Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ RỦI RO TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Cơ sở lý luận về quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại 1. Khái niệm quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại Khái niệm về Ngân hàng thương mại: Là tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác có liên quan vì mục tiêu lợi nhuận theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng và các quy định khác của pháp luật.[1] Khái niệm về Rủi ro tín dụng: là khả năng xảy ra tổn thất trong hoạt động ngân hàng của tổ chức tín dụng do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện nghĩa vụ của mình theo cam kết.[2] Về bản chất có thể hiểu quản lý rủi ro tín dụng của NHTM có thể hiểu là quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của các nhà quản lý ngân hàng lên các đối tượng quản lý và các khách thể kinh doanh nhằm mục tiêu phòng ngừa, hạn chế và giảm thiểu các rủi ro trong kinh doanh từ đó nâng cao mức độ an toàn, khả năng sinh lời và đạt được các mục tiêu tăng trưởng trong ngắn hạn và dài hạn của mỗi NHTM. Nhiều nhà nghiên cứu và hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh ngân hàng cho rằng: đối với các NHTM quản lý kinh doanh cũng chính là quản lý rủi ro, hay nói cụ thể hơn, quản lý rủi ro chính là trung tâm hoạt động quản lý điều hành ngân hàng.
Hiểu một cách đơn giản thì quản lý rủi ro chính là quá trình các nhà quản lý ngân hàng áp dụng các nguyên lí, các phương pháp và kinh nghiệm quản trị kinh doanh của NHTM ở các quốc gia phát triển vào hoạt động kinh doanh của mình để giám sát, phòng ngừa, hạn chế và giảm thấp rủi ro trong hoạt động tín dụng, đầu tư và các hoạt động kinh doanh khác để giảm LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 những tổn thất nhất định cho ngân hàng, đồng thời không ngừng tăng uy tín và nâng cao sức mạnh của ngân hàng trên thương trường. Đối với rủi ro tín dụng, đầu tiên phải coi đó là một hiện tượng có thể xảy ra ngoài mong muốn của ngân hàng khi thực hiện cho vay đối với khách hàng. Với quan niệm như vậy, mỗi khi bắt đầu xem xét một khoản tín dụng, ngân hàng cần lường trước những rủi ro có thể xảy ra. Đây cũng chính là xuất phát điểm hình thành nên ý tưởng quản lý rủi ro tín dụng của NHTM.
Mặc dù rủi ro tín dụng là một hiện tượng tiềm ẩn và không phải bao giờ cũng xảy ra khi ngân hàng cung cấp một khoản tín dụng nhưng trong nhiều trường hợp do tính lặp lại của rủi ro nên người ta có thể nhận biết được quy luật của nó. Chính vì điều này mà ngân hàng có thể tìm ra được những biện pháp quản lý nhằm hạn chế khả năng xảy ra rủi ro tín dụng và giảm thiểu tổn thất do rủi ro tín dụng gây ra. Vậy quản lý rủi ro tín dụng là một trong những nội dung quản lý của NHTM bao gồm: nhận biết và đánh giá mức độ rủi ro, thực thi các biện pháp hạn chế khả năng xảy ra rủi ro tín dụng và giảm thiểu tổn thất khi rủi ro tín dụng xảy ra. Theo Uỷ ban Basel (Ủy ban liên hiệp các cơ quan giám sát nghiệp vụ ngân hàng tại 12 quốc gia công nghiệp lớn được thành lập năm 1975), Quản lý rủi ro tín dụng: là việc thiết lập cơ chế nhận biết, đo lường, quản lý và kiểm soát được các rủi ro hiện tại và rủi ro tiềm an trong hoạt động tín dụng một cách đầy đủ, nhằm tối đa hoá lợi nhuận được điều chỉnh theo yếu tố rủi ro bằng cách duy trì mức độ rủi ro tín dụng trong phạm vi chấp nhận được.
Đặc điểm quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại QLRRTD mang tính tất yếu. Nó luôn luôn tồn tại và gắn liền với hoạt động tín dụng. Chấp nhận rủi ro là đương nhiên trong hoạt động ngân hàng. Các NHTM cần phải đánh giá cơ hội kinh doanh dựa trên mối quan hệ rủi ro LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 - lợi nhuận nhằm tìm ra cơ hội đạt được những lợi ích xứng đáng với mức rủi ro mà mình phải chấp nhận.
Ngân hàng sẽ hoạt động và phát triển tốt nếu như khả năng quản lý rủi ro tốt, kiểm soát được và nằm trong phạm vi khả năng nguồn tài chính và năng lực tín dụng của mình. QLRRTD mang tính gián tiếp. Hoạt động quản lý rủi ro xảy ra trước lẫn sau khi NHTM giải ngân vốn vay và trong quá trình sử dụng vốn vay của khách hàng. Do tình trạng thông tin bất cân xứng nên NHTM thường ở vào thế bị động.
NHTM thường biết thông tin sau hoặc thông tin không chính xác về những khó khăn thất bại của khách hàng và do đó thường có những ứng phó không kịp thời. QLRRTD mang tính đa dạng và phức tạp. Đặc điểm này thể hiện ở sự đa dạng và phức tạp trong nguyên nhân gây ra RRTD cũng như diễn biến việc, hậu quả khi nó xảy ra, từ đó cách ứng phó tương ứng cũng đa dạng và phức tạp. QLRRTD mang tính hệ thống.
Để quản lý được rủi ro cần có một hệ thống các phòng ban cũng như các tiêu chí trong quá trình cấp tín dụng. QLRRTD mang tính khoa học. Tất cả những biện pháp quản lý rủi ro đều được nghiên cứu kỹ lưỡng qua rất nhiều năm phát triển của hệ thống ngân hàng. Các hệ thống theo dõi, thống kê, phân tích và hành động với từng phòng ban cụ thể, với những nguồn lực cụ thể.
QLRRTD mang tính nghệ thuật. Việc áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro đòi hỏi người vận dụng phải hết sức mềm dẻo và hợp lý trong từng trường hợp, tránh sự cứng nhắc, rập khuôn. Khi áp dụng một cách hài hòa thì kết quả mang lại cũng sẽ cao hơn rất nhiều. Vai trò quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại Quản lý rủi ro tín dụng được coi là nội dung quản lý quan trọng nhất của các ngân hàng thương mại.
Vì hoạt động tín dụng là hoạt động quan LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 trọng nhất và có vai trò quyết định đến kết quả hoạt động của ngân hàng thương mại. Quản lý rủi ro tín dụng giúp ngân hàng thương mại tận dụng triệt để các cơ hội kinh doanh mang lại thu nhập cao dựa trên cơ sở xác định tương đối chính xác các rủi ro của khách hàng, từ đó nâng cao khả năng sinh lợi cho ngân hàng. Mặt khác, một ngân hàng có khả năng quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả còn tạo điều kiện cho các dự án có khả năng sinh lời và có tính khả thi cao tiếp nhận nguồn vốn vay từ ngân hàng cho dù khách hàng không có tài sản đảm bảo. Từ đó nâng cao mức độ tín nhiệm của ngân hàng đối với khách hàng.
Một ngân hàng có khả năng quản lý rủi ro tốt sẽ luôn được các tổ chức tài chính quốc tế đánh giá cao về khả năng hoạt động. Từ đó sẽ được quảng bá rộng rãi về hình ảnh, dễ dàng thu hút được nguồn vốn lớn, chọn lựa được những khách hàng có chất lượng. Là hoạt động sống còn đối với bất kỳ ngân hàng nào, hoạt động quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả được vận hành một cách hệ thống từ cấp vĩ mô xuống các đơn vị, tạo ra một bộ máy vận hành trơn tru, mang lại tốc độ tăng trưởng cao đối với lợi nhuận của ngân hàng. Trên giác độ vĩ mô toàn hệ thống ngân hàng thương mại và nền kinh tế, yêu cầu hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng ngày càng cấp thiết để tạo nên một thị trường tài chính lành mạnh, thúc đẩy phát triển kinh tế.
Nội dung quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại - Nhận biết rủi ro. Các nội dung chủ yếu trong giai đoạn nhận biết rủi ro gồm có: + Phân tích danh mục tín dụng của ngân hàng: để nhận biết những nguy cơ rủi ro phát sinh từ quy mô tín dụng, cơ cấu tín dụng, ngành nghề, loại tiền… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 + Phân tích đánh giá khách hàng: Nhằm phát hiện những nguy cơ rủi ro trong từng khách hàng, từng khoản nợ cụ thể. Phân tích đánh giá khách hàng là cả một quá trình từ khi tiếp xúc khách hàng, tiếp nhận các thông tin từ khách hàng, tiến hành phân tích thẩm định khách hàng trước, trong và sau khi cho vay. - Đo lường rủi ro.
Đối với rủi ro tín dụng tổng thể, ngân hàng có thể đo lường được qua việc tính toán các chỉ tiêu như quy mô dư nợ, cơ cấu dư nợ, tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu, hệ số rủi ro tín dụng, dự phòng rủi ro… Đặc biệt hai chỉ tiêu: tỷ lệ nợ quá hạn và nợ xấu phản ánh rõ nét rủi ro của ngân hàng. - Quản lý rủi ro. Sau khi nhận biết và hình thành các chỉ tiêu đo lường, rủi ro cần phải được theo dõi thường xuyên. Nội dung cơ bản của quản lý rủi ro bao gồm: + Xây dựng chiến lược quản lý rủi ro.
+ Xây dựng chính sách quản lý rủi ro. + Quản lý danh mục cho vay và phân tán rủi ro. - Kiểm soát và xử lý rủi ro tín dụng. Là những hoạt động hoạt động tập trung vào việc né tránh, ngăn chặn, giảm bớt, nếu không thì cũng là kiểm soát những rủi ro tín dụng.
Cần thiết phải có các chốt kiểm tra nằm trong các quy trình nghiệp vụ (ví dụ: hệ thống kiểm soát nội bộ) để kiềm chế rủi ro tín dụng trong hạn mức cho phép, đồng thời có biện pháp để theo dõi các trường hợp vượt hạn mức rủi ro đã quy định. Chi phí cho các thủ tục kiểm soát cao có thể giảm thiểu rủi ro tối đa nhưng hiệu quả lại thấp, ngược lại chi phí cho các thủ tục kiểm soát thấp có thể đem lại lợi nhuận cao nhưng rủi ro cũng có thể cao. Ban điều hành phải tìm ra sự cân bằng tối ưu giữa chi phí cho các thủ tục kiểm soát và lợi ích đem lại từ các thủ tục đó, từ đó lựa chọn các phương thức xử lý rủi ro phù hợp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý rủi ro tín dụng tại ngân hàng thương mại 1.