Định hướng quản lý môi trường ở các hệ địa sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp địa lý định hướng quản lý môi trường các hệ địa sinh thái thủy vực đồng tháp mười, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ

• Tác giả: Trần Thị Bích Huyền
• Người hướng dẫn: Thạc Sĩ Trần Văn Thành
• Trường học: Trường Đại học Sư Phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Địa lý
• Đề tài: Định Hướng Quản Lý Môi Trường Các Hệ Địa Sinh Thái Thủy Vực Đồng Tháp Mười
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI- MỤC TIÊU-NỘI DUNG- GIỚI HẠN- LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU-NHIỆM VỤ
• 1.3. NỘI DUNG
• 1.4. GIỚI HẠN
• 1.5. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.5.1. Hướng nghiên cứu quản lý Địa sinh thái trên thế giới
• 1.5.2. Hướng nghiên cứu quản lý Địa sinh thái tại Việt Nam
• 1.5.3. Một số công trình nghiên cứu vùng Đồng Tháp Mười từ trước đến nay
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. PHƯƠNG PHÁP LUẬN
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN VÙNG ĐỒNG THÁP MƯỜI
• 3.1. Vị trí địa lý - diện tích - lãnh thổ
• 3.2. Lịch sử phát triển tự nhiên
• 3.3. Đặc điểm thổ nhưỡng
• 3.4. Khái quát tình hình vùng Đồng Tháp Mười
• 4. CHƯƠNG 4: HIỆN TRẠNG CÁC HỆ SINH THÁI THỦY VỰC ĐỒNG THÁP MƯỜI
• 4.1. Hiện trạng chất lượng nước
• 4.2. Kết quả nghiên cứu
• 4.3. Động vật không xương sống dưới nước
• 5. CHƯƠNG 5: ĐỊNH HƯỚNG QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG THEO QUAN ĐIỂM ĐỊA SINH THÁI
• 5.1. Phân vùng hệ thống địa sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười
• 5.2. Định hướng quản lý môi trường hệ thống địa sinh thái
• DANH MỤC CÁC BẢNG - BIỂU - HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý môi trường hệ địa sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười

Quản lý môi trường ở các hệ địa sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững. Vùng Đồng Tháp Mười, với hệ sinh thái phong phú và đa dạng, đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm và biến đổi khí hậu. Việc áp dụng các phương pháp quản lý môi trường hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và duy trì sự cân bằng sinh thái.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và sinh thái của Đồng Tháp Mười

Đồng Tháp Mười có vị trí địa lý đặc biệt với hệ thống thủy vực phong phú. Khu vực này là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế nhanh chóng đã gây áp lực lên môi trường tự nhiên.

1.2. Vai trò của quản lý môi trường trong phát triển bền vững

Quản lý môi trường không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho cộng đồng địa phương. Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả sẽ tạo ra lợi ích kinh tế và xã hội cho người dân trong khu vực.

II. Thách thức trong quản lý môi trường tại Đồng Tháp Mười

Vùng Đồng Tháp Mười đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý môi trường. Các vấn đề như ô nhiễm nước, suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất cần thiết.

2.1. Ô nhiễm nước và tác động đến sinh thái

Ô nhiễm nước là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất tại Đồng Tháp Mười. Nguồn nước bị ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp và công nghiệp đã ảnh hưởng đến chất lượng nước và sức khỏe của hệ sinh thái.

2.2. Suy giảm đa dạng sinh học

Sự phát triển không bền vững đã dẫn đến suy giảm đa dạng sinh học trong khu vực. Nhiều loài động thực vật đang có nguy cơ tuyệt chủng, ảnh hưởng đến sự cân bằng sinh thái và các dịch vụ mà hệ sinh thái cung cấp.

III. Phương pháp quản lý môi trường hiệu quả cho Đồng Tháp Mười

Để quản lý môi trường hiệu quả tại Đồng Tháp Mười, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc phân vùng địa sinh thái và áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường là rất quan trọng.

3.1. Phân vùng địa sinh thái và quản lý tài nguyên

Phân vùng địa sinh thái giúp xác định các khu vực cần được bảo vệ và quản lý. Việc này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng các biện pháp bảo vệ tài nguyên nước và sinh vật.

3.2. Các biện pháp bảo vệ môi trường

Các biện pháp bảo vệ môi trường như kiểm soát ô nhiễm, phục hồi hệ sinh thái và giáo dục cộng đồng là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho Đồng Tháp Mười.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Đồng Tháp Mười

Nghiên cứu về quản lý môi trường tại Đồng Tháp Mười đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các biện pháp quản lý đã giúp cải thiện chất lượng nước và bảo vệ đa dạng sinh học.

4.1. Kết quả giám sát chất lượng nước

Kết quả giám sát cho thấy chất lượng nước đã được cải thiện đáng kể nhờ vào các biện pháp quản lý hiệu quả. Điều này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn duy trì sự sống của các loài sinh vật trong khu vực.

4.2. Đánh giá tác động môi trường

Đánh giá tác động môi trường cho thấy các biện pháp quản lý đã giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ hệ sinh thái. Việc này đã tạo ra một môi trường sống tốt hơn cho người dân và động thực vật.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho quản lý môi trường

Quản lý môi trường tại Đồng Tháp Mười cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Định hướng tương lai nên tập trung vào việc áp dụng các phương pháp quản lý bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Định hướng phát triển bền vững cần được xây dựng dựa trên các nguyên tắc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Việc này sẽ giúp đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5.2. Tăng cường hợp tác và giáo dục cộng đồng

Tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng là rất quan trọng. Giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Vùng Đồng Tháp Mười là một bộ phận trũng rộng lớn của đồng bằng châu thổ sông Cửu Long, mang lịch sử phát triển địa chất còn rất non trẻ và ẩn chứa tiềm năng kinh tế đáng kể. Tuy nhiên, việc khai thác vùng đất này từ trước đến nay luôn đối mặt với bốn yếu tố hạn chế tự nhiên cốt lõi: ngập lụt sâu trong mùa mưa, khô hạn gay gắt trong mùa khô, chua phèn và xâm nhập mặn. Trong tiến trình đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội, các hoạt động nhân tác như khai hoang, tiêu thoát lũ, rửa phèn bằng hệ thống kênh rạch và xây dựng đê bao chống lũ đã làm biến đổi sâu sắc các thành phần tự nhiên, làm nảy sinh nhiều xung đột môi trường cục bộ.

Nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa khai thác kinh tế và bảo vệ môi trường, học thuyết Địa sinh thái được tác giả lựa chọn làm công cụ tiếp cận. Đây là hướng nghiên cứu tích hợp giữa Địa lý học và Sinh thái học, tập trung phân tích mối quan hệ tương tác hữu cơ - vô cơ bên trong các địa tổng thể tự nhiên để tìm ra cơ chế vận hành, từ đó xác lập các giải pháp quản lý phù hợp với quy luật tự nhiên.

Theo văn bản khóa luận, mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm:

1. Tìm hiểu cơ sở phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu theo quan điểm địa sinh thái.
2. Điều tra, đánh giá hiện trạng môi trường của hệ sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười, trong đó trọng tâm đặt vào môi trường nước mặt và khu hệ sinh vật thủy sinh.
3. Phân vùng hệ thống địa sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười làm cơ sở chỉ ra tính phân hóa không gian của các giải pháp quản lý môi trường.
4. Xem xét, đề xuất các định hướng và biện pháp quản lý môi trường theo quan điểm địa sinh thái nhằm hướng tới sự phát triển bền vững cho vùng lãnh thổ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu được xác định:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hệ địa sinh thái thủy vực tại Đồng Tháp Mười, tập trung vào cấu trúc, chức năng và mối liên hệ giữa các hợp phần vô sinh (đặc tính thủy văn, chất lượng nước, thổ nhưỡng) và hữu sinh (khu hệ thực vật nổi, động vật nổi, động vật đáy, chim nước).
• Phạm vi không gian: Vùng bồn trũng Đồng Tháp Mười với diện tích khoảng 8.000 km² (chiếm 1/5 diện tích đồng bằng sông Cửu Long), trải dài 130 km theo chiều dài và 60 - 70 km theo chiều rộng, thuộc địa giới hành chính của ba tỉnh Long An, Tiền Giang và Đồng Tháp. Giới hạn tọa độ địa lý trong khoảng 10°35'B - 11°00'B và 105°20'Đ - 106°00'Đ. Giới hạn phía Tây là trục nối Bến Lức - Tân An - Mỹ Tho; phía Tây Nam là bờ tả ngạn sông Tiền; phía Bắc là dải đất chuyển tiếp giữa phù sa cổ và phù sa mới tiếp giáp tỉnh Long An và Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá diễn biến chất lượng môi trường nước dựa trên chuỗi số liệu quan trắc định kỳ mùa lũ các tháng 10, 11 và 12 năm 2003; kế thừa các dẫn liệu khảo sát sinh học từ năm 1986 đến thời điểm hoàn thành khóa luận (tháng 5 năm 2005).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận thiết lập nền tảng nghiên cứu dựa trên các lý luận địa lý cảnh quan và sinh thái học hiện đại:

• Quan điểm hệ thống: Tiếp cận địa tổng thể như một hệ thống động lực hở gồm nhiều hợp phần liên kết chặt chẽ theo cấu trúc đứng (tương tác quyển), cấu trúc ngang (phân hóa lãnh thổ) và cấu trúc động lực (trao đổi dòng vật chất, năng lượng, thông tin). Hệ thống duy trì tính ổn định thông qua cơ chế tự điều chỉnh bằng các mối liên hệ ngược (liên hệ ngược âm giúp triệt tiêu xung động bất lợi, duy trì cân bằng; liên hệ ngược dương làm khuếch đại nhiễu loạn dẫn đến phá vỡ hệ thống).
• Quan điểm địa sinh thái (Eco-geosystem): Kế thừa học thuyết của Viện sĩ I.P. Gerasimov (công bố năm 1972 trong tác phẩm "Geography and Ecology"), xem xét việc quản lý môi trường toàn cầu qua ba cấp độ: quản lý sinh thái - sinh vật, quản lý địa sinh thái và quản lý nhân sinh - nhân quyển. Khái niệm này chuyển trọng tâm từ nghiên cứu môi trường sống tĩnh sang nghiên cứu cấu trúc hoạt động nhằm quy hoạch, điều tiết sử dụng tài nguyên đất nước phù hợp với các chu trình tự nhiên. Khi có sự can thiệp quy mô lớn của con người, địa hệ chuyển hóa thành "hệ thống địa kỹ thuật" (cảnh quan nông nghiệp, đô thị, thủy lợi).
• Quan điểm sinh thái và phát triển bền vững: Kiểm soát chu trình công nghệ ở trạng thái cân bằng động, tôn trọng quy luật sinh học và kinh tế; duy trì các đơn vị địa sinh thái thiết yếu, bảo vệ các phân vị nhạy cảm với tác động nhân tác.
• Tài liệu lý thuyết kế thừa tại Việt Nam: Giáo trình lưu hành nội bộ "Địa sinh thái cảnh quan" của ThS. Trần Văn Thành (Đại học Sư phạm TP.HCM, 2003); công trình "Nghiên cứu phân vùng địa sinh thái ở đồng bằng sông Cửu Long" của Phạm Ngọc San (2002); và đề tài "Phân vùng địa sinh thái đất ngập nước vùng Đồng Tháp Mười" của Trần Văn Thành (1993).

Phương pháp nghiên cứu được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp phân vùng địa sinh thái: Sử dụng các bản đồ, tài liệu cảnh quan, địa mạo và thủy văn sẵn có để xác lập ranh giới các đơn vị địa sinh thái (cấp cảnh sinh thái), nhận diện cấu trúc hệ thống và dự báo phản ứng môi trường.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích thông tin: Xử lý các tài liệu thứ cấp, số liệu phân tích hóa lý, sinh học từ các chương trình điều tra cơ bản. Nguồn dữ liệu gồm: báo cáo điều tra năm 2003 của Phân viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam ("Điều tra khảo sát diễn biến chất lượng nước và nguồn gây ô nhiễm môi trường một số vùng trọng điểm được bảo vệ chống lũ Đồng Tháp - Long An"); công trình điều tra tài nguyên thủy sinh vật năm 1986 của Trung tâm Sinh học Thực nghiệm - Phân viện Khoa học Việt Nam tại TP.HCM do PGS. Đoàn Cảnh chủ trì; mạng lưới quan trắc của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.
• Tiêu chuẩn so sánh môi trường: Sử dụng Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5942-1995 quy định về giá trị giới hạn các thông số và nồng độ chất ô nhiễm trong nước mặt (phân hạng A cho cấp nước sinh hoạt sau xử lý, hạng B cho các mục đích sử dụng khác).
• Hạn chế về thực địa: Tác giả xác nhận trong văn bản rằng do điều kiện thời gian và nguồn lực nghiên cứu có hạn, đề tài chưa thể triển khai trực tiếp các đợt khảo sát đo đạc thực địa độc lập mà hoàn toàn dựa trên xử lý chuỗi dữ liệu thứ cấp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý do chọn đề tài - Mục tiêu - Nội dung - Giới hạn - Lịch sử nghiên cứu đề tài

Chương này tập trung xác lập tính cấp thiết của việc áp dụng học thuyết địa sinh thái vào thủy vực Đồng Tháp Mười. Tác giả tổng thuật lịch sử nghiên cứu từ thế giới đến Việt Nam, điểm qua ba nấc thang quản lý của Gerasimov (1972) và nhấn mạnh rằng tại Việt Nam, đây là hướng nghiên cứu còn rất mới. Văn bản lược ghi các nghiên cứu nền tảng về Đồng Tháp Mười: công trình phân vùng đất ngập nước của Trần Văn Thành (1993), khảo sát tài nguyên thủy sinh của Đoàn Cảnh (1986), và báo cáo diễn biến chất lượng nước mùa lũ năm 2003 của Phân viện Quy hoạch Thủy lợi Miền Nam. Chương 1 đóng vai trò định khung lý luận và giới hạn nội dung vào hai hợp phần nhạy cảm nhất là nguồn nước mặt và quần xã thủy sinh vật.

Chương 2: Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết ba trụ cột phương pháp luận: quan điểm hệ thống, quan điểm hệ thống địa sinh thái và quan điểm sinh thái - phát triển bền vững. Tác giả luận giải cấu trúc địa hệ là một thể thống nhất giữa các hợp phần thạch quyển, thủy quyển, khí quyển, thổ nhưỡng quyển và sinh quyển. Địa hệ vận động theo quy luật diễn thế trôn ốc không khép kín, biến đổi qua nhiều trạng thái cân bằng động. Khả năng tự điều chỉnh của địa hệ phụ thuộc vào tính đa dạng thành phần; các hệ sinh thái nhân tạo (như đồng ruộng độc canh lúa) có tính thuần loại cao nên khả năng tự chống đỡ trước xung động bên ngoài rất yếu ớt. Tác giả trình bày ba bước phương pháp: phân vùng địa sinh thái, tổng hợp xử lý số liệu và phương pháp thực địa (đồng thời chỉ rõ sự vắng mặt của phương pháp thực địa là một thiếu sót do giới hạn khóa luận tốt nghiệp).

Chương 3: Đặc điểm môi trường tự nhiên vùng Đồng Tháp Mười

Chương 3 khái quát toàn diện bức tranh tự nhiên và lịch sử khai thác của vùng:

• Lịch sử địa chất và địa hình: Vùng có nguồn gốc trẻ, cách đây 1.500 năm còn là vùng biển nông sâu khoảng 4m. Quá trình bồi tụ phù sa Mekong tạo nên đồng bằng cao trung bình 2m, riêng góc Đông Bắc thấp hơn do sức bồi đắp của hai nhánh sông Vàm Cỏ yếu. Bồn trũng có độ cao tuyệt đối từ 0,5 đến 3m, địa hình gần như bằng phẳng. Phía Bắc xuất hiện bậc thềm phù sa cổ bị chia cắt mạnh với các gò cát - sét cao 1 - 2m (gò ngã sáu cao tới 6m); thung lũng sông Vàm Cỏ Tây gần Mộc Hóa xẻ sâu 10 - 15m. Bồn trũng chỉ có sông Cái Cót đổ vào sông Long Khốt.
• Khí hậu: Nhiệt đới gió mùa; mùa mưa kéo dài từ cuối tháng 4 đến tháng 11, mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 năm sau. Lượng mưa trung bình trên 1.400 mm/năm (90% tập trung trong mùa mưa). Nhiệt độ trung bình 25 - 28°C. Mùa lũ kéo dài từ đầu tháng 7 đến tháng 11, đỉnh lũ rơi vào cuối tháng 9 và tháng 10. Mực nước ngập phổ biến 2m, đỉnh lũ cục bộ đạt 3,38m; chia thành ba khu vực ngập lũ: vùng rìa ngập sớm - rút sớm, vùng Tây Mộc Hóa - Cai Lậy ngập vừa, vùng phía Đông ngập sâu và lâu nhất.
• Thủy văn và Thổ nhưỡng: Nguồn cấp nước gồm nước sông Mekong (qua sông Tiền theo các kênh trục Hồng Ngự - Long An, Đồng Tiến, Nguyễn Văn Tiếp) có chất lượng tốt, và nước mưa nội đồng (nước rất mềm). Đất đai chủ yếu là đất phèn, đất mặn và đất lầy. Phía Tây trục Mộc Hóa - Cai Lậy ít phèn nhờ dòng chảy sông Tiền; khu vực phía Đông bị phèn nặng nhất. Khi đào kênh thoát thủy làm xáo trộn tầng sinh phèn, acid sulfuric mao dẫn lên bề mặt khiến pH có nơi hạ xuống xấp xỉ 2,0.
• Sinh vật và Lịch sử khai thác: Thảm thực vật đặc trưng gồm cỏ năng, cỏ lác, cỏ bàng, tràm, ô môi. Vùng ghi nhận sự xuất hiện của sếu đầu đỏ (năm 1985 ghi nhận đàn 10 - 20 con; tháng 1/1988 có 400 - 500 con; tháng 4/1988 vượt 1.000 con), đàn vịt trời tập trung 20.000 con (tháng 12/1987), cùng rái cá, rùa, rắn, cá chép, cá rô. Sau chiến tranh, hệ thống kênh trục được mở rộng (kênh Lagmago, kênh Hồng Ngự, kênh Bắc Đông, rạch Sở Hạ, Sở Thượng) nhằm thau chua rửa phèn. Các dự án cưỡng bức cải tạo vùng trũng phèn nặng không đạt hiệu quả kinh tế đã bị dừng lại để chuyển sang phục hồi môi trường tự nhiên thích ứng.

Chương 4: Hiện trạng các hệ sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười

Chương 4 là phần thực chứng quan trọng nhất của khóa luận, gồm hai mảng dữ liệu:

1. Hiện trạng chất lượng nước mặt: Dựa trên mạng lưới 40 trạm giám sát mùa lũ năm 2003 bố trí tại Đồng Tháp (Hồng Ngự, Tam Nông, Cao Lãnh, Thanh Bình, Tháp Mười) và Long An (Cái Bè, Cai Lậy, Mộc Hóa, Vĩnh Hưng, Thủ Thừa). Mẫu được thu định kỳ vào ngày 15 các tháng 10, 11, 12 năm 2003 tại độ sâu cách mặt nước 30 - 50 cm.

• Nguồn nước sông chính (sông Tiền, kênh Tân Thành - Lò Gạch, Cái Cái): Môi trường nước ổn định, COD dao động 2 - 6 mg/l, DO > 6 mg/l, PO₄³⁻ từ 0,01 - 0,025 mg/l, NO₃⁻ từ 0,25 - 0,35 mg/l, chưa có dấu hiệu ô nhiễm.
• Môi trường nước nội đồng trong các ô đê bao:
  • Tiểu vùng Vĩnh Hưng: Nước bị bao kín, phân hủy hữu cơ làm tăng nồng độ NH₄⁺ vào các tháng cuối năm (đạt cực đại 1,5 mg/l, vượt ngưỡng TCVN loại B là 1 mg/l); Coliform tối đa 9.300 con/100ml.
  • Tiểu vùng Tân Hưng: Nước tương đối tốt, pH 6,38 - 6,83; độ dẫn 12,0 mS/m; TSS trung bình khoảng 50 mg/l; tuy nhiên điểm Hưng Thạnh tháng 12 có Coliform lên tới 46.000 con/100ml.
  • Tiểu vùng Tân Thạnh: Vùng trũng phèn nặng; từ tháng 11 giá trị pH hạ dưới 4,5 tại Hậu Thạnh Đông và Nhơn Hòa Lập; giải phóng ion kim loại độc hại với hàm lượng nhôm (Al³⁺) đạt 8,2 - 12,4 mg/l và sắt (Fe) đạt 4,6 - 5,6 mg/l (vượt tiêu chuẩn loại B); hàm lượng amoni vượt 2 mg/l; COD trung bình 4,5 mg/l. Canh tác thích ứng tại đây là mô hình lúa - tràm - khóm.
  • Tiểu vùng Kiến Bình: Đê bao chống lũ cho thị trấn gây ô nhiễm vi sinh nghiêm trọng; điểm Đông Bắc thị trấn có mật độ Coliform tháng 12 lên tới 110.000 con/100ml (vượt 11 lần chuẩn loại B), E.Coli đạt 90 con/100ml.
  • Tiểu vùng Sa Rài: Đê bao khép kín triệt để làm nước ứ đọng; nồng độ nitrit (NO₂⁻) trung bình 0,27 mg/l (vượt xa chuẩn loại B là 0,05 mg/l); mật độ E.Coli ở mức báo động > 1.000 con/100ml.
  • Tiểu vùng Tháp Mười: Vùng thâm canh lúa; ô nhiễm dinh dưỡng nông nghiệp rõ nét với tổng Nitơ 1,9 - 3,8 mg N/l, tổng Phốt pho 0,63 - 0,74 mg P/l, COD đạt đỉnh 13,6 mg/l.
  • Kim loại nặng: Hàm lượng Cu (0,002 - 0,011 mg/l), Pb (0,002 - 0,006 mg/l) đều nằm dưới ngưỡng cho phép của TCVN 5942-1995 (Cu < 0,1 mg/l; Pb < 0,05 mg/l; Cd < 0,01 mg/l); Hg không phát hiện.

2. Hiện trạng khu hệ thủy sinh vật (theo nghiên cứu của PGS. Đoàn Cảnh, 1986):

• Tảo làm thức ăn cho động vật thủy sinh: Xác định 272 loài (chủ yếu là nguyên cầu tảo, tảo silic, tảo mắt). Nguyên cầu tảo chiếm 26%, là loài chỉ thị sự chuẩn hóa của môi trường nước ngọt sạch, không chịu được nước phèn chua, đang suy giảm do môi trường nhiễm phèn.
• Tảo lam cố định đạm: Gồm 22 loài (chiếm 62,8% tổng số loài tảo lam cố định đạm của Việt Nam), góp phần duy trì độ phì nhiêu đất; tuy nhiên có 7 loài tiết độc tố sinh học gây hại cho gia súc, thủy sản và con người.
• Tảo xử lý chất lượng nước tự nhiên: Toàn vùng có 242 loài tảo tham gia phân hủy hữu cơ trong nước ngập thối mùa lũ (chiếm gần 1/4 số loài tảo xử lý ô nhiễm của cả nước), bao gồm 86 loài tảo mắt, 72 loài nguyên cầu tảo, 44 loài tảo silic, 35 loài tảo lam và 5 loài thuộc các ngành khác.

Chương 5: Định hướng quản lý môi trường theo quan điểm địa sinh thái

Trên cơ sở phân tích cấu trúc tương tác giữa địa hình, chế độ ngập lũ, mức độ phèn hóa và hiện trạng sinh vật, tác giả phân chia thủy vực Đồng Tháp Mười thành bốn đơn vị cảnh sinh thái với định hướng quản lý tương ứng:

1. Cảnh sinh thái thềm cổ đất xám Sa Rài - Mộc Hóa: Địa hình gò đồi phù sa cổ lượn sóng, thoát nước nhanh, ít bị ngập lũ sâu. Định hướng quản lý: bảo vệ thảm thực vật cây họ Dầu, hạn chế xói mòn rửa trôi bề mặt; xây dựng công trình xử lý nước thải sinh hoạt tập trung tại các cụm dân cư đê bao triệt để.
2. Cảnh sinh thái đồng lụt kín đất phèn Tràm Chim - Ấp Bắc - Tân Thạnh: Vùng bồn trũng ngập lũ sâu và kéo dài, tầng sinh phèn dày đặc. Định hướng quản lý: tuyệt đối không đào kênh thoát thủy làm xáo trộn tầng phèn tiềm tàng; phục hồi rừng tràm và đồng cỏ ngập nước nguyên sinh; duy trì mô hình nông - lâm kết hợp (lúa - tràm - khóm); quản lý chế độ thủy văn phỏng tạo tự nhiên tại Vườn quốc gia Tràm Chim để bảo tồn sếu đầu đỏ.
3. Cảnh sinh thái đồng bồi ven sông Tiền đất phù sa mới Hồng Ngự - Mỹ Tho: Đất phù sa màu mỡ, ngọt hóa quanh năm, nguồn nước dồi dào. Định hướng quản lý: phát triển vùng chuyên canh lúa cao sản và cây ăn trái; kiểm soát dư lượng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu nông nghiệp nhằm tránh hiện tượng phú dưỡng hóa nguồn nước mặt.
4. Cảnh sinh thái ven sông đất phù sa Vàm Cỏ: Chịu tác động phối hợp giữa lũ sông Mekong, chế độ bán nhật triều biển Đông và dòng tiêu phèn nội đồng từ bồn trũng đổ ra. Định hướng quản lý: điều tiết hệ thống cống đập ngăn mặn mùa khô, kiểm soát nguồn nước thải công nghiệp - đô thị dọc tuyến sông.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa hiện trạng môi trường thủy vực Đồng Tháp Mười thông qua các bảng số liệu cụ thể. Bảng sau tổng hợp các thông số môi trường nước mặt quan sát được tại các tiểu vùng trọng điểm trong đợt khảo sát mùa lũ năm 2003:

Tiểu vùng	Đặc trưng địa bàn & hệ thống đê bao	pH	COD (mg/l)	N-Tổng (mg/l)	Thông số vượt chuẩn TCVN 5942-1995 (Loại B)	Vi sinh vật chỉ thị (con/100ml)
Dòng chính sông Tiền	Nước tự nhiên ngoài đê bao	6,5 - 7,2	2,0 - 6,0	0,25 - 0,35	Không có (DO > 6,0 mg/l)	Dưới ngưỡng cho phép
Vĩnh Hưng	Đê bao lửng cụm dân cư	6,09 - 6,91	Trung bình	2,90	NH₄⁺ tháng cuối đạt 1,5 mg/l (chuẩn: 1,0 mg/l)	Coliform: 9.300
Tân Hưng	Vùng trũng canh tác nông nghiệp	6,38 - 6,83	Thấp	0,95	TSS trung bình 50 mg/l (vượt loại A)	Hưng Thạnh Coliform: 46.000
Tân Thạnh	Vùng đất phèn nặng, trũng kín	< 4,50	4,50	> 5,50	Fe: 4,6 - 5,6 mg/l; Al: 8,2 - 12,4 mg/l; NH₄⁺ > 2,0 mg/l	Vi sinh vật trung bình
Kiến Bình	Ô bao chống lũ thị trấn	6,20 - 6,80	Trung bình	Trung bình	Coliform vượt chuẩn loại B gấp 11 lần	Coliform: 110.000; E.Coli: 90
Sa Rài	Đê bao chống lũ triệt để	6,15 - 6,70	Cao	2,68	NO₂⁻ đạt 0,27 mg/l (chuẩn: 0,05 mg/l); NH₄⁺ cao	Coliform: 6.000; E.Coli > 1.000
Thanh Bình	Trồng lúa xen vườn cây ăn trái	~6,35	Thấp	< 1,40	PO₄³⁻ đạt ~0,1 mg/l (nguy cơ phú dưỡng)	Vi sinh vật rất thấp
Tháp Mười	Vùng thâm canh nông nghiệp	6,20 - 6,80	Max 13,6	1,9 - 3,8	COD cao, ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng phân bón	Thấp hơn tiêu chuẩn loại A

Về đóng góp học thuật và thực tiễn, công trình đạt được các kết quả chính:

• Lượng hóa nguy cơ thứ cấp từ công trình kiểm soát lũ: Chỉ ra rằng mô hình đê bao lửng và đê bao triệt để tuy bảo vệ được mùa màng và khu dân cư nhưng lại cô lập nguồn nước, làm ngưng trệ dòng chảy tự nhiên, tích tụ chất hữu cơ và tạo điều kiện bùng phát vi sinh vật gây bệnh đường ruột (Coliform và E.Coli tại Sa Rài, Kiến Bình).
• Làm rõ vai trò cân bằng tự nhiên của thực vật nổi: Thống kê 242 loài tảo có chức năng phân hủy nước ngập thối và 22 loài tảo lam cố định đạm, chứng minh quần xã thủy sinh vật là tác nhân làm sạch tự nhiên không thể thay thế.
• Đổi mới tư duy quản lý: Cung cấp luận cứ khẳng định không nên tiếp tục các dự án cải tạo phèn cưỡng bức quy mô lớn gây tốn kém và hủy hoại môi trường sinh thái, mà phải quản lý phân vùng theo 4 cảnh sinh thái tự nhiên, kết hợp thích ứng sinh kế (trồng tràm, khóm, lúa mùa nổi).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận phản ánh một số hạn chế gắn liền với điều kiện thực hiện:

• Thiếu hụt dữ liệu thực địa độc lập: Tác giả không tiến hành khảo sát và đo đạc trực tiếp ngoài thực địa mà hoàn toàn phụ thuộc vào việc hồi cứu và tổng hợp các nguồn số liệu thứ cấp.
• Giới hạn chuỗi thời gian quan trắc: Số liệu giám sát nước mặt chỉ tập trung vào mùa lũ (tháng 10, 11 và 12 năm 2003), thiếu chuỗi quan trắc mùa khô để so sánh biên độ giao động theo mùa của nồng độ muối, nồng độ phèn và kim loại nặng.
• Độ phân giải không gian của định hướng quản lý: Mức độ phân vùng mới dừng lại ở cấp cảnh sinh thái (4 cảnh), chưa đi sâu vào các cấp phân vị nhỏ hơn (dạng, diện) để có thể định lượng hóa quy chuẩn kỹ thuật cho từng tiểu vùng hành chính cấp xã hay tiểu dự án thủy lợi.

Hướng mở nghiên cứu tiếp theo được văn bản chỉ ra:

• Cần tổ chức các đợt nghiên cứu thực địa chuyên sâu, bổ sung mạng lưới lấy mẫu nước và thủy sinh vào mùa cạn.
• Mở rộng nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tự điều chỉnh của từng hệ địa sinh thái cục bộ, đặc biệt là đánh giá khả năng chịu tải của các vùng đất ngập nước tự nhiên đối với chất thải nông thôn.
• Thiết kế các mô hình sinh thái xử lý nước thải sinh hoạt chi phí thấp áp dụng chuyên biệt cho các cụm dân cư vùng đê bao chống lũ.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Địa lý, Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai: Học hỏi cách thức vận dụng phương pháp luận hệ thống địa sinh thái của Gerasimov vào một nghiên cứu môi trường cụ thể ở quy mô vùng lãnh thổ.
• Cán bộ nghiên cứu thủy văn và sinh thái cảnh quan ĐBSCL: Sử dụng nguồn số liệu thứ cấp có giá trị lịch sử về chất lượng nước mùa lũ năm 2003 (giai đoạn bắt đầu bùng nổ hệ thống đê bao chống lũ) và hệ thống phân loại khu hệ thủy sinh vật vùng Đồng Tháp Mười (272 loài tảo dinh dưỡng, 242 loài tảo làm sạch nước).
• Nội dung đáng tham khảo nhất: Cấu trúc phân tích diễn biến hóa lý nước tại các vùng đê bao kín ở Chương 4 và phương pháp luận phân vùng 4 cảnh sinh thái tại Chương 5.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận định lượng phạm vi không gian và quy mô của vùng Đồng Tháp Mười như thế nào?
Vùng nghiên cứu có diện tích khoảng 8.000 km² (chiếm 1/5 diện tích ĐBSCL), chiều dài khoảng 130 km, chiều rộng 60 - 70 km, nằm trong tọa độ 10°35'B - 11°00'B và 105°20'Đ - 106°00'Đ, thuộc ba tỉnh Long An, Tiền Giang và Đồng Tháp.

2. Đâu là biểu hiện ô nhiễm môi trường nước điển hình tại tiểu vùng đất phèn Tân Thạnh?
Tại tiểu vùng Tân Thạnh, giá trị pH vào tháng 11 xuống dưới 4,5 tại các điểm Hậu Thạnh Đông và Nhơn Hòa Lập. Môi trường acid đã hòa tan kim loại nặng từ đất vào nước, đưa nồng độ sắt lên 4,6 - 5,6 mg/l và nhôm lên 8,2 - 12,4 mg/l (vượt tiêu chuẩn TCVN 5942-1995 loại B), đi kèm hàm lượng amoni vượt 2 mg/l.

3. Tại sao các vùng đê bao chống lũ dân cư như Sa Rài và Kiến Bình lại xuất hiện ô nhiễm vi sinh nghiêm trọng?
Hệ thống đê bao khép kín làm giảm khả năng lưu thông và tiêu thoát nước, biến lòng đê thành vùng nước tù đọng. Chất thải sinh hoạt không qua xử lý tích tụ lâu ngày đã tạo môi trường cho vi khuẩn bùng phát: mật độ Coliform tại Đông Bắc Kiến Bình lên tới 110.000 con/100ml (vượt 11 lần giới hạn nước loại B), và mật độ E.Coli tại Sa Rài vượt 1.000 con/100ml.

4. Dữ liệu khảo sát thủy sinh vật trong khóa luận ghi nhận vai trò cụ thể nào của các loài tảo?
Theo số liệu kế thừa từ công trình của PGS. Đoàn Cảnh (1986), vùng có 272 loài tảo làm thức ăn cho thủy sản (nguyên cầu tảo chiếm 26%), 22 loài tảo lam cố định đạm (7 loài có khả năng tiết độc sinh học), và 242 loài tảo tham gia trực tiếp vào quá trình phân hủy, tự làm sạch các vùng nước ngập thối mùa lũ.

5. Hệ thống địa sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười được phân chia thành những cảnh sinh thái nào?
Tác giả xác lập 4 cảnh sinh thái: Cảnh sinh thái thềm cổ đất xám Sa Rài - Mộc Hóa; Cảnh sinh thái đồng lụt kín đất phèn Tràm Chim - Ấp Bắc - Tân Thạnh; Cảnh sinh thái đồng bồi ven sông Tiền đất phù sa mới Hồng Ngự - Mỹ Tho; và Cảnh sinh thái ven sông đất phù sa Vàm Cỏ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Bích Huyền đã vận dụng nhất quán lý thuyết hệ thống địa sinh thái để nhận diện bức tranh môi trường thủy vực Đồng Tháp Mười một cách toàn diện và có cơ sở khoa học. Nghiên cứu chỉ rõ tác động hai mặt của các công trình đê bao ngăn lũ khi vừa bảo vệ sản xuất vừa làm gia tăng ô nhiễm hữu cơ và vi khuẩn gây bệnh trong các vùng đê bao khép kín. Việc xác lập sơ đồ phân vùng 4 cảnh sinh thái thủy vực đã cung cấp căn cứ thực tiễn để chuyển đổi định hướng từ cải tạo môi trường cưỡng bức sang chiến lược quản lý thích ứng bền vững theo từng đơn vị sinh thái tự nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI- MỤC TIÊU-NỘI DUNG- GIỚI HAN- LICH SU NGHIEN CUU DE TAI 1. LY DO CHON DE TAI: Trong quá trình phát triển kinh tế hiện nay, vấn để can được quan tâm hang đâu là sự phát triển bén vững, nhằm đảm bảo cho việc sử dụng toàn bộ các điểu kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên một cách hiệu quả nhất nhưng đồng thời lại không làm ảnh hưởng đến môi trường vốn có của tự nhiên. DE đáp ứng cho nhu cầu thiết thực này, việc nghiên cứu tổng hợp mỗi vùng lãnh thổ là việc làm hết sức quan trọng. Do đó, học thuyết Địa sinh thái đã ra đời, trên cơ sở tiếp cận khoa học địa lý và khoa học sinh thái học.

Trong đó, nhiệm vụ chủ yếu của học thuyết này là nghiên cứu địa tổng thể tự nhiên của một khu vực theo quan điểm Địa sinh thái, nhằm tìm ra mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa hữu cơ và vô cơ trong mỗi hệ địa sinh thái. Qua đó, có thể xác định được những biện pháp phù hợp nhất cho từng khu vực trong việc giải quyết các vấn để vé môi trường phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế. Quá trình học chuyên ngành Địa lý đã giúp em tiếp cận được quan điểm Địa sinh thái còn khá mới mẻ và cũng rất hấp dẫn này. Nhận thấy rằng quan điểm này rất thích hợp trong quá trình khai thác những vùng đất giàu tiểm năng và còn rất trẻ như vùng thuỷ vực Đồng Tháp Mười, em đã bước đầu vận dụng quan điểm này để nghiên cứu khu vực Đồng Tháp Mười với mong muốn tăng thêm sự hiểu biết của mình cũng như đóng góp một chút gi đó cho sự phat triển còn đẩy tiểm năng của khu vực này.

Chính vì thế, em đã chọn để tài: Trang 6 Dé tài: Định hưởng quản lý môi trường ở các hệ dia sinh thái thủy vực Đẳng Tháp Mười "Hiện trạng và biện pháp quản lý môi trường ở các hệ địa sinh thái thuỷ vực Đồng Tháp Mười” để làm khoá luận tốt nghiệp. MỤC TIÊU-NHIỆM VỤ: Việc nghiên cứu hiện trạng hệ địa sinh thái thuỷ vực Đồng Tháp Mười có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn quá trình phát triển kinh tế xã hội đã tác động đến môi trường nơi đây như thế nào. Từ đó, ta có thể đưa ra một số biện pháp giải quyết và quản lý các vấn dé môi trường nơi đây theo quan điểm Địa sinh thái nhằm tạo ra sự phát triển bền vững cho khu vực, khai thác hết tiểm năng phong phú của vùng mà không ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên của nó. NỘI DUNG: Những nội dung cần giải quyết khi thực hiện để tài: +Tìm hiểu vé phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu theo quan điểm Địa sinh thái +Tìm hiểu về hiện trạng môi trường của hệ sinh thái thuỷ vực Đồng Tháp Mười, chủ yếu là hiện trạng môi trường nước và sinh vật trong vùng.

+Trong bài khoá luận này còn có sự phân vùng hệ thống địa sinh thái thuỷ vực Đồng Tháp Mười để thấy rằng việc quản lý môi trường trong vùng không thể chỉ có một biện pháp chung mà còn cẩn có sự kết hợp nhiều biện pháp khác nhau thì vấn để môi trường mới có thể giải quyết vấn để một cách triệt để được. +Xem xét các biện pháp quản lý môi trường theo quan điểm Địa sinh thái có thể áp dụng vào khu vực này nhằm đảm bảo sự phát triển bén vững của vùng. Trang 7 Đề tài: Định hướng quản lý môi trường ở các hệ địa sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười 1. GIỚI HẠN: Trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của các vùng, vấn để môi trường được rất nhiều ngành khoa học quan tâm nghiên cứu với nhiều học thuyết khác nhau, nhưng trong bài khoá luận này, em chỉ để cập đến học thuyết còn khá mới, đó là học thuyết Địa sinh thái, và việc quan tâm đến hiện trạng môi trường cũng như việc đưa ra hướng quản lý môi trường của khu vực thuỷ vực Đồng Tháp Mười cũng sẽ tuân theo học thuyết này.

Tuy nhiên, do còn hạn chế về thời gian cũng như trình độ nên em chỉ có thể đưa ra những cách giải quyết tổng quan cho cả khu vực Đồng Tháp Mười rộng lớn, chủ yếu là đối với môi trường nước và sinh vật mà chưa thể đi sâu vào giải quyết vấn để môi trường cho từng vùng cụ thể cũng như kế hoạch giải quyết cho các vùng và các thành phan khác của tự nhiên trong vùng. Việc phân vùng địa sinh thái được thực hiện trong vùng được nêu lên ở bài khoá luận này cũng chỉ là phẩn tham khảo nghiên cứu với mong muốn sẽ được quan tâm nghiên cứu một cách chi tiết hơn. LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ: 1. Hướng nghiên cứu quản lý Địa sinh thái trên thế giới: -Năm 1972, học thuyết địa sinh thái được Gerasimov đưa ra trong cuốn “Geography and Ecology”, xem xét cả tính hệ thống, tinh cấu trúc và tính sinh thái của hệ sinh thái trong quản lý môi trường toàn cầu.

Theo ông, việc quản lý môi trường toàn cầu cần thực hiện theo 3 giai đoạn: quản lý sinh thái- sinh vật; quản lý địa sinh thái và quản lý nhân sinh-nhân quyển. Quan điểm này nhấn mạnh đến tính sinh thái, bao gồm giới hạn chịu đựng, sự cân bằng (thông qua chuỗi thức ăn), khả năng tự làm sạch của hệ sinh thái. Quan điểm này đã giúp cho địa lý học có thêm những thông số về chỉ tiêu tác hại đến hệ sinh thái, đến sức khoẻ cộng đồng.từ đó có thể tham gia vào quản lý môi trường. tạo nên cái nhìn tổng thể hơn về môi trường.

Trang 8 ĐỂ tài: Định hudn ở các hệ dia sinh thái thủy vực Đẳng Tháp Mười 1. Hướng nghiên cứu quản lý Địa sinh thái tại Việt Nam: -Vì đây là một quan điểm còn rất mới mẻ nên còn rất hạn chế về số người tham gia nghiên cứu cũng như về các để tài nghiên cứu. Trong số đó có cuốn "Địa sinh thái cảnh quan” (Trần Văn Thành-Giáo trình lưu hành nội bộ-Khoa Địa lí, trường ĐHSP TP.HCM-2003) đã để cập đến quan điểm này và đã đưa ra những khái niệm, những quan điểm có liên quan đến học thuyết địa sinh thái, từ đó cho ta có được cái nhìn tổng quan và những kiến thức cơ bản nhất về quan điểm địa sinh thái. Ngoài ra giáo trình này cũng đã đưa ra một số cách phân vùng theo quan điểm địa sinh thái ở một số khu vực như thành phố Hé Chí Minh, Déng Tháp Mười.Từ đó, ta có thể hiểu rõ hơn vé quan điểm địa sinh thái và vai trò của nó trong việc phân vùng để quản lý.

-Ngoài ra còn có một số khoá luận khác cũng đã dựa trên quan điểm địa sinh thái để phân vùng và định hướng quản lý vùng như khoá luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Ngọc San với để tài “Nghiên cứu phân vùng địa sinh thái ở đồng bằng sông Cửu Long” được thực hiện vào năm 2002. Bài khoá luận này đã đưa ra cách phân vùng déng bằng sông Cửu Long theo quan điểm địa sinh thái, giúp ta hiểu rõ hơn mối quan hệ của các hợp phan và bộ phận trong vùng đồng bằng sông Cửu Long. Một số công trình nghiên cứu vùng Đồng Tháp Mười từ trước đến nay: -Trong để tài nghiên cứu khoa học năm 1993, tác giả Trần Văn Thành đã nghiên cứu về dé tài “Phân vùng địa sinh thái đất ngập nước vàng Đồng Tháp Mười", đã đưa ra cách phân vùng Đồng Tháp Mười theo quan điểm địa sinh thái, làm cơ sở cho việc định hướng quản lý môi trường theo quan điểm này. -Để tài “Didu tra nghiên cứu tài nguyên thuỷ sinh vật Đẳng Tháp Mười” được Trung tâm sinh học thực nghiệm-Phân viện khoa học Việt Nam tại Trang 9 ĐI tài: Định hun nly môi trườnh 0 các hệ địa sinh thái thủy vực Đẳng Tháp Mười thành phố Hồ Chi Minh thực hiện năm 1986 đã đưa ra những thông số và cách đánh giá tài nguyên sinh vật trong vùng Đồng Tháp Mười, qua đó cho thấy hiện trạng sinh vật trong vùng cũng như những mối quan hệ qua lại giữa các điểu kiện tự nhiên có ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài sinh vật của vùng.

-Trong điều tra cơ bản năm 2003 của Phân viện quy hoạch thuỷ lợi miễn Nam “Diéu tra khảo sát diễn biến chất lượng nước và nguồn gây ô nhiễm môi trường một số vùng trọng điểm được bảo vệ chống lũ Đông Tháp-Long An” đã đưa ra những đánh giá khá hoàn chỉnh về chất lượng nước của một số vùng thuộc Đồng Tháp Mười trong mùa lũ. Từ đó có thể có những nhận định vé môi trường nước của vùng để có được định hướng quản lý và bảo vệ đúng đắn nhất. Trang 10 Đề tài: Định hưửng quản lý môi trường ở các hệ địa sinh thải thủy vực Đẳng Tháp Mười CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. PHƯƠNG PHÁP LUẬN: 2.

Quan điểm hệ thống: Quan điểm này được rất nhiều ngành khoa học tiếp cận. Vì vấn để quan hệ hợp phần va các bộ phận trong một tổng thể cũng như vấn để phát sinh phát triển của đối tượng nghiên cứu luôn là những vấn để cơ bản đặt ra cho người nghiên cứu khoa học: +Các hệ thống tuy rất đa dạng nhưng vẫn có chung một số tính chất cơ bản. +Các hệ thống bao gồm nhiều hợp phần cấu tạo và bộ phận cấu tạo. +Giữa các hợp phần với nhau và giữa các bộ phận với nhau đều có mối quan hệ qua lại mật thiết và thông qua các hệ thống tương tác này mà hệ thống mới có tính thống nhất.

+ Giữa hệ thống và môi trường bên ngoài cũng có sự thống nhất. Vì vậy, khi nghiên cứu một hệ thống, phải chú ý đến cả hệ thống bên trong và bên ngoài của nó, phải nghiên cứu cấu trúc đứng, cấu trúc ngang và sự hoạt động của hệ thống (cấu trúc động lực). Một vùng lãnh thổ nào đó chứa đựng bên trong nhiều hệ thống con và bản thân nó là một hệ thống con của một hệ thống rộng lớn hơn. Một vùng lãnh thổ còn là một hệ thống hở, luôn có sự trao đổi với bên ngoài về tự nhiên cũng như về kinh tế xã hội.

Hoạt động, trạng thái của nó tuỳ thuộc vào sự trao đổi này. Trang 1Ì Dé tài: Định hudng quản lỷ môi trun O các hệ dia sinh thái thủy vực Đóng Tháp Mười 2. Quan điểm hệ thống địa sinh thái: Hệ địa sinh thái là sự cụ thể hoá quan điểm hệ thống nói chung vào việc nghiên cứu môi trường tự nhiên.