Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý tài chính trong các tổ chức công Chương 2: Phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng quản lý tài chính của Công đoàn Ngân hàng Việt Nam Chương 4: Định hƣớng và giải pháp hoàn thiện công tác quản lý tài chính của Công đoàn Ngân hàng Việt Nam 3 CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG CÁC TỔ CHỨC CÔNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về quản lý tài chính trong các tổ chức công Trên thực tế đã có nhiều các công trình nghiên cứu về quản lý tài chính tổ chức công trong bối cảnh thực hiện cơ chế tự chủ. Điển hình nhƣ các công trình sau: Hoảng Xuân Thành (2015), đã hệ thống hoá một số vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan để vận dụng nghiên cứu hiệu quả sử dụng nguồn thu của tổ chức công đào tạo, tự chủ tài chính.
Đề tài tập trung nghiên cứu hiệu quả sử dụng nguồn thu của các tổ chức công đào tạo, tự chủ tài chính. Các tài liệu phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài chủ yếu đƣợc thu thập trong thời gian từ năm 2016 - 2020. Kết hợp giữa các định hƣớng, cơ chế chính sách của nhà nƣớc và thực tiễn nghiên cứu trên cơ sở luận chứng khoa học để làm căn cứ đề xuất các giải pháp phù hợp đối với các tổ chức công đào tạo thực hiện cơ chế tự chủ tài chính. Lƣu Thái Bình (2015), đánh giá cơ chế quản lý tài chính tại tổ chức công công, làm rõ quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc ta về đổi mới cơ chế quản lý tài chính đối với các tổ chức công công đến năm 2021.
Trên cơ sở này, tác giả đề xuất một số kiến nghị đổi mới cơ chế quản lý tài chính đối với các tổ chức công công nhằm nâng cao chất lƣợng dịch vụ công ở Việt Nam đến năm 2021. Tuy nhiên, trên thực tế nghiên cứu này mới chỉ dừng lại ở nghiên cứu cơ chế quản lý tài chính của đơn vị nghiệp công và tác động của nó tới hiệu quả hoạt động của tổ chức công công. Đây chỉ là một trong những nhân tố bên trong ảnh hƣởng tới hiệu quả hoạt động của đơn vị. Hoàng Thị Ngân, Bùi Công Quang (2017), bài viết đã làm rõ yêu cầu đổi mói tổ chức và hoạt động của dơn vị sự nghiệp công lập cũng nhƣ chủ trƣơng đổi mổi tổ chức và hoạt động tổ chức công.
Đặc biệt, nhóm tác giả đã phân tích rõ nội dung cơ chế tự chủ tổ chức công. Vƣớng mắc, bất cập và cơ chế bảo đảm thực hiện tự chủ tổ chức công cũng đƣợc nhóm tác giả đƣa ra thảo luận. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu này mới chỉ đề cập trọng tâm và cơ chế tự chủ, giải pháp tổ chức hoạt 4 động tổ chức công theo hƣớng tự chủ hoạt động mà không nghiên cứu chuyên sâu về hiệu quả hoạt động của các tổ chức công này. Vũ Thị Thủy (2018), tác giả đã hệ thống hóa đƣợc cơ sở lý luận về quản lý tài chính, đƣa ra quan điểm mới về quản lý tài chính công đoàn các trƣờng Đại học công lập.
Trong đó, đặt ra mục tiêu quản lý tài chính công đoàn đối với các trƣờng đại học công lập là tăng thu, tiết kiệm chi, tăng tích lũy hƣớng đến bền vững tài chính gắn với chất lƣợng đầu ra. Chất lƣợng đầu ra phải đƣợc đánh giá trên cơ sở các chỉ tiêu so sánh với mô hình chuẩn của các trƣờng đại học trong khu vực và trên thế giới. Luận văn nhấn mạnh quản lý tài chính công đoàn các trƣờng đại học công lập theo hƣớng tự chủ tài chính cần đƣợc chú trọng trong điều kiện hạn hẹp về Ngân sách Nhà nƣớc, luận văn đã đề xuất khái niệm mới về tự chủ tài chính các trƣờng đại học công lập, khác biệt với quan điểm của nhiều chuyên gia kinh tế và nhà quản lý thực tiễn ở Việt Nam, trong đó, nhấn mạnh tự chủ tài chính công đoàn đối với các trƣờng đại học công lập nhằm mục tiêu cuối cùng là đảm bảo thu đủ bù đắp chi phí tƣơng ứng với chất lƣợng đào tạo, hƣớng tới bền vững tài chính. Khái niệm này là cơ sở lý luận quan trọng để xác định nội dung cụ thể của quản lý tài chính công đoàn.
Nguyễn Thu Hà (2020), hệ thống hóa quá trình hình thành và phát triển trƣờng đại học công lập ở Việt Nam cùng cơ sở lý luận về cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và cơ chế quản lý tài chính công tại các trƣờng đại học công lập hiện nay, luận văn đã khẳng định vai trò của các nguồn tài chính trong giáo dục đại học, trong đó nguồn NSNN và nguồn thu học phí, lệ phí giữ vai trò quan trọng; Thông qua phân tích, đánh giá thực trạng quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính tự chủ tại Trƣờng Đại học Hải Dƣơng. Luận văn đã chỉ ra những ƣu điểm cùng những hạn chế về quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính. Trên cơ sở thực trạng quản lý và sử dụng nguồn lực tài chính Luận văn đã trình bày một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng các nguồn lực tài chính ở Trƣờng Đại học Hải Dƣơng nói riêng, các trƣờng ĐHCL nói chung. Với những giải pháp đề xuất sẽ giúp hoàn thiện công tác QLTC tại các trƣờng, giúp các trƣờng thuận lợi trong việc thực hiện tự chủ tài chính và đảm bảo nguồn tài chính để các trƣờng phát triển bền vững.
Nguyễn Ngọc Hiếu (2021), tác giả hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp y tế công lập, trong đó đƣa ra kinh nghiệm của 5 một số nƣớc trên thế giới và ở Việt Nam về quản lý tài chính theo hƣớng tự chủ, rút ra bài học kinh nghiệm cho Bệnh viện đa khoa Bƣu Điện. Sau đó, bằng các phƣơng pháp thu thập, phân tích và xử lý số liệu tác giả đã cho thấy thực trạng tài chính và mức độ tự chủ tài chính của bệnh viện trong giai đoạn 2018-2021 từ đó tìm ra những tồn tại, hạn chế và đƣa ra đề xuất để hoàn thiện chế độ tài chính. Tuy nhiên, phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ tập trung vào lĩnh vực y tế chính vì vậy đề tài còn bỏ sót nhiều khía cạnh khác của công tác quản lý tài chính theo hƣớng tự chủ tại các đơn vị hành chính sự nghiệp và đặc biệt là các đơn vị sự nghiệp giáo dục đào tạo. Arsalan Shaikh (2012), tác giả cho rằng quản lý tài chính công lành mạnh là rất quan trọng để đạt đƣợc các mục tiêu của khu vực công thông qua vai trò của nó trong việc cải thiện chất lƣợng kết quả dịch vụ công; ra quyết định hoạt động và chiến lƣợc; tính bền vững lâu dài của các dịch vụ công; xây dựng niềm tin của công chúng vào hiệu quả hoạt động của ngành; bảo đảm sử dụng công quỹ tiết kiệm, hiệu quả.
Quản lý tài chính công tối ƣu sẽ thể hiện thêm tính linh hoạt cho phép các lĩnh vực mục tiêu điều chỉnh dễ dàng và theo cách mong muốn với những thay đổi do khu vực công gây ra. Bốn mục tiêu chính mà quản lý tài chính công hiệu quả cần bao gồm: quản lý tài chính tổng hợp - bền vững tài khóa, huy động và phân bổ nguồn lực; quản lý hoạt động - hiệu suất, giá trị đồng tiền và lập kế hoạch và quản lý tài chính chiến lƣợc; quản trị - minh bạch và trách nhiệm giải trình; Rủi ro quản lý - kiểm soát, tuân thủ và giám sát. Rémi Bourguignon (2017), tác giả phân tích nghĩa vụ minh bạch tài chính của các tổ chức công đoàn tại Pháp. Dựa trên các khảo sát, nghiên cứu thăm dò, tác giả giải quyết câu hỏi về làm thế nào để có sự hợp lý về các quy định hành chính với vai trò đại diện kết hợp trong các tổ chức công đoàn? Dựa trên các cuộc phỏng vấn với lãnh đạo công đoàn và cán bộ tài chính ở các cấp khác nhau trong ba liên đoàn lao động lớn tại Pháp, tác giả mô tả các cách khác nhau mà đoàn viên đã tiếp nhận các yêu cầu mới về công tác tài chính và chuyển chúng thành các thông lệ và chuẩn mực của tổ chức.
Tổng quan các công trình nghiên cứu trên có thể thấy mặc dù nhiều công trình nghiên cứu về quản lý tài chính của các tổ chức công tuy nhiên phân tích còn chƣa rõ nét, chƣa đƣa ra đƣợc các giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính cho các đơn vị hành chính công. Nhiều công trình nghiên cứu thực tiễn cơ chế, chính sách quản lý tài chính công tại Việt Nam qua các giai đoạn khác nhau tuy nhiên việc phân cấp quản lý tài 6 chính vẫn còn những bất cập. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, việc quản lý tài chính là một nhiệm vụ quan trọng, đặt ra yêu cầu hiệu quả, chất lƣợng, tiết kiệm chi phí, tận dụng tối đa các nguồn thu. Các công trình nghiên cứu về tổ chức Công đoàn, đặc biệt là Công đoàn cấp Ngành còn thiếu và hạn chế.
Việc đổi mới cách thức quản lý, tác động của yếu tố kinh tế xã hội và sự phát triển khoa học công nghệ làm ảnh hƣởng đến công tác quản lý tài chính của các tổ chức Công đoàn. Đòi hỏi cần có những nghiên cứu cụ thể, thực tiễn để hoàn thiện và nâng cao chất lƣợng, hiệu quả công tác quản lý tài chính ở các đơn vị hành chính công nói chung và Công đoàn các cấp nói riêng. Xuất phát từ những khoảng trống nghiên cứu này, đề tài của tác giả lựa chọn có vấn đề nghiên cứu cụ thể, phạm vi và đối tƣợng nghiên cứu không trùng lắp và mang tính khoa học, thực tiễn. Cơ sở lý luận về quản lý tài chính trong các tổ chức công 1.
Quản lý Thuật ngữ “quản lý” thƣờng đƣợc hiểu đó là quá trình mà chủ thể quản lý sử dụng các công cụ quản lý và phƣơng pháp quản lý thích hợp nhằm điều khiển đối tƣợng quản lý hoạt động và phát triển nhằm đạt đến những mục tiêu đã định. Quản lý đƣợc sử dụng khi nói tới các hoạt động và các nhiệm vụ mà nhà quản lý phải thực hiện thƣờng xuyên từ việc lập kế hoạch đến quá trình thực hiện kế hoạch đồng thời tổ chức kiểm tra. Ngoài ra nó còn hàm ý cả mục tiêu, kết quả và hiệu năng hoạt động của tổ chức.