Nghiên Cứu Sự Tham Gia Của Phụ Nữ Trong Hệ Thống Chính Trị Tại Tỉnh Tiền Giang

Luận án tiến sĩ phân tích xã hội học sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị thời kỳ đẩy nhanh công nghiệp hóa hiện, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chí Dũng
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Sự Tham Gia Của Phụ Nữ Trong Hệ Thống Chính Trị Thời Kỳ Đẩy Nhanh Công Nghiệp Hóa, Hiện Đại Hóa (Nghiên Cứu Tại Tỉnh Tiền Giang)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sự tham gia của phụ nữ trong chính trị

Sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tại Tiền Giang, tỷ lệ phụ nữ tham gia vào các cấp ủy Đảng và chính quyền còn thấp, chỉ đạt 14,9% ở cấp ủy và 27,87% ở Hội đồng nhân dân tỉnh. Điều này cho thấy vai trò của phụ nữ trong chính trị địa phương cần được nâng cao hơn nữa. Việc thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ không chỉ giúp đạt được bình đẳng giới mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của xã hội. Theo Nghị quyết số 11-NQ/TW, Đảng và Nhà nước đã có những chính sách cụ thể nhằm tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị.

1.1. Tình hình thực tế tại Tiền Giang

Tại Tiền Giang, mặc dù có những nỗ lực trong việc nâng cao tỷ lệ phụ nữ tham gia chính trị, nhưng vẫn còn nhiều rào cản. Các yếu tố như định kiến giới, thiếu cơ hội đào tạo và phát triển nghề nghiệp đã ảnh hưởng đến sự tham gia của phụ nữ. Theo số liệu, tỷ lệ phụ nữ tham gia vào các tổ chức chính trị - xã hội cũng chưa đạt yêu cầu. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này, nhằm tạo điều kiện cho phụ nữ có thể tham gia nhiều hơn vào chính trị địa phương.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của phụ nữ

Nhiều yếu tố tác động đến sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị tại Tiền Giang. Đầu tiên, yếu tố thể chế và chính sách đóng vai trò quan trọng. Các quy định pháp lý về bình đẳng giới cần được thực thi một cách nghiêm túc. Thứ hai, khuôn mẫu giới truyền thống và định kiến xã hội vẫn còn tồn tại, gây khó khăn cho phụ nữ trong việc tiếp cận các vị trí lãnh đạo. Thứ ba, yếu tố gia đình cũng ảnh hưởng lớn đến quyết định tham gia chính trị của phụ nữ. Nhiều phụ nữ vẫn phải đảm nhận vai trò chăm sóc gia đình, dẫn đến việc họ không có thời gian và cơ hội để tham gia vào các hoạt động chính trị.

2.1. Định kiến xã hội và vai trò gia đình

Định kiến xã hội về phụ nữ trong chính trị vẫn còn mạnh mẽ. Nhiều người cho rằng phụ nữ không đủ khả năng đảm nhận các vị trí lãnh đạo. Điều này dẫn đến việc phụ nữ không được khuyến khích tham gia vào các hoạt động chính trị. Hơn nữa, vai trò truyền thống của phụ nữ trong gia đình cũng khiến họ gặp khó khăn trong việc cân bằng giữa công việc và gia đình. Cần có những chương trình giáo dục và tuyên truyền để thay đổi nhận thức của xã hội về phụ nữ và chính trị.

III. Giải pháp nâng cao sự tham gia của phụ nữ

Để tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị tại Tiền Giang, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần hoàn thiện các chính sách và quy định pháp luật liên quan đến bình đẳng giới. Thứ hai, cần tổ chức các chương trình đào tạo và phát triển kỹ năng cho phụ nữ nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo. Thứ ba, cần tạo ra môi trường làm việc thân thiện và hỗ trợ cho phụ nữ trong chính trị. Cuối cùng, cần có sự tham gia tích cực của các tổ chức xã hội trong việc thúc đẩy phụ nữ tham gia vào chính trị.

3.1. Đào tạo và phát triển kỹ năng

Việc tổ chức các khóa đào tạo về kỹ năng lãnh đạo và quản lý cho phụ nữ là rất cần thiết. Các chương trình này không chỉ giúp phụ nữ nâng cao năng lực mà còn tạo cơ hội để họ kết nối và chia sẻ kinh nghiệm với nhau. Hơn nữa, cần có các chương trình hỗ trợ tài chính cho phụ nữ tham gia vào các hoạt động chính trị. Điều này sẽ giúp phụ nữ tự tin hơn trong việc đảm nhận các vị trí lãnh đạo và góp phần vào sự phát triển của hệ thống chính trị tại Tiền Giang.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình khoa học mang tên "Sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị thời kỳ đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (Nghiên cứu tại tỉnh Tiền Giang)" do nghiên cứu sinh Nguyễn Ngọc Hương thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Chí Dũng. Luận án thuộc chuyên ngành Xã hội học (mã số: 9.01), được hoàn thành tại Học viện Khoa học xã hội trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam năm 2023.

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu bảo đảm bình đẳng giới và gia tăng quyền năng chính trị cho phụ nữ trong bối cảnh phát triển bền vững. Tại Việt Nam, chủ trương thúc đẩy bình đẳng giới và phát triển đội ngũ cán bộ nữ trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) được khẳng định rõ qua Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 27/4/2007 của Bộ Chính trị. Mặc dù Việt Nam đạt nhiều chỉ số tích cực như xếp thứ 87/153 quốc gia về thu hẹp khoảng cách giới, nằm trong nhóm 10 quốc gia thực hiện tốt việc thúc đẩy bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ và trẻ em gái, với tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội nhiệm kỳ 2021-2026 đạt 30,26% và tỷ lệ nữ tham gia Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp đạt gần 30%, quá trình thực thi chính sách cán bộ nữ vẫn đối mặt với các rào cản văn hóa truyền thống và định kiến giới.

Tại tỉnh Tiền Giang – một địa bàn thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và Đồng bằng sông Cửu Long – lực lượng lao động nữ chiếm 51,0% so với nam giới. Theo Nghị quyết số 64/2013/NQ-HĐND ngày 12/12/2013 của HĐND tỉnh Tiền Giang về quy hoạch xây dựng vùng tỉnh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, địa phương xác định tiến trình CNH, HĐH tập trung vào nông nghiệp chuyên canh trái cây, thủy sản, công nghiệp chế biến gắn với nguồn nhân lực chất lượng cao và khoa học công nghệ. Tuy nhiên, nguồn nhân lực nữ chất lượng cao tại đây còn thiếu hụt, tỷ lệ cán bộ nữ đảm nhận vị trí lãnh đạo, quản lý còn khoảng cách so với mục tiêu chiến lược quốc gia. Cụ thể ở nhiệm kỳ 2020-2025, tỷ lệ nữ tham gia cấp ủy cấp tỉnh đạt 14,9%, cấp huyện đạt 22%, cấp xã đạt 27,5%; tỷ lệ nữ đại biểu HĐND cấp tỉnh đạt 27,87%, cấp huyện đạt 31,23%, cấp xã đạt 29,67%. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là sự thiếu vắng các công trình xã hội học đánh giá thực nghiệm toàn diện, đồng bộ ở cả ba cấp hành chính (tỉnh, huyện, xã) và ba khối cơ quan (Đảng, chính quyền, tổ chức chính trị - xã hội) tại Tiền Giang.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ thực trạng và những yếu tố tác động đến sự tham gia của phụ nữ đảm nhận vị trí lãnh đạo, quản lý trong hệ thống chính trị tại tỉnh Tiền Giang; trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm góp phần bảo đảm sự tham gia của phụ nữ trong thời kỳ đẩy nhanh CNH, HĐH.

Nhiệm vụ nghiên cứu gồm 4 nội dung đánh số theo văn bản:

1. Tổng quan và hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị.
2. Khảo sát, đánh giá thực trạng về sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị ở tỉnh Tiền Giang hiện nay.
3. Phân tích những yếu tố tác động đến quá trình tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị ở Tiền Giang.
4. Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới trong hoạt động chính trị ở Tiền Giang nói riêng và cả nước nói chung.

Câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm 3 câu hỏi đánh số theo văn bản:

1. Thực trạng sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị ở tỉnh Tiền Giang hiện nay như thế nào?
2. Có những yếu tố nào tác động đến quá trình tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị ở Tiền Giang?
3. Cần có giải pháp gì để tăng cường và nâng cao hiệu quả sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị thời kỳ đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa?

Giả thuyết nghiên cứu gồm 3 giả thuyết đánh số theo văn bản:

1. Tỷ lệ nữ giới tham gia vào hệ thống chính trị các cấp của tỉnh Tiền Giang còn thấp, đặc biệt ở các vị trí chủ chốt, vai trò của phụ nữ trong hệ thống chính trị còn chưa được đề cao.
2. Các đặc trưng xã hội cá nhân (giới tính, tuổi, trình độ học vấn, dân tộc...) và các nhóm yếu tố về chính sách, quan điểm giới, gia đình có ảnh hưởng đến sự tham gia của phụ nữ vào hệ thống chính trị tỉnh Tiền Giang.
3. Để tăng cường hiệu quả sự tham gia của phụ nữ vào hệ thống Đảng, Chính quyền và các tổ chức chính trị, đoàn thể xã hội ở tỉnh Tiền Giang trong quá trình CNH, HĐH, cần thúc đẩy bình đẳng giới trong lĩnh vực chính trị; hoàn thiện hệ thống chính sách, quy định pháp luật, tạo điều kiện kinh tế, xã hội, gia đình giúp phụ nữ Tiền Giang bình đẳng hơn trong việc vươn tới nhiều chức vụ cao trong hệ thống chính trị.

Đối tượng nghiên cứu: Sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị thời kỳ đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Tiền Giang.

Khách thể nghiên cứu: Cán bộ và cán bộ lãnh đạo các cơ quan Đảng, Chính quyền, các Tổ chức chính trị và Đoàn thể xã hội trong hệ thống chính trị các cấp tỉnh, huyện và cơ sở xã/phường ở Tiền Giang.

Phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi nội dung: Tập trung vào thực trạng và các yếu tố tác động đến việc tham gia hệ thống chính trị của phụ nữ, cùng các giải pháp nâng cao hiệu quả tham chính.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Tiền Giang (khảo sát ở cả ba cấp: tỉnh, huyện, xã).
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu các giai đoạn 2010-2020, nhiệm kỳ 2011-2016, 2016-2020, 2020-2025 và cập nhật số liệu khảo sát đến năm 2022.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến sự tham gia chính trị của phụ nữ, phân tích trên ba bình diện chính: các văn bản pháp lý quốc tế và quốc gia, thực trạng tham gia chính trị và các yếu tố cùng giải pháp thúc đẩy.

Về các báo cáo và dữ liệu quốc tế liên quan đến Việt Nam:

• Báo cáo Phát triển Con người năm 2020 của UNDP chỉ ra Chỉ số Phát triển Giới (GDI) của Việt Nam đạt 0,997 điểm, thuộc nhóm các quốc gia dẫn đầu về sự bình đẳng phát triển con người giữa hai giới; Chỉ số Bất bình đẳng giới (GII) xếp thứ 65 trên 162 quốc gia.
• Báo cáo Khoảng cách giới năm 2021 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ghi nhận Việt Nam đạt 0,701 điểm trên thang điểm từ 0 đến 1, xếp vị trí 87 trên 156 quốc gia.
• Báo cáo Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) các năm 2018, 2019 và 2020 phản ánh đa số cử tri không phân biệt đối xử đối với ứng cử viên nam hay nữ tại các cơ quan dân cử. Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội khóa XIV đạt 26,72%.
• Báo cáo hợp tác giữa Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (2021) mang tên "Đóng góp của nữ đại biểu dân cử trong sự phát triển của Việt Nam giai đoạn 2016-2021" phân tích hoạt động tiếp xúc cử tri và tham gia lập pháp. Báo cáo này ghi nhận tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội và HĐND chủ động tiếp xúc cử tri cao hơn nam giới; đồng thời chỉ ra sự khác biệt về mối quan tâm chuyên môn (nữ đại biểu tập trung vào giáo dục, y tế, dân tộc, giám sát lập pháp; nam giới ưu tiên quốc phòng, an ninh, tài nguyên). Công trình cũng đối chiếu mục tiêu phấn đấu đạt trên 35% nữ đại biểu Quốc hội và HĐND vào năm 2030 theo Nghị quyết Trung ương 7 (Khóa XII).

Về các công trình nghiên cứu yếu tố tác động và rào cản:

• Phạm Thu Hiền (2011) chỉ ra mối liên hệ giữa hoàn cảnh và điều kiện kinh tế gia đình đối với sự tham gia công tác xã hội và quản lý của phụ nữ ở cấp xã.
• Phan Thuận (2020) với bài viết "Những hạn chế trong thực thi chính sách bình đẳng giới về chính trị ở Việt Nam" xác định ba nguyên nhân hạn chế: thiếu đồng bộ cơ chế chính sách quy hoạch, bổ nhiệm, đào tạo; việc thực thi chưa nghiêm; thiếu quyết tâm chính trị của cấp ủy, chính quyền và nhận thức cộng đồng chưa đầy đủ.
• Trần Thị Hồng và nhóm tác giả (2021) phân tích chất lượng tham gia của cán bộ nữ cấp cơ sở, chia thành hai nhóm: yếu tố thúc đẩy (chính sách phát triển cán bộ nữ, sự dìu dắt của lãnh đạo, nhận thức xã hội, hỗ trợ gia đình, nỗ lực cá nhân) và yếu tố rào cản (bất cập trong quy hoạch và thu hút, định kiến giới, gánh nặng việc nhà, tâm lý thiếu quyết đoán ở bản thân phụ nữ).

Về các nghiên cứu giải pháp và kinh nghiệm thực tiễn:

• Nguyễn Thị Hồng Vân (2012) khảo sát ngành Thuế và Hải quan tại Bình Dương và Long An, kiến nghị giải quyết rào cản tư tưởng phong kiến và nâng cao dịch vụ xã hội trợ giúp việc gia đình.
• Minh Trí (2015) qua bài viết "Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Tiền Giang" phản ánh việc chuẩn hóa cán bộ nữ cấp cơ sở, khắc phục bệnh bằng cấp và lãng phí trong quy hoạch.
• Nguyễn Thị Vân Hạnh (2015) nhấn mạnh vào việc nâng cao nhận thức bình đẳng giới trong cấp ủy, chính quyền và đoàn thể nhân dân.
• Nguyễn Thị Thu Hòa (2019) phân tích kinh nghiệm quốc tế về cam kết chính trị, hoàn thiện thể chế và vai trò của truyền thông.
• Lê Thị Hồng Hải (2020) đưa ra 5 giải pháp: bổ sung chỉ tiêu cụ thể tỷ lệ nữ lãnh đạo; đẩy mạnh tuyên truyền xóa định kiến giới; quy định văn bản cho ngành ít nữ; gắn trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra.
• Nguyễn Hữu Minh (2020) qua nghiên cứu "Phụ nữ tham gia chính trị ở Việt Nam: Thành tựu, thách thức và một số giải pháp trong giai đoạn mới" nhấn mạnh giải pháp truyền thông thay đổi nhận thức lãnh đạo.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Phần lớn công trình trước đây tập trung ở tầm vĩ mô toàn quốc, phạm vi một ngành chuyên môn đơn lẻ hoặc chỉ khu biệt ở cấp cơ sở. Chưa có công trình nào đánh giá có hệ thống sự tham gia của phụ nữ ở cả ba cấp chính quyền và ba cấu thành của hệ thống chính trị tại tỉnh Tiền Giang gắn với bối cảnh CNH, HĐH nông nghiệp và nguồn nhân lực chất lượng cao. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng việc khảo sát thực chứng kết hợp định tính và định lượng tại địa bàn tỉnh Tiền Giang.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án vận dụng hệ thống khái niệm công cụ và 4 khung lý thuyết xã hội học:

• Hệ thống khái niệm công cụ: Hệ thống chính trị; Sự tham gia chính trị; Phụ nữ tham gia hệ thống chính trị; Công nghiệp hóa, hiện đại hóa và công tác phụ nữ trong quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH; Vai trò xã hội (trang 56); Bình đẳng giới (trang 57).
• Khung lý thuyết xã hội học tiếp cận:
  1. Lý thuyết hệ thống: Xem xét hệ thống chính trị như một chỉnh thể cấu trúc gồm Đảng bộ, Chính quyền các cấp và các tổ chức chính trị - xã hội. Luận án phân tích sự tham gia của phụ nữ trong mối tương tác giữa các bộ phận cấu thành, cơ chế vận hành và tính liên thông từ cấp tỉnh xuống cấp cơ sở.
  2. Lý thuyết vai trò xã hội: Phân tích sự xung đột vai trò giữa trách nhiệm chăm sóc gia đình truyền thống và kỳ vọng đối với vai trò xã hội, vị trí lãnh đạo, quản lý của người phụ nữ trong cơ quan công quyền.
  3. Lý thuyết di động xã hội: Làm rõ đường chuyển dịch vị thế, sự thăng tiến chức vụ của cán bộ nữ qua các cấp công tác (dọc) và giữa các cơ quan, đơn vị (ngang).
  4. Lý thuyết nữ quyền Mác-xít: Nhìn nhận việc giải phóng phụ nữ và thúc đẩy bình đẳng giới gắn liền với tiến trình giải phóng lao động, điều kiện kinh tế xã hội và sự hoàn thiện của thể chế chính sách nhà nước.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phương pháp định lượng: Thực hiện khảo sát bằng bảng hỏi cấu trúc trên mẫu điều tra xã hội học tại tỉnh Tiền Giang (thể hiện qua Bảng 1: Cơ cấu mẫu khảo sát theo giới tính, độ tuổi, cấp công tác). Kỹ thuật phân tích thống kê mô tả, phân tích chéo và kiểm định tương quan giữa các biến số độc lập (tuổi, học vấn, chuyên môn, tin học, ngoại ngữ, hoàn cảnh gia đình) với biến số phụ thuộc (chức vụ Đảng, chính quyền, mức độ hoàn thành nhiệm vụ). Mức ý nghĩa thống kê trong kết quả xử lý dữ liệu được ký hiệu cụ thể theo ba ngưỡng: $p < 0,05$ (), $p < 0,01$ () và $p < 0,001$ ().
• Phương pháp định tính: Sử dụng kỹ thuật phân tích văn bản, tài liệu thứ cấp đối với các nghị quyết, quyết định, kế hoạch hành động của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và văn kiện của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Tiền Giang (như Nghị quyết số 64/2013/NQ-HĐND). Tiến hành thu thập dữ liệu qua phỏng vấn sâu cá nhân đối với cán bộ lãnh đạo và cán bộ nữ trong hệ thống chính trị các cấp.
• Nguồn tư liệu: Số liệu báo cáo thống kê chính thức của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Sở Nội vụ, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Tiền Giang qua các giai đoạn 2010-2020 và 2020-2025; Báo cáo PAPI; Báo cáo UNDP; tư liệu điền dã khảo sát trực tiếp của tác giả tại địa phương.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương này dành cho việc hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước từ trang 5 đến trang 45. Tác giả phân chia tổng quan thành hai mảng lớn: tình hình nghiên cứu ngoài nước và tình hình nghiên cứu trong nước, tập trung vào ba chủ đề: quy định pháp lý, thực trạng tham gia chính trị và các yếu tố ảnh hưởng cùng giải pháp. Tác giả chỉ ra các điểm đồng thuận khoa học về những rào cản mang tính cơ cấu (định kiến giới, gánh nặng gia đình, hạn chế trong quy hoạch đào tạo) và nhận diện khoảng trống nghiên cứu cần tiếp tục khảo sát tại Tiền Giang.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn của nghiên cứu

Từ trang 46 đến trang 78, chương 2 xác lập khung phân tích lý luận. Luận án làm rõ các khái niệm: hệ thống chính trị, tham gia chính trị, vai trò xã hội, bình đẳng giới; trình bày 4 lý thuyết tiếp cận (hệ thống, vai trò xã hội, di động xã hội, nữ quyền Mác-xít). Về cơ sở thực tiễn, chương điểm lại quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là chủ trương và kế hoạch hành động về bình đẳng giới của tỉnh Tiền Giang gắn với đặc thù kinh tế - xã hội thời kỳ đẩy nhanh CNH, HĐH. Tác giả hoàn thiện mô hình phân tích nghiên cứu ở trang 77.

Chương 3: Thực trạng tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị ở Tiền Giang

Nội dung chương 3 (từ trang 79 đến trang 116) tập trung phân tích nguồn dữ liệu khảo sát và số liệu báo cáo về cơ cấu, chất lượng và hiệu quả hoạt động của cán bộ nữ tại Tiền Giang:

• Sự tham gia vào các cấp ủy Đảng: Phân tích tỷ lệ nữ tham gia cấp ủy qua giai đoạn 10 năm theo giới tính và cấp công tác (Bảng 3.1, Bảng 3.2), tỷ lệ nữ trong Ban Thường vụ Đảng ủy cấp tỉnh, huyện, xã giai đoạn 2010-2020 (Bảng 3.3). Nhiệm kỳ 2020-2025, tỷ lệ nữ cấp ủy viên đạt 14,9% ở cấp tỉnh, 22% ở cấp huyện và 27,5% ở cấp xã.
• Sự tham gia ở các cấp chính quyền: Khảo sát tỷ lệ nữ trong cơ quan hành chính và đại biểu dân cử (Bảng 3.4). Tỷ lệ nữ đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2011-2016 và 2016-2020 (Bảng 3.5), chia theo chức vụ công tác (Bảng 3.6). Nhiệm kỳ 2020-2025 ghi nhận tỷ lệ nữ đại biểu HĐND cấp tỉnh đạt 27,87%, cấp huyện đạt 31,23%, cấp xã đạt 29,67%. Tỷ lệ phụ nữ giữ vị trí lãnh đạo chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước địa phương được chi tiết hóa ở Bảng 3.7.
• Sự tham gia trong các tổ chức chính trị - xã hội: Phân tích cơ cấu nữ giới trong các đoàn thể qua các thời kỳ và theo cấp công tác (Bảng 3.8, Bảng 3.9).
• Chất lượng và đánh giá cán bộ nữ: Trình độ học vấn của cán bộ theo giới (Bảng 3.10), trình độ tin học và ngoại ngữ (Bảng 3.11), danh hiệu thi đua đạt được như LĐTT, CSTĐCS, CSTĐCT, CSTĐCB (Bảng 3.12). Phân tích trình độ lý luận chính trị có ý nghĩa thống kê qua Biểu đồ 3.1 ($p < 0,001$), trình độ quản lý nhà nước qua Biểu đồ 3.2 ($p < 0,01$), mức độ tín nhiệm của cơ quan qua Biểu đồ 3.3 ($p < 0,05$) và đánh giá của địa phương qua Biểu đồ 3.4 ($p < 0,05$). Đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ chia theo các thang bậc: KHTNV, HTNV, HTTNV, HTXSNV. Cán bộ nữ không giữ chức vụ lãnh đạo ở cấp xã có tỷ lệ chưa qua đào tạo lý luận chính trị và quản lý nhà nước cao hơn các nhóm khác.

Bảng tổng hợp số liệu thực tế về tỷ lệ phụ nữ tham gia cấp ủy Đảng và HĐND tại tỉnh Tiền Giang nhiệm kỳ 2020-2025:

Cấp hành chính	Tỷ lệ nữ tham gia Cấp ủy Đảng (%)	Tỷ lệ nữ đại biểu HĐND (%)
Cấp Tỉnh	14,90%	27,87%
Cấp Huyện	22,00%	31,23%
Cấp Xã	27,50%	29,67%

Chương 4: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị tỉnh Tiền Giang

Nội dung chương 4 (từ trang 117 đến trang 150) luận giải 4 nhóm yếu tố tác động:

1. Yếu tố thể chế, chính sách: Phân tích vai trò chính sách đối với công tác cán bộ theo giới (Bảng 4.1) và các thuận lợi, khó khăn (Biểu đồ 4.1, Biểu đồ 4.2 với $p < 0,01$).
2. Khuôn mẫu giới truyền thống và định kiến giới: Khảo sát quan điểm về chức vụ chủ chốt đối với giới trong hệ thống chính trị tỉnh (Bảng 4.2). Định kiến xã hội và tư tưởng phong kiến còn đặt gánh nặng việc gia đình lên nữ giới, gây cản trở thăng tiến.
3. Yếu tố gia đình: Khảo sát mức sống gia đình cán bộ nữ (Biểu đồ 4.3) và nghề nghiệp của người chồng (Biểu đồ 4.4).
4. Yếu tố cá nhân:
   • Yếu tố tuổi: Khảo sát cơ cấu chức vụ lãnh đạo chính quyền theo nhóm tuổi (Bảng 4.3); kiểm định tương quan chức vụ Đảng theo nhóm tuổi đạt ý nghĩa thống kê qua Biểu đồ 4.5 ($p < 0,001$); chức vụ chính quyền theo nhóm tuổi qua Biểu đồ 4.6 ($p < 0,01$).
   • Yếu tố học vấn và chuyên môn: Tương quan giữa trình độ chuyên môn với chức vụ HĐND (Bảng 4.4), chức vụ lãnh đạo quản lý năm 2022 (Bảng 4.5), vị trí trong đoàn thể chính trị - xã hội (Bảng 4.6); tương quan chức vụ Đảng với học vấn qua Biểu đồ 4.7 ($p < 0,001$); tương quan chức vụ chính quyền với chuyên môn qua Biểu đồ 4.8 ($p < 0,01$).
   • Yếu tố tin học và ngoại ngữ: Tương quan giữa trình độ tin học với chức vụ Đảng (Bảng 4.7), chức vụ chính quyền (Bảng 4.8), cấp công tác (Bảng 4.9); tương quan trình độ ngoại ngữ với chức vụ Đảng (Bảng 4.10) và chức vụ chính quyền (Bảng 4.11).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Các đóng góp mới về lý luận:

• Luận án đã hệ thống hóa và vận dụng kết hợp 4 lý thuyết xã hội học chuyên ngành (lý thuyết hệ thống, lý thuyết vai trò xã hội, lý thuyết di động xã hội, lý thuyết nữ quyền Mác-xít) để xây dựng khung phân tích xã hội học về sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị ở một địa bàn cấp tỉnh thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH.
• Làm rõ tính chất đan xen giữa vai trò giới truyền thống và vai trò chính trị - xã hội của phụ nữ trong bối cảnh chuyển dịch kinh tế nông nghiệp công nghệ cao.

Các đóng góp mới về thực tiễn:

• Cung cấp bộ số liệu thực nghiệm toàn diện, cập nhật về thực trạng tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị tỉnh Tiền Giang giai đoạn 2010-2020 và nhiệm kỳ 2020-2025 trên cả ba khối cơ quan (Đảng, chính quyền, đoàn thể) và ba cấp hành chính (tỉnh, huyện, xã).
• Xác định và lượng hóa mối quan hệ tương quan có ý nghĩa thống kê giữa các biến số đặc trưng cá nhân (tuổi, học vấn, trình độ chuyên môn, tin học, ngoại ngữ) và các rào cản xã hội (chính sách, định kiến giới, gánh nặng gia đình) đối với cơ hội thăng tiến của cán bộ nữ.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất:

• Nhóm giải pháp hoàn thiện thể chế và điều kiện thực thi: Bổ sung chỉ tiêu cụ thể về tỷ lệ nữ tham gia lãnh đạo, quản lý ở từng cấp, từng ngành; chuẩn hóa công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nữ gắn với tiêu chuẩn vị trí việc làm thời kỳ CNH, HĐH.
• Nhóm giải pháp tuyên truyền và xã hội: Đẩy mạnh truyền thông xóa bỏ định kiến giới và tư tưởng Nho giáo truyền thống đối với vai trò lãnh đạo của phụ nữ; gắn trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, cơ quan trong việc bảo đảm chỉ tiêu bình đẳng giới.
• Nhóm giải pháp trợ giúp gia đình và cá nhân: Mở rộng các dịch vụ xã hội trợ giúp việc gia đình để giảm bớt gánh nặng việc nhà cho cán bộ nữ; khuyến khích sự chia sẻ trách nhiệm của người chồng và gia đình; tăng cường cơ chế khuyến khích phụ nữ tự học nâng cao trình độ chuyên môn, lý luận chính trị, tin học và ngoại ngữ.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Địa bàn khảo sát thực nghiệm tập trung chủ yếu trong phạm vi không gian tỉnh Tiền Giang, do đó các kết luận và khuyến nghị phản ánh đặc thù kinh tế - xã hội của địa phương này, việc khái quát hóa sang các địa bàn khác cần được đối sánh thận trọng.
• Thời gian khảo sát và số liệu thống kê phản ánh thực trạng đến mốc năm 2022, chưa bao quát trọn vẹn kết quả cuối nhiệm kỳ 2020-2025.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Triển khai nghiên cứu so sánh liên tỉnh giữa các địa phương thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
• Tiếp tục theo dõi, đánh giá biến động tỷ lệ cán bộ nữ trong hệ thống chính trị qua các kỳ đại hội và bầu cử tiếp theo hướng tới mục tiêu năm 2030 theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 7 (Khóa XII).

---

Giá trị tham khảo

Giá trị đối với hoạt động đào tạo và nghiên cứu:

• Luận án là tài liệu tham khảo cho nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên các ngành Xã hội học, Quản lý công, Chính sách công, Giới và Phát triển.
• Khung phân tích lý thuyết và hệ thống bảng hỏi khảo sát định lượng là tài liệu bổ ích cho các nghiên cứu xã hội học thực nghiệm về tổ chức và nhân sự công.

Giá trị đối với hoạt động thực tiễn và hoạch định chính sách:

• Cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở dữ liệu thực tế cho Ban Thường vụ Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Tiền Giang, Sở Nội vụ và Hội Liên hiệp Phụ nữ trong việc tham mưu xây dựng chiến lược công tác cán bộ nữ giai đoạn 2021-2030.
• Là nguồn tham khảo cho lãnh đạo các cơ quan trong hệ thống chính trị các cấp trong việc quy hoạch, luân chuyển, đào tạo và đề bạt cán bộ nữ phù hợp với định hướng CNH, HĐH.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ phụ nữ tham gia cấp ủy Đảng các cấp tại tỉnh Tiền Giang nhiệm kỳ 2020-2025 đạt bao nhiêu phần trăm?

• Theo số liệu báo cáo được nêu trong luận án, tỷ lệ nữ tham gia cấp ủy Đảng nhiệm kỳ 2020-2025 tại Tiền Giang đạt: cấp tỉnh là 14,9%, cấp huyện/thành/thị là 22%, cấp xã là 27,5%.

2. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại tỉnh Tiền Giang tập trung vào những nội dung chính yếu nào theo nghị quyết của địa phương?

• Theo Nghị quyết số 64/2013/NQ-HĐND ngày 12/12/2013 của HĐND tỉnh Tiền Giang, quá trình CNH, HĐH tập trung vào 4 nội dung: lấy nông nghiệp chuyên trái cây, thủy sản và công nghiệp chế biến - thủy sản làm trung tâm chuyển dịch kinh tế; lấy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học và công nghệ làm động lực cho kinh tế tri thức; lấy phát triển kinh tế và an sinh xã hội làm mục tiêu phát triển toàn diện; và CNH, HĐH gắn với thế mạnh riêng của tỉnh.

3. Luận án đã vận dụng những lý thuyết xã hội học nào để xây dựng khung phân tích?

• Tác giả sử dụng 4 lý thuyết xã hội học nền tảng: Lý thuyết hệ thống, Lý thuyết vai trò xã hội, Lý thuyết di động xã hội và Lý thuyết nữ quyền Mác-xít.

4. Những yếu tố cá nhân nào được luận án kiểm định có mối tương quan đến vị trí công tác của cán bộ nữ trong hệ thống chính trị Tiền Giang?

• Các yếu tố cá nhân được phân tích tương quan gồm: nhóm tuổi (tương quan chức vụ Đảng $p < 0,001$, chức vụ chính quyền $p < 0,01$), trình độ học vấn và chuyên môn (tương quan chức vụ Đảng $p < 0,001$, chức vụ chính quyền $p < 0,01$), trình độ tin học và trình độ ngoại ngữ.

5. Báo cáo của Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn phối hợp với UNDP (2021) chỉ ra điểm khác biệt nổi bật gì giữa nữ đại biểu dân cử và nam đại biểu dân cử?

• Báo cáo chỉ ra tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội và HĐND chủ động tiếp xúc cử tri cao hơn nam giới; nữ đại biểu dành thời gian nhiều hơn cho lập pháp, giám sát và quan tâm chuyên sâu vào y tế, giáo dục, dân tộc; trong khi nam đại biểu dành nhiều thời gian hơn cho các quyết định trọng đại quốc gia và quan tâm nhiều hơn đến quốc phòng, an ninh, tài nguyên môi trường.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ xã hội học của tác giả Nguyễn Ngọc Hương là công trình nghiên cứu thực nghiệm có hệ thống về sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị tỉnh Tiền Giang thời kỳ đẩy nhanh CNH, HĐH. Dựa trên việc kết hợp 4 lý thuyết xã hội học chuyên ngành cùng phương pháp định lượng và định tính, tác giả đã làm rõ thực trạng cơ cấu, chất lượng cán bộ nữ ở ba khối cơ quan và ba cấp hành chính của địa phương. Nghiên cứu đã lượng hóa các yếu tố thể chế, văn hóa gia đình và năng lực cá nhân tác động đến vị thế chính trị của phụ nữ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và khuyến nghị nhằm thúc đẩy bình đẳng giới, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. 45 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA NGHIÊN CỨU. Các khái niệm cơ bản sử dụng trong luận án. Hệ thống chính trị.

Sự tham gia chính trị. Phụ nữ tham gia hệ thống chính trị. Công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH – HĐH) và công tác phụ nữ trong quá trình đẩy mạnh CNH- HĐH. Khái niệm vai trò xã hội.

56 51142e4 7e7 f89a7 cfd2396 2cf670a 028b4b07 0f4 8b0e 586b840 b16 f308 f26e 1d e27334 d680 7e1b6d06 3ba21 940e3 7dea c5bb471 3c3 28867 f8 bbed 74e2 c780 6d1 95fe17 7b08 58d8 5313 9d45 20f8b9a3 690a4 754e7 b437 2298 7ae3bea 9374 f30 b3 49a74ff65 d2f937e7 d8e bc5 d43b334 b4414 418a0 deab4 1a1aa0ab21b9 c77 30ab c2c5 6b9 bf4 8e75 f2b175 f1f1455ff9 7a0e0e 8e09 f963 70b8 91396 2514 b9e d3f d36247a 1b1 c74 02f9ed93 221a4 49e34a 7aa2c71e9ae bcb71 c4c0eeb2 484b96aa 83087 f6f9e470 c72 ed5 f4e8 f8e8 e845 306b4f1 d3e7 8fba019 f352ae 3be4 01bf5 bd0e7a 5b28 b8ab54754 3a243 6fbddc64 f8b7be0 43d1 c15 5f9 fcd5b1 696b0cb2a c7ee8eaa 6e7a5a0 b474 52f5b9 77b4 1f9 c6aee 2a01ad0196 f09 493a82 ec4 2e1d8 b78c8c4 233 f1298aa 4e2 cc1 6c68 7da2 22a65 fe7d9 ebf114bfcfa6a0e 104d1170 11e6767 7a94e 9cf5dcf4 81d7a65d25f4f7 492 c70ee4 6529a 0a8d0 045b1864 8d3 2e9fc38bc1b5e54a7 d9a0 511b1d15 e71e9 06750 e488 7c8 f759 c16 5f7 b8efaa e1 e9ff5f31 4e2a77 32b33ed 9a4d4 bc1 1b3 4240 c709 8bf6077 5b09 b0b69dc0a60 29 2df4 eb48 54dc3e8 635d18f750dd256 b9ffac0 1a3b83d1 61a119 2e9b1d3e 4a8d5 fc65 1f6 8288 b2a526 d78 71a5 c3e52a bcb76 f663e 7bba 0363fb5 06a396 2751 d68 d05228 b00 3115a5 d1e8 90d4 b40 05c4 21ad3ec4 dc4a5e62 b531 0c5 cb7c7a9 5d5 6 926c8 2cbe7f40c821 f04e2a 4e68 2a5d0 4d6e 01c3 9610 c88 5a66b3e545 7b42 839 78782be6d7 8fb9256 0715 06076 8471a 16bc29e cffad44 e26c5013 d6ad2065 c68 64f36 c48 d7fb4 f4b3 f8e 98db4d4 8ff5d8 b5a2 f883 ba7b3c7 2691 f699 28b5 3f8 3 e86352a d01 c703 c6 c6155 cf9057 8119e 7fe9 f82 30f6825 db01 077 b9e0b47a89 7 279c1 058d64b25c3 c1e 71a890 bb6 ed f3cb3e4 b10 f391 8a6b4 25a4b96c33e6 b52 ed4d7 b275a 18f2314a7 c5fba5 c3 c911 58b7 380a85a 6d16 4e3a5e 1c6 d524a 7eb9 d97ec3b2e 7b1 86cbb5 db59 5c6 c3a8a 063b44f6820e 78b85203 7e081 2d6e 0e08a 5bf0 8353 c6efdbdd55 f94 60367a 1a219 0195 fc1 fcd0c51c8d69 d7b77634a 0f8 4 69ab9dc90 892a7 0207 c48a0 db5 3f2 0064 b062 34d1 47a6 c5ac6 f61 f46 4c4 93c48 b7d20 d8e b72e0 7b60a 2e0b0b8e 4dc823abf16 00f6a5dbf8 bb1 ce7e 331fc9 f6d5 61dfc02a7 865de7f527b4a2c7f9 181d03d3 c90 c76 097 c4be 2f0 79d9 8dc717 b63 d9ff8673a 44a76 b8f5e875a 5f2 69ab4 435 f924 7f0 14749 5e249 7b3e 7c4 4675 58 a68d979 76fb5 f9312 d84 bc0 d5fb1e 614f9149 8e5b18389 4b5 d3f5200 5b0a5 01f 5b24e3ff 582d497e b5e27 03138 dd3 1d4 935b7548 cb4 0bf4dc0b9 cc25f6605 8a7 d0b39 b849a ef6 d3b82d6 1e55aa4 47a34 c19 f1b977a49 82f9c4 b81 6a3f9 3259 76 f7cbf9 9403 fe5d295b259d7b9 0dd2 f3e d757 d235 55a08 61d5 f0 be5b93b8 4d25 9 66eb79 c37 b3 c8cd674a 1c0 3b83 b6b1a10 c78b25a7e4 c83 022e f059 588b21421 d 6ed08 c1b78eea c177fb5 3b2 b24 f40d34eb de7a3a 6f0 517d83b8 e8d5 c78 79206 2 c365aa2 22e58 532a1e 8c1 6b1 69ef501dfc48994 e3e07 e54a5 d7ee4 407a2e 9617 b5f8 82b2 f6 b852e 6307 3280a b5b8 78bc4dcdfcc6ff6b2f2 0d30 7e9d0f4 35fb32 11e0e9 de8ba 18d7 02a2 c92 c0cb784 4ac6 0f26 c1 c054 6b04 c8 cd1 24f53e34 e989 007831 f08 be8d9d7ff3 b76ae 1592ff8e 63eb f42 c19 6b4e 12415 4cc9ae7 9f3 34b 4ff81fc08e7 f157 c55 64f5d7e 0d0 b616 f418 78ddc6 c0a3 3da66 3243 588b128 c0 7e0e875 d038 1c6 12a3 c660 2b1e c6b1d05 b9 cc6 f02 11d9 93d8 2ab8 c510 c6e 2f3 3 2. Khái niệm bình đẳng giới .