Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản trị rủi ro trong hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại - Chương 2: Phương pháp nghiên cứu. - Chương 3: Thực trạng quản trị rủi ro trong hoạt động cho vay tại NHTMCPCTVN- CN Lưu Xá - Chương 4: Giải pháp tăng cường quản trị rủi ro hoạt động cho vay tại NHTMCPCTVN- CN Lưu Xá Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG 1. Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro hoạt động cho vay của các NHTM 1. Khái niệm và bản chất của hoạt động cho vay NHTM Tại Điều 3, mục 14, Luật các tổ chức tín dụng của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việ 47/2010/QH12 được Quốc hội thông qua ngày 16/06/2010 quy định: “Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác” .Định nghĩa này phân loại hình thức cấp tín dụng bao gồm: cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh và các nghiệp vụ khác Như vậy cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng cho vay giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.
Phân loại hoạt động cho vay Cho vay là hoạt động chiếm tỷ trọng lớn nhất ở phần lớn các NHTM, phản ánh hoạt động đặc trưng của ngân hàng. Các nhà quản lý kinh tế thường phân chia theo các tiêu thức sau Căn cứ theo thời gian: - Cho vay ngắn hạn: là những khoản cho vay có thời hạn dưới 1 năm nhằm đáp ứng nhu cầu vốn ngắn hạn của khách hàng. Ví dụ nhu cầu bổ sung vốn lưu động, nhu cầu tiêu dùng cá nhân trong thời gian ngắn dưới 12 tháng. - Cho vay trung hạn: là những khoản cho vay có thời hạn từ 1 đến 5 năm phục vụ nhu cầu trang bị, sửa chữa, nâng cấp tài sản cố định của cá nhân, hộ gia đình hoặc các doanh nghiệp.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Cho vay dài hạn: là những khoản cho vay có thời hạn trên 5 năm. Là loại hình cho vay nhằm đáp ứng các nhu cầu vốn dài hạn của cá nhân, hộ gia đình như mua nhà đất ở, mua nhà dự án, xây dựng nhà ở. Hoặc nhu cầu vốn dài hạn của các đơn vị sản xuất kinh doanh như đầu tư dây truyền máy móc thiết bị, phương tiện vận tải với quy mô lớn, xây dựng các công trình, xí nghiệp mới. Căn cứ theo mục đích sử dụng: - Cho vay tiêu dùng:Cho vay tiêu dùng là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu chi tiêu của người tiêu dùng bao gồm các cá nhân và hộ gia đình.
Đây là nguồn tài chính quan trọng giúp họ trang trải cho nhu cầu về nhà ở, đồ dùng gia đình, xe cộ. - Cho vay sản xuất kinh doanh: Là loại hình cho vay đối vớicác đơn vị kinh doanh để tiến hành sản xuất, lưu thông hàng hoá. Nguồn trả nợ của loại hình cho vay này là từ kết quả hoạt động kinh doanh. Căn cứ theo đối tượng cho vay: - Cho vay để đáp ứng nhu cầu về tài sản lưu động: Là loại hình cho vay được sử dụng để bù đắp nhu cầu vốn lưu động thiếu hụt tạm thời.
Đây là loại hình cho vay có mức độ rủi ro thấp vì vốn lưu động của doanh nghiệp là vốn luân chuyển trong chu kỳ sản xuất kinh doanh nên ngân hàng có thể theo dõi thường xuyên và nếu có biến động xảy ra thì có thể có những ứng xử tín dụng phù hợp để kịp thời thu hồi vốn. - Cho vay để đáp ứng nhu cầu về tài sản cố định: Là loại hình cho vay được sử dụng để đầu tư mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng sản xuất, xây dựng các công trình mới. Hình thức cho vay này thường có mức độ rủi ro cao vì thời gian thu hồi vốn dài hơn. Căn cứ theo điều kiện đảm bảo: - Cho vay có bảo đảm: Là loại hình cho vay dựa trên cơ sở có bảo đảm như thế chấp, cầm cố tài sản của chính bên vay vốn hoặc bên thứ ba hoặc bảo Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 lãnh của bên thứ ba.
Ngân hàng nắm giữ tài sản để xử lý thu hồi nợ khi người vay không thực hiện được các nghĩa vụ như đã được cam kết trong hợp đồng cấp tín dụng. - Cho vay không có bảo đảm:Là hình thức cho vay không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc không có sự bảo lãnh của bên thứ ba (bao gồm cả hình thức cho vay không có tài sản đảm bảo và có một phần tài sản đảm bảo). Việc cho vay theo hình thức này chủ yếu dựa vào uy tín của bản thân khách hàng. Vai trò của hoạt động cho vay đối với nền kinh tế Hoạt động cho vay góp phần thu hút số tiền nhàn rỗi trong xã hội và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn: Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động cho vay là một hoạt động kinh doanh chủ yếu của Ngân hàng thương mại.Để thực hiện quá trình kinh doanh, Ngân hàng phải có nguồn vốn và trên cơ sở nguồn vốn đó để đáp ứng nhu cầu vay vốn ngày càng tăng của sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội.
Mặt khác, trong nền kinh tế thường xuyên xuất hiện những nguồn vốn bằng tiền tạm thời chưa sử dụng thuộc các thành phần kinh tế.Đồng thời, ở các thành phần kinh tế khác lại xuất hiện, hiện tượng thiếu vốn tạm thời cần được giải quyết. Sự tham gia của tín dụng Ngân hàng được coi như một công cụ để giải quyết mâu thuẫn trên đây về cung - cầu vốn tiền tệ như vậy, vốn tiền tệ trong nền kinh tế có điều kiện mang đầy đủ nội dung kinh tế của phạm trù tư bản hoá giá trị thặng dư. Lợi tức đi vay và cho vay của Ngân hàng luôn luôn là công cụ điều chỉnh quan hệ cung - cầu vốn tín dụng.Gắn liền với nền kinh tế thị trường là kinh doanh và lợi nhuận. Hoạt động kinh doanh chủ yếu của Ngân hàng là đi vay để cho vay và như vậy nếu xảy ra điều rủi ro trong kinh doanh của doanh nghiệp, các thành phần kinh tế sẽ dẫn đến rủi ro của Ngân hàng, ngân hàng sẽ mất khả năng thanh toán.
Chính vì lẽ đó mà mỗi Ngân hàng trong môi trường cạnh tranh phải dựa vào nghệ thuật quản trị kinh doanh vào việc đổi mới công nghệ và nghiệp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 vụ tín dụng Ngân hàng, thông qua hoạt động Marketting Ngân hàng và việc nhanh chóng sử dụng thành tựu khoa học kỹ thuật. nhằm thu hút tối đa nguồn vốn tiềm tàng trong nền kinh tế để thực hiện kinh doanh đáp ứng yêu cầu vốn cho tăng trưởng kinh tế, tạo lợi nhuận cho Ngân hàng. Bên cạnh các chính sách tài chính tiền tệ, sự hoạt động của thị trường tài chính, thị trường vốn, thị trường tiền tệ. hoạt động cho vay của các ngân hàng góp phần tích cực vào quá trình vận động liên tục của nguồn vốn.
Điều đó vừa làm tăng trưởng khả năng tích luỹ tư bản của các ngân hàng, vừa thúc đẩy quá trình tăng trưởng tín dụng, tăng trưởng kinh tế làm cho hệ thống Ngân hàng ngày càng lớn mạnh. Hoạt động cho vay là đòn bẩy kinh tế quan trọng thúc đẩy quá trình mở rộng quan hệ lưu thông hàng hoá quốc tế: Ngày nay, trong mối quan hệ kinh tế, sự hợp tác bình đẳng đôi bên cùng có lợi giữa các nước trên thế giới và khu vực đang được phát triển rất đa dạng cả về nội dung và hình thức, cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Đó là nhân tố hết sức quan trọng tạo điều kiện cho sự phát triển của mỗi nước, nhất là các nước đang phát triển như Việt Nam. Đầu tư vốn ra nước ngoài và kinh doanh xuất nhập khẩu hàng hoá là lĩnh vực hợp tác kinh tế quốc tế thông dụng.
Thông qua quá trình nhận và cho vay tài trợ xuất nhập khẩu của các nước.Hoạt động cho vay của các ngân hàng đã làm tăng mối quan hệ tốt đẹp giữa các nước, đồng thời thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Như vậy hoạt động cho vay sẽ là trợ thủ đắc lực về vốn cho các nhà đầu tư và kinh doanh xuất khẩu hàng hoá. Hoạt động cho vay tác động có hiệu quả đến nhịp độ phát triển sôi động thúc đẩy cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường: Trong nền kinh tế hàng hoá, tiền tệ là công cụ kinh tế - xã hội. Trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh hàng hoá, dịch vụ, mọi chu kỳ đều bắt đầu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 bằng tiền tệ và kết thúc bằng khối lượng tiền tệ lớn hơn, tạo điều kiện để tái mở rộng hoạt động.Trong chu trình này, tăng nhanh vòng quay vốn tiền tệ là một trong các yếu tố quyết định thành công trong sản xuất kinh doanh.
Để rút ngắn thời gian nhằm tăng nhanh vòng quay vốn, mỗi chủ thể kinh doanh phải chủ động tìm kiếm và thực hiện nhiều biện pháp như: ứng dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật, đổi mới công nghệ, hoàn thiện nghệ thuật quản trị kinh doanh, tìm kiếm thị trường mới. những việc làm này đòi hỏi một khối lượng lớn về vốn, Ngân hàng sẽ là người đáp ứng nhu cầu đó. Những quan hệ cho vay nảy sinh việc vay vốn phải được hoàn trả đầy đủ với một khoản lãi kèm theo trong thời hạn thoả thuận đã được cam kết trong hợp đồng tín dụng. Trường hợp nguyên tắc tín dụng bị vi phạm bên vay vốn phải chịu phạt lãi suất quá hạn cao hơn lãi suất thông thường hoặc bị tước quyền vay vốn hoặc thanh lý tài sản đã thế chấp để trả nợ Ngân hàng.