Phát Triển Tín Dụng Tiêu Dùng Của Các Công Ty Tài Chính Trực Thuộc Ngân Hàng Thương Mại Ở Việt Nam

Khám phá sự phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính thuộc ngân hàng thương mại tại Việt Nam và những xu hướng nổi bật.

• Tác giả: Tô Thanh Hương
• Người hướng dẫn: GS,TS. Đinh Văn Sơn
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Phát Triển Tín Dụng Tiêu Dùng Tại Các Công Ty Tài Chính Trực Thuộc Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Các nghiên cứu về tín dụng tiêu dùng
• 1.3. Các nghiên cứu về phát triển tín dụng tiêu dùng
• 1.4. Kết luận rút ra từ tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu đề tài luận án
• 1.6. Quy trình nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp thu thập dữ liệu. Phương pháp tổng hợp và xử lý thông tin
• 1.8. Tóm tắt chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG TIÊU DÙNG CỦA CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH TRỰC THUỘC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.2. Công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại, phân loại và các hoạt động chủ yếu. Tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.3. Phân loại tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.4. Vai trò của hoạt động tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.5. Phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.6. Quan niệm về phát triển tín dụng tiêu dùng của công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.7. Nội dung phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.8. Chỉ tiêu đánh giá mức độ phát triển tín dụng tiêu dùng của công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.9. Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ phát triển tín dụng tiêu dùng của công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 2.10. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển tín dụng tiêu dùng và bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.10.1. Kinh nghiệm quốc tế về phát triển tín dụng tiêu dùng
• 2.10.2. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 2.11. Tóm tắt chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG TIÊU DÙNG CỦA CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH TRỰC THUỘC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan về các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.2. Quá trình thành lập và phát triển của các công ty tài chính ở Việt Nam
• 3.3. Mô hình tổ chức quản lý của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 3.4. Thực trạng phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.5. Thực trạng triển khai các phương thức phát triển TDTD của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại
• 3.6. Thực trạng quản lý chất lượng TDTD của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.7. Kết quả phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.8. Đánh giá thực trạng phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 3.8.1. Những kết quả đạt được và nguyên nhân
• 3.8.2. Những hạn chế và nguyên nhân
• 3.9. Tóm tắt chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TÍN DỤNG TIÊU DÙNG CỦA CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH TRỰC THUỘC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM
• 4.1. Định hướng phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 4.2. Phân tích SWOT của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại trong phát triển tín dụng tiêu dùng giai đoạn 2020-2025
• 4.3. Dự báo xu hướng phát triển CTTC trực thuộc NHTM ở Việt Nam giai đoạn 2020-2025 và định hướng phát triển TDTD của các CTTC trực thuộc
• 4.4. Giải pháp phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam
• 4.4.1. Nhóm giải pháp chuyển dịch kinh doanh số
• 4.4.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện năng lực quản lý chất lượng TDTD
• 4.4.3. Nhóm giải pháp bảo vệ uy tín và thương hiệu của CTTC trực thuộc và NHTM
• 4.5. Một số kiến nghị. Hoàn thiện hệ thống pháp lý về cho vay và đi vay có trách nhiệm
• 4.6. Điều hành cơ chế tăng trưởng tín dụng tiêu dùng có điều kiện
• 4.7. Triển khai dữ liệu lớn trong Chính phủ điện tử
• 4.8. Tóm tắt chương 4
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 01: PHIẾU KHẢO SÁT Ý KIẾN KHÁCH HÀNG CỦA CÔNG TY TÀI CHÍNH TRỰC THUỘC NHTM
• PHỤ LỤC 02: TỔNG HỢP KẾT QUẢ KHẢO SÁT KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA CÔNG TY TÀI CHÍNH TRỰC THUỘC NHTM
• PHỤ LỤC 03: BỘ CÂU HỎI PHỎNG VẤN CÁN BỘ CHUYÊN MÔN CỦA CÔNG TY TÀI CHÍNH TRỰC THUỘC NHTM
• PHỤ LỤC 04: TỔNG HỢP KẾT QUẢ PHỎNG VẤN CÁN BỘ CHUYÊN MÔN CỦA CÔNG TY TÀI CHÍNH TRỰC THUỘC NHTM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Thị Trường Tín Dụng Tiêu Dùng Việt Nam Hiện Nay

Thị trường tín dụng tiêu dùng (TDTD) tại Việt Nam đang trải qua giai đoạn phát triển mạnh mẽ, trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sự gia tăng thu nhập và thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân, đặc biệt là giới trẻ, đã tạo ra nhu cầu lớn về các sản phẩm tín dụng đa dạng. Các công ty tài chính và ngân hàng thương mại (NHTM) đã nhanh chóng nắm bắt cơ hội này, mở rộng quy mô hoạt động và cung cấp nhiều gói vay tiêu dùng cá nhân hấp dẫn. Theo nghiên cứu của Virac, tăng trưởng tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam bình quân đạt khoảng 20%/năm trong giai đoạn 2015-2020, cho thấy tiềm năng phát triển to lớn của thị trường này. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội, thị trường tín dụng tiêu dùng Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải có chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về tín dụng tiêu dùng.

1.1. Vai trò của tín dụng tiêu dùng trong nền kinh tế Việt Nam

Tín dụng tiêu dùng không chỉ đáp ứng nhu cầu chi tiêu của người dân mà còn góp phần thúc đẩy sản xuất và kinh doanh, tạo việc làm và tăng thu ngân sách nhà nước. Việc người dân dễ dàng tiếp cận các khoản vay giúp kích cầu tiêu dùng, từ đó tạo động lực cho các doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh. Theo Tô Thanh Hương, sự liên thông giữa TDTD và chu kỳ của nền kinh tế thể hiện qua hành vi người tiêu dùng, khi kinh tế tăng trưởng, người dân sẵn sàng vay vốn chi tiêu hơn.

1.2. Các chủ thể tham gia thị trường tín dụng tiêu dùng

Thị trường tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam có sự tham gia của nhiều chủ thể, bao gồm ngân hàng thương mại, công ty tài chính, và các tổ chức fintech. Trong đó, ngân hàng thương mại tập trung vào phân khúc khách hàng có thu nhập ổn định và lịch sử tín dụng tốt, còn công ty tài chính hướng đến nhóm khách hàng có nhu cầu vay nhỏ, thủ tục đơn giản và chấp nhận lãi suất cao hơn. Fintech nổi lên như một lực lượng mới với các giải pháp tín dụng tiêu dùng online tiện lợi, nhanh chóng.

II. Thách Thức Rủi Ro Tín Dụng Tiêu Dùng Tại Việt Nam

Mặc dù tiềm năng phát triển lớn, thị trường tín dụng tiêu dùng Việt Nam cũng đối mặt với nhiều thách thức. Rủi ro tín dụng tiêu dùng, đặc biệt là nợ xấu tín dụng tiêu dùng, là một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc quản lý rủi ro chưa chặt chẽ, thông tin tín dụng không đầy đủ, và tình trạng cho vay quá dễ dãi. Ngoài ra, sự cạnh tranh gay gắt giữa các tổ chức tín dụng cũng dẫn đến việc nới lỏng điều kiện vay, tạo cơ hội cho những khách hàng có khả năng trả nợ kém tiếp cận nguồn vốn. Theo nghiên cứu của Tô Thanh Hương, phát triển tín dụng tiêu dùng quá đà, thiếu kiểm soát có thể gây ra khủng hoảng kinh tế, cần có giải pháp phát triển tín dụng tiêu dùng an toàn, bền vững. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường tín dụng tiêu dùng.

2.1. Các loại rủi ro tín dụng tiêu dùng phổ biến

Các loại rủi ro tín dụng tiêu dùng phổ biến bao gồm rủi ro vỡ nợ, rủi ro gian lận, và rủi ro do thay đổi chính sách. Rủi ro vỡ nợ xảy ra khi khách hàng không có khả năng trả nợ đúng hạn. Rủi ro gian lận liên quan đến việc khách hàng cung cấp thông tin sai lệch để được vay vốn. Rủi ro do thay đổi chính sách có thể ảnh hưởng đến khả năng thu hồi nợ của các tổ chức tín dụng.

2.2. Giải pháp quản lý rủi ro tín dụng tiêu dùng hiệu quả

Để quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả, các tổ chức tín dụng cần xây dựng hệ thống đánh giá tín dụng chặt chẽ, thu thập và phân tích thông tin khách hàng đầy đủ, áp dụng các biện pháp phòng ngừa gian lận, và thường xuyên rà soát, điều chỉnh chính sách tín dụng. Ứng dụng công nghệ trong tín dụng, đặc biệt là số hóa tín dụng, cũng giúp nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro tín dụng.

III. Phát Triển Tín Dụng Tiêu Dùng Bền Vững Cho Công Ty Tài Chính

Phát triển tín dụng tiêu dùng bền vững là mục tiêu quan trọng của các công ty tài chính và ngân hàng thương mại tại Việt Nam. Điều này đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải cân bằng giữa mục tiêu lợi nhuận và trách nhiệm xã hội, đảm bảo hoạt động tín dụng minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Việc tuân thủ các quy định pháp luật về tín dụng tiêu dùng và áp dụng các chuẩn mực đạo đức trong kinh doanh là yếu tố then chốt để xây dựng uy tín và niềm tin của khách hàng. Theo Tô Thanh Hương, CTTC trực thuộc NHTM cần cân bằng các mục tiêu lợi nhuận, an toàn, uy tín trong mối tương quan với chiến lược chung của NHTM mẹ.

3.1. Các yếu tố đảm bảo phát triển tín dụng tiêu dùng bền vững

Các yếu tố đảm bảo phát triển tín dụng tiêu dùng bền vững bao gồm: (1) Quản lý rủi ro hiệu quả; (2) Tuân thủ pháp luật; (3) Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; (4) Ứng dụng công nghệ tiên tiến; (5) Xây dựng văn hóa kinh doanh có trách nhiệm.

3.2. Vai trò của công nghệ trong phát triển tín dụng tiêu dùng bền vững

Ứng dụng công nghệ trong tín dụng, đặc biệt là số hóa tín dụng, giúp các tổ chức tín dụng nâng cao hiệu quả hoạt động, giảm chi phí, mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng, và quản lý rủi ro tốt hơn. Các giải pháp fintech như tín dụng tiêu dùng online, chấm điểm tín dụng tự động, và xác thực danh tính điện tử đang ngày càng trở nên phổ biến.

3.3. Nâng cao hiểu biết tài chính cho người tiêu dùng

Nâng cao hiểu biết về tài chính cho người tiêu dùng là yếu tố quan trọng để giảm thiểu rủi ro nợ xấu tín dụng tiêu dùng. Các tổ chức tín dụng cần chủ động triển khai các chương trình giáo dục tài chính, cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác về các sản phẩm tín dụng, giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định vay vốn sáng suốt.

IV. Giải Pháp Cho Công Ty Tài Chính Phát Triển Tín Dụng Số

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, các công ty tài chính cần chủ động chuyển đổi số để duy trì và nâng cao khả năng cạnh tranh. Số hóa tín dụng không chỉ giúp các tổ chức tín dụng tối ưu hóa quy trình hoạt động mà còn mang lại trải nghiệm tốt hơn cho khách hàng. Theo Tô Thanh Hương, áp lực chuyển đổi mô hình kinh doanh nền tảng số theo xu thế 4.0 là thách thức lớn cho CTTC trực thuộc NHTM.

4.1. Xây dựng nền tảng tín dụng số toàn diện

Xây dựng nền tảng tín dụng số toàn diện bao gồm việc số hóa quy trình đăng ký, xét duyệt, giải ngân, và thu hồi nợ. Các tổ chức tín dụng cần đầu tư vào công nghệ, phát triển các ứng dụng di động, và tích hợp các giải pháp fintech để cung cấp dịch vụ tín dụng tiêu dùng online tiện lợi, nhanh chóng.

4.2. Sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong tín dụng

Sử dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp các tổ chức tín dụng đánh giá tín dụng khách hàng chính xác hơn, phát hiện gian lận hiệu quả hơn, và đưa ra quyết định cho vay tiền mặt thông minh hơn. AI có thể được ứng dụng trong nhiều khâu của quy trình tín dụng, từ chấm điểm tín dụng đến dự báo rủi ro.

4.3. Phát triển các kênh phân phối tín dụng số đa dạng

Phát triển các kênh phân phối tín dụng số đa dạng giúp các tổ chức tín dụng tiếp cận khách hàng dễ dàng hơn và giảm chi phí hoạt động. Các kênh phân phối tiềm năng bao gồm ứng dụng di động, website, mạng xã hội, và các đối tác fintech.

V. Marketing Tín Dụng Tiêu Dùng Hiệu Quả Cho Ngân Hàng CTTC

Marketing tín dụng tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút khách hàng và tăng trưởng doanh số. Các ngân hàng và công ty tài chính cần xây dựng chiến lược marketing phù hợp với từng phân khúc khách hàng và sản phẩm tín dụng. Việc sử dụng các kênh marketing đa dạng, từ trực tuyến đến ngoại tuyến, giúp các tổ chức tín dụng tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn. Theo Tô Thanh Hương, các chương trình xúc tiến bán hàng liên tục với quy mô lớn và ưu đãi là cần thiết để cạnh tranh trên thị trường TDTD.

5.1. Nghiên cứu thị trường và phân tích đối thủ cạnh tranh

Nghiên cứu thị trường và phân tích đối thủ cạnh tranh giúp các tổ chức tín dụng hiểu rõ nhu cầu của khách hàng và xác định lợi thế cạnh tranh. Thông tin này là cơ sở để xây dựng chiến lược marketing hiệu quả.

5.2. Xây dựng thương hiệu tín dụng uy tín và chuyên nghiệp

Xây dựng thương hiệu tín dụng uy tín và chuyên nghiệp giúp các tổ chức tín dụng tạo dựng niềm tin với khách hàng và thu hút những khách hàng tiềm năng. Điều này đòi hỏi các tổ chức tín dụng phải cung cấp dịch vụ chất lượng cao, tuân thủ pháp luật, và có trách nhiệm với cộng đồng.

5.3. Sử dụng các kênh marketing tín dụng đa dạng và hiệu quả

Sử dụng các kênh phân phối tín dụng tiêu dùng đa dạng và hiệu quả giúp các tổ chức tín dụng tiếp cận khách hàng mục tiêu. Các kênh marketing tiềm năng bao gồm quảng cáo trực tuyến, quảng cáo trên mạng xã hội, email marketing, content marketing, và tổ chức sự kiện.

VI. Dự Báo Tương Lai Tín Dụng Tiêu Dùng Tại Việt Nam 2025

Thị trường tín dụng tiêu dùng tại Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong giai đoạn 2020-2025, nhờ vào sự gia tăng thu nhập, thay đổi thói quen tiêu dùng, và sự phát triển của nền kinh tế số. Các ngân hàng thương mại và công ty tài chính cần chủ động nắm bắt cơ hội này, đầu tư vào công nghệ, phát triển các sản phẩm tín dụng sáng tạo, và xây dựng chiến lược quản lý rủi ro hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững. Theo dự báo, thị trường tín dụng tiêu dùng sẽ tiếp tục tăng trưởng khoảng 20%/năm cho tới năm 2025.

6.1. Xu hướng phát triển tín dụng tiêu dùng online

Xu hướng phát triển tín dụng tiêu dùng online sẽ ngày càng trở nên phổ biến, nhờ vào sự tiện lợi, nhanh chóng, và khả năng tiếp cận khách hàng rộng rãi. Các tổ chức tín dụng cần đầu tư vào công nghệ và phát triển các ứng dụng di động để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng.

6.2. Tăng cường hợp tác giữa ngân hàng công ty tài chính fintech

Tăng cường hợp tác giữa ngân hàng, công ty tài chính, và fintech sẽ giúp các tổ chức tín dụng tận dụng lợi thế của nhau và cung cấp dịch vụ tín dụng tiêu dùng tốt hơn cho khách hàng. Sự hợp tác này có thể bao gồm việc chia sẻ dữ liệu, phát triển sản phẩm chung, và cung cấp các giải pháp tín dụng tích hợp.

6.3. Hoàn thiện khung pháp lý về tín dụng tiêu dùng

Hoàn thiện quy định pháp luật về tín dụng tiêu dùng là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường. Các cơ quan quản lý cần ban hành các quy định rõ ràng về lãi suất tín dụng tiêu dùng, quản lý rủi ro, và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tín dụng tiêu dùng (TDTD) đóng vai trò thúc đẩy tiêu dùng và tăng trưởng kinh tế, thể hiện mối liên thông mật thiết với chu kỳ kinh tế qua hành vi của người tiêu dùng. Tại các thị trường mới nổi như khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, TDTD chứng kiến sự gia tăng nhanh chóng sau năm 2012 nhờ cơ cấu dân số trong độ tuổi lao động cao và thu nhập cải thiện. Tại Việt Nam, với cơ cấu dân số vàng (69% dân số trong độ tuổi lao động) và mức tăng trưởng TDTD bình quân dự báo đạt khoảng 20%/năm đến năm 2025, thị trường tài chính tiêu dùng trở thành phân khúc chiến lược.

Thực tế thị trường hình thành sự phân lớp rõ rệt: các ngân hàng thương mại (NHTM) tập trung vào phân khúc khách hàng tiêu chuẩn (đáp ứng đầy đủ điều kiện chứng minh tài chính, tài sản bảo đảm), trong khi các công ty tài chính (CTTC) phục vụ phân khúc khách hàng dưới chuẩn (thu nhập trung bình/thấp hoặc không ổn định, lịch sử tín dụng hạn chế, không có tài sản thế chấp). Giai đoạn 2014–2015 chứng kiến sự xuất hiện của mô hình CTTC trực thuộc NHTM (FE Credit, HD Saison), tiếp đó là Mcredit và SHB Finance giai đoạn 2017–2018. Mô hình này giúp khai thác nguồn vốn, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới của NHTM mẹ, góp phần đẩy lùi tín dụng đen. Tuy nhiên, các CTTC trực thuộc NHTM cũng đối mặt với áp lực chuyển đổi số, cạnh tranh từ công ty Fintech, rủi ro danh tiếng đối với ngân hàng mẹ và sự hoàn thiện của khung pháp lý (kiểm soát tỷ lệ cho vay tiền mặt, giới hạn tăng trưởng tín dụng). Do đó, tác giả Tô Thanh Hương đã thực hiện luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh doanh thương mại (mã số 934.21) tại Trường Đại học Thương mại với đề tài: "Phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam" (2020).

• Mục tiêu nghiên cứu: Xác lập khung lý luận về phát triển TDTD của CTTC trực thuộc NHTM đối với khách hàng dưới chuẩn; phân tích, đánh giá thực trạng phát triển TDTD của các CTTC trực thuộc NHTM tại Việt Nam giai đoạn 2014–2019; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm phát triển TDTD an toàn, bền vững giai đoạn 2020–2025.
• Câu hỏi nghiên cứu: Luận án giải quyết 05 câu hỏi nghiên cứu:
  1. Đặc điểm, vai trò của TDTD của CTTC trực thuộc NHTM? Phương thức phát triển TDTD của các CTTC trực thuộc NHTM?
  2. Các kinh nghiệm quốc tế về phát triển TDTD có thể vận dụng vào thực tiễn phát triển TDTD của các CTTC trực thuộc các NHTM Việt Nam?
  3. Thực trạng phát triển TDTD của CTTC trực thuộc NHTM ở Việt Nam? Những thành công, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế?
  4. Trong thời đại công nghiệp 4.0, các CTTC trực thuộc NHTM ở Việt Nam cần xác định định hướng phát triển TDTD như thế nào? Cơ hội, thách thức đối với CTTC trực thuộc NHTM Việt Nam trong thời đại số?
  5. Cần có giải pháp gì để các CTTC trực thuộc NHTM ở Việt Nam vượt qua thách thức và phát triển TDTD đúng định hướng?
• Đối tượng nghiên cứu: Sự phát triển tín dụng tiêu dùng của các CTTC trực thuộc NHTM Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Nội dung: Phát triển TDTD về lượng (sản phẩm, kênh phân phối, thị trường địa lý, xúc tiến bán hàng, lãi suất) và phát triển TDTD về chất (mô hình quản trị rủi ro, chính sách và quy trình tín dụng).
  • Không gian: Khảo sát 04 trong tổng số 06 CTTC trực thuộc NHTM đang hoạt động trên thị trường Việt Nam gồm: FE Credit (VPBank), HD Saison (HDBank), Mcredit (MBBank) và SHB Finance (SHB). Luận án không khảo sát 02 công ty còn lại gồm Công ty Tài chính TNHH MTV Bưu điện - PTF (do mới chuyển nhượng cho SeABank cuối năm 2018) và Công ty Tài chính TNHH MTV Cộng Đồng (thuộc MSB, đang trong giai đoạn xây dựng bộ máy).
  • Thời gian: Dữ liệu thực trạng thu thập trong giai đoạn 2014–2019; các giải pháp và kiến nghị định hướng cho giai đoạn 2020–2025.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan nghiên cứu của luận án được hệ thống hóa qua hai nhóm công trình chính trong và ngoài nước:

1. Các nghiên cứu về tín dụng tiêu dùng:

• Gottfried Haberler (1942) phân loại tín dụng trả góp thành tín dụng tiền mặt (trực tiếp) và tín dụng mua hàng (gián tiếp), chỉ ra ưu thế tăng trưởng của tín dụng mua hàng nhờ sự liên kết giữa bên cho vay và mạng lưới phân phối.
• Gloria M. phân tích cơ chế hoàn trả của tín dụng trả góp (chia kỳ trả gốc và lãi) và tín dụng tuần hoàn (cấp hạn mức qua thẻ tín dụng, rút và trả linh hoạt).
• PWC (2014) khảo sát thị trường cho vay cá nhân tại Ba Lan, nhấn mạnh vai trò của CTTC trong việc lấp đầy khoảng trống dịch vụ tài chính mà NHTM chưa đáp ứng.
• Ralph A. Young và cộng sự (2018) chỉ rõ đặc trưng của TDTD tại các CTTC: giá trị khoản vay nhỏ, lãi suất cao hơn NHTM, khách hàng có thu nhập trung bình, mục đích phục vụ đời sống và mua sắm đồ dùng gia đình.
• Jing Jian Xiao (2008), Paul F. Smith (1964), Nguyễn Thị Hiền (2017), Nguyễn Văn Tiến làm rõ thêm các khái niệm, cơ chế hoạt động và rủi ro của TDTD.

2. Các nghiên cứu về phát triển tín dụng tiêu dùng và quản trị rủi ro:

• Nghiên cứu quốc tế: Luisa Anderloni (2010) phân tích các yếu tố quyết định lợi nhuận ngành TDTD tại Pháp, Đức, Ý, Tây Ban Nha (2005–2007), xác định đa dạng hóa sản phẩm và quy mô thị trường tác động tích cực đến lợi nhuận. Sharron Worton và cộng sự (2014) chỉ ra rủi ro nợ nần của nhóm khách hàng thu nhập thấp do thiếu kiến thức quản lý tài chính cá nhân. Các báo cáo của PWC (2015) đề cập đến hành vi người đi vay trong kỷ nguyên số, chiến lược chuyển đổi công nghệ và tiềm năng của phân khúc khách hàng dưới chuẩn. Google, Temasek & Bain (2019) chỉ ra hơn 70% dân số Đông Nam Á chưa tiếp cận đầy đủ dịch vụ ngân hàng (underbanked/unbanked) và dự báo tốc độ tăng trưởng kép của cho vay số đạt 29% đến năm 2025. Tobias Baer và cộng sự (2019) nghiên cứu việc ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) để xây dựng mô hình chấm điểm tín dụng mới cho đối tượng unbanked.
• Nghiên cứu trong nước: Các luận án tiến sĩ và công trình của Vũ Văn Thực (2014), Nguyễn Thái Hà (2017), Nguyễn Thị Minh (2019) nghiên cứu mở rộng và phát triển sản phẩm TDTD tại Agribank và MBBank; Phùng Việt Hà (2015) nghiên cứu phát triển dịch vụ tín dụng tại CTTC thuộc tập đoàn kinh tế; Nguyễn Thị Hương Lan (2015) nghiên cứu mô hình tổ chức và đề xuất giải pháp sáp nhập CTTC vào NHTM; Nguyễn Thùy Chi (2014), Nguyễn Hồng Thảo (2014), Bùi Mạnh Cường (2017) phân tích quản trị rủi ro tại CTTC Dệt may, PVFC và Home Credit; Nguyễn Thu Nga (2017), Trần Khánh Dương (2019), Lê Thị Hạnh (2019) phân tích rủi ro tín dụng và tiêu chuẩn Basel II tại NHTM; Nguyễn Bá Dũng (2017) phân tích ứng dụng Big Data trong hành vi tiêu dùng; Phan Thị Hồng Thảo (2019) đo lường hiệu quả tài chính vi mô.

Khoảng trống nghiên cứu: Các công trình trước đây chủ yếu tập trung vào TDTD tại NHTM (phân khúc khách hàng tiêu chuẩn), hoặc CTTC độc lập, hoặc CTTC trực thuộc tập đoàn kinh tế phi tài chính. Chưa có công trình nào xây dựng hệ thống khung lý luận chuyên sâu về phát triển TDTD của mô hình CTTC trực thuộc NHTM phục vụ khách hàng dưới chuẩn tại Việt Nam, phân tích đồng thời mối quan hệ sở hữu mẹ - con (lợi thế nguồn lực, rủi ro danh tiếng), các phương thức chuyển đổi mô hình kinh doanh số và điều kiện áp dụng cho vay có trách nhiệm trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khái niệm và bản chất: Luận án vận dụng quan điểm triết học Mác - Lênin về sự phát triển (sự vận động biến đổi cả về lượng và chất từ thấp đến cao), kết hợp quan điểm kinh tế học của Gerard Crellet (2000) và các quy định pháp lý tại Nghị định 39/2014/NĐ-CP, Thông tư 43/2016/TT-NHNN. Luận án xác lập khái niệm: "Tín dụng tiêu dùng của CTTC trực thuộc NHTM là việc CTTC thực hiện cho vay tiêu dùng và phát hành thẻ tín dụng bằng đồng Việt Nam đối với KHCN nhằm đáp ứng nhu cầu vốn mua, sử dụng hàng hóa dịch vụ cho mục đích tiêu dùng".
• Đặc thù của CTTC trực thuộc NHTM: Vừa mang các đặc tính của CTTC tiêu dùng (khách hàng dưới chuẩn, món vay nhỏ, không tài sản bảo đảm, lãi suất cao hơn NHTM, kênh bán qua điểm giới thiệu dịch vụ POS, DSA và telesales), vừa có đặc thù từ mối liên hệ với ngân hàng mẹ (chiến lược gắn kết dài hạn, khai thác cơ sở khách hàng hiện hữu của ngân hàng mẹ, kế thừa mô hình quản trị rủi ro chuẩn mực, nhưng phải chịu sự ràng buộc về khẩu vị rủi ro và bảo vệ uy tín thương hiệu của NHTM mẹ).
• Nội dung phát triển: Được đo lường trên hai phương diện:
  • Phát triển về lượng: Mở rộng danh mục sản phẩm (sản phẩm cơ bản, sản phẩm số, sản phẩm hỗn hợp), mở rộng kênh phân phối (POS, DSA, kênh số), mở rộng thị trường địa lý, chính sách lãi suất và xúc tiến bán hàng.
  • Phát triển về chất: Hoàn thiện mô hình quản trị rủi ro tín dụng, chính sách tín dụng, quy trình thẩm định, ứng dụng công nghệ (AI, Big Data) và thực hiện cho vay có trách nhiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng qua quy trình chuẩn tắc:

Xác định vấn đề nghiên cứu
Tổng quan lý thuyết & Thực tiễn
Thu thập dữ liệu (Thứ cấp & Sơ cấp)
Xử lý & Phân tích dữ liệu (Thống kê, Đánh giá, SWOT)
Kết quả, Giải pháp & Kiến nghị

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp (Nghiên cứu tại bàn): Tổng hợp báo cáo tài chính kiểm toán giai đoạn 2014–2019 của 04 CTTC khảo sát; báo cáo Vietnam Consumer Finance Report (2018, 2019) của Stoxplus và FiinGroup; báo cáo ngành của Virac; số liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và các văn bản quy phạm pháp luật.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp:
  • Điều tra bằng bảng hỏi đối với khách hàng cá nhân: Khảo sát 293 khách hàng vay vốn tại các CTTC trực thuộc NHTM nhằm đánh giá mức độ hài lòng về chất lượng dịch vụ, tính minh bạch, tính chuyên nghiệp của nhân viên, dịch vụ chăm sóc sau vay và hiểu biết tài chính cá nhân.
  • Phỏng vấn chuyên gia chuyên sâu: Thực hiện phỏng vấn 48 cán bộ chuyên môn (chia làm 6 nhóm chuyên trách: Sản phẩm, Kênh phân phối & Marketing, Quản trị rủi ro tín dụng, Chiến lược kinh doanh, Nhân sự, Công nghệ thông tin; mỗi nhóm 8 người thuộc ít nhất 3 CTTC trực thuộc) trong khoảng thời gian từ tháng 2/2020 đến tháng 3/2020 qua hình thức trực tiếp và điện thoại.
• Phương pháp xử lý và phân tích dữ liệu: Thống kê mô tả, phân tích so sánh đối chiếu số liệu theo chuỗi thời gian 2014–2019, phân tích cơ cấu, tổng hợp kết quả điều tra xã hội học và phân tích ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến TDTD, phân loại các dòng nghiên cứu về bản chất tín dụng, hiệu quả tài chính, quản trị rủi ro và chuyển dịch số trong cho vay tiêu dùng. Tác giả chỉ ra các khoảng trống tri thức về mô hình CTTC trực thuộc NHTM phục vụ phân khúc khách hàng dưới chuẩn tại Việt Nam. Đồng thời, chương này thiết lập chi tiết quy trình nghiên cứu, các phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp (khảo sát 293 khách hàng, phỏng vấn 48 chuyên gia) và dữ liệu thứ cấp (báo cáo Stoxplus, FiinGroup giai đoạn 2014–2019).

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại

Chương 2 làm sáng tỏ bản chất kinh tế của TDTD và vai trò của CTTC trực thuộc đối với ba chủ thể: NHTM mẹ (tăng lợi nhuận hợp nhất, giảm áp lực quản trị rủi ro nợ dưới chuẩn trực tiếp tại ngân hàng mẹ, mở rộng tệp khách hàng), khách hàng (tiếp cận nguồn vốn hợp pháp, thủ tục nhanh, cải thiện đời sống) và nền kinh tế (kích cầu tiêu dùng, thúc đẩy sản xuất, hạn chế tín dụng đen). Tác giả xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá phát triển TDTD về lượng (tốc độ tăng trưởng dư nợ, thị phần, số lượng khách hàng, mạng lưới POS/DSA, sản phẩm mới) và về chất (tỷ lệ nợ xấu, hệ số an toàn vốn CAR, tỷ lệ thu nhập lãi thuần, chuẩn mực quy trình tín dụng). Chương này cũng tổng kết kinh nghiệm phát triển TDTD tại các quốc gia (châu Âu, Nhật Bản) và rút ra 05 bài học cho Việt Nam về khung pháp lý, quản trị rủi ro, minh bạch thông tin và cho vay có trách nhiệm.

Chương 3: Thực trạng phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Chương 3 phân tích thực trạng hoạt động của 04 CTTC trực thuộc NHTM (FE Credit, HD Saison, Mcredit, SHB Finance) trong giai đoạn 2014–2019.

Nhóm nội dung	Thực trạng triển khai giai đoạn 2014–2019
Sản phẩm TDTD	Danh mục tập trung vào 4 nhóm cơ bản: Cho vay tiền mặt tín chấp, cho vay mua xe máy, cho vay mua hàng điện máy/gia dụng trả góp, và phát hành thẻ tín dụng. Bắt đầu thử nghiệm sản phẩm số (cho vay qua app, thẻ ảo).
Mạng lưới & Kênh bán	Tăng trưởng nhanh chóng các điểm giới thiệu dịch vụ (POS) tại các cửa hàng bán lẻ và mạng lưới cộng tác viên bán hàng trực tiếp (DSA), kết hợp telesales trên phạm vi toàn quốc.
Chính sách Lãi suất	Phân hóa theo mức độ rủi ro của từng nhóm sản phẩm; lãi suất cho vay tiền mặt và cho vay dưới chuẩn duy trì ở mức cao nhằm bù đắp chi phí vốn, chi phí quản lý món vay nhỏ và trích lập dự phòng rủi ro.
Quy trình & Công nghệ	Ứng dụng công nghệ tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) trong khâu tiếp nhận hồ sơ, chấm điểm tín dụng sơ bộ và thẩm định tự động, rút ngắn thời gian phê duyệt khoản vay.
Quy mô, Thị phần & Lợi nhuận	Quy mô dư nợ và thị phần tăng trưởng nhanh, chiếm tỷ trọng chi phối trong toàn ngành tài chính tiêu dùng; đóng góp lớn vào cơ cấu lợi nhuận hợp nhất của các NHTM mẹ (đặc biệt là VPBank và HDBank).
Kiểm soát Chất lượng & An toàn	Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) được duy trì theo quy định; tỷ lệ nợ xấu có xu hướng gia tăng do mở rộng quy mô cho vay tín chấp nhưng vẫn trong tầm kiểm soát của các quy định an toàn.

Từ kết quả điều tra 293 khách hàng và phỏng vấn chuyên gia, tác giả đánh giá:

• Thành công: Phát triển nhanh quy mô dư nợ và mạng lưới; tạo nguồn thu nhập lớn cho ngân hàng mẹ; từng bước tiếp cận chuẩn mực quản trị rủi ro quốc tế; góp phần đẩy lùi tín dụng đen.
• Hạn chế: Chuyển đổi số chưa đồng bộ; phương thức bán hàng và thu hồi nợ của nhân viên còn gây ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh thương hiệu của NHTM mẹ; nguyên tắc cho vay có trách nhiệm chưa được thực thi đầy đủ; nhân sự bán hàng biến động lớn; dịch vụ chăm sóc khách hàng sau vay chưa đạt kỳ vọng.

Chương 4: Giải pháp phát triển tín dụng tiêu dùng của các công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại ở Việt Nam

Dựa trên phân tích ma trận SWOT giai đoạn 2020–2025 và dự báo xu hướng thị trường, tác giả đề xuất 03 nhóm giải pháp và các kiến nghị chính sách:

• Nhóm 1: Giải pháp chuyển dịch kinh doanh số: Số hóa toàn diện hành trình khách hàng; phát triển sản phẩm TDTD số (thẻ tín dụng ảo, ví điện tử liên kết, cho vay online tự động); tối ưu hóa kênh phân phối số và hợp tác sâu rộng với các nền tảng thương mại điện tử, công ty Fintech.
• Nhóm 2: Giải pháp hoàn thiện năng lực quản lý chất lượng TDTD: Ứng dụng Big Data và AI trong thu thập, làm sạch và xử lý dữ liệu khách hàng; nâng cấp mô hình chấm điểm tín dụng nội bộ; tái cấu trúc quy trình quản lý rủi ro tín dụng và tự động hóa công tác thu hồi nợ.
• Nhóm 3: Giải pháp bảo vệ uy tín và thương hiệu của CTTC và NHTM mẹ: Ban hành bộ quy tắc ứng xử chuẩn mực cho nhân viên thu hồi nợ và bán hàng; chuẩn hóa quy trình chăm sóc khách hàng sau vay; triển khai các chương trình tư vấn tài chính cá nhân và thực thi nghiêm ngặt nguyên tắc cho vay có trách nhiệm.
• Kiến nghị đối với cơ quan quản lý Nhà nước: Hoàn thiện khung pháp lý về cho vay và đi vay có trách nhiệm; điều hành cơ chế cấp hạn mức tăng trưởng tín dụng tiêu dùng có điều kiện; đẩy mạnh chia sẻ cơ sở dữ liệu lớn quốc gia qua Chính phủ điện tử.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về lý luận

1. Làm rõ các đặc trưng bản chất của TDTD tại CTTC trực thuộc NHTM trong mối quan hệ sở hữu và điều hành với ngân hàng mẹ: sự cộng hưởng về năng lực vốn, chia sẻ dữ liệu khách hàng, quản trị rủi ro, đồng thời chỉ ra sự ràng buộc về khẩu vị rủi ro và yêu cầu bảo vệ uy tín thương hiệu so với CTTC độc lập.
2. Xác lập khung lý luận toàn diện về nội dung phát triển TDTD của CTTC trực thuộc NHTM theo hai trục: phương thức phát triển về lượng (sản phẩm, kênh phân phối, thị trường, lãi suất, xúc tiến) và tổ chức quản lý đảm bảo chất lượng tín dụng (chính sách tín dụng, quy trình chấm điểm, mô hình quản trị rủi ro).
3. Tổng kết và rút ra 05 bài học kinh nghiệm quốc tế có khả năng vận dụng trực tiếp vào điều kiện thị trường tài chính tiêu dùng tại Việt Nam.

Đóng góp mới về thực tiễn

1. Cung cấp bức tranh thực trạng phát triển TDTD giai đoạn 2014–2019 của 04 CTTC trực thuộc NHTM (FE Credit, HD Saison, Mcredit, SHB Finance) dựa trên dữ liệu thứ cấp và dữ liệu điều tra xã hội học từ 293 khách hàng cùng 48 chuyên gia chuyên môn.
2. Nhận diện chính xác 05 thành công và 03 nhóm hạn chế cơ bản (tốc độ chuyển đổi số, nguy cơ tổn hại danh tiếng ngân hàng mẹ, thiếu hụt trong thực thi cho vay có trách nhiệm) cùng hệ thống nguyên nhân nội tại và khách quan.
3. Đề xuất hệ thống 03 nhóm giải pháp đồng bộ giai đoạn 2020–2025: chuyển dịch kinh doanh số, nâng cao năng lực quản trị rủi ro dựa trên Big Data, và bảo vệ uy tín thương hiệu thông qua cho vay có trách nhiệm; kèm theo các kiến nghị cụ thể tới NHNN và Chính phủ về quản lý dữ liệu và trần hạn mức tín dụng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án:
  • Phạm vi khảo sát thực nghiệm tập trung vào 04 CTTC trực thuộc NHTM đã đi vào vận hành ổn định, chưa bao quát được toàn bộ 06 đơn vị do có 02 công ty mới tái cơ cấu (PTF của SeABank và Công ty Tài chính Cộng Đồng của MSB) chưa có dữ liệu thị phần rõ nét trong giai đoạn 2014–2019.
  • Số liệu thứ cấp phục vụ đánh giá thực trạng dừng ở mốc năm 2019, các năm tiếp theo được phân tích dưới dạng dự báo và định hướng giải pháp cho giai đoạn 2020–2025.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu sang mô hình cho vay ngang hàng (P2P Lending) khi có khung pháp lý thử nghiệm (sandbox) chính thức tại Việt Nam.
  • Đánh giá tác động thực tế của việc áp dụng Thông tư 18/2019/TT-NHNN (sửa đổi Thông tư 43/2016/TT-NHNN) về lộ trình giảm tỷ trọng cho vay tiền mặt trực tiếp đối với mô hình kinh doanh của các CTTC trực thuộc NHTM.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo khoa học hữu ích cho các đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên kinh tế: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo về kinh doanh thương mại, ngân hàng bán lẻ, tài chính tiêu dùng và mô hình quản trị rủi ro đối với phân khúc khách hàng dưới chuẩn.
• Ban lãnh đạo NHTM và CTTC: Tham khảo khung giải pháp chuyển dịch số, phương thức tổ chức quản trị kênh bán hàng POS/DSA, tích hợp dữ liệu Big Data và xây dựng chiến lược bảo vệ thương hiệu ngân hàng mẹ.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (NHNN, Bộ Công Thương): Cung cấp luận cứ thực tiễn để hoàn thiện cơ chế điều hành hạn mức tín dụng, quy định minh bạch thông tin lãi suất và xây dựng khung pháp lý về cho vay có trách nhiệm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tín dụng tiêu dùng của CTTC trực thuộc NHTM khác gì so với TDTD của NHTM?
Trả lời: Khác biệt lớn nhất nằm ở phân khúc khách hàng và điều kiện tín dụng. NHTM phục vụ khách hàng tiêu chuẩn có nguồn thu nhập chứng minh rõ ràng và tài sản bảo đảm, trong khi CTTC trực thuộc phục vụ khách hàng dưới chuẩn (không yêu cầu chứng minh thu nhập phức tạp, chấp nhận giấy tờ xe, hợp đồng bảo hiểm hoặc hóa đơn tiện ích). Khoản vay tại CTTC có quy mô nhỏ hơn, thời gian giải ngân nhanh hơn, nhưng mức lãi suất cao hơn để bù đắp rủi ro mất vốn và chi phí quản lý vận hành.

2. CTTC trực thuộc NHTM có những lợi thế và bất lợi gì so với CTTC độc lập?
Trả lời: Về lợi thế, CTTC trực thuộc được ngân hàng mẹ hậu thuẫn về nguồn vốn, chia sẻ tệp khách hàng sẵn có, kế thừa hệ thống công nghệ thông tin và kinh nghiệm quản trị rủi ro chuẩn mực. Về bất lợi, CTTC trực thuộc bị ràng buộc bởi khẩu vị rủi ro chặt chẽ hơn và phải kiểm soát hoạt động thu hồi nợ để tránh gây ảnh hưởng tiêu cực đến uy tín thương hiệu của NHTM mẹ.

3. Luận án khảo sát dữ liệu thực nghiệm tại các đơn vị cụ thể nào?
Trả lời: Luận án nghiên cứu điển hình 04 CTTC trực thuộc NHTM gồm FE Credit (VPBank), HD Saison (HDBank), Mcredit (MBBank) và SHB Finance (SHB). Luận án loại trừ 02 đơn vị là PTF (SeABank) và Công ty Tài chính Cộng Đồng (MSB) do đang trong quá trình tái cơ cấu và xây dựng bộ máy, chưa triển khai kinh doanh chính thức trên thị trường giai đoạn nghiên cứu.

4. Dữ liệu sơ cấp trong luận án được thu thập qua những công cụ nào?
Trả lời: Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra xã hội học bằng phiếu khảo sát đối với 293 khách hàng cá nhân và phỏng vấn chuyên sâu 48 cán bộ chuyên môn (chia đều thành 6 nhóm: sản phẩm, kênh phân phối, quản trị rủi ro, chiến lược, nhân sự, CNTT) tại các CTTC trực thuộc trong giai đoạn từ tháng 2/2020 đến tháng 3/2020.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào cho giai đoạn 2020–2025?
Trả lời: Tác giả đề xuất 03 nhóm giải pháp trọng tâm: (1) Chuyển dịch kinh doanh số (phát triển thẻ tín dụng ảo, cho vay online, hợp tác nền tảng số); (2) Hoàn thiện năng lực quản lý chất lượng tín dụng (ứng dụng Big Data/AI trong chấm điểm và xử lý dữ liệu); (3) Bảo vệ uy tín thương hiệu của CTTC và NHTM mẹ (chuẩn hóa quy trình giao tiếp, thu hồi nợ và thực thi cho vay có trách nhiệm).

---

Kết luận

Luận án của tác giả Tô Thanh Hương đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ khung lý thuyết về phát triển tín dụng tiêu dùng của mô hình công ty tài chính trực thuộc ngân hàng thương mại dành cho phân khúc khách hàng dưới chuẩn. Dựa trên dữ liệu thực tế giai đoạn 2014–2019 của 04 công ty tài chính tiêu biểu tại Việt Nam kết hợp khảo sát 293 khách hàng và 48 chuyên gia, công trình đã chỉ rõ các thành tựu về quy mô, thị phần, lợi nhuận cũng như những hạn chế trong chuyển đổi số và công tác bảo vệ thương hiệu ngân hàng mẹ. Hệ thống 03 nhóm giải pháp chuyển dịch số, quản trị dữ liệu lớn và cho vay có trách nhiệm là cơ sở khoa học và thực tiễn để định hướng hoạt động tín dụng tiêu dùng an toàn, bền vững giai đoạn 2020–2025.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 1. Các nghiên cứu về tín dụng tiêu dùng - Tác giả Gottfried Haberler (1942) đã nghiên cứu về tín dụng trả góp trong đề tài “Consumer Installement Credit and Econimic Fluctuations -Tín dụng tiêu dùng trả góp và biến động kinh tế”, phân chia tín dụng trả góp thành tín dụng tiền mặt và tín dụng mua hàng. Tín dụng tiền mặt hay tín dụng trực tiếp trong đó người đi vay sẽ nhận được tiền mặt hoặc chuyển khoản vào tài khoản từ người cho vay để chi tiêu vào nhu cầu tiêu dùng cá nhân.

Tín dụng mua hàng hay tín dụng gián tiếp trong đó người cho vay sẽ giải ngân gián tiếp vào tài khoản của người bán hàng và người đi vay sẽ nhận được hàng hóa từ người bán hàng. So với tín dụng tiền mặt thì tín dụng mua hàng có xu hướng phát triển mạnh mẽ hơn nhờ các nguyên nhân: hoạt động tín dụng gắn liền với hoạt động mua hàng đã thúc đẩy tổ chức cho vay gắn kết với trung gian phân phối sản phẩm để tạo điều kiện cho khách hàng có thể mua hàng được dễ dàng thông qua các khoản vay được cấp nhanh chóng và thuận tiện. Khách hàng thường ra quyết định vay nhanh chóng nhờ sự tham gia kịp thời của bên cho vay trong quá trình mua hàng. Các chương trình xúc tiến bán hàng do chính trung gian phân phối triển khai kèm theo chương trình ưu đãi về lãi suất, tặng quà và hoàn tiền.

cũng là yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy tín dụng hàng hóa. Ban đầu, các khoản cho vay được cung cấp bởi chính các trung gian phân phối sản phẩm với quy mô nhỏ. Nhờ sự tham gia mạnh mẽ của các TCTD và phi tín dụng như NHTM, CTTC đã góp phần thúc đẩy tiêu dùng, dẫn tới tín dụng mua hàng có sự tăng trưởng nhanh chóng. - Theo tác giả Gloria M.

Theo tác giả, tín dụng trả góp là phương thức cấp tín dụng trong đó số nợ gốc được chia ra làm nhiều kỳ để trả nợ chứ không trả hết một lần. Gốc có thể được chia đều để trả trong các phân kỳ trả nợ trong suốt thời gian vay vốn hoặc có thể trả nhiều hơn hoặc ít hơn trong các phân kỳ trả nợ tùy thuộc vào năng lực trả nợ của khách hàng và chấp nhận của tổ chức tín dụng. Gốc và lãi được khách hàng thanh toán định kỳ với thời gian thanh toán được thỏa thuận giữa tổ chức tín 9 dụng và khách hàng vay vốn. Hình thức TDTD trả góp thường được tổ chức cho vay cung ứng cho khách hàng như cho vay tiền mặt, cho vay mua hàng, các hình thức thuê mua có phương thức trả gốc và lãi đề cập ở trên.

Tín dụng tuần hoàn là hình thức cấp tín dụng cho khách hàng theo hạn mức tín dụng, người vay có thể sử dụng tối đa số tiền trong hạn mức đã được phê duyệt. Hình thức tín dụng này khác biệt với tín dụng trả góp ở phương thức sử dụng khoản vay và trả nợ, cụ thể: người vay có thể giải ngân nhiều lần miễn là số tiền giải ngân mới và dư nợ tín dụng đang không vượt quá hạn mức tín dụng. Khách hàng được phép trả nợ khoản vay tại bất cứ thời điểm nào trong thời gian của hạn mức tín dụng mà không chịu lãi suất phạt trả nợ trước hạn. Các sản phẩm chủ yếu được các tổ chức tín dụng và phi tín dụng cung ứng theo loại hình tín dụng này là thẻ tín dụng.

Nghiên cứu cũng chỉ ra các đặc điểm sản phẩm TDTD theo từng loại hình TDTD trên thị trường và các rủi ro gắn liền với TDTD. Nghiên cứu có giá trị khoa học để tham khảo về các loại hình TDTD, các sản phẩm TDTD, đặc trưng của TDTD khi thực hiện nghiên cứu luận án. - PWC (2014), nghiên cứu “Personal Loan market in Poland -Thị trường cho vay cá nhân Ba Lan” tập trung vào việc nghiên cứu hoạt động của các CTTC tiêu dùng tại Ba Lan. Theo quan điểm của nhóm nghiên cứu, hoạt động TDTD có vai trò quan trọng trong việc tạo ra công cụ tài chính tiếp cận nhu cầu tiêu dùng đa dạng của các KHCN trong khi các NHTM tại Ba Lan còn đang hạn chế về mặt hoạt động và các sản phẩm tín dụng cá nhân.

Trong nghiên cứu, PWC thực hiện sự phân tích đa dạng nhiều loại hình CTTC đang hoạt động tại Ba Lan để có các kết luận chính xác và đánh giá được tác động của các yếu tố bên ngoài đến các nhóm CTTC này, đặc biệt là yếu tố môi trường pháp lý. Young and Cộng sự (2018), nhóm tác giả đã chỉ ra trong nghiên cứu “Personal Finance Companies and Their Credit Practices -Công ty tài chính cá nhân và thực tiễn hoạt động tín dụng” rằng hoạt động cho vay tiêu dùng trả góp thường tập trung vào hai nhóm cho vay tiền mặt và cho vay tài trợ mua hàng. Mặc dù đa phần việc cho vay tiền mặt đều dẫn tới người vay chi trả cho một loại hàng hóa hay dịch vụ nào đó và có liên hệ mật thiết với cho vay tài trợ mua hàng nhưng cần phải phân biệt rõ hai hình thức cho vay này và xây dựng các cơ sở luật để quy định rõ hoạt động cho vay của các CTTC tiêu dùng đối với 2 nhóm cho vay này. Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra các đặc trưng của loại hình TDTD của CTTC so với các tổ chức tín dụng ở một số khía cạnh: khoản vay có giá trị nhỏ, lãi suất cho vay cao so với NHTM, khách hàng chủ yếu là cá nhân và có mức thu nhập trung bình trong xã hội, nội dung vay vốn để thanh toán các khoản mua hàng hóa dịch vụ như nội thất, đồ 10 gia dụng, đồ điện máy, phương tiện đi lại và các chi tiêu phục vụ đời sống tinh thần như du lịch, y tế, giáo dục… 1.

Các nghiên cứu về phát triển tín dụng tiêu dùng - Luisa Anderloni (2010), “The Profitability of the Consumer Credit Industry: Evidence from Europe -Lợi nhuận của ngành tín dụng tiêu dùng: Minh chứng từ các nước Châu Âu”. Bài viết tập trung vào lợi nhuận của ngành TDTD ở châu Âu. Sử dụng dữ liệu báo cáo tài chính của các công ty TDTD, nghiên cứu thực hiện điều tra ảnh hưởng của các yếu tố đặc thù của thị trường và cụ thể đến lợi nhuận của một mẫu các công ty TDTD của Pháp, Đức, Ý và Tây Ban Nha trong giai đoạn 2005-2007. Kết quả nhấn mạnh rằng, trong số các yếu tố quyết định ở cấp độ doanh nghiệp, đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ trong việc cho vay đối với các hộ gia đình là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến lợi nhuận.

Liên quan đến các yếu tố đặc thù của thị trường, lợi nhuận của các công ty TDTD bị ảnh hưởng tích cực bởi quy mô của thị trường và được xác định tiêu cực bởi mức độ gánh nặng nợ của hộ gia đình. - Trong nghiên cứu của tác giả Vũ Văn Thực (2014) “Phát triển cho vay tiêu dùng tại Agribank”. Theo nghiên cứu của tác giả, hoạt động cho vay tiêu dùng của Agribank chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế cạnh tranh sẵn có. Phát triển cho vay tiêu dùng sẽ giúp Agribank khai thác hết tiềm năng nhằm ở rộng kinh doanh, giảm thiểu rủi ro và gia tăng lợi nhuận.

Trong phần cơ sở lý luận về phát triển cho vay tiêu dùng, tác giả cho rằng “phát triển cho vay tiêu dùng được hiểu là gia tăng cả về quy mô và chất lượng khoản vay”. Tác giả đã sử dụng một số chỉ tiêu để đánh giá phát triển cho vay tiêu dùng của Agribank trong giai đoạn 2011-2013 về mặt lượng và chất như tỷ lệ tăng trưởng dư nợ cho vay, tỷ lệ tăng trưởng số lượng khách hàng, tỷ lệ nợ xấu. Kết hợp cơ sở lý thuyết và đánh giá thực trạng cho vay tiêu dùng của Agribank, tác giả đã đánh giá các nguyên nhân của hạn chế, đồng thời đề xuất giải pháp để phát triển cho vay tiêu dùng của Agribank trong giai đoạn tiếp theo. Tuy công trình chưa đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận về phát triển TDTD dưới góc độ CTTC và đối tượng khách hàng dưới chuẩn nhưng có giá trị tham khảo về phương thức phát triển TDTD về mặt lượng và chất.

- Sharron Worton and Asssociates (2014), trong nghiên cứu “Consumer credit research: low income consumers - Nghiên cứu tín dụng tiêu dùng: người tiêu dùng thu nhập thấp” đã chỉ ra người tiêu dùng có thu nhập thấp đặc biệt dễ bị nợ nần do tình trạng tài chính hộ gia đình và hiểu biết hạn chế đối với các sản phẩm tài chính. Điều này đã được thúc đẩy bởi nhiều nhân tố xuất phát từ chính người tiêu dùng như áp lực trả nợ lên ngân sách gia đình, thiếu kinh nghiệm về tài chính cá nhân, thiếu nhận thức 11 về nghĩa vụ thanh toán. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cần thiết để thực hiện cho vay các đối tượng khách hàng an toàn, hiệu quả. - Tác giả Nguyễn Thùy Chi (2014), trong đề tài “Quản trị rủi ro tín dụng tại CTTC tài chính Dệt may”, tác giả đã tập trung nghiên cứu về rủi ro tín dụng, các nguyên nhân, dấu hiệu và các chỉ tiêu phản ánh rủi ro tín dụng trong hoạt động kinh doanh của các CTTC.

Đồng thời công trình đã hệ thống hóa được cơ sở lý luận về CTTC và các nội dung cơ bản của quản trị rủi ro tín dụng tại CTTC, trên cơ sở đó đưa ra các mô hình quản trị rủi ro và điều kiện áp dụng. Công trình cũng phân tích khá rõ những nhân tố ảnh hưởng đến việc đảm bảo an toàn tín dụng ở các CTTC, đó là môi trường kinh tế, chính sách tín dụng, lãi suất và quản lý rủi ro lãi suất, năng lực kinh doanh của khách hàng và định hướng quản lý rủi ro của CTTC. Nghiên cứu chưa đi sâu làm rõ được mức độ chấp nhận rủi ro tín dụng của các CTTC và mô hình quản trị rủi ro phù hợp với năng lực và từng loại hình CTTC tại Việt Nam. - Tác giả Nguyễn Hồng Thảo (2014) với đề tài “Quản trị rủi ro tín dụng tại Tổng CTTC Cổ phần Dầu khí Việt Nam (PVFC)”, cho rằng biểu hiện quan trọng nhất tình hình rủi ro tín dụng của của TCTD nói chung và của PVFC nói riêng là chất lượng tín dụng.