CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC TRẺ TẠI TRƯỜNG MẦM NON ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục Khi tiến hành nghiên cứu về các hoạt động giáo dục cho trẻ mầm non, trên thế giới đã có khá nhiều các nhà giáo dục học đi sâu vào đề tài này như: Glenn Doman (1919 – 2013), Ông tốt nghiệp chuyên ngành liệu pháp tâm lý năm 1940 tại Trường Đại học Pennsylvania, sau là người sáng lập nên “Viện nghiên cứu và phát triển tiềm năng con người” mà chính từ đây các cha mẹ trên toàn thế giới đã tìm ra phương pháp nuôi dạy con trong hơn nửa thế kỷ qua. Giáo sư và các cộng sự trong Viện nghiên cứu nổi tiếng với những thành tựu về trẻ bị tổn thương não và cả những thành tựu về việc phát triển sớm cho trẻ em bình thường.
Trong bộ sách "Giáo dục sớm và Thiên tài" của ông gồm 5 cuốn: Dạy trẻ thông minh sớm; Dạy trẻ biết đọc sớm; Dạy trẻ học Toán; Tăng cường trí thông minh của trẻ; Dạy trẻ về thế giới xung quanh của mình Glenn Doman đưa ra lý thuyết và hướng dẫn các bậc phụ huynh áp dụng việc chơi với trẻ nhỏ để qua đó dạy cho trẻ những kiến thức bổ ích được trẻ tiếp nhận một cách thú vị. Hay nói cách khác phương pháp giáo dục Glenn Doman thực hiện phương pháp chơi mà học, học mà chơi vô cùng hiệu quả. Trẻ sẽ hoàn toàn được tự do khám phá những kiến thức trong những giờ chơi cùng bố mẹ và ghi nhớ nó theo cách của riêng mình [12]. Maria Montessori (1879-1952), nhà giáo dục, bác sĩ người Ý với phương pháp giáo dục thực tiễn mang tính đột phá đã nhanh chóng được phổ 9 biến và thu được thành công vang dội trên khắp thế giới.
Mục tiêu giáo dục của Montessori là tạo điều kiện tối đa để trẻ trau dồi niềm đam mê học hỏi, thông qua thực hành thường xuyên để hình thành các kỹ năng và phát triển năng khiếu toàn diện cho từng bé. Nền tảng của phương pháp Montessori là tiến trình giáo dục đặc biệt dựa vào việc học qua trực quan sinh động, trong đó, giáo viên chỉ đóng vai trò là “người hướng dẫn”, hỗ trợ và định hướng cho trẻ thực hiện các hoạt động, nhiệm vụ được giao. Sự hướng dẫn này liên quan chặt chẽ đến các phụ huynh trong việc giáo dục con em mình, do đó, mối liên kết giữa giáo viên – các bé – gia đình cần được chú trọng. Trong các cuốn sách của bà đã được dịch sang tiếng Việt gồm có Trẻ thơ trong gia đình; Bí ẩn tuổi thơ; Phương pháp giáo dục Montessori.
Bà đã đưa ra một loạt các quy luật có liên quan đến sự phát triển của trẻ mầm non cụ thể là theo bà, quá trình phát triển trẻ em có nhiều giai đoạn. Trong đó 0-6 tuổi là giai đoạn thứ nhất. Theo bà, trong giai đoạn này (chính là giai đoạn trẻ mầm non) trẻ không có các hoạt động tâm lý ý thức mà chúng chỉ tiếp xúc với thế giới bên ngoài một cách vô thức. Bà gọi đây là giai đoạn "phôi thai tâm lý".
Từ 3-6 tuổi là giai đoạn hình thành tính cách. Trẻ em chuyển dần từ vô thức sang có ý thức, khả năng ghi nhớ, hiểu, tư duy dần hình thành. Mối liên hệ giữa các hoạt động tâm lý cũng từng bước được tạo lên theo đó các đặc điểm tâm lý tính cách của trẻ cũng xuất hiện. Lúc này, các nhà giáo dục, thầy cô giáo và cha mẹ cần phải quan sát trẻ thật kỹ, tìm cách hiểu được thế giới nội tâm của trẻ, phải yêu thương và sự tôn trọng đối với tính cách của trẻ để giúp cho trẻ có thể phát triển một cách tự nhiên [21].
Makoto Shichida (1929-2009) là một nhân vật có uy tín lớn ở Nhật Bản, ông đã nhận được rất nhiều giải thưởng cho những đóng góp của mình đối với nền giáo dục mầm non. Năm 1978, ông đã thành lập Viện Giáo Dục Trẻ Em Shichida (Nhật Bản). Phương pháp giáo dục Shichida đặt mục tiêu giáo dục toàn bộ nhân cách và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ lên hàng đầu. Cụ thể là dạy bé 10 những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống, cách bé suy nghĩ độc lập, các quy tắc xã hội, cũng như việc phát triển những cảm xúc và tinh thần cộng đồng.
Ông là tác giả của bộ sách Cha mẹ Nhật đã dạy con như thế nào gồm 3 tập. Trong bộ sách của mình ông đã đưa ra phương pháp giáo dục giúp trẻ phát triển động cơ học tập, cũng như niềm vui tò mò, khám phá những điều mới và thế giới quan xung quanh trẻ. Phương pháp Shichida đã xây dựng một cách tiếp cận về giáo dục theo hướng phát triển những tiềm năng thiên bẩm của con người, chứ không phải là để nhồi nhét tri thức. Hệ thống giáo dục nên chú trọng đến việc tôn trọng tính cá thể của từng đứa trẻ trong một tổng thế, chứ không chỉ xét đến những khả năng dựa vào học lực của trẻ ở trường.
Đồng thời, mục tiêu của giáo dục não bộ cũng là để khuyến khích trẻ sử dụng những khả năng tuyệt vời của mình để phục vụ cho xã hội, cộng đồng, thế giới và trở thành những công dân tích cực [20]. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục trẻ tại trường mầm non đáp ứng chương trình giáo dục mầm non Những năm gần đây phong trào xây dựng trường MN đạt chuẩn quốc gia ngày càng phát triển, do đó chất lượng CSGD trẻ ngày một tốt hơn. GDMN tồn tại với đủ các quy mô trường, lớp, nhóm, với các loại hình công lập, bán công, dân lập, tư thục. GDMN ngày càng đáp ứng được lòng tin và yêu cầu của xã hội.
Trong những năm qua (từ 1995 trở lại đây) vấn đề quản lý bậc học mầm non đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, nhiều công trình nghiên cứu ở các cấp độ khác nhau đã được thực hiện: đề tài cấp Nhà nước và cấp Bộ, một số luận văn tiến sỹ, thạc sỹ. Tác giả Đặng, Thị Hà với công trình nghiên cứu Quản lý hoạt động giáo dục tại trường mầm non STEAMe GARTEN theo mô hình STEAM. Nghiên cứu, đánh giá thực trạng hoạt động giáo dục theo mô hình STEAM tại trường mầm non và quản lý hoạt động giáo dục theo mô hình STEAM tại 11 trường mầm non STEAMe GARTEN. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục theo mô hình STEAM tại trường mầm non STEAMe GARTEN và tiến hành khảo nghiệm nhận thức về tính cấp thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
Tác giả Đỗ, Thị Kim Thu “Quản lý hoạt động giáo dục trẻ tại trường mầm non Ánh Dương, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội”. Luận văn thạc sỹ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục trẻ trong nhà trường mầm non. Khảo sát thực trạng hoạt động giáo dục trẻ; thực trạng việc quản lý hoạt động giáo dục trẻ tại trường mầm non Ánh Dương, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội và phân tích nguyên nhân của thực trạng.
Trên cơ sở phân tích thực trạng và nguyên nhân, đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động giáo dục trẻ tại trường mầm non Ánh Dương, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội. Đề tài cấp Bộ: Những biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ của trường mầm non (Phạm Thị Châu, trường Cao đẳng sư phạm nhà trẻ - Mẫu giáo TW1 năm 1995) đề tài đã đề cập một số biện pháp chỉ đạo chuyên môn của Ban giám hiệu và các cấp quản lý nhằm góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ. Tuy vậy đề tài chưa chú ý tập trung các biện pháp có tính toàn diện mà Hiệu trưởng trường mầm non phải vận dụng để nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ. Nguyễn Thị Hoài An: "Biện pháp quản lý cơ sở mầm non Hà Nội nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ".
Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục năm 1999. Công trình nghiên cứu này đề cập các biện pháp quản lý trường tư thục, một loại hình GDMN xuất hiện khá nhiều trong giai đoạn hiện nay. Nguyễn Thị Dung: “Một số biện quản lý chất lượng trường trọng điểm trên địa bàn tỉnh Nghệ An”. Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục năm 2003); 12 Đề tài đã chỉ ra được một số biện pháp quản lý chất lượng trường trọng điểm trên địa bàn tỉnh Nghệ An nên chưa đi sâu nghiên cứu chất lượng giáo dục các trường mầm non.
Nguyễn Thị Thường: “Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý các trường Mầm non huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa”. Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục năm 2010. Hà Thị Hoa: “Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý các trường Mầm non huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa”. Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục năm 2011.
Nguyễn Thị Đào: “Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý các trường Mầm non huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An”. Luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục năm 2012. Tác giả Nguyễn Ngọc: “Quản lý hoạt động giáo dục theo chủ đề tại các trường mầm non thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn theo hướng trải nghiệm”. Luận văn thạc sỹ, Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam.
Qua nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động giáo dục theo chủ đề ở trường mầm non theo hướng trải nghiệm. Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý hoạt động giáo dục theo chủ đề tại các trường mầm non thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn theo hướng trải nghiệm. Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động giáo dục theo chủ đề tại các trường mầm non Thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn theo hướng trải nghiệm. Qua đó chúng ta thấy các công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục trẻ ở các trường MN hầu như chưa được đề cập đến.
Đặc biệt là các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục trẻ ở các trường mầm non trên địa bàn Thành phố Lạng Sơn, tỉnh Lạng Sơn. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1.