Đặt vấn đề nghiên cứu RRTK là rủi ro tồn tại xuyên suốt và và ảnh hưởng đến nhiều hoạt động khác nhau của ngân hàng thương mại cũng như ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng (Maaka, 2013). RRTK là rủi ro nguy hiểm nhất trong các rủi ro của ngân hàng, nó không chỉ đe dọa sự an toàn của từng NHTM mà còn liên quan đến sự an toàn của cả hệ thống ngân hàng (Eichberger và Summer, 2005). Một khi ngân hàng có vấn đề về thanh khoản không những làm phát sinh thêm chi phí do phải huy động vốn với lãi suất cao và làm giảm thu nhập do phải bán tài sản với giá thấp để đáp ứng nhu cầu thanh khoản, hơn thế nữa nó còn ảnh hưởng đến lòng tin của người gửi tiền và người cho vay. Những bài học về RRTK rút ra từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu cho thấy thanh khoản rất quan trọng đối với hoạt động của thị trường tài chính và ngành ngân hàng (Vodova, 2013).
Vì vậy, nghiên cứu này kỳ vọng bổ sung thêm bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố tác động đến RRTK của ngân hàng, đặc biệt là ở các ngân hàng TMCP nhằm giúp các nhà quản lý ngân hàng có phương pháp tiếp cận và đo lường các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến RRTK. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Nghiên cứu đánh giá các yếu tố tác động đến rủi ro thanh khoản của hệ thống ngân hàng tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể Thứ nhất, nghiên cứu hệ thống hóa khung khổ lý thuyết và lược khảo các nghiên cứu trong và ngoài nước về các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản của hệ thống NHTMCP.
Thứ hai, nghiên cứu đánh giá tác động của các nhân tố tác động đến RRTK của hệ thống NHTMCP. Thứ ba, nghiên cứu đánh giá mối quan hệ phi tuyến giữa rủi ro thanh khoản và quy mô các NHTMCP. Thứ tư, nghiên cứu ứng dụng kết quả nghiên cứu phục vụ phân tích, dự báo và khuyến nghị về hoạt động ổn định hệ thống ngân hàng nói chung và ổn định thanh khoản nói riêng tại Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu Thứ nhất, liệu có khung khổ lý thuyết đề cập đến rủi ro thanh khoản của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần? Thứ hai, liệu rằng có những nhân tố nào gây ra những tác động đến rủi ro thanh khoản? Thứ ba, mối quan hệ giữa rủi ro thanh khoản và quy mô các ngân hàng thương mại cổ phần có phải là tương quan phi tuyến? Thứ tư, liệu rằng nghiên cứu có hàm ý chính sách cho sự phát triển bền vững các ngân hàng thương mại cổ phần thông qua việc kiểm soát rủi ro thanh khoản? 3 1.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu Nghiên cứu hướng đến rủi ro thanh khoản và tỷ suất sinh lợi của hệ thống NHTMCP tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu Về không gian: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 26 NHTMCP tại Việt Nam. Về thời gian: Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng theo năm cho 26 NHTMCP trong giai đoạn 2008 - 2018.
Phương pháp nghiên cứu 1. Quy trình nghiên cứu tổng quát Quy trình nghiên cứu như Hình 1.1 dưới đây: 4 Bước 1 Tổng hợp cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước nhằm xác định khe hở nghiên cứu Khảo lược nghiên cứu liên quan và xây dựng các Đề xuất mô hình đánh giá tác động đến rủi ro Cơ sở để giả thiết nghiên cứu thanh khoản của hệ thống NHTM tại Việt Nam Định Bước 2 Xử lý dạng Xây dựng mô hình và phương pháp nghiên cứu dữ liệu và nghiên thiết cứu kế biến Bước 3: Ứng dụng mô hình nghiên cứu sau khi thực hiện các phương pháp ước lượng và xử lý các khuyết tật của mô hình nghiên cứu nhằm đề xuất mô hình nghiên cứu phù hợp Kiểm định tự Phương tương pháp qua, SGMM xử OLS, FEM, phương FGLS, lý vấn đề REM sai thay D&K nội sinh đổi và đa trong mô hình nghiên cộng cứu tuyến của mô hình Bước 4 Phân tích kết quả ước lượng Vẽ đồ thị, và thảo luận kết ước lượng quả nghiên cứu và đánh giá Vẽ đồ thị, hồi tác động phi quy GLS và tuyến của bootstrap bằng quy mô ngôn ngữ R cho ngân hàng mô hình nhằm (SIZE) đến củng cố mô rủi ro thanh hình lựa chọn Bước 5 khoản LIQR Hàm ý chính sách và các hạn chế trong nghiên cứu của đề tài Hình 1. Quy trình nghiên cứu tổng quát Nguồn: Tổng hợp của tác giả 5 1. Phương pháp nghiên cứu cụ thể Các vấn đề lớn về phương pháp luận mà nghiên cứu đối mặt với mẫu nghiên cứu được đề cập chủ yếu bao gồm: (1) Nghiên cứu sử dụng một mẫu được thu thập trên dữ liệu bảng động có biến phụ thuộc bị trễ và, (2) mối quan hệ giữa một số biến độc lập có thể có ảnh hưởng lẫn nhau hoặc có mối quan hệ nhân quả.
Vì vậy, nghiên cứu đã xử lý dữ liệu bảng không cân bằng bằng công cụ ước lượng GMM hệ thống (System Generalized Method of Moments Estimations - S-GMM) cho quá trình ước tính. Phương pháp luận này, bắt nguồn từ Arellano & Bond (1991), Arellano & Bover (1995) (và mở rộng bởi Blundell & Bond (1998) và Blundell & Bond (1998) có thể giảm thiểu các thiên lệch liên quan đến các tác động cố định và giải quyết vấn đề nội sinh trong dữ liệu bảng động. GMM được công nhận là công cụ ước tính thích hợp cho mô hình bảng động có chứa các biến phụ thuộc bị trễ mà các phương pháp ước lượng OLS không thể xử lý các khuyết tật của mô hình như đa cộng tuyến, tự tương quan (auto-corellation), phương sai sai số thay đổi (heteroskedasticity) và nội sinh (McLachlan & Peel, 2004). Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng phương pháp ước lượng bằng ngôn ngữ R, ứng dụng kỹ thuật Bootstrap nhằm đo lường mức độ tác động của tất cả các biến số vi mô và vĩ mô tác động đến của hệ thống NHTMCP trong phạm vi nghiên cứu và kiểm định mối quan hệ phi tuyến giữa quy mô ngân hàng có thực sự tác động đến rủi ro thanh khoản.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài Nghiên cứu hệ thống hóa khung khổ lý thuyết liên quan đến thanh khoản và rủi ro thanh khoản bao gồm các lý thuyết về thanh khoản, lý thuyết ưa thích thanh khoản, lý thuyết cho vay thương mại và thanh khoản, lý thuyết khả năng thay đổi, lý thuyết về thu nhập dự kiến, lý thuyết tín hiệu và lý thuyết rủi ro thanh khoản. Nghiên cứu thực hiện các khảo lược nghiên cứu liên quan trong và ngoài nước về các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản. 6 Nghiên cứu thực hiện các ước lượng nhằm đề xuất mô hình kinh tế lượng có ý nghĩa và đáng tin cậy trong phân tích và đánh giá các nhân tố có tác động đến rủi ro thanh khoản.
Nghiên cứu đánh giá mối quan hệ phi tuyến giữa rủi ro thanh khoản và quy mô ngân hàng. Nghiên cứu đưa ra các khuyến nghị và hàm ý chính sách liên quan đến các nhân tố, trong đó nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng quy mô về vốn của các ngân hàng thương mại có ý nghĩa trong việc kiểm soát rủi ro thanh khoản của hệ thống NHTMCP. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Kết quả nghiên cứu giải quyết các vấn đề sau: (i) Khẳng định sự phù hợp của khung khổ lý thuyết và các giả thuyết nghiên cứu; (ii) Kết quả nghiên cứu thỏa mãn các giả thuyết nghiên cứu đưa ra thông qua việc sử dụng các phương pháp ước lượng cụ thể, đáng tin cậy sau khi thực hiện các kiểm định phù hợp để đánh giá các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản; (iii) Nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ phi tuyến về quy mô ngân hàng thay đổi có tác động lên rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần và cuối cùng từ các kết quả nghiên cứu đưa ra các hàm ý chính sách cho ngân hàng nhà nước, hệ thống các ngân hàng thương mại tại Việt Nam nói chung, và các ngân hàng thương mại tại khu vực kinh tế vùng Đông Nam Bộ, phù hợp với một trong các đề án nghiên cứu trọng điểm của trường Đại học Thủ Dầu Một. Kết quả đạt được và những đóng góp mới của đề tài Thứ nhất, nghiên cứu khẳng định sự phù hợp của khung khổ lý thuyết và các giả thuyết nghiên cứu.
Thứ hai, kết quả nghiên cứu thỏa mãn các giả thuyết nghiên cứu đưa ra thông qua việc sử dụng các phương pháp ước lượng cụ thể, đáng tin cậy sau khi thực hiện các kiểm định phù hợp để đánh giá các nhân tố tác động đến rủi ro thanh khoản. Thứ ba, nghiên cứu cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ phi tuyến về quy mô ngân hàng thay đổi có tác động lên rủi ro thanh khoản của các ngân hàng thương mại cổ phần. 7 Cuối cùng, từ các kết quả nghiên cứu đưa ra các hàm ý chính sách cho ngân hàng nhà nước, hệ thống các ngân hàng thương mại tại Việt Nam nói chung, và các ngân hàng thương mại tại khu vực kinh tế vùng Đông Nam Bộ, phù hợp với một trong các đề án nghiên cứu trọng điểm của trường Đại học Thủ Dầu Một. Kết cấu của đề tài Chương 1: Giới thiệu tổng quan về đề tài nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý thuyết về tác động của các nhân tố đến rủi ro thanh khoản Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương 5: Kết luận, hàm ý chính sách và hạn chế của nghiên cứu 1.
Tóm tắt chương 1 Nghiên cứu khẳng định có mối quan hệ giữa khả năng thanh khoản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tỷ lệ tín dụng, quy mô tài sản, tiền gửi kỳ hạn, tỷ lệ dự phòng, tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản, tỷ lệ nguồn vốn tài trợ từ bên ngoài, tỷ suất sinh lời trong lãi và ngoài lãi của ngân hàng đến rủi ro thanh khoản. Đặc biệt, nghiên cứu nhấn mạnh và điểm độ độ vững của mô hình thể hiện mối quan hệ phi tuyến giữa quy mô ngân hàng và rủi ro thanh khoản. Chương 1 đưa ra mục tiêu nghiên cứu mà đề tài hướng đến cũng như phương pháp tiếp cận và mô hình nghiên cứu phù hợp để giải thích kết quả nghiên cứu. Từ đó, đề tài cung cấp các bằng chứng thực nghiệm nhằm tạo cơ sở đưa ra các hàm ý chính sách và khuyến nghị phù hợp liên quan đến vấn đề nghiên cứu.
8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ĐẾN RỦI RO THANH KHOẢN 2.