Luận văn thạc sĩ thông tin thư viện nghiên cứu xây dựng và quản lý nguồn tài nguyên số nội sinh tại trung tâm thông tin khoa học và công nghệ quốc gia

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu xây dựng và quản lý nguồn tài nguyên số nội sinh tại trung tâm thông tin khoa học và công nghệ quốc gia.

• Tác giả: Phạm Văn Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Viết Nghĩa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Thư viện
• Đề tài: Quản Lý Nguồn Tài Nguyên Số Tại Trung Tâm Thông Tin Khoa Học Và Công Nghệ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VAI TRÒ CUA NGUỒN TÀI NGUYÊN SỐ NỘI SINH ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRUNG TÂM THÔNG TIN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ QUỐC GIA
• 1.1. Giới thiệu chung về Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia
• 1.2. Định hướng phát triển Trung tâm trong thời gian tới
• 1.3. Tầm quan trọng của nguồn tài nguyên số nội sinh đối với sự phát triển Trung tâm
• 1.4. Một số khái niệm
• 1.5. Tài nguyên số nội sinh trong sự phát triển của Trung tâm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ NGUỒN TÀI NGUYÊN SỐ NỘI SINH TẠI TRUNG TÂM
• 2.1. Nguồn tài nguyên số nội sinh trong cơ cấu vốn tài liệu của Trung tâm
• 2.2. Cơ sở dữ liệu thư mục
• 2.3. Cơ sở dữ liệu toàn văn
• 2.4. Hiện trạng công tác phát triển nguồn tài nguyên số nội sinh
• 2.5. Khung khổ pháp lý
• 2.6. Quy trình tạo lập tài liệu số
• 2.7. Xây dựng cơ sở dữ liệu
• 2.8. Tổ chức khai thác nguồn tài nguyên số nội sinh
• 2.9. Công tác tuyên truyền, giới thiệu nguồn tài nguyên số nội sinh
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TỐI ƯU HÓA CÔNG TÁC XÂY DỰNG VÀ QUẢN LÝ NGUỒN TÀI NGUYÊN SỐ NỘI SINH TẠI TRUNG TÂM
• 3.1. Đảm bảo tính pháp lý cho nguồn tài nguyên số nội sinh
• 3.2. Đảm bảo nguồn nguyên liệu
• 3.3. Nâng cao chất lượng nguồn tài nguyên số nội sinh
• 3.4. Tối ưu hoá công tác số hoá tài liệu truyền thống
• 3.5. Hoàn thiện công tác biên mục
• 3.6. Tối ưu hoá quá trình trao đổi và lưu dữ liệu giữa các bộ phận
• 3.7. Tổ chức lại các bộ sưu tập số
• 3.8. Hoàn thiện hệ thống phần mềm
• 3.9. Tăng cường chia sẻ nguồn tài nguyên số nội sinh
• 3.10. Đảm bảo an toàn cho dữ liệu số
• 3.11. Xây dựng cơ chế truy cập phù hợp
• 3.12. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền giới thiệu nguồn tài nguyên số nội sinh
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Vai trò của nguồn tài nguyên số nội sinh đối với sự phát triển của Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia

Nguồn tài nguyên số nội sinh đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia. Quản lý tài nguyên số không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình thu thập và lưu trữ thông tin mà còn nâng cao khả năng truy cập và sử dụng thông tin khoa học. Trung tâm đã xác định rõ tầm quan trọng của việc phát triển tài nguyên thông tin nội sinh, từ đó xây dựng các cơ sở dữ liệu và hệ thống quản lý thông tin hiệu quả. Việc này không chỉ giúp bảo tồn các tài liệu quý giá mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc nghiên cứu và phát triển công nghệ. Theo một nghiên cứu, "Thông tin là tài sản quý giá nhất trong kỷ nguyên số". Điều này nhấn mạnh rằng việc quản lý thông tin một cách hiệu quả là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của Trung tâm.

1.1. Giới thiệu chung về Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia

Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia được thành lập với mục tiêu trở thành cơ quan đầu mối trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin khoa học và công nghệ. Công nghệ thông tin đã được áp dụng để xây dựng các cơ sở dữ liệu, giúp tối ưu hóa việc quản lý và khai thác tài nguyên số. Trung tâm không chỉ cung cấp thông tin cho các nhà nghiên cứu mà còn hỗ trợ các cơ quan nhà nước trong việc hoạch định chính sách. Việc phát triển hệ thống quản lý thông tin đã giúp Trung tâm nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng.

II. Thực trạng công tác xây dựng và quản lý nguồn tài nguyên số nội sinh tại Trung tâm

Hiện trạng công tác xây dựng và quản lý tài nguyên số tại Trung tâm cho thấy nhiều thách thức và cơ hội. Trung tâm đã xây dựng được nhiều cơ sở dữ liệu thư mục và toàn văn, tuy nhiên, việc quản lý dữ liệu vẫn còn gặp khó khăn trong việc đảm bảo tính pháp lý và chất lượng thông tin. Các quy trình số hóa tài liệu cần được cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người dùng. Theo một báo cáo, "Chất lượng thông tin là yếu tố quyết định đến sự thành công của bất kỳ hệ thống thông tin nào". Điều này cho thấy rằng việc nâng cao chất lượng tài nguyên số là cần thiết để phát triển bền vững.

2.1. Nguồn tài nguyên số nội sinh trong cơ cấu vốn tài liệu của Trung tâm

Nguồn tài nguyên số nội sinh tại Trung tâm bao gồm các tài liệu nghiên cứu, báo cáo kết quả nghiên cứu và các tài liệu hội nghị. Quản lý thông tin hiệu quả sẽ giúp bảo tồn và phát huy giá trị của các tài liệu này. Trung tâm đã áp dụng nhiều công nghệ mới để số hóa và lưu trữ tài liệu, tuy nhiên, việc tổ chức và khai thác thông tin vẫn cần được cải thiện. Việc xây dựng các cơ sở dữ liệu toàn văn và thư mục là một bước tiến quan trọng, nhưng cần có chiến lược rõ ràng để tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên số.

III. Một số giải pháp tối ưu hóa công tác xây dựng và quản lý nguồn tài nguyên số nội sinh tại Trung tâm

Để tối ưu hóa công tác xây dựng và quản lý tài nguyên số, Trung tâm cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần đảm bảo tính pháp lý cho nguồn tài nguyên số nội sinh, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác và sử dụng thông tin. Thứ hai, nâng cao chất lượng nguồn tài nguyên số thông qua việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong công tác số hóa. Cuối cùng, việc tổ chức lại các bộ sưu tập số và hoàn thiện hệ thống phần mềm sẽ giúp tăng cường khả năng chia sẻ và truy cập thông tin. Như một chuyên gia đã nói, "Chia sẻ thông tin là chìa khóa cho sự phát triển bền vững". Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tối ưu hóa công tác quản lý tài nguyên số.

3.1. Đảm bảo tính pháp lý cho nguồn tài nguyên số nội sinh

Đảm bảo tính pháp lý cho nguồn tài nguyên số nội sinh là một trong những yếu tố quan trọng trong công tác quản lý. Trung tâm cần xây dựng các quy định rõ ràng về quyền sở hữu trí tuệ và bảo vệ thông tin. Việc này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các tác giả mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc chia sẻ và sử dụng thông tin. Theo một nghiên cứu, "Việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ là cần thiết để khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới". Điều này cho thấy rằng việc đảm bảo tính pháp lý sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của nguồn tài nguyên số.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh kỷ nguyên thông tin, thông tin trở thành nhân tố quyết định mọi hoạt động kinh tế - xã hội. Tại Việt Nam, Trung tâm Thông tin Khoa học và Công nghệ Quốc gia (TTKH&CNQG) giữ vai trò đầu mối trong hệ thống thông tin khoa học và công nghệ quốc gia, với nhiệm vụ thu thập, quản lý và lưu giữ nguồn tài nguyên số nội sinh (TNSNS) phong phú và đa dạng. Tính đến năm 2009, Trung tâm sở hữu trên 450.000 đầu sách, gần 7.000 tên tạp chí, khoảng 9.000 báo cáo kết quả nghiên cứu và hàng triệu biểu ghi trong các cơ sở dữ liệu thư mục và toàn văn. Tuy nhiên, công tác xây dựng và quản lý nguồn TNSNS còn nhiều thách thức như vấn đề bản quyền, quy trình số hóa, và khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên này.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hoàn thiện quy trình xây dựng cơ sở dữ liệu và quản lý, tổ chức khai thác nguồn TNSNS tại Trung tâm, góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng và thúc đẩy hiện đại hóa thư viện trung ương về khoa học và công nghệ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động xây dựng và phát triển nguồn TNSNS tại Trung tâm từ năm 1987 đến năm 2009, bao gồm các cơ sở dữ liệu thư mục, toàn văn và các bản tin điện tử. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển hệ thống thông tin KH&CN quốc gia, hỗ trợ công tác quản lý, phổ biến tri thức và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học công nghệ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích quá trình xây dựng và phát triển nguồn TNSNS tại Trung tâm. Hai mô hình nghiên cứu chính bao gồm:

• Mô hình quản lý nguồn tài nguyên số: tập trung vào các khái niệm về tài nguyên số, tài liệu số, bộ sưu tập số và cơ sở dữ liệu, phân biệt rõ nguồn TNSNS là tài nguyên do chính cơ quan tạo lập và quản lý.
• Mô hình quy trình số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu: bao gồm các bước lựa chọn tài liệu, số hóa, xử lý dữ liệu, lưu trữ và khai thác, đồng thời đảm bảo tính pháp lý và chất lượng nguồn tài nguyên.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: tài nguyên số (TNS), tài liệu số (TLS), bộ sưu tập số (BSTS), cơ sở dữ liệu (CSDL), quyền tác giả và bản quyền số hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu, quan sát và phỏng vấn trực tiếp cán bộ thông tin và người dùng tin tại Trung tâm. Cỡ mẫu phỏng vấn gồm các cán bộ thuộc các phòng chức năng như Phòng Phát triển nguồn tin, Phòng CSDL, Phòng Phân tích thông tin, với mục đích đánh giá thực trạng và hiệu quả công tác xây dựng, quản lý nguồn TNSNS.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các báo cáo nội bộ, số liệu thống kê về lượng tài liệu số hóa, biểu ghi trong các CSDL, các văn bản pháp luật liên quan đến quyền tác giả và bản quyền số hóa. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phương pháp định tính và định lượng, kết hợp so sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1987 (bắt đầu xây dựng các cơ sở dữ liệu) đến năm 2009, tập trung đánh giá các giai đoạn phát triển công nghệ thông tin và ứng dụng số hóa tại Trung tâm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn tài nguyên số nội sinh phong phú và đa dạng: Trung tâm hiện quản lý trên 10 cơ sở dữ liệu thư mục với hàng triệu biểu ghi, trong đó có 143.969 biểu ghi sách, 6.938 biểu ghi tạp chí, 345.323 biểu ghi tài liệu KH&CN nước ngoài và gần 55.000 biểu ghi tài liệu toàn văn KH&CN Việt Nam. Ngoài ra, Trung tâm lưu trữ hơn 265 phim khoa học trên 145 đĩa CD-ROM.

2. Quy trình số hóa tài liệu được đầu tư hiện đại: Trung tâm đã trang bị máy scanner công nghiệp APT BookScan 1200 với tốc độ 1.200 trang/giờ, cùng nhiều máy scanner tốc độ cao khác, giúp số hóa hàng triệu trang tài liệu mỗi năm. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số lỗi kỹ thuật như lệch trang, mờ chữ cần khắc phục.

3. Vấn đề bản quyền số hóa còn nhiều tranh cãi: Mặc dù số hóa tài liệu phục vụ nghiên cứu và lưu trữ được quy định trong Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định 100/2006/NĐ-CP, việc sao chép và phân phối bản sao kỹ thuật số chưa được phép rõ ràng, dẫn đến hai quan điểm trái ngược về tính hợp pháp của công tác số hóa tại Trung tâm.

4. Ứng dụng phần mềm quản lý đa dạng và hiện đại: Trung tâm sử dụng nhiều phần mềm như CDS/ISIS, WINISIS, Zope, Libol, Greenstone để xây dựng và quản lý các CSDL thư mục và toàn văn. Các phần mềm này hỗ trợ chuẩn biên mục MARC21, AACR-2, chuẩn siêu dữ liệu Dublin Core, giúp nâng cao chất lượng và khả năng trao đổi dữ liệu.

Thảo luận kết quả

Việc phát triển nguồn TNSNS tại Trung tâm đã góp phần quan trọng trong việc hiện đại hóa thư viện trung ương về KH&CN, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dùng tin. Sự đa dạng về loại hình tài liệu và quy mô cơ sở dữ liệu tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác và phổ biến thông tin khoa học.

Tuy nhiên, các khó khăn về bản quyền số hóa phản ánh sự cần thiết phải có các chính sách pháp lý rõ ràng và đồng bộ hơn để bảo vệ quyền lợi của tác giả và đơn vị số hóa. So sánh với các dự án thư viện số quốc tế, Trung tâm cần tiếp tục hoàn thiện quy trình số hóa, nâng cao chất lượng dữ liệu và áp dụng các chuẩn quốc tế để tăng tính tương thích và chia sẻ nguồn tài nguyên.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng biểu ghi trong các CSDL chính, biểu đồ tăng trưởng lượt truy cập dịch vụ trực tuyến và bảng so sánh các phần mềm quản lý được sử dụng tại Trung tâm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách bản quyền: Xây dựng hướng dẫn cụ thể về quyền số hóa, lưu trữ và phân phối tài liệu số nhằm đảm bảo tuân thủ luật sở hữu trí tuệ, giảm thiểu rủi ro pháp lý. Chủ thể thực hiện: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Thời gian: 1-2 năm.

2. Nâng cao chất lượng quy trình số hóa: Đầu tư thêm thiết bị số hóa hiện đại, đào tạo kỹ thuật viên vận hành máy APT BookScan 1200 để giảm thiểu lỗi kỹ thuật, đồng thời áp dụng quy trình kiểm tra chất lượng nghiêm ngặt. Chủ thể thực hiện: Trung tâm TTKH&CNQG. Thời gian: 6-12 tháng.

3. Tiếp tục áp dụng và đồng bộ các chuẩn quốc tế: Triển khai áp dụng chuẩn AACR2 trong biên mục, chuẩn Dublin Core cho siêu dữ liệu, chuẩn MARC21 cho trao đổi dữ liệu nhằm nâng cao khả năng liên kết và chia sẻ thông tin. Chủ thể thực hiện: Phòng CSDL và Phòng Phát triển nguồn tin. Thời gian: 1 năm.

4. Phát triển hệ thống khai thác và phổ biến nguồn TNSNS: Xây dựng giao diện truy cập thân thiện, đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin (trực tuyến, di động), tăng cường tuyên truyền giới thiệu nguồn tài nguyên số đến các đối tượng người dùng. Chủ thể thực hiện: Phòng Thông tin tuyên truyền và Phòng Tra cứu cung cấp tài liệu điện tử. Thời gian: 1-2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý thư viện và trung tâm thông tin KH&CN: Nghiên cứu giúp hoàn thiện quy trình xây dựng và quản lý nguồn tài nguyên số nội sinh, nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng.

2. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Tham khảo để xây dựng chính sách phát triển hạ tầng thông tin KH&CN, đặc biệt về bản quyền số hóa và phát triển thư viện điện tử quốc gia.

3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành Thông tin - Thư viện: Tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết, phương pháp và thực tiễn xây dựng nguồn tài nguyên số trong môi trường thư viện hiện đại.

4. Doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu khoa học: Khai thác nguồn dữ liệu khoa học công nghệ phong phú, hỗ trợ nghiên cứu, phát triển sản phẩm và chuyển giao công nghệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguồn tài nguyên số nội sinh là gì?
   Nguồn tài nguyên số nội sinh là các tài liệu số được cơ quan tự tạo lập, xử lý và quản lý, bao gồm các bộ sưu tập số, cơ sở dữ liệu thư mục và toàn văn do Trung tâm xây dựng và lưu giữ.

2. Trung tâm đã sử dụng những phần mềm nào để quản lý tài nguyên số?
   Trung tâm sử dụng đa dạng phần mềm như CDS/ISIS, WINISIS, Zope, Libol, Greenstone, mỗi phần mềm phục vụ các mục đích khác nhau từ quản lý thư mục đến quản lý tài liệu toàn văn và đa phương tiện.

3. Vấn đề bản quyền số hóa tài liệu được giải quyết như thế nào?
   Hiện tại, việc số hóa phục vụ nghiên cứu được phép sao chép một bản theo luật, nhưng việc phân phối bản sao kỹ thuật số chưa được phép rõ ràng, dẫn đến tranh luận và cần có chính sách pháp lý cụ thể hơn.

4. Quy trình số hóa tài liệu tại Trung tâm gồm những bước nào?
   Quy trình gồm lựa chọn tài liệu, quét và xử lý ảnh bằng máy scanner hiện đại, kiểm tra chất lượng, nhận dạng ký tự (OCR), lưu trữ file dữ liệu và xây dựng cơ sở dữ liệu.

5. Lợi ích của việc phát triển nguồn tài nguyên số nội sinh đối với Trung tâm là gì?
   Nguồn TNSNS giúp Trung tâm hiện đại hóa thư viện, nâng cao hiệu quả phục vụ người dùng, phổ biến tri thức khoa học, hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội và thực hiện các chức năng quản lý, lưu giữ tài liệu truyền thống.

Kết luận

• Nguồn tài nguyên số nội sinh tại Trung tâm TTKH&CNQG có quy mô lớn, đa dạng về loại hình và đóng vai trò trung tâm trong hệ thống thông tin KH&CN quốc gia.
• Quy trình số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu đã được đầu tư hiện đại, tuy còn tồn tại một số hạn chế kỹ thuật và pháp lý cần khắc phục.
• Việc áp dụng các phần mềm quản lý và chuẩn quốc tế góp phần nâng cao chất lượng và khả năng khai thác nguồn tài nguyên số.
• Vấn đề bản quyền số hóa là thách thức lớn, đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý để xây dựng chính sách phù hợp.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy trình, nâng cao chất lượng và phát triển hệ thống khai thác nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dùng và định hướng phát triển đến năm 2015.

Trung tâm cần tiếp tục triển khai các bước nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực quản lý và phát triển nguồn tài nguyên số nội sinh. Để biết thêm chi tiết và cập nhật các giải pháp mới, độc giả và các đơn vị liên quan được khuyến khích tiếp cận và áp dụng kết quả nghiên cứu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho sự ra đời và phát triển của mạng VINAREN. Mạng VINAREN là mạng Nghiên cứu và Đào tạo quốc gia hoạt động phi lợi nhuận, chính thức khai trương trên toàn quốc ngày 27/3/2008, do Trung tâm phát triển và quản lý. Mục tiêu của VINAREN là xây dựng và phát triển Mạng nghiên cứu va dao tạo Việt nam kết nối với các mạng nghiên cứu và đảo tạo của các nước trong khu vực và trên thế giới nhằm nâng cao hiệu quả, thúc đây hợp tác và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực nghiên cứu va dao tạo thông qua TEIN2, TEIN3 với tốc độ từ 45 đến 155 Mbps. Thành viên VINAREN bao gồm các viện nghiên cứu, trường đại học, bệnh viện và trung tâm thông tin hàng đầu trong nước.

VINAREN kết nối các nhà nghiên cứu và đào tạo Việt Nam với cộng đồng 30 triệu nhà khoa học ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, châu Âu và các khu vực khác. Sau một năm hoạt động, đến năm 2008 quy mô của VINAREN đã vươn tới hơn 50 trung tâm nghiên cứu và đào tạo quan trọng của đất nước thuộc 11 tinh, thành phố. Năm 2008 cũng là năm thử nghiệm việc truy cập, khai thác các nguồn tin số hoá, trực tuyến trong nước và quốc tế giữa các thành viên của VINAREN ở cả trong và ngoài nước. Lần đầu tiên các CSDL KH&CN trong nước do Trung tâm Thông tin KH&CN Quốc gia xây dựng được đưa lên mạng VINAREN để truy cập và khai thác theo chế độ mạng.

Tóm lại, có thể thấy quá trình ứng dụng CNTT tại Trung tâm TTKH&CNQG đã diễn ra rất sớm, nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, các giai đoạn phát triển phụ thuộc vào sự phát triển chung trong lĩnh vực CNTT. Dé có được những thành quả trên là nhờ có sự quan tâm ngày càng tăng của Nhà nước đến lĩnh vực TT-TV. Bên cạnh đó cũng phải kể đến những nỗ lực không mệt mỏi của các thế hệ cán bộ của Trung tâm trong việc thúc đây phát triển ứng dụng CNTT vào hoạt động.

Với những điều kiện về công nghệ hiện nay, trong một thời gian không xa nữa Trung 15 tâm TTKH&CNQG có thé trở thành một Trung tâm thông tin/TVS tầm cỡ quốc tế. Dé nam bắt những cơ hội nay, đòi hỏi phải có những nghiên cứu mang tính toàn diện và tuân theo xu hướng chung của thế giới, đó là tập trung nghiên cứu phát triển và quản lý nguồn TNS. Định hướng phát triển Trung tâm trong thời gian tới Đề phan đấu xây dựng Trung tâm trở thành tập đoàn dịch vụ công về thông tin KHCN, Trung tâm TTKH&CNQG đã dua ra 10 định hướng phát triển giai đoạn 2006-2010 và tầm nhìn đến 2015, trong đó hầu hết các nội dung đều liên quan đến việc xây dựng và quản lý nguồn TNSNS đó là: - Xúc tiễn và phát triển thị trường công nghệ trong đó tập trung vào xây dựng CSDL da phương tiện "Hồ sơ công nghệ" nhằm tư liệu hoá và giới thiệu, pho biến thông tin về: + Kết quả nổi bật của các chương trình, đề tài, dự án KHCN trọng điểm cấp Nhà nước qua các giai đoạn. + Hồ sơ các công nghệ sẵn sàng cho chuyên giao, nhân rộng.

+ Phim tư liệu KHCN. + Hồ so các phát minh, sáng chế có tinh đột phá của KHCN thé giới. - Phát triển hệ thống thông tin KHCN nông thôn thông qua việc tăng cường cung cấp thông tin KHCN phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, miễn múi, theo hướng: + Hỗ trợ các địa phương nhân rộng mô hình cung cấp thông tin KHCN phục vụ phát triển kinh tế - xã hội tại cơ sở (xã, phường). + Xây dựng và phát triển mô hình phổ biến tri thức khoa học và thông tin chuyền giao công nghệ tuyến quận, huyện.

+ Hình thành và phát triển Mạng thông tin KHCN nông thôn, miền núi hoạt động trên quy mô toàn quốc (từ Trung ương tới cơ sở). - Phát triển dịch vụ thông tin KHCN phục vụ các doanh nghiệp theo hướng: + Phát triển Ngân hàng cung cấp thông tin KHCN phục vụ các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp vừa và nhỏ. 16 + Triển khai dịch vụ thông tin cảnh báo cạnh tranh và cảnh báo chiến lược nhằm hỗ trợ phát triển các ngành hàng chủ lực của Việt Nam. + Triển khai các dịch vụ tra cứu - chỉ dẫn thông tin theo yêu cầu của các doanh nghiệp.

+ Hình thành và phát triển Mạng thông tin KHCN phục vụ các doanh nghiệp. - Hiện đại hoá và nâng cao chất lượng hoạt động của Thư viện Trung ương của cả nước về KHCN với các nội dung: + Tô chức và triên khai Dịch vụ cung câp tải liệu theo yêu câu + Phát triển liên kết bổ sung và chia sẻ nguồn tin KHCN (Vietnam Consortium on STI Resources). - Hoàn thiện và phát triển Mạng thông tin KHCN Việt Nam - Trung tâm liên kết mạng lưới các tổ chức dịch vụ thông tin KHCN theo hướng: + Hoàn thiện và nâng cấp hệ thống phần mềm theo hướng một Công thông tin tổng hợp về KHCN của Việt Nam. + Phát triển các nội dung số hoá theo hướng chuyên nghiệp và hiện đại.

+ Thường xuyên nâng cấp năng lực truy cập, lưu giữ, xử lý, an ninh và phổ biến thông tin trên mạng. - Triển khai Trung tâm đăng ký, lưu giữ và pho biến các kết quả nhiệm vụ KHCN trong đó tập trung vào việc: + Xây dựng và vận hành CSDL toàn văn về các đề tài, dự án. + Tổ chức phô biến, cung cấp thông tin kịp thời, day đủ về các đề tài, dự án KHCN đang tiến hành và thông tin về kết quả các nhiệm vụ KHCN đã hoàn thành. - Day mạnh công tác nghiên cứu và phân tích thông tin phục vụ lãnh đạo, quan ly với các nội dung: + Thực hiện tốt nhiệm vụ đầu mối cung cấp thông tin phân tích cho các cơ quan lãnh đạo Đảng và Nhà nước.

+ Thực hiện tốt nhiệm vụ cung cấp nội dung về KHCN trên Website của Chính phủ. - Xây dựng Thư viện điện tử quốc gia về KHCN trong đó tập trung vào việc xây dựng và triển khai bước đầu dự án Thư viện điện tử quốc gia về KH&CN tại khuôn 17 viên 24-26 Lý Thường Kiệt, Hà Nội theo hướng một Tổ hợp dịch vụ công về thông tin KHCN, bao gom: + Thư viện điện tử Trung ương của cả nước về KHCN với vai tro đầu mối liên kết trung tâm (Central Hub) của Hệ thống thông tin quốc gia về KHCN, đủ sức phục vụ hàng vạn người tại chỗ và hàng triệu người qua mạng. + Trung tâm giao dịch quốc gia về công nghệ - trung tâm thúc đây thương mại hoá sản phẩm KHCN va cầu nối các nhà khoa học và các doanh nghiệp. + Trung tâm giao lưu, hội nghị, hội thảo khoa học quốc gia và quốc tế.

+ Bảo tàng Trung ương về KHCN của Việt Nam. Tâm nhìn đến năm 2015 Tới năm 2015, Trung tâm Thông tin KHCN Quốc gia phấn đấu trở thành Tập đoàn dịch vụ công về thông tin KHCN, trong đó có: - Thư viện điện tử quốc gia về KHCN đạt trình độ tiên tiến trong khu vực; - Ngân hàng dữ liệu quốc gia cung cấp thông tin KHCN cần thiết cho các doanh nghiệp, các tô chức KHCN; - Trung tâm xúc tiến thị trường công nghệ, bao hàm Sàn giao dịch điện tử về công nghệ, Techmart Việt Nam, Techmart khu vực,.; - Mạng thông tin KHCN Việt Nam - mạng nòng cốt của Hệ thống thông tin quốc gia về KHCN. - Trung tâm nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực về thông tin KHCN; - Bảo tàng quốc gia về KHCN góp phần giáo dục truyền thống và nâng cao nhận thức của xã hội về KHCN. Tầm quan trọng của nguồn tài nguyên số nội sinh đối với sự phát triển Trung tâm 1.

Một số khái niệm Đề tìm hiểu khái niệm nguồn TNSNS, cần có cách hiểu đúng đắn về TNS, TLS và BSTS. Trong đó cần phân biệt rõ khái niệm TLS và TNS. Tài nguyên số Hiện tại vẫn chưa có khái niệm rõ ràng về TNS. Tuy nhiên, TNS được hiểu là toàn bộ thông tin do con người tao ra dưới hình thức số hoá nhằm mục đích phục 18 vụ cho những lợi ích của con người.

Nguồn TNS có thể tồn tại đưới nhiều dạng khác nhau (dạng văn bản, dạng hình ảnh và âm thanh hoặc kết hợp hai hay ba dạng trên). Nguồn TNS cũng có thé tồn tại dưới dang thư mục hay dạng toàn van. Tài liệu số Theo từ điển giải nghĩa của Mindwrap, “Tài liệu số” là những tài liệu được lưu giữ bằng máy tính. TLS có thể được tạo lập bởi máy tính như việc xử lý các file văn bản, các bảng biểu hoặc chúng có thể được chuyên đổi sang dạng số từ những tài liệu đạng khác.

TLS cũng được đề cập đến như là tài liệu điện tử. Từ định nghĩa trên cho thấy, TLS được xây dựng thông qua hai kênh: - Kênh 1: Tạo lập tài liệu gốc bằng máy tính thông qua việc xử lý các file văn bản, hình ảnh, bảng biểu. - Kênh 2: Tạo lập TLS thông qua hình thức chuyên đổi định dạng các tài liệu đã được tạo lập ở dạng khác như (Scan, ghi âm,. ) Tóm lại có thể hiểu TLS là tất cả những tài liệu được trình bày dưới dạng số mà máy tính có thể đọc được.

Phân biệt giữa tài nguyên số và tài liệu số Hiện nay, vẫn chưa có sự lý giải xác đáng nào về sự phân biệt hai khái niệm trên. Tuy nhiên có thé khang định rằng: + TLS thuộc về nguồn TNS + Một số dang của TNS không phải là TLS Thí dụ: Một biểu ghi thư mục trên máy tính không thé coi là TLS bởi vì bản thân một biểu ghi thư mục không được coi là một tai liệu. Do vậy, khi chúng ta đề cập đến van đề “biên mục cho tài liệu số ” các biểu ghi thư mục sẽ không thuộc diện đối tượng biên mục. Bộ sưu tập số Theo từ điền giải nghĩa các thuật ngữ khoa học của trường Dai học Bay Lor, “bộ sưu tập số là bộ sưu tập của thư viện hoặc các tài liệu lưu trữ được chuyền đổi sang định dạng thuật ngữ máy tính nhằm mục đích bảo quản hoặc phục vụ truy cập điện tứ” 19 Tom lại, bộ sưu tập số được hiểu là “ mét tập hợp có tổ chức nhiễu tài liệu đã được số hoá dưới nhiều hình thức khác nhau (văn bản, hình ảnh, Audio, Video.) về một chi dé.

Mặc dù mỗi loại hình tài liệu có sự khác nhau về cách thé hiện, nhưng nó déu cung cấp một giao diện đồng nhất mà qua đó các tài liệu có thể truy cập dễ dàng” [5].