CHƯƠNG 1: LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI- MỤC TIÊU-NỘI DUNG- GIỚI HAN- LICH SU NGHIEN CUU DE TAI 1. LY DO CHON DE TAI: Trong quá trình phát triển kinh tế hiện nay, vấn để can được quan tâm hang đâu là sự phát triển bén vững, nhằm đảm bảo cho việc sử dụng toàn bộ các điểu kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên một cách hiệu quả nhất nhưng đồng thời lại không làm ảnh hưởng đến môi trường vốn có của tự nhiên. DE đáp ứng cho nhu cầu thiết thực này, việc nghiên cứu tổng hợp mỗi vùng lãnh thổ là việc làm hết sức quan trọng. Do đó, học thuyết Địa sinh thái đã ra đời, trên cơ sở tiếp cận khoa học địa lý và khoa học sinh thái học.
Trong đó, nhiệm vụ chủ yếu của học thuyết này là nghiên cứu địa tổng thể tự nhiên của một khu vực theo quan điểm Địa sinh thái, nhằm tìm ra mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa hữu cơ và vô cơ trong mỗi hệ địa sinh thái. Qua đó, có thể xác định được những biện pháp phù hợp nhất cho từng khu vực trong việc giải quyết các vấn để vé môi trường phát sinh trong quá trình phát triển kinh tế. Quá trình học chuyên ngành Địa lý đã giúp em tiếp cận được quan điểm Địa sinh thái còn khá mới mẻ và cũng rất hấp dẫn này. Nhận thấy rằng quan điểm này rất thích hợp trong quá trình khai thác những vùng đất giàu tiểm năng và còn rất trẻ như vùng thuỷ vực Đồng Tháp Mười, em đã bước đầu vận dụng quan điểm này để nghiên cứu khu vực Đồng Tháp Mười với mong muốn tăng thêm sự hiểu biết của mình cũng như đóng góp một chút gi đó cho sự phat triển còn đẩy tiểm năng của khu vực này.
Chính vì thế, em đã chọn để tài: Trang 6 Dé tài: Định hưởng quản lý môi trường ở các hệ dia sinh thái thủy vực Đẳng Tháp Mười "Hiện trạng và biện pháp quản lý môi trường ở các hệ địa sinh thái thuỷ vực Đồng Tháp Mười” để làm khoá luận tốt nghiệp. MỤC TIÊU-NHIỆM VỤ: Việc nghiên cứu hiện trạng hệ địa sinh thái thuỷ vực Đồng Tháp Mười có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn quá trình phát triển kinh tế xã hội đã tác động đến môi trường nơi đây như thế nào. Từ đó, ta có thể đưa ra một số biện pháp giải quyết và quản lý các vấn dé môi trường nơi đây theo quan điểm Địa sinh thái nhằm tạo ra sự phát triển bền vững cho khu vực, khai thác hết tiểm năng phong phú của vùng mà không ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên của nó. NỘI DUNG: Những nội dung cần giải quyết khi thực hiện để tài: +Tìm hiểu vé phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu theo quan điểm Địa sinh thái +Tìm hiểu về hiện trạng môi trường của hệ sinh thái thuỷ vực Đồng Tháp Mười, chủ yếu là hiện trạng môi trường nước và sinh vật trong vùng.
+Trong bài khoá luận này còn có sự phân vùng hệ thống địa sinh thái thuỷ vực Đồng Tháp Mười để thấy rằng việc quản lý môi trường trong vùng không thể chỉ có một biện pháp chung mà còn cẩn có sự kết hợp nhiều biện pháp khác nhau thì vấn để môi trường mới có thể giải quyết vấn để một cách triệt để được. +Xem xét các biện pháp quản lý môi trường theo quan điểm Địa sinh thái có thể áp dụng vào khu vực này nhằm đảm bảo sự phát triển bén vững của vùng. Trang 7 Đề tài: Định hướng quản lý môi trường ở các hệ địa sinh thái thủy vực Đồng Tháp Mười 1. GIỚI HẠN: Trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của các vùng, vấn để môi trường được rất nhiều ngành khoa học quan tâm nghiên cứu với nhiều học thuyết khác nhau, nhưng trong bài khoá luận này, em chỉ để cập đến học thuyết còn khá mới, đó là học thuyết Địa sinh thái, và việc quan tâm đến hiện trạng môi trường cũng như việc đưa ra hướng quản lý môi trường của khu vực thuỷ vực Đồng Tháp Mười cũng sẽ tuân theo học thuyết này.
Tuy nhiên, do còn hạn chế về thời gian cũng như trình độ nên em chỉ có thể đưa ra những cách giải quyết tổng quan cho cả khu vực Đồng Tháp Mười rộng lớn, chủ yếu là đối với môi trường nước và sinh vật mà chưa thể đi sâu vào giải quyết vấn để môi trường cho từng vùng cụ thể cũng như kế hoạch giải quyết cho các vùng và các thành phan khác của tự nhiên trong vùng. Việc phân vùng địa sinh thái được thực hiện trong vùng được nêu lên ở bài khoá luận này cũng chỉ là phẩn tham khảo nghiên cứu với mong muốn sẽ được quan tâm nghiên cứu một cách chi tiết hơn. LƯỢC SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ: 1. Hướng nghiên cứu quản lý Địa sinh thái trên thế giới: -Năm 1972, học thuyết địa sinh thái được Gerasimov đưa ra trong cuốn “Geography and Ecology”, xem xét cả tính hệ thống, tinh cấu trúc và tính sinh thái của hệ sinh thái trong quản lý môi trường toàn cầu.
Theo ông, việc quản lý môi trường toàn cầu cần thực hiện theo 3 giai đoạn: quản lý sinh thái- sinh vật; quản lý địa sinh thái và quản lý nhân sinh-nhân quyển. Quan điểm này nhấn mạnh đến tính sinh thái, bao gồm giới hạn chịu đựng, sự cân bằng (thông qua chuỗi thức ăn), khả năng tự làm sạch của hệ sinh thái. Quan điểm này đã giúp cho địa lý học có thêm những thông số về chỉ tiêu tác hại đến hệ sinh thái, đến sức khoẻ cộng đồng.từ đó có thể tham gia vào quản lý môi trường. tạo nên cái nhìn tổng thể hơn về môi trường.
Trang 8 ĐỂ tài: Định hudn ở các hệ dia sinh thái thủy vực Đẳng Tháp Mười 1. Hướng nghiên cứu quản lý Địa sinh thái tại Việt Nam: -Vì đây là một quan điểm còn rất mới mẻ nên còn rất hạn chế về số người tham gia nghiên cứu cũng như về các để tài nghiên cứu. Trong số đó có cuốn "Địa sinh thái cảnh quan” (Trần Văn Thành-Giáo trình lưu hành nội bộ-Khoa Địa lí, trường ĐHSP TP.HCM-2003) đã để cập đến quan điểm này và đã đưa ra những khái niệm, những quan điểm có liên quan đến học thuyết địa sinh thái, từ đó cho ta có được cái nhìn tổng quan và những kiến thức cơ bản nhất về quan điểm địa sinh thái. Ngoài ra giáo trình này cũng đã đưa ra một số cách phân vùng theo quan điểm địa sinh thái ở một số khu vực như thành phố Hé Chí Minh, Déng Tháp Mười.Từ đó, ta có thể hiểu rõ hơn vé quan điểm địa sinh thái và vai trò của nó trong việc phân vùng để quản lý.
-Ngoài ra còn có một số khoá luận khác cũng đã dựa trên quan điểm địa sinh thái để phân vùng và định hướng quản lý vùng như khoá luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Ngọc San với để tài “Nghiên cứu phân vùng địa sinh thái ở đồng bằng sông Cửu Long” được thực hiện vào năm 2002. Bài khoá luận này đã đưa ra cách phân vùng déng bằng sông Cửu Long theo quan điểm địa sinh thái, giúp ta hiểu rõ hơn mối quan hệ của các hợp phan và bộ phận trong vùng đồng bằng sông Cửu Long. Một số công trình nghiên cứu vùng Đồng Tháp Mười từ trước đến nay: -Trong để tài nghiên cứu khoa học năm 1993, tác giả Trần Văn Thành đã nghiên cứu về dé tài “Phân vùng địa sinh thái đất ngập nước vàng Đồng Tháp Mười", đã đưa ra cách phân vùng Đồng Tháp Mười theo quan điểm địa sinh thái, làm cơ sở cho việc định hướng quản lý môi trường theo quan điểm này. -Để tài “Didu tra nghiên cứu tài nguyên thuỷ sinh vật Đẳng Tháp Mười” được Trung tâm sinh học thực nghiệm-Phân viện khoa học Việt Nam tại Trang 9 ĐI tài: Định hun nly môi trườnh 0 các hệ địa sinh thái thủy vực Đẳng Tháp Mười thành phố Hồ Chi Minh thực hiện năm 1986 đã đưa ra những thông số và cách đánh giá tài nguyên sinh vật trong vùng Đồng Tháp Mười, qua đó cho thấy hiện trạng sinh vật trong vùng cũng như những mối quan hệ qua lại giữa các điểu kiện tự nhiên có ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài sinh vật của vùng.
-Trong điều tra cơ bản năm 2003 của Phân viện quy hoạch thuỷ lợi miễn Nam “Diéu tra khảo sát diễn biến chất lượng nước và nguồn gây ô nhiễm môi trường một số vùng trọng điểm được bảo vệ chống lũ Đông Tháp-Long An” đã đưa ra những đánh giá khá hoàn chỉnh về chất lượng nước của một số vùng thuộc Đồng Tháp Mười trong mùa lũ. Từ đó có thể có những nhận định vé môi trường nước của vùng để có được định hướng quản lý và bảo vệ đúng đắn nhất. Trang 10 Đề tài: Định hưửng quản lý môi trường ở các hệ địa sinh thải thủy vực Đẳng Tháp Mười CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2. PHƯƠNG PHÁP LUẬN: 2.
Quan điểm hệ thống: Quan điểm này được rất nhiều ngành khoa học tiếp cận. Vì vấn để quan hệ hợp phần va các bộ phận trong một tổng thể cũng như vấn để phát sinh phát triển của đối tượng nghiên cứu luôn là những vấn để cơ bản đặt ra cho người nghiên cứu khoa học: +Các hệ thống tuy rất đa dạng nhưng vẫn có chung một số tính chất cơ bản. +Các hệ thống bao gồm nhiều hợp phần cấu tạo và bộ phận cấu tạo. +Giữa các hợp phần với nhau và giữa các bộ phận với nhau đều có mối quan hệ qua lại mật thiết và thông qua các hệ thống tương tác này mà hệ thống mới có tính thống nhất.
+ Giữa hệ thống và môi trường bên ngoài cũng có sự thống nhất. Vì vậy, khi nghiên cứu một hệ thống, phải chú ý đến cả hệ thống bên trong và bên ngoài của nó, phải nghiên cứu cấu trúc đứng, cấu trúc ngang và sự hoạt động của hệ thống (cấu trúc động lực). Một vùng lãnh thổ nào đó chứa đựng bên trong nhiều hệ thống con và bản thân nó là một hệ thống con của một hệ thống rộng lớn hơn. Một vùng lãnh thổ còn là một hệ thống hở, luôn có sự trao đổi với bên ngoài về tự nhiên cũng như về kinh tế xã hội.
Hoạt động, trạng thái của nó tuỳ thuộc vào sự trao đổi này. Trang 1Ì Dé tài: Định hudng quản lỷ môi trun O các hệ dia sinh thái thủy vực Đóng Tháp Mười 2. Quan điểm hệ thống địa sinh thái: Hệ địa sinh thái là sự cụ thể hoá quan điểm hệ thống nói chung vào việc nghiên cứu môi trường tự nhiên.