Quản trị rủi ro tín dụng khách hàng cá nhân hộ gia đình tại ngân hàng thương mại cổ phần công thương việt nam chi nhánh phúc yên1

Nghiên cứu quản trị rủi ro tín dụng cho khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại cổ phần công thương Việt Nam chi nhánh Phúc Yên.

• Tác giả: Trần Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thị Anh Vân
• Trường học: Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Khách Hàng Cá Nhân Tại Ngân Hàng Vietinbank Phúc Yên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CÁ NHÂN, HỘ GIA ĐÌNH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Ngân hàng và tín dụng
• 1.1.1. Khái quát về ngân hàng thương mại
• 1.2. Khái quát về tín dụng ngân hàng
• 1.2.1. Khái niệm và đặc điểm tín dụng cá nhân
• 1.2.2. Phân loại tín dụng cá nhân
• 1.2.3. Vai trò của tín dụng cá nhân
• 1.3. Rủi ro tín dụng cá nhân của ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Khái niệm, bản chất của rủi ro tín dụng cá nhân
• 1.3.2. Phân loại và nguyên nhân dẫn đến rủi ro tín dụng cá nhân
• 1.3.3. Tác động của rủi ro tín dụng cá nhân
• 1.4. Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân tại ngân hàng thương mại
• 1.4.1. Khái niệm Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân
• 1.4.2. Nguyên tắc quản trị rủi ro tín dụng cá nhân
• 1.4.3. Nội dung Quản trị rủi ro tín dụng cá nhân
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN, HỘ GIA ĐÌNH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH PHÚC YÊN
• 2.1. Giới thiệu chung về ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam - Chi nhánh Phúc Yên
• 2.1.1. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.2. Mô hình tổ chức và mạng lưới hoạt động
• 2.1.3. Kết quả hoạt động kinh doanh những năm gần đây của Vietinbank Chi nhánh Phúc Yên
• 2.1.4. Bối cảnh kinh doanh của Vietinbank Chi nhánh Phúc Yên và những tác động đến công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân tại Chi nhánh
• 2.2. Thực trạng quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình tại Ngân hàng Vietinbank chi nhánh Phúc Yên
• 2.2.1. Thực trạng tín dụng KHCN tại Ngân hàng Vietinbank chi nhánh Phúc Yên
• 2.2.2. Kết quả hoạt động QTRR tín dụng KHCN tại Ngân hàng Vietinbank chi nhánh Phúc Yên
• 2.2.3. Thực hiện quản trị rủi ro tín dụng tại Ngân hàng Vietinbank chi nhánh Phúc Yên
• 2.2.4. Các biện pháp đã được áp dụng để phòng ngừa và hạn chế rủi ro tín dụng
• 2.2.5. Đánh giá chung công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình tại ngân hàng Vietinbank – chi nhánh Phúc Yên
• 2.2.6. Ưu điểm trong công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình
• 2.2.7. Hạn chế và nguyên nhân trong công tác quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình tại Ngân Hàng Vietinbank Chi nhánh Phúc Yên
• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN, HỘ GIA ĐÌNH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM - CHI NHÁNH PHÚC YÊN
• 3.1. Các căn cứ của giải pháp
• 3.2. Dự báo xu hướng kinh tế và hoạt động ngân hàng thời gian tới
• 3.3. Định hướng hoạt động của ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam – Chi nhánh Phúc Yên giai đoạn 2015-2020 và tầm nhìn đến 2030
• 3.4. Định hướng quản trị rủi ro tín dụng khách hàng cá nhân, hộ gia đình của ngân hàng Vietinbank Chi Nhánh Phúc Yên trong thời gian tới
• 3.5. Các giải pháp hoàn thiện quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình tại Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam – chi nhánh Phúc Yên
• 3.5.1. Giải pháp nâng cao việc thực hiện hiệu quả quy trình
• 3.5.2. Giải pháp về chính sách
• 3.5.3. Kiến nghị đối với Chính phủ
• 3.5.4. Kiến nghị đối với Ngân hàng nhà nước
• 3.5.5. Kiến nghị đối với Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Khách Hàng Cá Nhân Tại Vietinbank Phúc Yên

Quản trị rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố quan trọng trong hoạt động của ngân hàng, đặc biệt là tại Ngân hàng Vietinbank Phúc Yên. Việc quản lý rủi ro tín dụng không chỉ giúp ngân hàng bảo vệ tài sản mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững trong hoạt động cho vay. Rủi ro tín dụng khách hàng cá nhân có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm khả năng trả nợ của khách hàng và các yếu tố kinh tế vĩ mô.

1.1. Khái niệm và vai trò của Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng

Quản trị rủi ro tín dụng là quá trình nhận diện, đánh giá và kiểm soát các rủi ro liên quan đến hoạt động cho vay. Vai trò của nó là bảo vệ ngân hàng khỏi các khoản nợ xấu và đảm bảo lợi nhuận ổn định.

1.2. Tình hình rủi ro tín dụng tại Vietinbank Phúc Yên

Tại Vietinbank Phúc Yên, tình hình rủi ro tín dụng đã có những biến động đáng kể trong những năm qua. Ngân hàng đã áp dụng nhiều biện pháp để giảm thiểu rủi ro, nhưng vẫn cần cải thiện hơn nữa để đối phó với các thách thức mới.

II. Những Thách Thức Trong Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Khách Hàng Cá Nhân

Quản trị rủi ro tín dụng khách hàng cá nhân tại Vietinbank Phúc Yên đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ khách hàng mà còn từ môi trường kinh doanh và các quy định pháp lý. Việc nhận diện và đánh giá chính xác các rủi ro là rất quan trọng.

2.1. Rủi ro từ khả năng trả nợ của khách hàng

Khách hàng cá nhân thường gặp khó khăn trong việc trả nợ do nhiều lý do như mất việc làm, thu nhập không ổn định. Điều này làm tăng nguy cơ nợ xấu cho ngân hàng.

2.2. Tác động của môi trường kinh tế đến rủi ro tín dụng

Môi trường kinh tế biến động có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của khách hàng. Các yếu tố như lạm phát, lãi suất và chính sách tiền tệ đều có tác động lớn đến hoạt động tín dụng.

III. Phương Pháp Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Hiệu Quả Tại Vietinbank Phúc Yên

Để quản trị rủi ro tín dụng hiệu quả, Vietinbank Phúc Yên đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Những phương pháp này không chỉ giúp giảm thiểu rủi ro mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động cho vay.

3.1. Đánh giá rủi ro tín dụng khách hàng

Quy trình đánh giá rủi ro tín dụng bao gồm việc phân tích hồ sơ tài chính của khách hàng, lịch sử tín dụng và khả năng trả nợ. Việc này giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay chính xác hơn.

3.2. Sử dụng công nghệ trong quản trị rủi ro

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng. Vietinbank Phúc Yên đã đầu tư vào hệ thống phần mềm quản lý rủi ro để theo dõi và phân tích dữ liệu tín dụng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Vietinbank Phúc Yên

Việc áp dụng các phương pháp quản trị rủi ro tín dụng tại Vietinbank Phúc Yên đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Ngân hàng đã giảm thiểu được tỷ lệ nợ xấu và nâng cao hiệu quả cho vay.

4.1. Kết quả đạt được trong quản trị rủi ro tín dụng

Tỷ lệ nợ xấu tại Vietinbank Phúc Yên đã giảm đáng kể trong những năm qua nhờ vào các biện pháp quản trị rủi ro hiệu quả. Điều này giúp ngân hàng duy trì được lợi nhuận ổn định.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn quản trị rủi ro tín dụng tại Vietinbank Phúc Yên cho thấy tầm quan trọng của việc liên tục cải tiến quy trình và áp dụng công nghệ mới.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Quản Trị Rủi Ro Tín Dụng Tại Vietinbank Phúc Yên

Quản trị rủi ro tín dụng khách hàng cá nhân tại Vietinbank Phúc Yên sẽ tiếp tục là một lĩnh vực quan trọng trong tương lai. Ngân hàng cần không ngừng cải tiến và áp dụng các phương pháp mới để đối phó với các thách thức trong môi trường kinh doanh.

5.1. Định hướng phát triển trong quản trị rủi ro tín dụng

Vietinbank Phúc Yên sẽ tiếp tục đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên để nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng.

5.2. Tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về rủi ro

Nâng cao nhận thức về rủi ro tín dụng trong toàn bộ tổ chức là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hoạt động ngân hàng thương mại tại Việt Nam ngày càng phát triển, rủi ro tín dụng khách hàng cá nhân và hộ gia đình trở thành một trong những thách thức lớn đối với các ngân hàng. Theo ước tính, rủi ro tín dụng chiếm gần 80% nguyên nhân dẫn đến khó khăn tài chính của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP). Đặc biệt, tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (Vietinbank) – Chi nhánh Phúc Yên, hoạt động tín dụng cá nhân và hộ gia đình chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ cho vay, với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm khoảng 21% trong giai đoạn 2012-2015. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình tại Vietinbank Chi nhánh Phúc Yên trong giai đoạn 2010-2015, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng, góp phần đảm bảo an toàn và phát triển bền vững hoạt động tín dụng của ngân hàng. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ ngân hàng giảm thiểu tổn thất do rủi ro tín dụng, đồng thời nâng cao chất lượng tín dụng và uy tín trên thị trường tài chính địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng trong ngân hàng thương mại, tập trung vào hai mô hình quản lý rủi ro tín dụng phổ biến: mô hình quản lý rủi ro tín dụng tập trung và mô hình quản lý rủi ro tín dụng phân tán. Các khái niệm chính bao gồm:

• Rủi ro tín dụng cá nhân: Khả năng xảy ra tổn thất do khách hàng cá nhân, hộ gia đình không trả nợ đúng hạn hoặc không trả đủ vốn và lãi.
• Quản trị rủi ro tín dụng: Toàn bộ quá trình thẩm định, đánh giá, giám sát và kiểm soát rủi ro tín dụng nhằm hạn chế tổn thất cho ngân hàng.
• Chính sách tín dụng cá nhân: Hệ thống các quy định, định hướng nhằm cân bằng giữa lợi nhuận và rủi ro trong hoạt động tín dụng cá nhân.
• Các chỉ số đo lường rủi ro tín dụng: Tỷ lệ nợ quá hạn, tỷ lệ xóa nợ, tỷ lệ dự phòng tổn thất tín dụng so với tổng dư nợ.

Khung lý thuyết này giúp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng cá nhân và xây dựng các giải pháp quản trị phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu định lượng và định tính. Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thực tế từ Vietinbank Chi nhánh Phúc Yên giai đoạn 2010-2015, các báo cáo kinh doanh, tài liệu chính sách và quy trình tín dụng của ngân hàng. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các khoản vay cá nhân và hộ gia đình trong giai đoạn trên, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có trọng số nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các công cụ thống kê mô tả, phân tích SWOT và so sánh tỷ lệ các chỉ số rủi ro tín dụng qua các năm. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2016 đến tháng 12/2016, bao gồm các bước thu thập dữ liệu, phân tích thực trạng, đánh giá và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ trọng cho vay khách hàng cá nhân, hộ gia đình chiếm khoảng 60-65% tổng dư nợ cho vay của Chi nhánh trong giai đoạn 2013-2015, phản ánh vai trò quan trọng của nhóm khách hàng này trong hoạt động tín dụng.
2. Tỷ lệ nợ quá hạn cho vay khách hàng cá nhân dao động từ 2,5% đến 3,2% trong giai đoạn 2013-2015, cao hơn mức trung bình của ngành ngân hàng, cho thấy rủi ro tín dụng cá nhân còn tiềm ẩn.
3. Số tiền trích lập dự phòng rủi ro tín dụng cá nhân tăng bình quân 15% mỗi năm, thể hiện nỗ lực của ngân hàng trong việc dự phòng tổn thất tín dụng.
4. Công tác quản trị rủi ro tín dụng tại Vietinbank Chi nhánh Phúc Yên còn tồn tại hạn chế như: chính sách tín dụng chưa đồng bộ, quy trình giám sát sau cho vay chưa chặt chẽ, và năng lực cán bộ tín dụng chưa đồng đều, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý rủi ro.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các rủi ro tín dụng cá nhân xuất phát từ cả yếu tố khách quan và chủ quan. Về khách quan, biến động kinh tế và môi trường pháp lý chưa hoàn chỉnh đã tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng. Về chủ quan, việc sử dụng vốn sai mục đích, thông tin khách hàng không minh bạch, cùng với hạn chế trong chính sách và quy trình quản lý của ngân hàng là những nguyên nhân chủ yếu. So sánh với một số nghiên cứu trong ngành, tỷ lệ nợ quá hạn tại Chi nhánh Phúc Yên cao hơn mức trung bình quốc gia, cho thấy cần có biện pháp quản lý chặt chẽ hơn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ trọng dư nợ cho vay theo nhóm khách hàng và bảng so sánh tỷ lệ nợ quá hạn qua các năm để minh họa rõ nét xu hướng và mức độ rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy trình quản trị rủi ro tín dụng cá nhân: Xây dựng và áp dụng quy trình chuẩn hóa, tăng cường kiểm soát chặt chẽ giai đoạn sau cho vay nhằm giảm tỷ lệ nợ quá hạn. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: Ban quản lý tín dụng và phòng kiểm soát rủi ro.
2. Cập nhật và đồng bộ chính sách tín dụng cá nhân: Thiết lập chính sách linh hoạt, phù hợp với điều kiện kinh tế và đặc thù khách hàng địa phương, đảm bảo cân bằng giữa lợi nhuận và rủi ro. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: Hội đồng quản trị và phòng pháp chế.
3. Nâng cao năng lực cán bộ tín dụng: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về phân tích tín dụng, thẩm định và quản lý rủi ro cho cán bộ tín dụng, đặc biệt là kỹ năng đánh giá khách hàng cá nhân. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Phòng nhân sự và đào tạo.
4. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý tín dụng: Áp dụng phần mềm phân tích tài chính, hệ thống cảnh báo sớm rủi ro để nâng cao hiệu quả giám sát và xử lý nợ. Thời gian: 18 tháng; Chủ thể: Ban công nghệ thông tin và phòng tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo ngân hàng thương mại: Giúp xây dựng chiến lược quản trị rủi ro tín dụng cá nhân hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo an toàn tài chính.
2. Cán bộ tín dụng và quản lý rủi ro: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về quy trình, công cụ và kỹ thuật quản lý rủi ro tín dụng cá nhân, hỗ trợ công tác thẩm định và giám sát.
3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản trị kinh doanh, tài chính ngân hàng: Là tài liệu tham khảo thực tiễn về quản trị rủi ro tín dụng trong ngân hàng thương mại tại Việt Nam.
4. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước: Hỗ trợ đánh giá thực trạng và đề xuất chính sách quản lý rủi ro tín dụng cá nhân phù hợp với điều kiện thị trường trong nước.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro tín dụng cá nhân là gì?
   Rủi ro tín dụng cá nhân là khả năng khách hàng cá nhân hoặc hộ gia đình không trả được nợ gốc và lãi đúng hạn, gây tổn thất cho ngân hàng. Ví dụ, tỷ lệ nợ quá hạn tại Vietinbank Phúc Yên dao động khoảng 3%, phản ánh mức độ rủi ro hiện hữu.

2. Tại sao quản trị rủi ro tín dụng cá nhân quan trọng?
   Quản trị rủi ro giúp ngân hàng hạn chế tổn thất, duy trì lợi nhuận và uy tín trên thị trường. Một ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao sẽ khó huy động vốn và phát triển bền vững.

3. Các nguyên nhân chính gây ra rủi ro tín dụng cá nhân là gì?
   Bao gồm nguyên nhân khách quan như biến động kinh tế, môi trường pháp lý chưa hoàn chỉnh; nguyên nhân chủ quan như sử dụng vốn sai mục đích, thông tin không minh bạch và hạn chế trong quản lý ngân hàng.

4. Ngân hàng có thể áp dụng những công cụ nào để quản lý rủi ro tín dụng cá nhân?
   Các công cụ gồm chính sách tín dụng rõ ràng, quy trình thẩm định và giám sát chặt chẽ, trích lập dự phòng rủi ro, mua bảo hiểm tín dụng và ứng dụng công nghệ thông tin.

5. Làm thế nào để giảm tỷ lệ nợ quá hạn trong tín dụng cá nhân?
   Ngân hàng cần nâng cao năng lực cán bộ tín dụng, hoàn thiện quy trình giám sát sau cho vay, đa dạng hóa danh mục cho vay và áp dụng hệ thống cảnh báo sớm rủi ro.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích thực trạng quản trị rủi ro tín dụng cá nhân, hộ gia đình tại Vietinbank Chi nhánh Phúc Yên giai đoạn 2010-2015.
• Phát hiện tỷ lệ nợ quá hạn và các hạn chế trong chính sách, quy trình quản lý rủi ro tín dụng cá nhân còn tồn tại.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro như hoàn thiện quy trình, cập nhật chính sách, đào tạo cán bộ và ứng dụng công nghệ.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc hỗ trợ ngân hàng giảm thiểu rủi ro, nâng cao chất lượng tín dụng và phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đánh giá hiệu quả và điều chỉnh phù hợp theo diễn biến thị trường.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng cá nhân tại ngân hàng của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TÍN DỤNG CÁ NHÂN, HỘ GIA ĐÌNH TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Ngân hàng và tín dụng Ngân hàng: 1. Khái quát về ngân hàng thương mại: 1.1 Khái niệm Ngân hàng thương mại: Khi nghiên cứu về Ngân hàng thương mại, các nhà kinh tế học đưa ra rất nhiều những quan niệm khác nhau. Người thì cho rằng"NHTM là tổ chức tài chính nhận tiền gửi và cho vay tiền".

Kẻ khác lại nhận định:" NHTM là trung gian tài chính có giấy phép kinh doanh của Chính phủ để cho vay tiền và mở tài khoản tiền gửi, kể cả các khoản tiền gửi có thể dùng séc. Sở dĩ có tình trạng này là do hoạt động NHTM rất đa dạng, các thao tác trong từng nghiệp vụ Ngân hàng lại phức tạp và vấn đề này luôn biến động theo sự thay đổi chung của nền kinh tế. Mặt khác, do tập quán, luật pháp của mỗi quốc gia, mỗi vùng khác nhau đã dẫn đến những quan niệm về NHTM không đồng nhất giữa các nước trên thế giới. Tuy nhiên, tựu chung lại, chúng ta có thể hiểu NHTM với một khái niệm chung nhất là: NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán.

Như vậy, NHTM là một doanh nghiệp kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ thông qua các nghiệp vụ huy động các nguồn vốn để cho vay, đầu tư và thực hiện các nghiệp vụ tài chính khác. Vai trò của NHTM đối với sự phát triển của nền kinh tế: 1.1 Ngân hàng là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế: Vốn được tạo ra từ quá trình tích lũy, tiết kiệm của mỗi cá nhân, doanh nghiệp và nhà nước trong nền kinh tế. Vì vậy muốn có nhiều vốn phải tăng thu nhập quốc dân và có mức độ tiêu dùng hợp lý. Để tăng thu nhập quốc dân tức là cần phải mở rộng quy mô chiều rộng lẫn chiều sâu của sản xuất và lưu thông hàng hóa, đẩy 4 mạnh sự phát triển của các ngành trong nền kinh tế và muốn làm được điều đó cần thiết phải có vốn.

Mặt khác khi nền kinh tế phát triển sẽ tạo ra càng nhiều nguồn vốn, điều đó sẽ có tác động tích cực đến hoạt động ngân hàng. Ngân hàng thương mại là chủ thể chính đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh. Ngân hàng thương mại đứng ra huy động các nguồn vốn nhàn rỗi và tạm thời nhàn rỗi ở mọi tổ chức, cá nhân, mọi thành phần kinh tế như: vốn tạm thời được giải phóng ra từ quá trình sản xuất, vốn từ nguồn tiết kiệm của các cá nhân trong xã hội. Bằng vốn huy động được trong nền kinh tế, thông qua hoạt động tín dụng, ngân hàng thương mại sẽ cung cấp vốn cho mọi hoạt động kinh tế và đáp ứng các nhu cầu vốn một cách kịp thời cho quá trình tái sản xuất.

Nhờ có hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại, đặc biệt là hoạt động tín dụng, các doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất, cải tiến máy móc công nghệ, tăng năng suất lao động, nâng cao hiệu quả kinh tế. Ngân hàng là cầu nối giữa doanh nghiệp với thị trường: Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, hoạt động của các doanh nghiệp chịu sự tác động mạnh mẽ của các quy luật kinh tế khách quan như quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh và sản xuất phải trên cơ sở đáp ứng nhu cầu thị trường, thỏa mãn nhu cầu thị trường trên mọi phương diện được thể hiện như: không những thỏa mãn nhu cầu về phương diện giá cả, khối lượng chất lượng, chủng loại hàng hóa mà còn đòi hỏi thỏa mãn trên cả hai phương diện thời gian, địa điểm. Để có thể đáp ứng tốt nhất các yêu cầu của thị trường, doanh nghiệp không những nâng cao chất lượng lao động, củng cố và hoàn thiện cơ chế quản lý kinh tế, chế độ hạch toán kế toán … mà còn phải không ngừng cải tiến máy móc thiết bị, dây chuyền công nghệ, tìm tòi sử dụng nguyên vật liệu mới, mở rộng quy mô sản xuất một cách thích hợp… Những hoạt động này đòi hỏi một khối lượng vốn đầu tư, nhiều khi vượt quá khả năng vốn tự có của doanh nghiệp. Do đó, để giải quyết khó khăn này doanh nghiệp có thể tìm đến ngân hàng xin vay vốn nhằm thỏa mãn nhu cầu đầu tư của mình.

Thông qua hoạt động tín dụng, ngân hàng là chiếc cầu nối giữa các doanh nghiệp với thị trường. Nguồn vốn tín dụng của ngân hàng cung ứng 5 cho doanh nghiệp đã đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng mọi mặt của quá trình sản xuất kinh doanh, đáp ứng nhu cầu thị trường và từ đó tạo cho doanh nghiệp một chỗ đứng vững chắc trong cạnh tranh. Ngân hàng thương mại là công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế: Trong sự vận hành của nền kinh tế thị trường, ngân hàng thương mại hoạt động một cách có hiệu quả thông qua các nghiệp vụ kinh doanh của mình sẽ thực sự là một công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Bằng hoạt động tín dụng và thanh toán giữa các ngân hàng thương mại trong hệ thống, các ngân hàng thương mại đã góp phần mở rộng khối lượng tiền cung ứng trong lưu thông.

Thông qua việc cung ứng tín dụng cho các ngành trong nền kinh tế, Ngân hàng thương mại thực hiện việc dẫn dắt các luồng tiền, tập hợp và phân chia vốn của thị trường, điều khiển chúng một cách có hiệu quả và thực thi vai trò điều tiết gián tiếp vĩ mô: “Nhà nước điều tiết ngân hàng, ngân hàng dẫn dắt thị trường”. Ngân hàng thương mại là cầu nối nền tài chính quốc gia với nền tài chính quốc tế: Trong nền kinh tế thị trường khi mà các mối quan hệ hàng hóa tiền tệ ngày càng được mở rộng thì nhu cầu giao lưu kinh tế – xã hội giữa các nước trên thế giới ngày càng trở nên cần thiết và cấp bách. Việc phát triển kinh tế của mỗi quốc gia luôn gắn với sự phát triển của nền kinh tế thế giới và là một bộ phận cấu thành nên sự phát triển đó. Vì vậy, nền tài chính của mỗi nước cũng phải hòa nhập với nền tài chính quốc tế và ngân hàng thương mại cùng các hoạt động kinh doanh của mình đã đóng góp một vai trò vô cùng quan trọng trong sự hòa nhập này.

Với các nghiệp vụ kinh doanh như nhận tiền gửi, cho vay, nghiệp vụ thanh toán, nghiệp vụ hối đoái và các nghiệp vụ khác, ngân hàng thương mại đã tạo điều kiện thúc đẩy ngoại thương không ngừng được mở rộng. Thông qua các hoạt động thanh toán, kinh doanh ngoại hối, quan hệ tín dụng với các ngân hàng thương mại nước ngoài, hệ thống ngân hàng thương mại đã thực hiện vai trò điều tiết nền tài chính trong nước phù hợp với sự vận động của nền tài chính quốc tế. 6 Ngân hàng thương mại ra đời, phát triển trên cơ sở nền tảng sản xuất và lưu thông hàng hóa phát triển và nền kinh tế ngày càng cần đến hoạt động của ngân hàng thương mại với các chức năng, vai trò của mình. Thông qua việc thực hiện các chức năng, vai trò của mình nhất là chức năng trung gian tín dụng, ngân hàng thương mại đã trở thành một bộ phận quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế phát triển.3 Các nghiệp vụ chủ yếu của Ngân hàng thương mại: 1.1 Nghiệp vụ tài sản có: Đây là nghiệp vụ phản ánh quá trình sử dụng vốn vào các mục đích nhằm đảm bảo an toàn cũng như tìm kiếm lợi nhuận của ngân hàng thương mại.

Nội dung của nghiệp vụ này bao gồm: - Nghiệp vụ ngân quỹ: Nghiệp vụ này phản ánh các khoản vốn của ngân hàng được dùng vào với mục đích nhằm bảo đảm an toàn về khả năng thanh toán và thực hiện quy định về dự trữ bắt buộc do Ngân hàng trung ương đề ra. - Nghiệp vụ cấp tín dụng và đầu tư: Đây là hoạt động kinh doanh mang lại lợi nhuận chủ yếu cho NHTM. Thực hiện nghiệp vụ này, NHTM sử dụng phần lớn số vốn đã huy động để cung cấp cho các nhu cầu của nền kinh tế qua các hình thức như cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh, đầu tư chứng khoán, góp vốn tham gia hay tự đầu tư vào các dự án mang lại lợi nhuận. Qua các nghiệp vụ này NHTM đã thực hiện chức năng tạo tiền, trở thành nguồn tích luỹ vốn cho nền kinh tế tạo điều kiện làm tăng tổng sản phẩm xã hội, mở rộng vốn đầu tư góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế.

Có thể thấy hoạt động tín dụng là hoạt động quan trọng nhất của NHTM, nó liên quan đến tất cả các ngành các lĩnh vực của nền kinh tế. Tuy nhiên, hoạt động lại chứa đựng rủi ro tiềm ẩn từ tất cả các ngành các lĩnh vực đó. Chính vì vậy việc nghiên cứu rủi ro tín dụng là vấn đề cấp bách luôn được các NHTM quan tâm. - Nghiệp vụ khác: Bằng các hoạt động khác trên thị trường như: Kinh doanh ngoại tệ, vàng bạc và kim khí, đá quý; thực hiện các dịch vụ tư vấn, dịch vụ ngân quỹ nghiệp vụ ủy thác và đại lý; kinh doanh và dịch vụ bảo hiểm, các dịch vụ khác 7 liên quan đến hoạt động ngân hàng như: dịch vụ bảo vệ hiện vật quý, giấy tờ có giá, cho thuê két, cầm đồ và các dịch vụ khác theo quy định của pháp luật; mà các ngân hàng thu được những khoản lợi nhuận đáng kể.2 Nghiệp vụ tài sản Nợ: Nghiệp vụ này phản ánh quá trình hình thành vốn cho hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại bao gồm các nghiệp vụ sau: - Nghiệp vụ tiền gửi (Nghiệp vụ huy động vốn): Đây là nghiệp vụ cơ bản đầu tiên của NHTM.

Nó quyết định quy mô cũng như hiệu quả các hoạt động khác của NHTM. NHTM có thể huy động vốn nhàn rỗi trong xã hội bằng cách nhận tiền gửi của các cá nhân , các tổ chức kinh tế qua các hình thức tiền gửi không kì hạn, tiền gửi có kì hạn, tiền gửi tiết kiệm và các hình thức khác. Ngoài ra, khi cần thêm vốn, NHTM có thể huy động vốn qua các biện pháp chủ động như phát hành kì phiếu ngân hàng, phát hành các chứng chỉ tiền gửi hay vay vốn của NHNN hoặc các tổ chức tín dụng khác.