sự hiện diện của cổ đông trong nước có ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển tài chính. Bài báo của Samir Srairi (2013) điều tra tác động của cấu trúc sở hữu, được đo lường thông qua: tính chất của chủ sở hữu, tập trung trong sở hữu, rủi ro, kiểm soát ngân hàng, các đặc điểm và các quy định của ngân hàng khác nhau.

Đặc biệt, so sánh hành vi mạo hiểm của các ngân hàng thông thường và Hồi giáo tại 10 quốc gia MENA gồm sở hữu gia đình, tổ chức và nhà nước trong giai đoạn 2005-2009. Kết quả đưa ra khi cơ cấu quyền sở hữu thay đổi có ý nghĩa quan trọng trong sự khác biệt về rủi ro giữa các ngân hàng, tồn tại mối liên hệ tiêu cực giữa tập trung quyền sở hữu và rủi ro, các loại cổ đông khác nhau có thái độ rủi ro khác nhau. Các ngân hàng sở hữu gia đình có rủi ro ít hơn. Các ngân hàng quốc doanh có rủi ro cao hơn và có tỷ lệ nợ xấu cao hơn.

Bằng cách so sánh các ngân hàng thông thường và Hồi giáo, các kết quả thực nghiệm cho thấy các ngân hàng Hồi giáo tư nhân cũng ổn định như các ngân hàng thông thường tư nhân. Tuy nhiên, các ngân hàng Hồi giáo có rủi ro tín dụng thấp hơn so với các ngân hàng thông thường. Kết quả làm nổi bật là khi có sự sở hữu tập trung thì ngân hàng đó có rủi ro phá sản thấp hơn và rủi ro tài sản thấp hơn. Các phát hiện của bài báo cũng cho thấy rằng bản chất của chủ sở hữu giải thích việc chấp nhận rủi ro như các ngân hàng thuộc sở hữu gia đình dường như có rủi ro thấp hơn.

Không có sự khác biệt giữa hai loại ngân hàng Hồi giáo và 123doc 8 thông thường về điểm Z. Kết quả phù hợp với quan điểm cho rằng các ngân hàng quốc doanh có rủi ro tín dụng lớn hơn các ngân hàng tư nhân. Ngoài ra, nhóm tác giả Berger, K. (2005) đã nghiên cứu dựa trên ba loại sở hữu là sở hữu trong nước, nước ngoài và nhà nước.

Những phát hiện chính của bài nghiên cứu về ảnh hưởng của quyền sở hữu ngân hàng đối với hiệu quả hoạt động cho thấy các ngân hàng quốc doanh có xu hướng có hiệu quả hoạt động về lâu dài kém hơn so với các ngân hàng khác, kết quả này phù hợp với nhiều tài liệu. Tại Việt Nam. các NHTM có cấu trúc sở hữu cũng khá đa dạng. Các nhà nghiên cứu trong nước cũng quan tâm phân tích nhưng thực sự chưa nhiều.

Như nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hồng Sơn (2014) về “Tác động của cấu trúc sở hữu đến khả năng sinh lời của các NHTM Việt Nam trong bối cảnh tái cơ cấu”, nghiên cứu của tác giả Võ Xuân Vinh về “Cấu trúc sở hữu, hiệu quả hoạt động và giá trị doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam” được đăng trên Tạp chí phát triển và hội nhập số 16 (2014), cả hai nghiên cứu đều cho ra kết quả cấu trúc sở hữu khác nhau có tác động khác nhau đến hoạt động của doanh nghiệp. Khung lý thuyết về rủi ro tín dụng của NHTM Rủi ro là nguy cơ xảy ra những sự kiện ngoài mong muốn, gây ra những tác động bất lợi cho cá nhân hoặc tổ chức. Đối với ngân hàng, các tác động này có thể dẫn đến sự giảm sút trong doanh thu.