Luận văn thạc sĩ về quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng thương mại cổ phần Nam Á

Chuyên đề nghiên cứu Quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng Nam Á, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia kinh tế

• Tác giả: Nguyễn Thị Châu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trầm Thị Xuân Hương
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng thương mại cổ phần Nam Á
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng thương mại

Quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối là một phần quan trọng trong hoạt động của ngân hàng thương mại, đặc biệt là tại Ngân hàng TMCP Nam Á. Quản trị rủi ro không chỉ giúp ngân hàng bảo vệ tài sản mà còn đảm bảo sự ổn định trong hoạt động kinh doanh. Rủi ro tài chính trong kinh doanh ngoại hối có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm biến động tỷ giá hối đoái, rủi ro thanh toán và rủi ro tác nghiệp. Việc nhận diện và phân tích các loại rủi ro này là bước đầu tiên trong quy trình quản lý rủi ro. Theo nghiên cứu, ngân hàng cần xây dựng một mô hình quản trị rủi ro hiệu quả, bao gồm việc sử dụng các công cụ tài chính phái sinh như hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng hoán đổi và hợp đồng quyền chọn. Những công cụ này giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận trong hoạt động kinh doanh ngoại hối.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thị trường ngoại hối

Thị trường ngoại hối là nơi diễn ra các giao dịch mua bán ngoại tệ và các phương tiện thanh toán quốc tế. Kinh doanh ngoại hối có những đặc điểm riêng biệt, như tính chất quốc tế và hoạt động liên tục 24/24 giờ. Các ngân hàng thương mại, nhà đầu tư và các tổ chức tài chính khác tham gia vào thị trường này với mục đích khác nhau. Đặc biệt, Ngân hàng TMCP Nam Á cần nắm rõ các đặc điểm này để xây dựng chiến lược quản lý rủi ro phù hợp. Việc hiểu rõ về thị trường sẽ giúp ngân hàng nhận diện được các yếu tố tác động đến tỷ giá và từ đó có những biện pháp phòng ngừa rủi ro hiệu quả.

1.2. Các loại rủi ro trong kinh doanh ngoại hối

Trong hoạt động kinh doanh ngoại hối, ngân hàng phải đối mặt với nhiều loại rủi ro khác nhau. Rủi ro tài chính là một trong những loại rủi ro chính, bao gồm rủi ro biến động tỷ giá hối đoái và rủi ro thanh toán. Rủi ro biến động tỷ giá có thể gây ra tổn thất lớn cho ngân hàng nếu không được quản lý chặt chẽ. Ngoài ra, rủi ro tác nghiệp cũng cần được chú trọng, vì nó liên quan đến các sai sót trong quy trình giao dịch. Ngân hàng TMCP Nam Á cần xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro toàn diện, từ việc nhận diện đến phân tích và kiểm soát các loại rủi ro này để đảm bảo an toàn cho hoạt động kinh doanh.

II. Thực trạng quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng TMCP Nam Á

Thực trạng quản trị rủi ro tại Ngân hàng TMCP Nam Á cho thấy ngân hàng đã áp dụng nhiều biện pháp để giảm thiểu rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế trong quy trình quản lý rủi ro. Ngân hàng đã sử dụng các công cụ như hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng hoán đổi, nhưng việc áp dụng chưa đồng bộ và thiếu tính linh hoạt. Đặc biệt, việc phân cấp hạn mức giao dịch chưa được thực hiện một cách hiệu quả, dẫn đến rủi ro cao trong các giao dịch lớn. Để cải thiện tình hình, ngân hàng cần xem xét lại quy trình quản lý và tăng cường đào tạo nhân viên về quản trị rủi ro.

2.1. Đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh ngoại hối

Hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng TMCP Nam Á đã có những bước phát triển đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, ngân hàng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức từ thị trường. Doanh số và lợi nhuận từ hoạt động này không ổn định, ảnh hưởng lớn từ biến động tỷ giá. Ngân hàng cần có những chiến lược cụ thể để tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro. Việc đánh giá thực trạng hoạt động kinh doanh ngoại hối sẽ giúp ngân hàng nhận diện được những điểm mạnh và điểm yếu trong quy trình quản lý rủi ro hiện tại.

2.2. Những tồn tại trong công tác quản trị rủi ro

Mặc dù Ngân hàng TMCP Nam Á đã có những nỗ lực trong việc quản trị rủi ro, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại cần khắc phục. Các biện pháp quản lý rủi ro chưa được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc thiếu thông tin và phân tích sâu về thị trường cũng là một yếu tố gây ra rủi ro. Ngân hàng cần xây dựng một hệ thống thông tin mạnh mẽ và cải thiện quy trình phân tích rủi ro để có thể đưa ra các quyết định chính xác hơn trong hoạt động kinh doanh ngoại hối.

III. Giải pháp quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối tại ngân hàng TMCP Nam Á

Để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối, Ngân hàng TMCP Nam Á cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, ngân hàng cần tăng cường sự phối hợp giữa các phòng ban có liên quan để đảm bảo thông tin được chia sẻ và xử lý kịp thời. Thứ hai, việc xây dựng quy trình quản trị rủi ro rõ ràng và chi tiết là rất cần thiết. Ngân hàng cũng nên tăng cường sử dụng các công cụ tài chính phái sinh để bảo vệ mình trước những biến động không lường trước được. Cuối cùng, việc đào tạo nhân viên về quản lý rủi ro cũng cần được chú trọng để nâng cao năng lực và nhận thức về rủi ro trong hoạt động kinh doanh.

3.1. Tăng cường phối hợp giữa các phòng ban

Sự phối hợp giữa các phòng ban là yếu tố quan trọng trong việc quản lý rủi ro. Ngân hàng TMCP Nam Á cần thiết lập một cơ chế làm việc chặt chẽ giữa các phòng ban liên quan đến hoạt động kinh doanh ngoại hối. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý mà còn đảm bảo thông tin được truyền đạt một cách nhanh chóng và chính xác. Sự phối hợp này sẽ giúp ngân hàng nhận diện và xử lý kịp thời các rủi ro phát sinh trong quá trình giao dịch.

3.2. Xây dựng quy trình quản trị rủi ro chi tiết

Một quy trình quản trị rủi ro chi tiết và rõ ràng sẽ giúp ngân hàng có thể kiểm soát tốt hơn các rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối. Ngân hàng TMCP Nam Á cần xây dựng một quy trình từ việc nhận diện, phân tích, đo lường đến kiểm soát và phòng ngừa rủi ro. Việc này không chỉ giúp ngân hàng giảm thiểu tổn thất mà còn tối ưu hóa lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh ngoại hối. Quy trình này cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự biến động của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động kinh doanh ngoại hối tại các ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế và ổn định tài chính quốc gia. Tại Việt Nam, thị trường ngoại hối ngày càng phát triển với quy mô giao dịch lên đến hàng nghìn tỷ đô la Mỹ mỗi ngày, hoạt động liên tục 24/24 giờ trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, hoạt động này luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro như rủi ro trạng thái ngoại hối, rủi ro biến động tỷ giá hối đoái, rủi ro tác nghiệp và rủi ro thanh toán, có thể gây tổn thất lớn về tài sản và uy tín cho ngân hàng.

Luận văn tập trung nghiên cứu quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Nam Á trong giai đoạn 2005-2011, nhằm phân tích thực trạng rủi ro và công tác quản trị rủi ro, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào hoạt động kinh doanh ngoại tệ, bao gồm các nghiệp vụ giao dịch ngoại tệ và sử dụng các công cụ tài chính phái sinh để kiểm soát rủi ro.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc giúp ngân hàng nhận dạng, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro, đồng thời đảm bảo hoạt động kinh doanh ngoại hối đạt hiệu quả cao, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và ổn định tài chính. Theo báo cáo, năm 2011, Ngân hàng Nam Á đạt tổng tài sản 19.038 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế 321 tỷ đồng, trong đó lợi nhuận từ kinh doanh ngoại hối chiếm 16,2%, cho thấy tầm quan trọng của hoạt động này đối với ngân hàng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối, bao gồm:

• Lý thuyết rủi ro kinh doanh ngoại hối: Phân loại rủi ro thành rủi ro trạng thái ngoại hối, rủi ro biến động tỷ giá hối đoái, rủi ro tác nghiệp và rủi ro thanh toán. Mỗi loại rủi ro có đặc điểm và ảnh hưởng riêng đến hoạt động kinh doanh ngoại hối của ngân hàng.

• Mô hình quản trị rủi ro: Quy trình quản trị rủi ro gồm năm bước chính: nhận dạng rủi ro, phân tích rủi ro, đo lường rủi ro, kiểm soát và phòng ngừa rủi ro, tài trợ rủi ro. Mô hình quản trị rủi ro tập trung và phân tán được áp dụng tùy theo cơ cấu tổ chức của ngân hàng.

• Công cụ tài chính phái sinh: Sử dụng hợp đồng kỳ hạn (Forward), hợp đồng hoán đổi (Swap), hợp đồng tương lai (Future) và hợp đồng quyền chọn (Option) để quản trị rủi ro tỷ giá, giúp ngân hàng hạn chế tổn thất do biến động thị trường.

Các khái niệm chính bao gồm: trạng thái ngoại hối (long position, short position, square position), tỷ giá giao ngay và kỳ hạn, điểm hoán đổi, quyền chọn kiểu Mỹ và kiểu Châu Âu, cùng các phương pháp định giá quyền chọn như mô hình Binomial và Black-Scholes.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, dựa trên:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu tài chính và báo cáo hoạt động kinh doanh ngoại hối của Ngân hàng TMCP Nam Á giai đoạn 2005-2011; tài liệu pháp luật liên quan đến quản lý ngoại hối; các báo cáo ngành và tài liệu học thuật về quản trị rủi ro.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng, bao gồm phân tích số liệu tài chính, đánh giá thực trạng quản trị rủi ro, so sánh các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh ngoại hối qua các năm, và áp dụng các mô hình quản trị rủi ro phù hợp.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Tập trung nghiên cứu toàn bộ hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng TMCP Nam Á trong giai đoạn 2005-2011, với dữ liệu thu thập từ các phòng ban liên quan như Phòng Kinh doanh tiền tệ, Phòng Quản lý rủi ro và Phòng Thanh toán.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2011-2012, với việc thu thập và phân tích dữ liệu theo từng năm trong giai đoạn 2005-2011 để đánh giá xu hướng và hiệu quả quản trị rủi ro.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng hoạt động kinh doanh ngoại hối và lợi nhuận: Doanh số và lợi nhuận từ kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng Nam Á tăng trưởng rõ rệt, năm 2011 đạt lợi nhuận thuần 52 tỷ đồng, chiếm 16,2% tổng lợi nhuận ngân hàng, tăng gấp đôi so với năm 2010 (26 tỷ đồng). Tuy nhiên, năm 2009 hoạt động này bị lỗ 14 tỷ đồng, cho thấy rủi ro biến động thị trường ảnh hưởng lớn.

2. Rủi ro trạng thái ngoại hối và biến động tỷ giá: Ngân hàng duy trì trạng thái ngoại hối dương và âm tùy từng loại ngoại tệ, dẫn đến rủi ro khi tỷ giá biến động. Ví dụ, biến động tỷ giá EUR và USD trong năm 2010 đã gây ra những tổn thất và lợi nhuận khác nhau, thể hiện qua bảng trạng thái ngoại hối cuối tháng.

3. Công tác quản trị rủi ro còn nhiều tồn tại: Mặc dù ngân hàng đã áp dụng các công cụ như phân cấp hạn mức giao dịch, hợp đồng kỳ hạn và hoán đổi tiền tệ, nhưng việc kiểm soát rủi ro chưa toàn diện. Hệ thống công nghệ thông tin và quy trình quản trị rủi ro chưa đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong việc nhận dạng và đo lường rủi ro kịp thời.

4. Cơ cấu tổ chức và phân công nhiệm vụ rõ ràng: Ngân hàng có cơ cấu tổ chức với các phòng ban chuyên trách như Phòng Kinh doanh tiền tệ, Phòng Quản lý rủi ro và Phòng Thanh toán, đảm nhận các nhiệm vụ quản lý và kiểm soát rủi ro ngoại hối. Tuy nhiên, sự phối hợp giữa các phòng ban cần được tăng cường để nâng cao hiệu quả quản trị.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng TMCP Nam Á có tiềm năng phát triển mạnh mẽ, đóng góp tích cực vào lợi nhuận ngân hàng. Tuy nhiên, rủi ro biến động tỷ giá và trạng thái ngoại hối vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi ngân hàng phải nâng cao năng lực quản trị rủi ro.

So với các ngân hàng quốc tế, như Barings, Daiwa và Societe Generale, những bài học về việc tách bạch bộ phận kinh doanh và kiểm soát, xây dựng hệ thống giám sát chặt chẽ và áp dụng công nghệ hiện đại là rất cần thiết. Việc áp dụng các công cụ tài chính phái sinh giúp giảm thiểu rủi ro nhưng cần được sử dụng đồng bộ và có chiến lược rõ ràng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng lợi nhuận kinh doanh ngoại hối qua các năm, bảng so sánh tỷ lệ rủi ro trạng thái ngoại hối theo từng loại tiền tệ, và sơ đồ cơ cấu tổ chức thể hiện phân công nhiệm vụ quản trị rủi ro. Điều này giúp minh họa rõ nét hơn về hiệu quả và tồn tại trong công tác quản trị rủi ro.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường phối hợp liên phòng ban: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Phòng Kinh doanh tiền tệ, Phòng Quản lý rủi ro và Phòng Thanh toán nhằm nâng cao hiệu quả nhận dạng và kiểm soát rủi ro. Mục tiêu đạt 100% các giao dịch được kiểm soát chéo trong vòng 6 tháng tới.

2. Xây dựng và hoàn thiện quy trình quản trị rủi ro: Hoàn thiện quy trình nhận dạng, phân tích, đo lường và kiểm soát rủi ro kinh doanh ngoại hối, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế. Triển khai trong vòng 12 tháng, do Ban Quản lý rủi ro chủ trì.

3. Mở rộng sử dụng công cụ tài chính phái sinh: Tăng cường sử dụng hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi và quyền chọn để phòng ngừa rủi ro biến động tỷ giá, đồng thời đào tạo chuyên viên kinh doanh về kỹ năng sử dụng công cụ này. Mục tiêu tăng tỷ lệ giao dịch sử dụng công cụ phái sinh lên 60% trong 2 năm.

4. Đầu tư hệ thống công nghệ thông tin hiện đại: Xây dựng hệ thống quản trị rủi ro tích hợp, hỗ trợ phân tích dữ liệu và cảnh báo sớm rủi ro. Thực hiện trong vòng 18 tháng, phối hợp với phòng CNTT và đối tác công nghệ.

5. Nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản trị rủi ro ngoại hối và kỹ năng phân tích thị trường cho đội ngũ chuyên viên kinh doanh và quản lý rủi ro. Mục tiêu 80% cán bộ tham gia đào tạo trong năm đầu tiên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng: Giúp các đơn vị này hiểu rõ về rủi ro kinh doanh ngoại hối và áp dụng các giải pháp quản trị rủi ro hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh và ổn định tài chính.

2. Chuyên viên quản lý rủi ro và kinh doanh ngoại hối: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về các loại rủi ro, công cụ tài chính phái sinh và quy trình quản trị rủi ro, hỗ trợ nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước: Tham khảo để xây dựng chính sách, quy định và hướng dẫn quản lý thị trường ngoại hối, đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng và ổn định kinh tế vĩ mô.

4. Học viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành kinh tế tài chính - ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, học tập về quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối, giúp nâng cao hiểu biết lý luận và thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối là gì?
   Quản trị rủi ro kinh doanh ngoại hối là quá trình nhận dạng, phân tích, đo lường và kiểm soát các rủi ro phát sinh trong hoạt động giao dịch ngoại tệ nhằm hạn chế tổn thất và đảm bảo hiệu quả kinh doanh. Ví dụ, sử dụng hợp đồng kỳ hạn để cố định tỷ giá giúp tránh rủi ro biến động.

2. Ngân hàng TMCP Nam Á đã áp dụng những công cụ nào để quản trị rủi ro?
   Ngân hàng sử dụng các công cụ như hợp đồng kỳ hạn (Forward), hợp đồng hoán đổi (Swap) và phân cấp hạn mức giao dịch để kiểm soát rủi ro. Tuy nhiên, việc áp dụng chưa đồng bộ và cần nâng cao hiệu quả.

3. Rủi ro trạng thái ngoại hối ảnh hưởng thế nào đến ngân hàng?
   Rủi ro trạng thái ngoại hối xảy ra khi ngân hàng duy trì trạng thái ngoại tệ dương hoặc âm và tỷ giá biến động, gây ra lãi hoặc lỗ ngoại hối. Ví dụ, nếu ngân hàng giữ trạng thái dương USD và tỷ giá USD giảm, ngân hàng sẽ chịu lỗ.

4. Tại sao cần tách biệt bộ phận kinh doanh và kiểm soát trong quản trị rủi ro?
   Việc tách biệt giúp đảm bảo tính khách quan trong kiểm soát, tránh xung đột lợi ích và phát hiện kịp thời các rủi ro. Các vụ bê bối tại ngân hàng quốc tế cho thấy sự thiếu tách bạch dẫn đến thất thoát lớn.

5. Làm thế nào để nâng cao năng lực quản trị rủi ro tại ngân hàng?
   Ngân hàng cần đầu tư vào đào tạo chuyên môn, xây dựng quy trình quản trị rủi ro chuẩn hóa, áp dụng công nghệ hiện đại và tăng cường phối hợp giữa các phòng ban. Ví dụ, triển khai hệ thống Core-banking giúp quản lý giao dịch hiệu quả hơn.

Kết luận

• Hoạt động kinh doanh ngoại hối tại Ngân hàng TMCP Nam Á có đóng góp quan trọng vào lợi nhuận ngân hàng, với lợi nhuận thuần từ kinh doanh ngoại hối năm 2011 đạt 52 tỷ đồng, chiếm 16,2% tổng lợi nhuận.
• Rủi ro kinh doanh ngoại hối gồm rủi ro trạng thái, biến động tỷ giá, tác nghiệp và thanh toán, đòi hỏi ngân hàng phải có hệ thống quản trị rủi ro toàn diện và hiệu quả.
• Ngân hàng đã áp dụng các công cụ tài chính phái sinh và phân cấp hạn mức giao dịch, nhưng cần hoàn thiện quy trình và nâng cao năng lực công nghệ để kiểm soát rủi ro tốt hơn.
• Đề xuất các giải pháp tăng cường phối hợp liên phòng ban, hoàn thiện quy trình quản trị, mở rộng sử dụng công cụ phái sinh, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực cán bộ.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-2 năm, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời, đảm bảo hoạt động kinh doanh ngoại hối phát triển bền vững.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý và chuyên viên ngân hàng cần chủ động áp dụng các giải pháp quản trị rủi ro phù hợp để bảo vệ tài sản và nâng cao hiệu quả kinh doanh ngoại hối trong bối cảnh thị trường biến động không ngừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO KINH DOANH NGOẠI HỐI TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Rủi ro kinh doanh ngoại hối 1. Tổng quan về thị trường ngoại hối 1. Khái niệm thị trường ngoại hối - Ngoại hối: Ngoại hối bao gồm các phương tiện tiền tệ được sử dụng trong thanh toán quốc tế.

Tùy luật quản lý ngoại hối của mỗi quốc gia mà khái niệm ngoại hối có thể khác nhau. Tại Việt Nam, theo nghị định số 160/2006/NĐ-CP ngày 28 tháng 12 năm 2006 của Chính phủ thì khái niệm ngoại hối bao gồm: + Đồng tiền của quốc gia, lãnh thổ khác, đồng tiền chung Châu Âu và đồng tiền chung khác được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực (sau đây gọi là ngoại tệ); + Phương tiện thanh toán bằng ngoại tệ gồm: séc, thẻ thanh toán, hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ, chứng chỉ tiền gửi và các phương tiện thanh toán khác; + Các loại giấy tờ có giá bằng ngoại tệ gồm: trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác; + Vàng thuộc dự trữ ngoại hối nhà nước, trên tài khoản ở nước ngoài của người cư trú; vàng dưới dạng khối, thỏi, hạt, miếng trong trường hợp mang vào và mang ra khỏi lãnh thổ Việt Nam; + Đồng tiền của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong trường hợp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc được sử dụng trong thanh toán quốc tế. - Thị trường ngoại hối: Là thị trường thực hiện các giao dịch mua bán, trao đổi các loại ngoại hối, trong đó chủ yếu là trao đổi mua bán ngoại tệ và các phương tiện thanh toán quốc tế. Thị trường ngoại hối hình thành và phát triển gắn liền với nhu cầu phát triển của nền kinh tế thế giới và mối quan hệ đối ngoại giữa các quốc 123doc 2 gia trong các lĩnh vực hàng hóa, dịch vụ, hoạt động đầu tư, tín dụng, thanh toán và lĩnh vực văn hóa xã hội.

Trong phạm vi luận văn này, người viết chủ yếu xem xét ngoại hối dưới khía cạnh là ngoại tệ. Thị trường ngoại hối được xem xét dưới khía cạnh là thị trường thực hiện các giao dịch mua bán, trao đổi các loại ngoại tệ và các hoạt động kinh doanh có liên quan đến ngoại tệ. Đặc điểm của thị trường ngoại hối Thị trường ngoại hối là thị trường mua bán các loại hàng hóa đặc biệt, là đồng tiền của các quốc gia. Vì vậy, thị trường ngoại hối có những đặc điểm riêng biệt như sau: - Thị trường ngoại hối là thị trường giao dịch mang tính chất quốc tế.

Phạm vi hoạt động của thị trường không đóng khung trong một quốc gia mà lan rộng khắp toàn cầu, nhằm phục vụ cho nhu cầu giao dịch về ngoại tệ. - Thị trường ngoại hối hoạt động liên tục 24/24 giờ do sự chênh lệch múi giờ giữa các khu vực địa lý với nhau. Thị trường bắt đầu hoạt động từ Sydney, Tokyo, London, Newyork. Các giao dịch ngoại tệ có thể thực hiện liên tục và tức thời là nhờ vào các phương tiện thông tin liên lạc và các phương tiện kỹ thuật như điện thoại, fax, hệ thống Reuters Dealing, hệ thống SWIFT và mạng internet.

- Trung tâm của thị trường ngoại hối là thị trường ngoại tệ liên ngân hàng, với các thành viên chủ yếu là các NHTM, các nhà môi giới ngoại hối và NHTW. - Tỷ giá ngoại hối được yết trên các thị trường khác nhau nhưng hầu như là thống nhất với nhau do thị trường có tính toàn cầu và hoạt động hiệu quả. Tỷ giá ngoại hối trên thị trường rất nhạy cảm với các sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội của các quốc gia và tâm lý của nhà đầu tư. Chủ thể tham gia giao dịch trên thị trường ngoại hối - Nếu căn cứ vào hình thức tổ chức, thị trường ngoại hối gồm các nhóm sau: + Nhóm khách hàng mua bán lẻ (Retail Clients): Nhóm này bao gồm các công ty nội địa, các công ty đa quốc gia, những nhà đầu tư quốc tế và tất cả những cá nhân có nhu cầu giao dịch ngoại hối nhằm phục vụ cho những nhu cầu cần thiết.

123doc 3 + Các NHTM (Commercial Banks): Nhóm này tiến hành giao dịch ngoại hối nhằm hai mục đích: cung cấp dịch vụ cho khách hàng, chủ yếu là mua bán hộ cho nhóm khách hàng mua bán lẻ và thực hiện giao dịch đầu cơ cho chính ngân hàng. + Những nhà môi giới ngoại hối (Foreign exchange brokers): Là những người tham gia trên thị trường với tư cách là trung gian trong các giao dịch mua bán thay cho người khác nhằm thu hoa hồng trong từng giao dịch. Nhà môi giới thu thập hầu hết các lệnh đặt mua và lệnh đặt bán ngoại hối từ các ngân hàng khác nhau, trên cơ sở đó cung cấp tỷ giá chào mua và tỷ giá chào bán cho khách hàng của mình một cách nhanh chóng và rộng khắp. + Ngân hàng Trung ương (Central Bank): NHTW tham gia vào thị trường ngoại hối với hai tư cách.

NHTW với tư cách là thành viên, là người tham gia mua bán cuối cùng trên thị trường này, để điều tiết cung cầu ngoại tệ. NHTW với tư cách là nhà quản lý, tổ chức, điều hành nhằm ổn định sự hoạt động của thị trường ngoại hối và tỷ giá hối đoái. - Nếu căn cứ vào chức năng hoạt động, thị trường ngoại hối gồm các nhóm sau: + Những nhà tạo giá sơ cấp (Primary price makers): Là những nhà kinh doanh chuyên nghiệp hay những nhà tạo thị trường, họ tạo giá hai chiều lẫn cho nhau trên cơ sở yết giá hai chiều. Những nhà tạo giá trên thị trường sơ cấp còn được gọi là những nhà bán buôn, tỷ giá giao dịch trên thị trường sơ cấp còn được gọi là tỷ giá bán buôn và thị trường ngoại hối sơ cấp còn được gọi là thị trường ngoại hối bán buôn.

Những nhà tạo giá trên thị trường sơ cấp gồm: các ngân hàng chính – Major Banks, các nhà kinh doanh đầu tư lớn – Large Investment Dealers, các công ty lớn – Large Corporations. + Những nhà tạo giá thứ cấp (Secondary price makers): Là những nhà kinh doanh trên cơ sở yết giá hai chiều, nhưng họ không kinh doanh trên cơ sở tạo giá hai chiều lẫn cho nhau. Họ cũng đưa ra tỷ giá mua và tỷ giá bán cho khách hàng, nhưng khách hàng không phải là người tạo giá ngược trở lại. Những nhà tạo giá trên thị trường thứ cấp còn được gọi là những nhà bán lẻ, tỷ giá giao dịch trên thị trường 123doc 4 thứ cấp còn được gọi là tỷ giá bán lẻ và thị trường ngoại hối thứ cấp còn được gọi là thị trường ngoại hối bán lẻ.

+ Những nhà chấp nhận giá (Price takers): Là những người chấp nhận giá và tiến hành giao dịch. Họ tiến hành mua bán ngoại hối nhằm phục vụ cho mục đích riêng của mình. + Những nhà cung cấp dịch vụ tư vấn (Advisory services): Là những tổ chức khác nhau trên thế giới hoạt động nhằm mục đích tư vấn cho khách hàng về việc mua đồng tiền nào, bán đồng tiền nào và thời điểm nào thì thích hợp. + Những nhà đầu cơ (Speculators): Là những người tham gia thị trường với hy vọng kiếm lời nếu sự thay đổi tỷ giá theo đúng dự đoán, đồng thời sẵn sàng chấp nhận rủi ro nếu như tỷ giá biến động trái ngược với dự đoán của họ.

+ Những nhà môi giới ngoại hối (Foreign exchange brokers) + Ngân hàng Trung ương (Central Bank) 1. Phân loại thị trường - Nếu căn cứ vào hình thức tổ chức, thị trường ngoại hối có thể chia thành hai loại: + Thị trường có tổ chức (organized market): Là thị trường giao dịch ngoại hối giữa các ngân hàng với nhau và giữa ngân hàng với khách hàng. + Thị trường không có tổ chức (unorganized market) hay còn gọi là thị trường tự do: Là thị trường giao dịch ngoại hối giữa cá nhân với cá nhân và không thông qua ngân hàng. - Nếu căn cứ vào nghiệp vụ kinh doanh, thị trường ngoại hối bao gồm các loại thị trường sau: + Thị trường giao ngay (Spot): Là nơi diễn ra các giao dịch mua bán ngoại tệ giao ngay, nghĩa là việc chuyển giao ngoại tệ được thực hiện ngay hoặc chậm nhất là trong vòng hai ngày làm việc kể từ khi thỏa thuận hợp đồng.

+ Thị trường có kỳ hạn (Foward): Là thị trường giao dịch các hợp đồng mua bán ngoại tệ có kỳ hạn, nghĩa là việc chuyển giao ngoại tệ được thực hiện sau một thời gian nhất định kể từ khi thỏa thuận hợp đồng. 123doc 5 + Thị trường hoán đổi tiền tệ (Swap): Là sự kết hợp giữa thị trường giao ngay và thị trường có kỳ hạn. Nói cách khác, Swap là sự kết hợp giữa hai nghiệp vụ Spot – Forward hoặc Forward – Forward theo hai hướng ngược chiều nhau. + Thị trường tương lai (Future): Là thị trường giao dịch các hợp đồng mua bán ngoại tệ tương lai, nghĩa là giá cả được thỏa thuận ngày hôm nay nhưng việc giao nhận ngoại tệ và thanh toán xảy ra tại một thời điểm nhất định trong tương lai.

Các giao dịch ngoại tệ tương lai được thực hiện tại các Sở giao dịch. + Thị trường quyền chọn (Option): Là thị trường cho phép người mua quyền chọn có quyền nhưng không có nghĩa vụ thực hiện mua hay bán một loại tiền tệ với một số lượng nhất định, vào một khoảng thời gian nhất định, với một mức giá nhất định (giá thực hiện). Trong đó, thị trường giao ngay là thị trường gốc, còn các thị trường khác là thị trường phái sinh, tức được bắt nguồn từ thị trường giao ngay. Vai trò của thị trường ngoại hối đối với nền kinh tế Thị trường ngoại hối đóng vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế của một quốc gia, cụ thể như sau: - Thị trường ngoại hối đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi ngoại tệ nhằm phục vụ cho các hoạt động xuất nhập khẩu và các hoạt động dịch vụ có liên quan đến ngoại tệ.

- Thị trường ngoại hối là phương tiện giúp các nhà đầu tư chuyển đổi ngoại tệ phục vụ cho khát vọng kiếm tiền và làm giàu thông qua các hình thức đầu tư. - Thị trường ngoại hối là công cụ để NHTW có thể can thiệp vào nền kinh tế theo mục tiêu của Chính phủ. NHTW can thiệp bằng cách bán ngoại tệ ra để làm giảm giá đồng ngoại tệ hoặc mua ngoại tệ vào để làm tăng giá đồng ngoại tệ.