CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI: 1. Hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại: Hoạt động tín dụng là hoạt động chính tạo ta phần lớn lợi nhuận cho ngân hàng. Hoạt động cho vay có thể phân chia làm nhiều loại khác nhau theo tính chất và đối tượng của hoạt động tín dụng.
Tuy nhiên, hoạt động cho vay phải đảm bảo một số điều kiện cơ bản. Ba điều kiện cơ bản của một hợp đồng cho vay là: * Thời hạn, lãi suất và hạn mức hoàn trả hay thời gian đáo hạn của hợp đồng. * Vốn vay phải đảm bảo sử dụng đúng mục đích. * Về nguyên tắc, vốn vay phải được đảm bảo bằng tài sản tương đương.
Hoạt động tín dụng có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí, trong đó có một số tiêu chí chủ yếu sau: * Phân loại tín dụng dựa theo tiêu chí thời gian: - Cho vay ngắn hạn: Từ 12 tháng trở xuống tài trợ cho tài sản lưu động. - Cho vay trung hạn: Từ trên 1 năm đến 5 năm tài trợ cho các tài sản cố định như phương tiện vận tải, một số cây trồng vật nuôi, trang thiết bị chóng hao mòn. - Tín dụng dài hạn: Trên 5 năm tài trợ cho công trình xây dựng như nhà, cầu, sân bay, đường, máy móc thiết bị có giá trị lớn, thường có thời gian sử dụng lâu. * Phân loại tín dụng dựa trên hình thức tài trợ: - Cho vay: Là việc ngân hàng đưa tiền cho khách hàng với cam kết khách hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định.
Đây là tài sản lớn nhất trong khoản mục tín dụng. - Chiết khấu thương phiếu: Là việc ngân hàng ứng trước tiền cho khách hàng tương ứng với giá trị của thương phiếu trừ đi phần thu nhập của ngân hàng để sở hữu một thương phiếu chưa đến hạn ( hoặc một giấy nợ). Luan van 4 - Cho thuê là việc ngân hàng bỏ tiền ra mua tài sản để cho khách hàng thuê theo những thỏa thuận nhất định. Sau thời gian nhất định khách hàng phải trả cả gốc và lãi cho ngân hàng.
- Bảo lãnh: Là việc ngân hàng cam kết thực hiện các nghĩa vụ tài chính hộ khách hàng của mình. * Phân loại tín dụng dựa trên tài sản đảm bảo: - Tín dụng không cần tài sản đảm bảo: là hình thức cấp tín dụng không dựa trên cam kết yêu cầu ngân hàng và khách hàng phải kí hợp đồng bảo đảm. - Tín dụng có tài sản đảm bảo: Là hình thức cấp tín dụng dựa trên cam kết đảm bảo yêu cầu ngân hàng và khách hàng phải kí hợp đồng bảo đảm. * Phân loại tín dụng dựa trên rủi ro: - Tín dụng lành mạnh: Các khoản tín dụng có khả năng thu hồi cao.
- Tín dụng có vấn đề: Các khoản tín dụng có dấu hiệu không lành mạnh như khách hàng chậm tiêu thụ, tiến độ thực hiện kế hoạch bị chậm… - Nợ quá hạn có khả năng thu hồi: Các khoản nợ đã quá hạn với thời gian ngắn và khách hàng có kế hoạch khắc phục tốt, tài sản đảm bảo có giá trị lớn… - Nợ khó đòi: Nợ quá hạn quá lâu, khả năng trả nợ rất kém, tài sản thế chấp quá nhỏ hoặc bị giảm giá… * Phân loại khác: - Theo ngành kinh tế ( công nghiệp, nông nghiệp…) - Theo đối tượng tín dụng ( tài sản lưu động, tài sản cố định) - Theo mục đích ( sản xuất, tiêu dùng…) 1. Hoạt động tín dụng đối với khách hàng doanh nghiệp tại NHTM: 1. Khái niệm Doanh nghiệp: Theo Luật Doanh nghiệp ngày 12 tháng 6 năm 1999 và hướng dẫn thực hiện Luật Doanh nghiệp ngày 13 tháng 2 năm 2000, khái niệm doanh nghiệp như sau:“Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế, có tên riêng, có tài sản, có địa chỉ giao Luan van 5 dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện các hoạt động kinh doanh.” Như vậy doanh nghiệp được hiểu là một đơn vị sản xuất kinh doanh được tổ chức, nhằm tạo ra sản phẩm và dịch vụ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trên thị trường, thông qua đó để tối đa hóa lợi nhuận trên cơ sở tôn trọng pháp luật của nhà nước và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng. Quy trình cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp: Quy trình cho vay là tổng hợp các nguyên tắc, quy định của ngân hàng trong việc cấp tín dụng.
Trong đó, các giai đoạn cụ thể được xây dựng theo một trình tự nhất định kể từ khi chuẩn bị hồ sơ đề nghị cấp tín dụng đến khi chấm dứt quan hệ tín dụng. Đây là một quá trình bao gồm nhiều giai đoạn mang tính chất liên hoàn theo một trật tự nhất định đồng thời có quan hệ chặt chẽ gắn bó với nhau. Quy trình này có thể cụ thể hóa theo sơ đồ sau: Luan van 6 Tiếp xúc khách hàng, hướng dẫn lập và tiếp nhận hồ sơ vay vốn Thẩm định khách hàng và phương án Thẩm định TSĐB dự án kinh doanh Hồ sơ trình ban tín dụng, hội đồng tín dụng Hoàn thiện hồ sơ tín dụng và thực hiện cấp tín dụng iểm tra và xử lý nợ vay Tất toán hợp đồng tín dụng và lưu trữ hồ sơ 1.3 Phương thức cho vay: a. Cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp Là phương thức cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu vốn thường xuyên hay nhu cầu vốn do đặc điểm sản xuất kinh doanh theo thời vụ của doanh nghiệp.
Phần lớn các khoản cho vay này có thể thế chấp hoặc cầm cố tài sản. Cho vay ngắn hạn đối với doanh nghiệp bao gồm một số phương thức cho vay như sau: Luan van 7 - Cho vay từng lần : Là hình thức cho vay tương đối phổ biến của ngân hàng đối với khách hàng không có nhu cầu vay thường xuyên, không có điều kiện để cấp hạn mức thấu chi. Cho vay từng lần thường áp dụng cho các khoản vay dài hạn hoặc cho vay các dự án. Ưu điểm của phương thức cho vay từng lần là ngân hàng chủ động sử dụng vốn, thu lãi cao do các món vay được tách biệt thành các hồ sơ khác nhau.
-Cho vay theo hạn mức tín dụng: Là phương thức cho vay theo đó ngân hàng thỏa thuận cấp cho khách hàng hạn mức tín dụng. Hạn mức tín dụng là mức dư nợ vay tối đa được duy trì trong một thời hạn nhất định mà ngân hàng và khách hàng đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng. Căn cứ để cấp hạn mức tín dụng là kế hoạch tài chính của doanh nghiệp, trong đó dự báo chi tiết về tài sản và vốn của doanh nghiệp. Đây là phương thức cho vay thuận tiện cho khách hàng vay mượn thường xuyên và được ngân hàng tín nhiệm.
Phương thức cho vay này có ưu điểm là thủ tục đơn giản, khách hàng chủ động được nguồn vốn vay, tuy nhiên về phía ngân hàng dễ bị đọng vốn, đồng thời do các lần vay không tách biệt thành các kì hạn nợ cụ thể nên ngân hàng khó kiểm soát hiệu quả sử dụng từng lần vay. - Cho vay luân chuyển: Là phương thức cho vay dựa trên luân chuyển của hàng hóa. Phương thức này áp dụng đối với khách hàng có nhu cầu vay vốn thường xuyên và được ngân hàng tín nhiệm. Cho vay luân chuyển rất thuận tiện cho khách hàng.
Thủ tục vay chỉ cần thực hiện một lần cho nhiều lần vay. Tuy nhiên nếu khách hàng gặp khó khăn trong tiêu thụ hàng hóa thì ngân hàng sẽ gặp khó khăn trong việc thu hồi vốn do thời hạn của khoản vay không được quy định rõ ràng. - Cho vay thấu chi: Thấu chi là phương thức cho vay trong đó ngân hàng cho phép khách hàng được chi trội trên số dư tiền gửi thanh toán của mình đến một giới hạn nhất định và trong khoản thời gian xác định. Cho vay trung và dài hạn Là phương thức cho vay nhằm đáp ứng nhu cầu tài trợ cho tài sản cố định và tài sản lưu động thường xuyên hay nhu cầu tài trợ cho các dự án riêng biệt.
Doanh nghiệp có nhu cầu tín dụng trung và dài hạn để mua sắm trang thiết bị, xây dựng, Luan van 8 cải tiến kĩ thuật, mua công nghệ…Về nguyên tắc, doanh nghiệp có thể sử dụng vốn dài hạn, bao gồm vốn chủ sở hữu và nợ dài hạn để tài trợ cho những loại tài sản này. Nhưng do vốn chủ sở hữu có giới hạn nên thường doanh nghiệp phải sử dụng đến nguồn vốn vay dài hạn. Doanh nghiệp có thể vay dài hạn thông qua ngân hàng hoặc phát hành trái phiếu huy động vốn trên thị trường. Nhu cầu theo = Nhu cầu đầu tư vào + Nhu cầu đầu tư vào DA TSCĐ TSLĐ Số tiền có thể cho vay = Nhu cầu đầu tư - Các nguồn khác tham gia tài trợ Cho vay trung và dài hạn có thể bao gồm nhiều phương thức khác nhau như cho vay trả góp, cho vay theo các dự án….
+ Cho vay trả góp: Là hình thức cho vay, theo đó ngân hàng cho phép khách hàng trả gốc làm nhiều lần trong thời hạn cho vay đã thỏa thuận. Cho vay trả góp rủi ro cao do khách hàng thường thế chấp bằng hàng hóa mua trả góp. + Cho vay theo các dự án: hái niệm dự án có thể hiểu là tổng thể các chính sách, hoạt động và chi phí liên quan với nhau được hoạch định nhằm đạt được những mục tiêu nào đó trong một thời gian nhất định. Cho vay theo dự án đòi hỏi quá trình thẩm định dự án một cách cẩn trọng và chính xác.
Trên đây là một số phương thức cho vay khách hàng doanh nghiệp phân theo kì hạn cho vay. Mặc dù phương thức cho vay doanh nghiệp có thể khác nhau, tuy nhiên các phương thức đó đều phải tuân theo một quy trình cho vay chung nhất, đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất trong quá trình cho vay của ngân hàng thương mại. RỦI RO TÍN DỤNG ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI.