BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM VÕ THÁI KHUYÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2003 1 MUÏC LUÏC (trang) MÔÛ ÑAÀU. 1 Chöông I: Lyù luaän chung veà thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët .2 Söï caàn thieát vaø yù nghóa cuûa TTKDTM.3 Xu theá phaùt trieån caùc phöông tieän thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët trong töông lai .4 Noäi dung TTKDTM .1 Caùc phöông tieän TTKDTM.2 UÛy nhieäm chi .3 Theû thanh toaùn .2 Caùc phöông thöùc TTKDTM .1 Thanh toaùn lieân ngaân haøng noäi boä.2 Thanh toaùn buø tröø vaø buø tröø ñieän töû .3 Thanh toaùn töøng laàn qua taøi khoaûn tieàn göûi taïi NHNN .4 Thanh toaùn ñieän töû lieân ngaân haøng.5 Môû taøi khoaûn tieàn göûi taïi ngaân haøng khaùc. 20 Chöông II: Thöïc traïng veà hoaït ñoäng thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ôû Vieät Nam hieän nay .1 Tình hình söû duïng tieàn maët .2 Tình hình môû taøi khoaûn caù nhaân taïi ngaân haøng .3 Tình hình thanh toaùn baèng seùc .4 Tình hình thanh toaùn baèng uûy nhieäm chi .5 Tình hình thanh toaùn baèng uûy nhieäm thu .6 Tình hình thanh toaùn theû .7 Dòch vuï ngaân haøng ñieän töû.8 Quan heä thanh toaùn giöõa caùc ngaân haøng.
38 Chöông III: Moät soá giaûi phaùp môû roäng thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ôû Vieät Nam trong giai ñoaïn tôùi.1 Ñaëc ñieåm kinh teá xaõ hoäi Vieät Nam trong giai ñoaïn hieän nay, nhöõng thuaän lôïi vaø khoù khaên ñoái vôùi coâng taùc phaùt trieån, môû roäng TTKDTM .2 Nhöõng giaûi phaùp chung ñeå môû roäng TTKDTM. C aùc giaûi phaùp môû roäng TTKDTM ôû Vieät Nam phaûi ñaït ñöôïc hai yeâu caàu sau. C aùc chuû tröông, giaûi phaùp môû roäng TTKDTM phaûi taäp trung giaûi quyeát ñöôïc ba vaán ñeà sau. C aùc giaûi phaùp chung nhaèm môû roäng TTKDTM .1 Cuûng coá vaø hoaøn thieän moâi tröôøng phaùp lyù .2 Taêng cöôøng chính saùch tieáp thò quaûng caùo, ña daïng hoùa saûn phaåm ñeå ñaùp öùng caùc yeâu caàu khaùc nhau cuûa khaùch haøng .3 Taêng cöôøng chính saùch khaùch haøng .4 Môû roäng dòch vuï taøi khoaûn caù nhaân .5 Taêng cöôøng söï hoã trôï, phoái hôïp nhòp nhaøng giöõa caùc cô quan chöùc naêng, môû roäng maïng löôùi, ñaåy maïnh hieän ñaïi hoùa coâng ngheä ngaân haøng vaø heä thoáng thanh toaùn .6 Caàn quy ñònh roõ raøng trong cheá ñoä TTKDTM ñoái vôùi moät soá ngaønh cung caáp dòch vuï, haøng hoùa .7 Ñaøo taïo ñoäi nguõ caùn boä.8 Chính saùch tieàn löông tieàn thöôûng.
C aùc ñeà xuaát vaø giaûi phaùp cuï theå cho töøng phöông tieän thanh toaùn nhaèm môû roäng TTKDTM ôû Vieät Nam .1 Ñoái vôùi Seùc.2 Ñoái vôùi uûy nhieäm chi .3 Ñoái vôùi theû ngaân haøng.4 Ñoái vôùi phöông thöùc thanh toaùn ñieän töû lieân ngaân haøng.5 Ñoái vôùi hoaït ñoäng ngaân haøng ñieän töû. 66 TAØI LIEÄU THAM KHAÛO PHUÏ LUÏC 4 MÔÛ ÑAÀU Trong neàn saûn xuaát haøng hoùa – kinh teá thò tröôøng, löu thoâng tieàn teä vaø löu thoâng haøng hoùa nhö hình vôùi boùng. Nhöng löu thoâng tieàn teä khoâng nhaát thieát phaûi laø löu thoâng tieàn maët ! Chöøng naøo neàn kinh teá nöôùc ta coøn duy trì ñaëc tröng laø neàn kinh teá tieàn maët thì noåi khoå cuûa doanh nghieäp vaø cuûa ngöôøi tieâu duøng seõ luoân laø noåi böùc xuùc cuûa chuùng ta ! ÔÛ caùc nöôùc phaùt trieån, ngöôøi daân söû duïng caùc phöông tieän thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ñeå thanh toaùn tieàn haøng hoùa, dòch vuï ñaõ laø ñieàu raát bình thöôøng trong ñôøi soáng xaõ hoäi vaên minh. Thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët gaén lieàn vôùi quaù trình chu chuyeån voán trong neàn kinh teá , toå chöùc thanh toaùn nhanh choùng, kòp thôøi, an toaøn vaø thuaän lôïi, taïo laäp ñöôïc nguoàn voán ñeå ñaàu tö cho neàn kinh teá, giuùp cho Nhaø nöôùc toå chöùc toát coâng taùc ñieàu hoøa löu thoâng tieàn teä, kieåm soaùt ñöôïc laïm phaùt, taêng cöôøng söï kieåm soaùt baèng ñoàng tieàn cuûa Nhaø nöôùc, choáng caùc hieän töôïng troán thueá vaø caùc tieâu cöïc khaùc trong xaõ hoäi nhö naïn röûa tieàn, ñaøo hoái, tham oâ coâng quyõ…… Ñoái vôùi nöôùc ta, döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng Coäng Saûn Vieät Nam, coâng cuoäc ñoåi môùi hôn 15 naêm qua ñaõ ñaït nhieàu thaønh töïu to lôùn.
Noùi rieâng trong heä thoáng Tieàn teä – Tín duïng - Ngaân haøng, ngoaøi vieäc thöïc hieän thaønh coâng caùc chuû tröông giaûi phaùp veà kieàm cheá laïm phaùt, oån ñònh tieàn teä, phaùt trieån caùc hoaït ñoäng huy ñoäng voán phuïc vuï taêng tröôûng kinh teá, vaán ñeà ñieàu haønh löu thoâng tieàn teä vaø thanh toaùn trong neàn kinh teá quoác daân cuõng daàn daàn ñöôïc xöû lyù toát hôn. Trong thôøi kyø môùi, hoaït ñoäng cuûa ngaân haøng nöôùc ta phaûi ñöôïc hoaøn thieän vaø hieän ñaïi hoùa theo höôùng “ chuû ñoäng hoäi nhaäp quoác teá” nhö nghò quyeát Ñaïi hoäi IX ñaõ vaïch roõ. Chính vì vaäy vaán ñeà “ Tieàn teä – Ngaân haøng” luoân laø moái quan taâm cuûa Ñaûng 5 vaø Chính phuû. Vaên kieän Ñaïi hoäi XI chæ roõ: “ Naâng cao naêng löïc giaùm saùt cuûa Ngaân haøng Nhaø nöôùc, xaây döïng heä thoáng caùc Ngaân haøng thöông maïi quoác doanh thaønh caùc doanh nghieäp kinh doanh tieàn teä coù uy tín.
Ñuû söùc caïnh tranh treân thò tröôøng ……” “ Môû roäng caùc dòch vuï taøi chính – tieàn teä. ñi thaúng vaøo coâng ngheä hieän ñaïi, aùp duïng caùc quy chuaån quoác teá. Töøng böôùc hình thaønh trung taâm dòch vuï taøi chính lôùn trong khu vöïc”, “ Hieän ñaïi hoùa vaø ñoåi môùi coâng ngheä cuûa heä thoáng ngaân haøng, ñaåy nhanh vieäc öùng duïng coâng ngheä thoâng tin, phaán ñaáu ñeå heä thoáng taøi chính - ngaân haøng ñaït trình ñoä trung bình cuûa khu vöïc”. Trôû laïi vaán ñeà thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ôû nöôùc ta trong thôøi gian qua, coâng taùc naøy ñaõ coù nhieàu chuyeån bieán ñaùng keå, coâng ngheä thanh toaùn ngaøy caøng tieân tieán, thuùc ñaåy maïnh meõ hôn tieán trình hoäi nhaäp hoaït ñoäng ngaân haøng nöôùc ta vôùi coäng ñoàng taøi chính khu vöïc vaø theá giôùi.
Tuy nhieân, so vôùi yeâu caàu cuûa neàn kinh teá, coâng taùc thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët vaãn coøn boäc loä nhieàu toàn taïi yeáu keùm aûnh höôûng ñeán hoaït ñoäng cuûa neàn kinh teá. Tyû leä thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët thoâng qua ngaân haøng cuûa khaùch haøng caù nhaân ít hôn raát nhieàu laàn so vôùi khaùch haøng laø caùc doanh nghieäp, caùc toå chöùc kinh teá khaùc. Tyû troïng thanh toaùn baèng tieàn maët lôùn gaáp nhieàu laàn thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët. Thoùi quen duøng tieàn maët cuûa ngöôøi daân chöa lay chuyeån ñöôïc.
Nhaän thöùc ñöôïc taàm quan troïng cuûa thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët, vôùi nhöõng kieán thöùc tieáp thu ñöôïc töø nhaø tröôøng vaø söï hieåu bieát töø nhöõng kinh nghieäm thöïc teá, toâi xin ñöa ra moät vaøi yù kieán nhaèm goùp phaàn ñaåy maïnh coâng taùc thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët trong thôøi gian tôùi. Ñoù cuõng laø lyù do toâi choïn ñeà taøi nghieân cöùu naøy. Tuy nhieân, vôùi kieán thöùc coøn haïn heïp vaø keát quaû ñeà taøi coøn raát haïn cheá, toâi chæ mong öôùc ñöôïc tham gia moät phaàn nhoû vaøo moät vaán ñeà raát lôùn ñoái vôùi ñôøi soáng kinh teá xaõ hoäi nöôùc ta. Ñieàu naøy taát nhieân khoù traùnh khoûi nhöõng thieáu soùt, 6 raát mong nhaän ñöôïc nhöõng daïy doã cuûa Quyù Thaày Coâ ñeå ñeà taøi naøy ñöôïc hoaøn thieän hôn.
Ñeå thöïc hieän ñeà taøi cuûa luaän vaên naøy, toâi ñaõ söû duïng caùc phöông phaùp luaän nghieân cöùu khoa hoïc, bao goàm phöông phaùp toång hôïp, thoáng keâ, heä thoáng hoùa, phaân tích cuï theå trong tình hình cuï theå, keát hôïp nhöõng kinh nghieäm thöïc tieãn ñaõ coù cuøng nhöõng hieåu bieát veà nghieäp vuï chuyeân moân, nhöõng quy ñænh cuûa Chính phuû vaø Ngaân haøng Nhaø nöôùc Vieät Nam, boå sung nhöõng lyù luaän vaø kinh nghieäm töø thöïc tieãn cuûa moät soá nöôùc treân theá giôùi. Töø ñoù ñöa ra nhöõng ñeà xuaát vaø giaûi phaùp vôùi hy voïng goùp phaàn vaøo vieäc môû roäng vaø phaùt trieån thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ôû Vieät Nam. Vôùi muïc ñích treân, noäi dung ñeà taøi ñöôïc cô caáu nhö sau: Chöông I: Lyù luaän chung veà thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët. Chöông II: Thöïc traïng veà hoaït ñoäng thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ôû Vieät Nam hieän nay.
Chöông III: Moät soá giaûi phaùp môû roäng thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët ôû Vieät Nam trong giai ñoaïn tôùi. 7 CHÖÔNG I: LYÙ LUAÄN CHUNG VEÀ THANH TOAÙN KHOÂNG DUØNG TIEÀN MAËT 1.1 Khaùi nieäm: Thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët (TTKDTM) laø toång hôïp moïi quan heä chi traû tieàn teä ñöôïc thöïc hieän baèng caùch trích chuyeån moät soá tieàn töø taøi khoaûn cuûa ngöôøi traû sang taøi khoaûn cuûa ngöôøi nhaän ñöôïc môû taïi ngaân haøng, döôùi söï kieåm soaùt taùc nghieäp cuûa heä thoáng caùc ngaân haøng, nhöõng ñònh cheá trung gian quan troïng trong neàn kinh teá thò tröôøng. Chuùng ta bieát raèng, trong ñôøi soáng kinh teá – xaõ hoäi, ôû ñaâu coù söï trao ñoåi thì ôû ñoù coù phaùt sinh vieäc thanh toaùn giöõa caùc beân. Taát nhieân trao ñoåi maø ta ñeà caäp laø söï trao ñoåi thuoäc phaïm truø thöông maïi.
Toaøn boä caùc moái quan heä thanh toaùn naøy ñöôïc dieãn ra lieân tuïc, heát söùc ña daïng bao quaùt toaøn boä moïi maët hoaït ñoäng trao ñoåi trong ñôøi soáng kinh teá – xaõ hoäi. Xeùt treân bình dieän kinh teá tieàn teä, thì moïi quan heä thanh toaùn ñoù ñeàu quy veà hai caùch xöû lyù, töùc laø theo hai phöông thöùc thöïc thi thanh toaùn, ñoù laø: - Phöông thöùc thanh toaùn duøng tieàn maët, vaø - Phöông thöùc thanh toaùn khoâng duøng tieàn maët.2 Söï caàn thieát vaø yù nghóa cuûa TTKDTM: Cuøng vôùi söï phaùt trieån cuûa neàn kinh teá, nhu caàu veà thanh toaùn caùc thöông vuï lôùn caøng trôû neân ña daïng vaø vôùi quy moâ ngaøy caøng lôùn. Nhu caàu veà thanh toaùn khoâng chæ xaûy ra trong phaïm vi moät nöôùc maø laø treân phaïm vi toaøn theá giôùi. Thanh toaùn baèng tieàn maët vôùi nhöõng nhöôïc ñieåm vaø haïn cheá cuûa noù ñaõ khoâng theå ñaùp öùng ñöôïc nhöõng nhu caàu thanh toaùn naøy.
Vì vaäy, caàn coù söï tham gia hoã trôï trong thanh toaùn cuûa ngaân haøng hay coøn ñöôïc goïi laø TTKDTM. Theo thoáng 8 keâ haøng naêm, tyû troïng TTKDTM ngaøy caøng taêng ôû caùc nöôùc treân theá giôùi vaø tyû leä naøy raát cao ñoái vôùi caùc nöôùc coù neàn kinh teá phaùt trieån vì nhöõng öu ñieåm voán coù cuûa noù. Trong neàn kinh teá haøng hoùa nhieàu thaønh phaàn hieän nay, khi maø moái quan heä giöõa ngöôøi mua vaø ngöôøi baùn ngaøy caøng phaùt trieån vôùi khoái löôïng caøng lôùn thì vieäc TTKDTM laïi caøng coù yù nghóa thieát thöïc hôn.1 Ñoái vôùi khaùch haøng söû duïng: - Dòch vuï TTKDTM tieát kieäm ñöôïc thôøi gian luaân chuyeån thanh toaùn, chi phí vaän chuyeån tieàn, giaûm thieåu ruûi ro, taïo söï an toaøn taøi saûn cho caùc toå chöùc, ñôn vò kinh teá vaø daân cö.